adhyāyaḥ 38
brahmovāca:
praviṣṭe bhavanaṃ deve sūpaviṣṭe varāsane . sa vakro manmathaḥ krūro devaṃ veddhumanā bhavat
||1||प्रविष्टे भवनं देवे सूपविष्टे वरासने । स वक्रो मन्मथः क्रूरो देवं वेद्धुमना भवत्
tam anācārasaṃyuktaṃ durātmānaṃ kulādhamam . lokān sarvān pīḍayantaṃ sarvāṅgāvaraṇātmakam
||2||तम् अनाचारसंयुक्तं दुरात्मानं कुलाधमम् । लोकान् सर्वान् पीडयन्तं सर्वाङ्गावरणात्मकम्
ṛṣīṇāṃ vighnakartāraṃ niyamānāṃ vrataiḥ saha . cakrāhvayasya rūpeṇa ratyā saha samāgatam
||3||ऋषीणां विघ्नकर्तारं नियमानां व्रतैः सह । चक्राह्वयस्य रूपेण रत्या सह समागतम्
athātatāyinaṃ viprā veddhukāmaṃ sureśvaraḥ . nayanena tṛtīyena sāvajñaṃ samavaikṣata
||4||अथाततायिनं विप्रा वेद्धुकामं सुरेश्वरः । नयनेन तृतीयेन सावज्ञं समवैक्षत
tato'sya netrajo vahnir jvālāmālāsahasravān . sahasā ratibhartāram adahat saparicchadam
||5||ततोऽस्य नेत्रजो वह्निर् ज्वालामालासहस्रवान् । सहसा रतिभर्तारम् अदहत् सपरिच्छदम्
sa dahyamānaḥ karuṇam ārto'krośata visvaram . prasādayaṃś ca taṃ devaṃ papāta dharaṇītale
||6||स दह्यमानः करुणम् आर्तोऽक्रोशत विस्वरम् । प्रसादयंश् च तं देवं पपात धरणीतले
atha so'gniparītāṅgo manmatho lokatāpanaḥ . papāta sahasā mūrchāṃ kṣaṇena samapadyata
||7||अथ सोऽग्निपरीताङ्गो मन्मथो लोकतापनः । पपात सहसा मूर्छां क्षणेन समपद्यत
patnī tu karuṇaṃ tasya vilalāpa suduḥkhitā . devīṃ devaṃ ca duḥkhārtā ayācat karuṇāvatī
||8||पत्नी तु करुणं तस्य विललाप सुदुःखिता । देवीं देवं च दुःखार्ता अयाचत् करुणावती
tasyāś ca karuṇāṃ jñātvā devau tau karuṇātmakau . ūcatus tāṃ samālokya samāśvāsya ca duḥkhitām
||9||तस्याश् च करुणां ज्ञात्वा देवौ तौ करुणात्मकौ । ऊचतुस् तां समालोक्य समाश्वास्य च दुःखिताम्
umāmaheśvarāv ūcatuḥ:
dagdha eva dhruvaṃ bhadre nāsyotpattir iheṣyate . aśarīro'pi te bhadre kāryaṃ sarvaṃ kariṣyati
||10||दग्ध एव ध्रुवं भद्रे नास्योत्पत्तिर् इहेष्यते । अशरीरोऽपि ते भद्रे कार्यं सर्वं करिष्यति
yadā tu viṣṇur bhagavān vasudevasutaḥ śubhe . tadā tasya suto yaś ca patis te sambhaviṣyati
||11||यदा तु विष्णुर् भगवान् वसुदेवसुतः शुभे । तदा तस्य सुतो यश् च पतिस् ते सम्भविष्यति
brahmovāca:
tataḥ sā tu varaṃ labdhvā kāmapatnī śubhānanā . jagāmeṣṭaṃ tadā deśaṃ prītiyuktā gataklamā
||12||ततः सा तु वरं लब्ध्वा कामपत्नी शुभानना । जगामेष्टं तदा देशं प्रीतियुक्ता गतक्लमा
dagdhvā kāmaṃ tato viprāḥ sa tu devo vṛṣadhvajaḥ . reme tatromayā sārdhaṃ prahṛṣṭas tu himācale
||13||दग्ध्वा कामं ततो विप्राः स तु देवो वृषध्वजः । रेमे तत्रोमया सार्धं प्रहृष्टस् तु हिमाचले
kandareṣu ca ramyeṣu padminīṣu guhāsu ca . nirjhareṣu ca ramyeṣu karṇikāravaneṣu ca
||14||कन्दरेषु च रम्येषु पद्मिनीषु गुहासु च । निर्झरेषु च रम्येषु कर्णिकारवनेषु च
nadītīreṣu kānteṣu kinnarācariteṣu ca . śṛṅgeṣu śailarājasya taḍāgeṣu saraḥsu ca
||15||नदीतीरेषु कान्तेषु किन्नराचरितेषु च । शृङ्गेषु शैलराजस्य तडागेषु सरःसु च
vanarājiṣu ramyāsu nānāpakṣiruteṣu ca . tīrtheṣu puṇyatoyeṣu munīnām āśrameṣu ca
||16||वनराजिषु रम्यासु नानापक्षिरुतेषु च । तीर्थेषु पुण्यतोयेषु मुनीनाम् आश्रमेषु च
eteṣu puṇyeṣu manohareṣu . deśeṣu vidyādharabhūṣiteṣu . gandharvayakṣāmaraseviteṣu . reme sa devyā sahitas trinetraḥ
||17||एतेषु पुण्येषु मनोहरेषु । देशेषु विद्याधरभूषितेषु । गन्धर्वयक्षामरसेवितेषु । रेमे स देव्या सहितस् त्रिनेत्रः
devaiḥ sahendrair muniyakṣasiddhair . gandharvavidyādharadaityamukhyaiḥ . anyaiś ca sarvair vividhair vṛto'sau . tasmin nage harṣam avāpa śambhuḥ
||18||देवैः सहेन्द्रैर् मुनियक्षसिद्धैर् । गन्धर्वविद्याधरदैत्यमुख्यैः । अन्यैश् च सर्वैर् विविधैर् वृतोऽसौ । तस्मिन् नगे हर्षम् अवाप शम्भुः
nṛtyanti tatrāpsarasaḥ sureśā . gāyanti gandharvagaṇāḥ prahṛṣṭāḥ . divyāni vādyāny atha vādayanti . kecid drutaṃ devavaraṃ stuvanti
||19||नृत्यन्ति तत्राप्सरसः सुरेशा । गायन्ति गन्धर्वगणाः प्रहृष्टाः । दिव्यानि वाद्यान्य् अथ वादयन्ति । केचिद् द्रुतं देववरं स्तुवन्ति
evaṃ sa devaḥ svagaṇair upeto . mahābalaiḥ śakrayamāgnitulyaiḥ . devyāḥ priyārthaṃ bhaganetrahantā . giriṃ na tatyāja tadā mahātmā
||20||एवं स देवः स्वगणैर् उपेतो । महाबलैः शक्रयमाग्नितुल्यैः । देव्याः प्रियार्थं भगनेत्रहन्ता । गिरिं न तत्याज तदा महात्मा
ṛṣaya ūcuḥ:
devyāḥ samaṃ tu bhagavāṃs tiṣṭhaṃs tatra sa kāmahā . akarot kiṃ mahādeva etad icchāma veditum
||21||देव्याः समं तु भगवांस् तिष्ठंस् तत्र स कामहा । अकरोत् किं महादेव एतद् इच्छाम वेदितुम्
brahmovāca:
bhagavān himavacchṛṅge sa hi devyāḥ priyecchayā . gaṇeśair vividhākārair hāsaṃ sañjanayan muhuḥ
||22||भगवान् हिमवच्छृङ्गे स हि देव्याः प्रियेच्छया । गणेशैर् विविधाकारैर् हासं सञ्जनयन् मुहुः
devīṃ bālendutilako ramayaṃś ca rarāma ca . mahānubhāvaiḥ sarvajñaiḥ kāmarūpadharaiḥ śubhaiḥ
||23||देवीं बालेन्दुतिलको रमयंश् च रराम च । महानुभावैः सर्वज्ञैः कामरूपधरैः शुभैः
atha devy āsasādaikā mātaraṃ parameśvarī . āsīnāṃ kāñcane śubhra āsane paramādbhute
||24||अथ देव्य् आससादैका मातरं परमेश्वरी । आसीनां काञ्चने शुभ्र आसने परमाद्भुते
atha dṛṣṭvā satīṃ devīm āgatāṃ surarūpiṇīm . āsanena mahārheṇa'sampādayad aninditām . āsīnāṃ tām athovāca menā himavataḥ priyā
||25||अथ दृष्ट्वा सतीं देवीम् आगतां सुररूपिणीम् । आसनेन महार्हेणऽसम्पादयद् अनिन्दिताम् । आसीनां ताम् अथोवाच मेना हिमवतः प्रिया
menovāca:
cirasyāgamanaṃ te'dya vada putri śubhekṣaṇe . daridrā krīḍanais tvaṃ hi bhartrā krīḍasi saṅgatā
||26||चिरस्यागमनं तेऽद्य वद पुत्रि शुभेक्षणे । दरिद्रा क्रीडनैस् त्वं हि भर्त्रा क्रीडसि सङ्गता
ye daridrā bhavanti sma tathaiva ca nirāśrayāḥ . ume ta evaṃ krīḍanti yathā tava patiḥ śubhe
||27||ये दरिद्रा भवन्ति स्म तथैव च निराश्रयाः । उमे त एवं क्रीडन्ति यथा तव पतिः शुभे
brahmovāca:
saivam uktātha mātrā tu nātihṛṣṭamanā bhavat . mahatyā kṣamayā yuktā na kiñcit tām uvāca ha . visṛṣṭā ca tadā mātrā gatvā devam uvāca ha
||28||सैवम् उक्ताथ मात्रा तु नातिहृष्टमना भवत् । महत्या क्षमया युक्ता न किञ्चित् ताम् उवाच ह । विसृष्टा च तदा मात्रा गत्वा देवम् उवाच ह
pārvaty uvāca:
bhagavan devadeveśa neha vatsyāmi bhūdhare . anyaṃ kuru mamāvāsaṃ bhuvaneṣu mahādyute
||29||भगवन् देवदेवेश नेह वत्स्यामि भूधरे । अन्यं कुरु ममावासं भुवनेषु महाद्युते
deva uvāca:
sadā tvam ucyamānā vai mayā vāsārtham īśvari . anyaṃ na rocitavatī vāsaṃ vai devi karhicit
||30||सदा त्वम् उच्यमाना वै मया वासार्थम् ईश्वरि । अन्यं न रोचितवती वासं वै देवि कर्हिचित्
idānīṃ svayam eva tvaṃ vāsam anyatra śobhane . kasmān mṛgayase devi brūhi tan me śucismite
||31||इदानीं स्वयम् एव त्वं वासम् अन्यत्र शोभने । कस्मान् मृगयसे देवि ब्रूहि तन् मे शुचिस्मिते
devy uvāca:
gṛhaṃ gatāsmi deveśa pitur adya mahātmanaḥ . dṛṣṭvā ca tatra me mātā vijane lokabhāvane
||32||गृहं गतास्मि देवेश पितुर् अद्य महात्मनः । दृष्ट्वा च तत्र मे माता विजने लोकभावने
āsanādibhir abhyarcya sā mām evam abhāṣata . ume tava sadā bhartā daridraḥ krīḍanaiḥ śubhe
||33||आसनादिभिर् अभ्यर्च्य सा माम् एवम् अभाषत । उमे तव सदा भर्ता दरिद्रः क्रीडनैः शुभे
krīḍate nahi devānāṃ krīḍā bhavati tādṛśī . yat kila tvaṃ mahādeva gaṇaiś ca vividhais tathā . ramase tad aniṣṭaṃ hi mama mātur vṛṣadhvaja
||34||क्रीडते नहि देवानां क्रीडा भवति तादृशी । यत् किल त्वं महादेव गणैश् च विविधैस् तथा । रमसे तद् अनिष्टं हि मम मातुर् वृषध्वज
brahmovāca:
tato devaḥ prahasyāha devīṃ hāsayituṃ prabhuḥ
||35||ततो देवः प्रहस्याह देवीं हासयितुं प्रभुः
deva uvāca:
evam eva na sandehaḥ kasmān manyur abhūt tava . kṛttivāsā hy avāsāś ca śmaśānanilayaś ca ha
||36||एवम् एव न सन्देहः कस्मान् मन्युर् अभूत् तव । कृत्तिवासा ह्य् अवासाश् च श्मशाननिलयश् च ह
aniketo hy araṇyeṣu parvatānāṃ guhāsu ca . vicarāmi gaṇair nagnair vṛto'mbhojavilocane
||37||अनिकेतो ह्य् अरण्येषु पर्वतानां गुहासु च । विचरामि गणैर् नग्नैर् वृतोऽम्भोजविलोचने
mā krudho devi mātre tvaṃ tathyaṃ mātāvadat tava . nahi mātṛsamo bandhur jantūnām asti bhūtale
||38||मा क्रुधो देवि मात्रे त्वं तथ्यं मातावदत् तव । नहि मातृसमो बन्धुर् जन्तूनाम् अस्ति भूतले
devy uvāca:
na me'sti bandhubhiḥ kiñcit kṛtyaṃ suravareśvara . tathā kuru mahādeva yathāhaṃ sukham āpnuyām
||39||न मेऽस्ति बन्धुभिः किञ्चित् कृत्यं सुरवरेश्वर । तथा कुरु महादेव यथाहं सुखम् आप्नुयाम्
brahmovāca:
śrutvā sa devyā vacanaṃ sureśas . tasyāḥ priyārthe svagiriṃ vihāya . jagāma meruṃ surasiddhasevitaṃ . bhāryāsahāyaḥ svagaṇaiś ca yuktaḥ
||40||श्रुत्वा स देव्या वचनं सुरेशस् । तस्याः प्रियार्थे स्वगिरिं विहाय । जगाम मेरुं सुरसिद्धसेवितं । भार्यासहायः स्वगणैश् च युक्तः
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).