adhyāyaḥ 209
vyāsa uvāca:
śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve balasya balaśālinaḥ . kṛtaṃ yad anyad evābhūt tad api śrūyatāṃ dvijāḥ
||1||शृणुध्वं मुनयः सर्वे बलस्य बलशालिनः । कृतं यद् अन्यद् एवाभूत् तद् अपि श्रूयतां द्विजाः
narakasyāsurendrasya devapakṣavirodhinaḥ . sakhābhavan mahāvīryo dvivido nāma vānaraḥ
||2||नरकस्यासुरेन्द्रस्य देवपक्षविरोधिनः । सखाभवन् महावीर्यो द्विविदो नाम वानरः
vairānubandhaṃ balavān sa cakāra surān prati
||3||वैरानुबन्धं बलवान् स चकार सुरान् प्रति
dvivida uvāca:
narakaṃ hatavān kṛṣṇo baladarpasamanvitam . kariṣye sarvadevānāṃ tasmād eṣa pratikriyām
||4||नरकं हतवान् कृष्णो बलदर्पसमन्वितम् । करिष्ये सर्वदेवानां तस्माद् एष प्रतिक्रियाम्
vyāsa uvāca:
yajñavidhvaṃsanaṃ kurvan martyalokakṣayaṃ tathā . tato vidhvaṃsayām āsa yajñān ajñānamohitaḥ
||5||यज्ञविध्वंसनं कुर्वन् मर्त्यलोकक्षयं तथा । ततो विध्वंसयाम् आस यज्ञान् अज्ञानमोहितः
bibheda sādhumaryādāṃ kṣayaṃ cakre ca dehinām . dadāha capalo deśaṃ puragrāmāntarāṇi ca
||6||बिभेद साधुमर्यादां क्षयं चक्रे च देहिनाम् । ददाह चपलो देशं पुरग्रामान्तराणि च
kvacic ca parvatakṣepād grāmādīn samacūrṇayat . śailān utpāṭya toyeṣu mumocāmbunidhau tathā
||7||क्वचिच् च पर्वतक्षेपाद् ग्रामादीन् समचूर्णयत् । शैलान् उत्पाट्य तोयेषु मुमोचाम्बुनिधौ तथा
punaś cārṇavamadhyasthaḥ kṣobhayām āsa sāgaram . tenātikṣobhitaś cābdhir udvelo jāyate dvijāḥ
||8||पुनश् चार्णवमध्यस्थः क्षोभयाम् आस सागरम् । तेनातिक्षोभितश् चाब्धिर् उद्वेलो जायते द्विजाः
plāvayaṃs tīrajān grāmān purādīn ativegavān . kāmarūpaṃ mahārūpaṃ kṛtvā sasyāny anekaśaḥ
||9||प्लावयंस् तीरजान् ग्रामान् पुरादीन् अतिवेगवान् । कामरूपं महारूपं कृत्वा सस्यान्य् अनेकशः
luṭhan bhramaṇasammardaiḥ sañcūrṇayati vānaraḥ . tena viprakṛtaṃ sarvaṃ jagad etad durātmanā
||10||लुठन् भ्रमणसम्मर्दैः सञ्चूर्णयति वानरः । तेन विप्रकृतं सर्वं जगद् एतद् दुरात्मना
niḥsvādhyāyavaṣaṭkāraṃ dvijāś cāsīt suduḥkhitam . kadācid raivatodyāne papau pānaṃ halāyudhaḥ
||11||निःस्वाध्यायवषट्कारं द्विजाश् चासीत् सुदुःखितम् । कदाचिद् रैवतोद्याने पपौ पानं हलायुधः
revatī ca mahābhāgā tathaivānyā varastriyaḥ . udgīyamāno vilasallalanāmaulimadhyagaḥ
||12||रेवती च महाभागा तथैवान्या वरस्त्रियः । उद्गीयमानो विलसल्ललनामौलिमध्यगः
reme yaduvaraśreṣṭhaḥ kubera iva mandare . tataḥ sa vānaro'bhyetya gṛhītvā sīriṇo halam
||13||रेमे यदुवरश्रेष्ठः कुबेर इव मन्दरे । ततः स वानरोऽभ्येत्य गृहीत्वा सीरिणो हलम्
muśalaṃ ca cakārāsya sammukhaḥ sa viḍambanām . tathaiva yoṣitāṃ tāsāṃ jahāsābhimukhaṃ kapiḥ
||14||मुशलं च चकारास्य सम्मुखः स विडम्बनाम् । तथैव योषितां तासां जहासाभिमुखं कपिः
pānapūrṇāṃś ca karakāṃś cikṣepāhatya vai tadā . tataḥ kopaparītātmā bhartsayām āsa taṃ balam
||15||पानपूर्णांश् च करकांश् चिक्षेपाहत्य वै तदा । ततः कोपपरीतात्मा भर्त्सयाम् आस तं बलम्
tathāpi tam avajñāya cakre kilakilādhvanim . tataḥ samutthāya balo jagṛhe muśalaṃ ruṣā
||16||तथापि तम् अवज्ञाय चक्रे किलकिलाध्वनिम् । ततः समुत्थाय बलो जगृहे मुशलं रुषा
so'pi śailaśilāṃ bhīmāṃ jagrāha plavagottamaḥ . cikṣepa ca sa tāṃ kṣiptāṃ muśalena sahasradhā
||17||सोऽपि शैलशिलां भीमां जग्राह प्लवगोत्तमः । चिक्षेप च स तां क्षिप्तां मुशलेन सहस्रधा
bibheda yādavaśreṣṭhaḥ sā papāta mahītale . apatan muśalaṃ cāsau samullaṅghya plavaṅgamaḥ
||18||बिभेद यादवश्रेष्ठः सा पपात महीतले । अपतन् मुशलं चासौ समुल्लङ्घ्य प्लवङ्गमः
vegenāyamya roṣeṇa balenorasy atāḍayat . tato balena kopena muṣṭinā mūrdhni tāḍitaḥ
||19||वेगेनायम्य रोषेण बलेनोरस्य् अताडयत् । ततो बलेन कोपेन मुष्टिना मूर्ध्नि ताडितः
papāta rudhirodgārī dvividaḥ kṣīṇajīvitaḥ . patatā taccharīreṇa gireḥ śṛṅgam aśīryata
||20||पपात रुधिरोद्गारी द्विविदः क्षीणजीवितः । पतता तच्छरीरेण गिरेः शृङ्गम् अशीर्यत
munayaḥ śatadhā vajrivajreṇeva hi tāḍitam . puṣpavṛṣṭiṃ tato devā rāmasyopari cikṣipuḥ
||21||मुनयः शतधा वज्रिवज्रेणेव हि ताडितम् । पुष्पवृष्टिं ततो देवा रामस्योपरि चिक्षिपुः
praśaśaṃsus tadābhyetya sādhv etat te mahat kṛtam . anena duṣṭakapinā daityapakṣopakāriṇā . jagan nirākṛtaṃ vīra diṣṭyā sa kṣayam āgataḥ
||22||प्रशशंसुस् तदाभ्येत्य साध्व् एतत् ते महत् कृतम् । अनेन दुष्टकपिना दैत्यपक्षोपकारिणा । जगन् निराकृतं वीर दिष्ट्या स क्षयम् आगतः
vyāsa uvāca:
evaṃvidhāny anekāni baladevasya dhīmataḥ . karmāṇy aparimeyāni śeṣasya dharaṇībhṛtaḥ
||23||एवंविधान्य् अनेकानि बलदेवस्य धीमतः । कर्माण्य् अपरिमेयानि शेषस्य धरणीभृतः
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).