adhyāyaḥ 97
brahmovāca:
paulastyaṃ tīrtham ākhyātaṃ sarvasiddhipradaṃ nṛṇām . prabhāvaṃ tasya vakṣyāmi bhraṣṭarājyapradāyakam
||1||पौलस्त्यं तीर्थम् आख्यातं सर्वसिद्धिप्रदं नृणाम् । प्रभावं तस्य वक्ष्यामि भ्रष्टराज्यप्रदायकम्
uttarāśāpatiḥ pūrvam ṛddhisiddhisamanvitaḥ . purā laṅkāpatiś cāsīj jyeṣṭho viśravasaḥ sutaḥ
||2||उत्तराशापतिः पूर्वम् ऋद्धिसिद्धिसमन्वितः । पुरा लङ्कापतिश् चासीज् ज्येष्ठो विश्रवसः सुतः
tasyaite bhrātaraś cāsan balavanto'mitaprabhāḥ . sāpatnā rāvaṇaś caiva kumbhakarṇo vibhīṣaṇaḥ
||3||तस्यैते भ्रातरश् चासन् बलवन्तोऽमितप्रभाः । सापत्ना रावणश् चैव कुम्भकर्णो विभीषणः
te'pi viśravasaḥ putrā rākṣasyāṃ rākṣasās tu te . maddattena vimānena dhanado bhrātṛbhiḥ saha
||4||तेऽपि विश्रवसः पुत्रा राक्षस्यां राक्षसास् तु ते । मद्दत्तेन विमानेन धनदो भ्रातृभिः सह
mamāntikaṃ bhaktiyukto nityam eti tu yāti ca . rāvaṇasya tu yā mātā kupitā sābravīt sutān
||5||ममान्तिकं भक्तियुक्तो नित्यम् एति तु याति च । रावणस्य तु या माता कुपिता साब्रवीत् सुतान्
rāvaṇamātovāca:
mariṣye na ca jīviṣye putrā vairūpyakāraṇāt . devāś ca dānavāś cāsan sāpatnā bhrātaro mithaḥ
||6||मरिष्ये न च जीविष्ये पुत्रा वैरूप्यकारणात् । देवाश् च दानवाश् चासन् सापत्ना भ्रातरो मिथः
anyonyavadham īpsante jayaiśvaryavaśānugāḥ . tadbhavanto na puruṣā na śaktā na jayaiṣiṇaḥ . sāpatnyaṃ yo'numanyate tasya jīvo nirarthakaḥ
||7||अन्योन्यवधम् ईप्सन्ते जयैश्वर्यवशानुगाः । तद्भवन्तो न पुरुषा न शक्ता न जयैषिणः । सापत्न्यं योऽनुमन्यते तस्य जीवो निरर्थकः
brahmovāca:
tan mātṛvacanaṃ śrutvā bhrātaras te trayo mune . jagmus te tapase'raṇyaṃ kṛtavantas tapo mahat
||8||तन् मातृवचनं श्रुत्वा भ्रातरस् ते त्रयो मुने । जग्मुस् ते तपसेऽरण्यं कृतवन्तस् तपो महत्
matto varān avāpuś ca traya ete ca rākṣasāḥ . mātulena marīcena tathā mātāmahena tu
||9||मत्तो वरान् अवापुश् च त्रय एते च राक्षसाः । मातुलेन मरीचेन तथा मातामहेन तु
tanmātṛvacanāc cāpi tato laṅkām ayācata . rakṣobhāvān mātṛdoṣād bhrātror vairam abhūn mahat
||10||तन्मातृवचनाच् चापि ततो लङ्काम् अयाचत । रक्षोभावान् मातृदोषाद् भ्रात्रोर् वैरम् अभून् महत्
tatas tad abhavad yuddhaṃ devadānavayor iva . yuddhe jitvāgrajaṃ śāntaṃ dhanadaṃ bhrātaraṃ tathā
||11||ततस् तद् अभवद् युद्धं देवदानवयोर् इव । युद्धे जित्वाग्रजं शान्तं धनदं भ्रातरं तथा
puṣpakaṃ ca purīṃ laṅkāṃ sarvaṃ caiva vyapāharat . rāvaṇo ghoṣayām āsa trailokye sacarācare
||12||पुष्पकं च पुरीं लङ्कां सर्वं चैव व्यपाहरत् । रावणो घोषयाम् आस त्रैलोक्ये सचराचरे
yo dadyād āśrayaṃ bhrātuḥ sa ca vadhyo bhaven mama . bhrātrā nirasto vaiśravaṇo naiva prāpāśrayaṃ kvacit . pitāmahaṃ pulastyaṃ taṃ gatvā natvābravīd vacaḥ
||13||यो दद्याद् आश्रयं भ्रातुः स च वध्यो भवेन् मम । भ्रात्रा निरस्तो वैश्रवणो नैव प्रापाश्रयं क्वचित् । पितामहं पुलस्त्यं तं गत्वा नत्वाब्रवीद् वचः
dhanada uvāca:
bhrātrā nirasto duṣṭena kiṃ karomi vadasva me . āśrayaḥ śaraṇaṃ yat syād daivaṃ vā tīrtham eva ca
||14||भ्रात्रा निरस्तो दुष्टेन किं करोमि वदस्व मे । आश्रयः शरणं यत् स्याद् दैवं वा तीर्थम् एव च
brahmovāca:
tat pautravacanaṃ śrutvā pulastyo vākyam abravīt
||15||तत् पौत्रवचनं श्रुत्वा पुलस्त्यो वाक्यम् अब्रवीत्
pulastya uvāca:
gautamīṃ gaccha putra tvaṃ stuhi devaṃ maheśvaram . tatra nāsya praveśaḥ syād gaṅgāyā jalamadhyataḥ
||16||गौतमीं गच्छ पुत्र त्वं स्तुहि देवं महेश्वरम् । तत्र नास्य प्रवेशः स्याद् गङ्गाया जलमध्यतः
siddhiṃ prāpsyasi kalyāṇīṃ tathā kuru mayā saha
||17||सिद्धिं प्राप्स्यसि कल्याणीं तथा कुरु मया सह
brahmovāca:
tathety uktvā jagāmāsau sabhāryo dhanadas tathā . pitrā mātrā ca vṛddhena pulastyena dhaneśvaraḥ
||18||तथेत्य् उक्त्वा जगामासौ सभार्यो धनदस् तथा । पित्रा मात्रा च वृद्धेन पुलस्त्येन धनेश्वरः
gatvā tu gautamīṃ gaṅgāṃ śuciḥ snātvā yatavrataḥ . tuṣṭāva devadeveśaṃ bhuktimuktipradaṃ śivam
||19||गत्वा तु गौतमीं गङ्गां शुचिः स्नात्वा यतव्रतः । तुष्टाव देवदेवेशं भुक्तिमुक्तिप्रदं शिवम्
dhanada uvāca:
svāmī tvam evāsya carācarasya . viśvasya śambho na paro'sti kaścit . tvām apy avajñāya yadīha mohāt . pragalbhate kopi sa śocya eva
||20||स्वामी त्वम् एवास्य चराचरस्य । विश्वस्य शम्भो न परोऽस्ति कश्चित् । त्वाम् अप्य् अवज्ञाय यदीह मोहात् । प्रगल्भते कोपि स शोच्य एव
tvam aṣṭamūrtyā sakalaṃ bibharṣi . tvadājñayā vartata eva sarvam . tathāpi vedeti budho bhavantaṃ . na jātv avidvān mahimā purātanam
||21||त्वम् अष्टमूर्त्या सकलं बिभर्षि । त्वदाज्ञया वर्तत एव सर्वम् । तथापि वेदेति बुधो भवन्तं । न जात्व् अविद्वान् महिमा पुरातनम्
malaprasūtaṃ yad avocad ambā . hāsyāt suto'yaṃ tava deva śūraḥ . tvatprekṣitād yaḥ sa ca vighnarājo . jajñe tv aho ceṣṭitam īśadṛṣṭeḥ
||22||मलप्रसूतं यद् अवोचद् अम्बा । हास्यात् सुतोऽयं तव देव शूरः । त्वत्प्रेक्षिताद् यः स च विघ्नराजो । जज्ञे त्व् अहो चेष्टितम् ईशदृष्टेः
aśruplutāṅgī girijā samīkṣya . viyuktadāmpatyam itīśam ūce . manobhavo'bhūn madano ratiś ca . saubhāgyapūrvatvam avāpa somāt
||23||अश्रुप्लुताङ्गी गिरिजा समीक्ष्य । वियुक्तदाम्पत्यम् इतीशम् ऊचे । मनोभवोऽभून् मदनो रतिश् च । सौभाग्यपूर्वत्वम् अवाप सोमात्
brahmovāca:
ityādi stuvatas tasya purato'bhūt trilocanaḥ . vareṇa cchandayām āsa harṣān novāca kiñcana
||24||इत्यादि स्तुवतस् तस्य पुरतोऽभूत् त्रिलोचनः । वरेण च्छन्दयाम् आस हर्षान् नोवाच किञ्चन
tūṣṇīmbhūte tu dhanade pulastye ca maheśvare . punaḥ punar varasveti śive vādini harṣite
||25||तूष्णीम्भूते तु धनदे पुलस्त्ये च महेश्वरे । पुनः पुनर् वरस्वेति शिवे वादिनि हर्षिते
etasminn antare tatra vāg uvācāśarīriṇī . prāptavyaṃ dhanapālatvaṃ vadantīdaṃ maheśvaram
||26||एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र वाग् उवाचाशरीरिणी । प्राप्तव्यं धनपालत्वं वदन्तीदं महेश्वरम्
pulastyasya tu yac cittaṃ pitur vaiśravaṇasya tu . viditveva tadā vāṇī śubham artham udīrayat
||27||पुलस्त्यस्य तु यच् चित्तं पितुर् वैश्रवणस्य तु । विदित्वेव तदा वाणी शुभम् अर्थम् उदीरयत्
bhūtavad bhavitavyaṃ syād dāsyamānaṃ tu dattavat . prāptavyaṃ prāptavat tatra daivī vāg abhavac chubhā
||28||भूतवद् भवितव्यं स्याद् दास्यमानं तु दत्तवत् । प्राप्तव्यं प्राप्तवत् तत्र दैवी वाग् अभवच् छुभा
prabhūtaśatruḥ paribhūtaduḥkhaḥ . sampūjya someśvaram āpa liṅgam . digīśvaratvaṃ draviṇaprabhutvam . apāradātṛtvakalatraputrān
||29||प्रभूतशत्रुः परिभूतदुःखः । सम्पूज्य सोमेश्वरम् आप लिङ्गम् । दिगीश्वरत्वं द्रविणप्रभुत्वम् । अपारदातृत्वकलत्रपुत्रान्
tāṃ vācaṃ dhanadaḥ śrutvā devadevaṃ triśūlinam . evaṃ bhavatu nāmeti dhanado vākyam abravīt
||30||तां वाचं धनदः श्रुत्वा देवदेवं त्रिशूलिनम् । एवं भवतु नामेति धनदो वाक्यम् अब्रवीत्
tathaivāstv iti deveśo daivīṃ vācam amanyata . pulastyaṃ ca varaiḥ puṇyais tathā viśravasaṃ munim
||31||तथैवास्त्व् इति देवेशो दैवीं वाचम् अमन्यत । पुलस्त्यं च वरैः पुण्यैस् तथा विश्रवसं मुनिम्
dhanapālaṃ ca deveśo hy abhinandya yayau śivaḥ . tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ paulastyaṃ dhanadaṃ viduḥ
||32||धनपालं च देवेशो ह्य् अभिनन्द्य ययौ शिवः । ततः प्रभृति तत् तीर्थं पौलस्त्यं धनदं विदुः
tathā vaiśravasaṃ puṇyaṃ sarvakāmapradaṃ śubham . teṣu snānādi yat kiñcit tat sarvaṃ bahupuṇyadam
||33||तथा वैश्रवसं पुण्यं सर्वकामप्रदं शुभम् । तेषु स्नानादि यत् किञ्चित् तत् सर्वं बहुपुण्यदम्
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).