adhyāyaḥ 52
brahmovāca:
āsīt kalpe muniśreṣṭhāḥ sampravṛtte mahākṣaye . naṣṭe'rkacandre pavane naṣṭe sthāvarajaṅgame
||1||आसीत् कल्पे मुनिश्रेष्ठाः सम्प्रवृत्ते महाक्षये । नष्टेऽर्कचन्द्रे पवने नष्टे स्थावरजङ्गमे
udite pralayāditye pracaṇḍe ghanagarjite . vidyudutpātasaṅghātaiḥ sambhagne taruparvate
||2||उदिते प्रलयादित्ये प्रचण्डे घनगर्जिते । विद्युदुत्पातसङ्घातैः सम्भग्ने तरुपर्वते
loke ca saṃhṛte sarve mahadulkānibarhaṇe . śuṣkeṣu sarvatoyeṣu saraḥsu ca saritsu ca
||3||लोके च संहृते सर्वे महदुल्कानिबर्हणे । शुष्केषु सर्वतोयेषु सरःसु च सरित्सु च
tataḥ saṃvartako vahnir vāyunā saha bho dvijāḥ . lokaṃ tu prāviśat sarvam ādityair upaśobhitam
||4||ततः संवर्तको वह्निर् वायुना सह भो द्विजाः । लोकं तु प्राविशत् सर्वम् आदित्यैर् उपशोभितम्
paścāt sa pṛthivīṃ bhittvā praviśya ca rasātalam . devadānavayakṣāṇāṃ bhayaṃ janayate mahat
||5||पश्चात् स पृथिवीं भित्त्वा प्रविश्य च रसातलम् । देवदानवयक्षाणां भयं जनयते महत्
nirdahan nāgalokaṃ ca yac ca kiñcit kṣitāv iha . adhastān muniśārdūlāḥ sarvaṃ nāśayate kṣaṇāt
||6||निर्दहन् नागलोकं च यच् च किञ्चित् क्षिताव् इह । अधस्तान् मुनिशार्दूलाः सर्वं नाशयते क्षणात्
tato yojanaviṃśānāṃ sahasrāṇi śatāni ca . nirdahaty āśugo vāyuḥ sa ca saṃvartako'nalaḥ
||7||ततो योजनविंशानां सहस्राणि शतानि च । निर्दहत्य् आशुगो वायुः स च संवर्तकोऽनलः
sadevāsuragandharvaṃ sayakṣoragarākṣasam . tato dahati sandīptaḥ sarvam eva jagat prabhuḥ
||8||सदेवासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् । ततो दहति सन्दीप्तः सर्वम् एव जगत् प्रभुः
pradīpto'sau mahāraudraḥ kalpāgnir iti saṃśrutaḥ . mahājvālo mahārciṣmān sampradīptamahāsvanaḥ
||9||प्रदीप्तोऽसौ महारौद्रः कल्पाग्निर् इति संश्रुतः । महाज्वालो महार्चिष्मान् सम्प्रदीप्तमहास्वनः
sūryakoṭipratīkāśo jvalann iva sa tejasā . trailokyaṃ cādahat tūrṇaṃ sasurāsuramānuṣam
||10||सूर्यकोटिप्रतीकाशो ज्वलन्न् इव स तेजसा । त्रैलोक्यं चादहत् तूर्णं ससुरासुरमानुषम्
evaṃvidhe mahāghore mahāpralayadāruṇe . ṛṣiḥ paramadharmātmā dhyānayogaparo'bhavat
||11||एवंविधे महाघोरे महाप्रलयदारुणे । ऋषिः परमधर्मात्मा ध्यानयोगपरोऽभवत्
ekaḥ santiṣṭhate viprā mārkaṇḍeyeti viśrutaḥ . mohapāśair nibaddho'sau kṣuttṛṣṇākulitendriyāḥ
||12||एकः सन्तिष्ठते विप्रा मार्कण्डेयेति विश्रुतः । मोहपाशैर् निबद्धोऽसौ क्षुत्तृष्णाकुलितेन्द्रियाः
sa dṛṣṭvā taṃ mahāvahniṃ śuṣkakaṇṭhauṣṭhatālukaḥ . tṛṣṇārtaḥ praskhalan viprās tadāsau bhayavihvalaḥ
||13||स दृष्ट्वा तं महावह्निं शुष्ककण्ठौष्ठतालुकः । तृष्णार्तः प्रस्खलन् विप्रास् तदासौ भयविह्वलः
babhrāma pṛthivīṃ sarvāṃ kāndiśīko vicetanaḥ . trātāraṃ nādhigacchan vai itaś cetaś ca dhāvati
||14||बभ्राम पृथिवीं सर्वां कान्दिशीको विचेतनः । त्रातारं नाधिगच्छन् वै इतश् चेतश् च धावति
na lebhe ca tadā śarma yatra viśrāmyatā dvijāḥ . karomi kiṃ na jānāmi yasyāhaṃ śaraṇaṃ vraje
||15||न लेभे च तदा शर्म यत्र विश्राम्यता द्विजाः । करोमि किं न जानामि यस्याहं शरणं व्रजे
kathaṃ paśyāmi taṃ devaṃ puruṣeśaṃ sanātanam . iti sañcintayan devam ekāgreṇa sanātanam
||16||कथं पश्यामि तं देवं पुरुषेशं सनातनम् । इति सञ्चिन्तयन् देवम् एकाग्रेण सनातनम्
prāptavāṃs tat padaṃ divyaṃ mahāpralayakāraṇam . puruṣeśam iti khyātaṃ vaṭarājaṃ sanātanam
||17||प्राप्तवांस् तत् पदं दिव्यं महाप्रलयकारणम् । पुरुषेशम् इति ख्यातं वटराजं सनातनम्
tvarāyukto muniś cāsau nyagrodhasyāntikaṃ yayau . āsādya taṃ muniśreṣṭhās tasya mūle samāviśat
||18||त्वरायुक्तो मुनिश् चासौ न्यग्रोधस्यान्तिकं ययौ । आसाद्य तं मुनिश्रेष्ठास् तस्य मूले समाविशत्
na kālāgnibhayaṃ tatra na cāṅgārapravarṣaṇam . na saṃvartāgamas tatra na ca vajrāśanis tathā
||19||न कालाग्निभयं तत्र न चाङ्गारप्रवर्षणम् । न संवर्तागमस् तत्र न च वज्राशनिस् तथा
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).