adhyāyaḥ 144
brahmovāca:
paruṣṇīsaṅgamaṃ ceti tīrthaṃ trailokyaviśrutam . tasya svarūpaṃ vakṣyāmi śṛṇu pāpavināśanam
||1||परुष्णीसङ्गमं चेति तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि शृणु पापविनाशनम्
atrir ārādhayām āsa brahmaviṣṇumaheśvarān . teṣu tuṣṭeṣu sa prāha putrā yūyaṃ bhaviṣyatha
||2||अत्रिर् आराधयाम् आस ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् । तेषु तुष्टेषु स प्राह पुत्रा यूयं भविष्यथ
tathā caikā rūpavatī kanyā mama bhavet surāḥ . tathā putratvam āpus te brahmaviṣṇumaheśvarāḥ
||3||तथा चैका रूपवती कन्या मम भवेत् सुराः । तथा पुत्रत्वम् आपुस् ते ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
kanyāṃ ca janayām āsa śubhātreyīti nāmataḥ . dattaḥ somo'tha durvāsāḥ putrās tasya mahātmanaḥ
||4||कन्यां च जनयाम् आस शुभात्रेयीति नामतः । दत्तः सोमोऽथ दुर्वासाः पुत्रास् तस्य महात्मनः
agner aṅgiraso jāto hy aṅgārair aṅgirā yataḥ . tasmād aṅgirase prādād ātreyīm atirociṣam
||5||अग्नेर् अङ्गिरसो जातो ह्य् अङ्गारैर् अङ्गिरा यतः । तस्माद् अङ्गिरसे प्रादाद् आत्रेयीम् अतिरोचिषम्
agneḥ prabhāvāt paruṣam ātreyīṃ sarvadāvadat . ātreyy api ca śuśrūṣāṃ kurvatī sarvadābhavat
||6||अग्नेः प्रभावात् परुषम् आत्रेयीं सर्वदावदत् । आत्रेय्य् अपि च शुश्रूषां कुर्वती सर्वदाभवत्
tasyām āṅgirasā jātā mahābalaparākramāḥ . aṅgirāḥ paruṣaṃ vādīd ātreyīṃ nityam eva ca
||7||तस्याम् आङ्गिरसा जाता महाबलपराक्रमाः । अङ्गिराः परुषं वादीद् आत्रेयीं नित्यम् एव च
putrās tv āṅgirasā nityaṃ pitaraṃ śamayanti te . sā kadācid bhartṛvākyād udvignā paruṣākṣarāt . kṛtāñjalipuṭā dīnā prābravīc chvaśuraṃ gurum
||8||पुत्रास् त्व् आङ्गिरसा नित्यं पितरं शमयन्ति ते । सा कदाचिद् भर्तृवाक्याद् उद्विग्ना परुषाक्षरात् । कृताञ्जलिपुटा दीना प्राब्रवीच् छ्वशुरं गुरुम्
ātreyy uvāca:
atrijāhaṃ havyavāha bhāryā tava sutasya vai . śuśrūṣaṇaparā nityaṃ putrāṇāṃ bhartur eva ca
||9||अत्रिजाहं हव्यवाह भार्या तव सुतस्य वै । शुश्रूषणपरा नित्यं पुत्राणां भर्तुर् एव च
patir māṃ paruṣaṃ vakti vṛthaivodvīkṣate ruṣā . praśādhi māṃ surajyeṣṭha bhartāraṃ mama daivatam
||10||पतिर् मां परुषं वक्ति वृथैवोद्वीक्षते रुषा । प्रशाधि मां सुरज्येष्ठ भर्तारं मम दैवतम्
jvalana uvāca:
aṅgārebhyaḥ samudbhūto bhartā te hy aṅgirā ṛṣiḥ . yathā śānto bhaved bhadre tathā nītir vidhīyatām
||11||अङ्गारेभ्यः समुद्भूतो भर्ता ते ह्य् अङ्गिरा ऋषिः । यथा शान्तो भवेद् भद्रे तथा नीतिर् विधीयताम्
āgneyo'gniṃ samāyāto tava bhartā varānane . tadā tvaṃ jalarūpeṇa plāvayethā madājñayā
||12||आग्नेयोऽग्निं समायातो तव भर्ता वरानने । तदा त्वं जलरूपेण प्लावयेथा मदाज्ञया
ātreyy uvāca:
saheyaṃ paruṣaṃ vākyaṃ mā bhartāgniṃ samāviśet . bhartari pratikūlānāṃ yoṣitāṃ jīvanena kim
||13||सहेयं परुषं वाक्यं मा भर्ताग्निं समाविशेत् । भर्तरि प्रतिकूलानां योषितां जीवनेन किम्
iccheyaṃ śāntivākyāni bhartāraṃ labhate tathā
||14||इच्छेयं शान्तिवाक्यानि भर्तारं लभते तथा
jvalana uvāca:
agnis tv apsu śarīreṣu sthāvare jaṅgame tathā . tava bhartur ahaṃ dhāma nityaṃ ca janako mataḥ
||15||अग्निस् त्व् अप्सु शरीरेषु स्थावरे जङ्गमे तथा । तव भर्तुर् अहं धाम नित्यं च जनको मतः
yo'haṃ so'ham iti jñātvā na cintāṃ kartum arhasi . kiṃ cāpo mātaro devyo hy agniḥ śvaśura ity api . iti buddhyā viniścitya mā viṣaṇṇā bhava snuṣe
||16||योऽहं सोऽहम् इति ज्ञात्वा न चिन्तां कर्तुम् अर्हसि । किं चापो मातरो देव्यो ह्य् अग्निः श्वशुर इत्य् अपि । इति बुद्ध्या विनिश्चित्य मा विषण्णा भव स्नुषे
snuṣovāca:
āpo jananya iti yad babhāṣe . agner ahaṃ tava putrasya bhāryā . kathaṃ bhūtvā jananī cāpi bhāryā . viruddham etaj jalarūpeṇa nātha
||17||आपो जनन्य इति यद् बभाषे । अग्नेर् अहं तव पुत्रस्य भार्या । कथं भूत्वा जननी चापि भार्या । विरुद्धम् एतज् जलरूपेण नाथ
jvalana uvāca:
ādau tu patnī bharaṇāt tu bhāryā . janes tu jāyā svaguṇaiḥ kalatram . ityādirūpāṇi bibharṣi bhadre . kuruṣva vākyaṃ madudīritaṃ yat
||18||आदौ तु पत्नी भरणात् तु भार्या । जनेस् तु जाया स्वगुणैः कलत्रम् । इत्यादिरूपाणि बिभर्षि भद्रे । कुरुष्व वाक्यं मदुदीरितं यत्
yo'syāṃ prajātaḥ sa tu putra eva . sā tasya mātaiva na saṃśayo'tra . tasmād vadanti śrutitattvavijñāḥ . sā naiva yoṣit tanaye'bhijāte
||19||योऽस्यां प्रजातः स तु पुत्र एव । सा तस्य मातैव न संशयोऽत्र । तस्माद् वदन्ति श्रुतितत्त्वविज्ञाः । सा नैव योषित् तनयेऽभिजाते
brahmovāca:
śvaśurasya tu tad vākyaṃ śrutvātreyī tadaiva tat . āgneyaṃ rūpam āpannam ambhasāplāvayat patim
||20||श्वशुरस्य तु तद् वाक्यं श्रुत्वात्रेयी तदैव तत् । आग्नेयं रूपम् आपन्नम् अम्भसाप्लावयत् पतिम्
ubhau tau dampatī brahman saṅgatau gāṅgavāriṇā . śāntarūpadharau cobhau dampatī sambabhūvatuḥ
||21||उभौ तौ दम्पती ब्रह्मन् सङ्गतौ गाङ्गवारिणा । शान्तरूपधरौ चोभौ दम्पती सम्बभूवतुः
lakṣmyā yukto yathā viṣṇur umayā śaṅkaro yathā . rohiṇyā ca yathā candras tathābhūn mithunaṃ tadā
||22||लक्ष्म्या युक्तो यथा विष्णुर् उमया शङ्करो यथा । रोहिण्या च यथा चन्द्रस् तथाभून् मिथुनं तदा
bhartāraṃ plāvayantī sā dadhārāmbumayaṃ vapuḥ . paruṣṇī ceti vikhyātā gaṅgayā saṅgatā nadī
||23||भर्तारं प्लावयन्ती सा दधाराम्बुमयं वपुः । परुष्णी चेति विख्याता गङ्गया सङ्गता नदी
gośatārpaṇajaṃ puṇyaṃ paruṣṇīsnānato bhavet . tatra cāṅgirasāś cakrur yajñāṃś ca bahudakṣiṇān
||24||गोशतार्पणजं पुण्यं परुष्णीस्नानतो भवेत् । तत्र चाङ्गिरसाश् चक्रुर् यज्ञांश् च बहुदक्षिणान्
tatra trīṇi sahasrāṇi tīrthāny āhuḥ purāṇagāḥ . ubhayos tīrayos tāta pṛthag yāgaphalaṃ viduḥ
||25||तत्र त्रीणि सहस्राणि तीर्थान्य् आहुः पुराणगाः । उभयोस् तीरयोस् तात पृथग् यागफलं विदुः
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca vājapeyādhikaṃ matam . viśeṣatas tu gaṅgāyāḥ paruṣṇyā saha saṅgame
||26||तेषु स्नानं च दानं च वाजपेयाधिकं मतम् । विशेषतस् तु गङ्गायाः परुष्ण्या सह सङ्गमे
snānadānādibhiḥ puṇyaṃ yat tad vaktuṃ na śakyate
||27||स्नानदानादिभिः पुण्यं यत् तद् वक्तुं न शक्यते
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).