adhyāyaḥ 72
brahmovāca:
himavatparvate śreṣṭhe nānāratnavicitrite . nānāvṛkṣalatākīrṇe nānādvijaniṣevite
||1||हिमवत्पर्वते श्रेष्ठे नानारत्नविचित्रिते । नानावृक्षलताकीर्णे नानाद्विजनिषेविते
nadīnadasaraḥkūpataḍāgādibhir āvṛte . devagandharvayakṣādisiddhacāraṇasevite
||2||नदीनदसरःकूपतडागादिभिर् आवृते । देवगन्धर्वयक्षादिसिद्धचारणसेविते
śubhamārutasampanne harṣotkarṣaikakāraṇe . merumandarakailāsamainākādinagair vṛte
||3||शुभमारुतसम्पन्ने हर्षोत्कर्षैककारणे । मेरुमन्दरकैलासमैनाकादिनगैर् वृते
vasiṣṭhāgastyapaulastyalomaśādibhir āvṛte . mahotsave vartamāne vivāhaḥ samajāyata
||4||वसिष्ठागस्त्यपौलस्त्यलोमशादिभिर् आवृते । महोत्सवे वर्तमाने विवाहः समजायत
tatra vedī ratnamayī śobhitā svarṇabhūṣitā . vajramāṇikyavaidūryatanmayastambhaśobhitā
||5||तत्र वेदी रत्नमयी शोभिता स्वर्णभूषिता । वज्रमाणिक्यवैदूर्यतन्मयस्तम्भशोभिता
jayālakṣmīśubhākṣāntikīrtipuṣṭyādisaṃvṛtā . merumandarakailāsaraivataiḥ pariśobhitaiḥ
||6||जयालक्ष्मीशुभाक्षान्तिकीर्तिपुष्ट्यादिसंवृता । मेरुमन्दरकैलासरैवतैः परिशोभितैः
pūjito lokanāthena viṣṇunā prabhaviṣṇunā . mainākaḥ parvataśreṣṭho reje'tīva hiraṇmayaḥ
||7||पूजितो लोकनाथेन विष्णुना प्रभविष्णुना । मैनाकः पर्वतश्रेष्ठो रेजेऽतीव हिरण्मयः
ṛṣayo lokapālāś ca ādityāḥ samarudgaṇāḥ . vivāhe vedikāṃ cakrur devadevasya śūlinaḥ
||8||ऋषयो लोकपालाश् च आदित्याः समरुद्गणाः । विवाहे वेदिकां चक्रुर् देवदेवस्य शूलिनः
viśvakarmā svayaṃ tvaṣṭā vedīṃ cakre satoraṇām . surabhī nandinī nandā sunandā kāmadohinī
||9||विश्वकर्मा स्वयं त्वष्टा वेदीं चक्रे सतोरणाम् । सुरभी नन्दिनी नन्दा सुनन्दा कामदोहिनी
ābhis tu śobhiteśānyā vivāhaḥ samajāyata . samudrāḥ sarito nāgā oṣadhyo lokamātaraḥ
||10||आभिस् तु शोभितेशान्या विवाहः समजायत । समुद्राः सरितो नागा ओषध्यो लोकमातरः
savanaspatibījāś ca sarve tatra samāyayuḥ . bhuvaḥ karma ilā cakre oṣadhyas tv annakarma ca
||11||सवनस्पतिबीजाश् च सर्वे तत्र समाययुः । भुवः कर्म इला चक्रे ओषध्यस् त्व् अन्नकर्म च
varuṇaḥ pānakarmāṇi dānakarma dhanādhipaḥ . agniś cakāra tatrānnaṃ yac ceṣṭaṃ lokanāthayoḥ
||12||वरुणः पानकर्माणि दानकर्म धनाधिपः । अग्निश् चकार तत्रान्नं यच् चेष्टं लोकनाथयोः
tatra tatra pṛthak pūjāṃ cakre viṣṇuḥ sanātanaḥ . vedāś ca sarahasyā vai gāyanti ca hasanti
||13||तत्र तत्र पृथक् पूजां चक्रे विष्णुः सनातनः । वेदाश् च सरहस्या वै गायन्ति च हसन्ति
nṛtyanty apsarasaḥ sarvā jagur gandharvakinnarāḥ . lājādhṛk cāpi maināko babhūva munisattama
||14||नृत्यन्त्य् अप्सरसः सर्वा जगुर् गन्धर्वकिन्नराः । लाजाधृक् चापि मैनाको बभूव मुनिसत्तम
puṇyāhavācanaṃ vṛttam antarveśmani nārada . vedikāyām upāviṣṭau dampatī surasattamau
||15||पुण्याहवाचनं वृत्तम् अन्तर्वेश्मनि नारद । वेदिकायाम् उपाविष्टौ दम्पती सुरसत्तमौ
pratiṣṭhāpyāgniṃ vidhivad aśmānaṃ cāpi putraka . hutvā lājāṃś ca vidhivat pradakṣiṇam athākarot
||16||प्रतिष्ठाप्याग्निं विधिवद् अश्मानं चापि पुत्रक । हुत्वा लाजांश् च विधिवत् प्रदक्षिणम् अथाकरोत्
aśmanaḥ sparśahetoś ca devyaṅguṣṭhaṃ kare'spṛśat . viṣṇunā preritaḥ śambhur dakṣiṇasya padasya ca
||17||अश्मनः स्पर्शहेतोश् च देव्यङ्गुष्ठं करेऽस्पृशत् । विष्णुना प्रेरितः शम्भुर् दक्षिणस्य पदस्य च
tām adarśam ahaṃ tatra homaṃ kurvan harāntike . dṛṣṭe'ṅguṣṭhe duṣṭabuddhyā vīryaṃ susrāva me tadā
||18||ताम् अदर्शम् अहं तत्र होमं कुर्वन् हरान्तिके । दृष्टेऽङ्गुष्ठे दुष्टबुद्ध्या वीर्यं सुस्राव मे तदा
lajjayā kaluṣībhūtaḥ skannaṃ vīryam acūrṇayam . madvīryāc cūrṇitāt sūkṣmād vālakhilyās tu jajñire
||19||लज्जया कलुषीभूतः स्कन्नं वीर्यम् अचूर्णयम् । मद्वीर्याच् चूर्णितात् सूक्ष्माद् वालखिल्यास् तु जज्ञिरे
tato mahān abhūt tatra hāhākāraḥ suroditaḥ . lajjayā paribhūto'haṃ nirgatas tu tadāsanāt
||20||ततो महान् अभूत् तत्र हाहाकारः सुरोदितः । लज्जया परिभूतोऽहं निर्गतस् तु तदासनात्
paśyatsu devasaṅgheṣu tūṣṇīmbhūteṣu nārada . gacchantaṃ māṃ mahādevo dṛṣṭvā nandinam abravīt
||21||पश्यत्सु देवसङ्घेषु तूष्णीम्भूतेषु नारद । गच्छन्तं मां महादेवो दृष्ट्वा नन्दिनम् अब्रवीत्
śiva uvāca:
brahmāṇam āhvayasveha gatapāpaṃ karomy aham . kṛtāparādhe'pi jane santaḥ sakṛpamānasāḥ . mohayanty api vidvāṃsaṃ viṣayāṇām iyaṃ sthitiḥ
||22||ब्रह्माणम् आह्वयस्वेह गतपापं करोम्य् अहम् । कृतापराधेऽपि जने सन्तः सकृपमानसाः । मोहयन्त्य् अपि विद्वांसं विषयाणाम् इयं स्थितिः
brahmovāca:
evam uktvā sa bhagavān umayā sahitaḥ śivaḥ . mamānukampayā caiva lokānāṃ hitakāmyayā
||23||एवम् उक्त्वा स भगवान् उमया सहितः शिवः । ममानुकम्पया चैव लोकानां हितकाम्यया
etac cakāra lokeśaḥ śṛṇu nārada yatnataḥ . pāpināṃ pāpamokṣāya bhūmir āpo bhaviṣyati
||24||एतच् चकार लोकेशः शृणु नारद यत्नतः । पापिनां पापमोक्षाय भूमिर् आपो भविष्यति
tayoś ca sārasarvasvam āhariṣyāmi pāvanam . evaṃ niścitya bhagavāṃs tayoḥ sāraṃ samāharat
||25||तयोश् च सारसर्वस्वम् आहरिष्यामि पावनम् । एवं निश्चित्य भगवांस् तयोः सारं समाहरत्
bhūmiṃ kamaṇḍaluṃ kṛtvā tatrāpaḥ sanniveśya ca . pāvamānyādibhiḥ sūktair abhimantrya ca yatnataḥ
||26||भूमिं कमण्डलुं कृत्वा तत्रापः सन्निवेश्य च । पावमान्यादिभिः सूक्तैर् अभिमन्त्र्य च यत्नतः
trijagatpāvanīṃ śaktiṃ tatra sasmāra pāpahā . mām uvāca sa lokeśo gṛhāṇemaṃ kamaṇḍalum
||27||त्रिजगत्पावनीं शक्तिं तत्र सस्मार पापहा । माम् उवाच स लोकेशो गृहाणेमं कमण्डलुम्
āpo vai mātaro devyo bhūmir mātā tathāparā . sthityutpattivināśānāṃ hetutvam ubhayoḥ sthitam
||28||आपो वै मातरो देव्यो भूमिर् माता तथापरा । स्थित्युत्पत्तिविनाशानां हेतुत्वम् उभयोः स्थितम्
atra pratiṣṭhito dharmo hy atra yajñaḥ sanātanaḥ . atra bhuktiś ca muktiś ca sthāvaraṃ jaṅgamaṃ tathā
||29||अत्र प्रतिष्ठितो धर्मो ह्य् अत्र यज्ञः सनातनः । अत्र भुक्तिश् च मुक्तिश् च स्थावरं जङ्गमं तथा
smaraṇān mānasaṃ pāpaṃ vacanād vācikaṃ tathā . snānapānābhiṣekāc ca praṇaśyaty api kāyikam
||30||स्मरणान् मानसं पापं वचनाद् वाचिकं तथा । स्नानपानाभिषेकाच् च प्रणश्यत्य् अपि कायिकम्
etad evāmṛtaṃ loke naitasmāt pāvanaṃ param . mayābhimantritaṃ brahman gṛhāṇemaṃ kamaṇḍalum
||31||एतद् एवामृतं लोके नैतस्मात् पावनं परम् । मयाभिमन्त्रितं ब्रह्मन् गृहाणेमं कमण्डलुम्
atratyaṃ vāri yaḥ kaścit smared api paṭhed api . sa sarvakāmān āpnoti gṛhāṇemaṃ kamaṇḍalum
||32||अत्रत्यं वारि यः कश्चित् स्मरेद् अपि पठेद् अपि । स सर्वकामान् आप्नोति गृहाणेमं कमण्डलुम्
bhūtebhyaś cāpi pañcabhya āpo bhūtaṃ mahoditam . tāsām utkṛṣṭam etasmād gṛhāṇemaṃ kamaṇḍalum
||33||भूतेभ्यश् चापि पञ्चभ्य आपो भूतं महोदितम् । तासाम् उत्कृष्टम् एतस्माद् गृहाणेमं कमण्डलुम्
atra yad vāri śobhiṣṭhaṃ puṇyaṃ pāvanam eva ca . spṛṣṭvā smṛtvā ca dṛṣṭvā ca brahman pāpād vimokṣyase
||34||अत्र यद् वारि शोभिष्ठं पुण्यं पावनम् एव च । स्पृष्ट्वा स्मृत्वा च दृष्ट्वा च ब्रह्मन् पापाद् विमोक्ष्यसे
evam uktvā mahādevaḥ prādān mama kamaṇḍalum . tataḥ suragaṇāḥ sarve bhaktyā procuḥ sureśvaram . āhlādaś ca mahāṃs tatra jayaśabdo vyavartata
||35||एवम् उक्त्वा महादेवः प्रादान् मम कमण्डलुम् । ततः सुरगणाः सर्वे भक्त्या प्रोचुः सुरेश्वरम् । आह्लादश् च महांस् तत्र जयशब्दो व्यवर्तत
devotsave mātur ajaḥ padāgraṃ . samīkṣya pāpāt patitatvam āpa . prādāt kṛpāluḥ smaraṇāt pavitrāṃ . gaṅgāṃ pitā puṇyakamaṇḍalusthām
||38||देवोत्सवे मातुर् अजः पदाग्रं । समीक्ष्य पापात् पतितत्वम् आप । प्रादात् कृपालुः स्मरणात् पवित्रां । गङ्गां पिता पुण्यकमण्डलुस्थाम्
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).