adhyāyaḥ 92
brahmovāca:
pāpapraṇāśanaṃ nāma tīrthaṃ pāpabhayāpaham . nāmadheyaṃ pravakṣyāmi śṛṇu nārada yatnataḥ
||1||पापप्रणाशनं नाम तीर्थं पापभयापहम् । नामधेयं प्रवक्ष्यामि शृणु नारद यत्नतः
dhṛtavrata iti khyāto brāhmaṇo lokaviśrutaḥ . tasya bhāryā mahī nāma taruṇī lokasundarī
||2||धृतव्रत इति ख्यातो ब्राह्मणो लोकविश्रुतः । तस्य भार्या मही नाम तरुणी लोकसुन्दरी
tasya putraḥ sūryanibhaḥ sanājjāta iti śrutaḥ . dhṛtavrataṃ tathākarṣan mṛtyuḥ kālerito mune
||3||तस्य पुत्रः सूर्यनिभः सनाज्जात इति श्रुतः । धृतव्रतं तथाकर्षन् मृत्युः कालेरितो मुने
tataḥ sā bālavidhavā bālaputrā surūpiṇī . trātāraṃ naiva paśyantī gālavāśramam abhyagāt
||4||ततः सा बालविधवा बालपुत्रा सुरूपिणी । त्रातारं नैव पश्यन्ती गालवाश्रमम् अभ्यगात्
tasmai putraṃ nivedyātha svairiṇī pāpamohitā . sā babhrāma bahūn deśān puṃskāmā kāmacāriṇī
||5||तस्मै पुत्रं निवेद्याथ स्वैरिणी पापमोहिता । सा बभ्राम बहून् देशान् पुंस्कामा कामचारिणी
tatputro gālavagṛhe vedavedāṅgapāragaḥ . jāto'pi mātṛdoṣeṇa veśyeritamatis tv abhūt
||6||तत्पुत्रो गालवगृहे वेदवेदाङ्गपारगः । जातोऽपि मातृदोषेण वेश्येरितमतिस् त्व् अभूत्
janasthānam iti khyātaṃ nānājātisamāvṛtam . tatrāsau paṇyaveṣeṇa adhyāste ca mahī tathā
||7||जनस्थानम् इति ख्यातं नानाजातिसमावृतम् । तत्रासौ पण्यवेषेण अध्यास्ते च मही तथा
tatsuto'pi bahūn deśān paribabhrāma kāmukaḥ . so'pi kālavaśāt tatra janasthāne'vasat tadā
||8||तत्सुतोऽपि बहून् देशान् परिबभ्राम कामुकः । सोऽपि कालवशात् तत्र जनस्थानेऽवसत् तदा
striyam ākāṅkṣate veśyāṃ dhṛtavratasuto dvijaḥ . mahī cāpi dhanaṃ dātṝn puruṣān samapekṣate
||9||स्त्रियम् आकाङ्क्षते वेश्यां धृतव्रतसुतो द्विजः । मही चापि धनं दातॄन् पुरुषान् समपेक्षते
mene na putram ātmīyaṃ sa cāpi na tu mātaram . tayoḥ samāgamaś cāsīd vidhinā mātṛputrayoḥ
||10||मेने न पुत्रम् आत्मीयं स चापि न तु मातरम् । तयोः समागमश् चासीद् विधिना मातृपुत्रयोः
evaṃ bahutithe kāle putre mātari gacchati . tayoḥ parasparaṃ jñānaṃ naivāsīn mātṛputrayoḥ
||11||एवं बहुतिथे काले पुत्रे मातरि गच्छति । तयोः परस्परं ज्ञानं नैवासीन् मातृपुत्रयोः
evaṃ pravartamānasya pitṛdharmeṇa sanmatiḥ . āsīt tasyāpy asadvṛtteḥ śṛṇu nārada citravat
||12||एवं प्रवर्तमानस्य पितृधर्मेण सन्मतिः । आसीत् तस्याप्य् असद्वृत्तेः शृणु नारद चित्रवत्
svairasthityā vartamāno nedaṃ sa parihātavān . brāhmīṃ sandhyām anuṣṭhāya tad ūrdhvaṃ tu dhanārjanam
||13||स्वैरस्थित्या वर्तमानो नेदं स परिहातवान् । ब्राह्मीं सन्ध्याम् अनुष्ठाय तद् ऊर्ध्वं तु धनार्जनम्
vidyābalena vittāni bahūny ārjya dadāty asau . tathā sa prātar utthāya gaṅgāṃ gatvā yathāvidhi
||14||विद्याबलेन वित्तानि बहून्य् आर्ज्य ददात्य् असौ । तथा स प्रातर् उत्थाय गङ्गां गत्वा यथाविधि
śaucādi snānasandhyādi sarvaṃ kāryaṃ yathākramam . kṛtvā tu brāhmaṇān natvā tato'bhyeti svakarmasu
||15||शौचादि स्नानसन्ध्यादि सर्वं कार्यं यथाक्रमम् । कृत्वा तु ब्राह्मणान् नत्वा ततोऽभ्येति स्वकर्मसु
prātaḥkāle gautamīṃ tu yadā yāti virūpavān . kuṣṭhasarvāṅgaśithilaḥ pūyaśoṇitaniḥsravaḥ
||16||प्रातःकाले गौतमीं तु यदा याति विरूपवान् । कुष्ठसर्वाङ्गशिथिलः पूयशोणितनिःस्रवः
snātvā tu gautamīṃ gaṅgāṃ yadā yāti surūpadhṛk . śāntaḥ sūryāgnisadṛśo mūrtimān iva bhāskaraḥ
||17||स्नात्वा तु गौतमीं गङ्गां यदा याति सुरूपधृक् । शान्तः सूर्याग्निसदृशो मूर्तिमान् इव भास्करः
etad rūpadvayaṃ svasya naiva paśyati sa dvijaḥ . gālavo yatra bhagavāṃs tapojñānaparāyaṇaḥ
||18||एतद् रूपद्वयं स्वस्य नैव पश्यति स द्विजः । गालवो यत्र भगवांस् तपोज्ञानपरायणः
āśritya gautamīṃ devīṃ āste ca munibhir vṛtaḥ . brāhmaṇo'pi ca tatraiva nityaṃ tīrthaṃ sametya ca
||19||आश्रित्य गौतमीं देवीं आस्ते च मुनिभिर् वृतः । ब्राह्मणोऽपि च तत्रैव नित्यं तीर्थं समेत्य च
gālavaṃ ca namasyātha tato yāti svamandiram . gaṅgāyāḥ sevanāt pūrvaṃ sanājjātasya yad vapuḥ
||20||गालवं च नमस्याथ ततो याति स्वमन्दिरम् । गङ्गायाः सेवनात् पूर्वं सनाज्जातस्य यद् वपुः
snānasandhyottare kāle punar yad api tad dvije . ubhayaṃ tasya tad rūpaṃ gālavo nityam eva ca
||21||स्नानसन्ध्योत्तरे काले पुनर् यद् अपि तद् द्विजे । उभयं तस्य तद् रूपं गालवो नित्यम् एव च
dṛṣṭvā savismayo mene kiñcid asty atra kāraṇam . evaṃ savismayo bhūtvā gālavaḥ prāha taṃ dvijam
||22||दृष्ट्वा सविस्मयो मेने किञ्चिद् अस्त्य् अत्र कारणम् । एवं सविस्मयो भूत्वा गालवः प्राह तं द्विजम्
gacchantaṃ tu namasyātha sanājjātaṃ gurur gṛham . āhūya yatnato dhīmān kṛpayā vismayena ca
||23||गच्छन्तं तु नमस्याथ सनाज्जातं गुरुर् गृहम् । आहूय यत्नतो धीमान् कृपया विस्मयेन च
gālava uvāca:
ko bhavān kva ca gantāsi kiṃ karoṣi kva bhokṣyasi . kinnāmā tvaṃ kva śayyā te kā te bhāryā vadasva me
||24||को भवान् क्व च गन्तासि किं करोषि क्व भोक्ष्यसि । किन्नामा त्वं क्व शय्या ते का ते भार्या वदस्व मे
brahmovāca:
gālavasya vacaḥ śrutvā brāhmaṇo'py āha taṃ munim
||25||गालवस्य वचः श्रुत्वा ब्राह्मणोऽप्य् आह तं मुनिम्
brāhmaṇa uvāca:
śvaḥ kathyate mayā sarvaṃ jñātvā kāryavinirṇayam
||26||श्वः कथ्यते मया सर्वं ज्ञात्वा कार्यविनिर्णयम्
brahmovāca:
evam uktvā gālavaṃ taṃ sanājjāto gṛhaṃ yayau . bhuktvā rātrau tayā samyak śayyām āsādya bandhakīm . uvāca cakitaḥ smṛtvā gālavasya tu yad vacaḥ
||27||एवम् उक्त्वा गालवं तं सनाज्जातो गृहं ययौ । भुक्त्वा रात्रौ तया सम्यक् शय्याम् आसाद्य बन्धकीम् । उवाच चकितः स्मृत्वा गालवस्य तु यद् वचः
brāhmaṇa uvāca:
tvaṃ tu sarvaguṇopetā bandhaky api pativratā . āvayoḥ sadṛśī prītir yāvajjīvaṃ pravartatām
||28||त्वं तु सर्वगुणोपेता बन्धक्य् अपि पतिव्रता । आवयोः सदृशी प्रीतिर् यावज्जीवं प्रवर्तताम्
tathāpi kiñcit pṛcchāmi kinnāmnī tvaṃ kva vā kulam . kiṃ nu sthānaṃ kva vā bandhur mama sarvaṃ nivedyatām
||29||तथापि किञ्चित् पृच्छामि किन्नाम्नी त्वं क्व वा कुलम् । किं नु स्थानं क्व वा बन्धुर् मम सर्वं निवेद्यताम्
bandhaky uvāca:
dhṛtavrata iti khyāto brāhmaṇo dīkṣitaḥ śuciḥ . tasya bhāryā mahī cāhaṃ matputro gālavāśrame
||30||धृतव्रत इति ख्यातो ब्राह्मणो दीक्षितः शुचिः । तस्य भार्या मही चाहं मत्पुत्रो गालवाश्रमे
utsṛṣṭo matimān bālaḥ sanājjāta iti śrutaḥ . ahaṃ tu pūrvadoṣeṇa tyaktvā dharmaṃ kulāgatam . svairiṇī tv iha varte'haṃ viddhi māṃ brāhmaṇīṃ dvija
||31||उत्सृष्टो मतिमान् बालः सनाज्जात इति श्रुतः । अहं तु पूर्वदोषेण त्यक्त्वा धर्मं कुलागतम् । स्वैरिणी त्व् इह वर्तेऽहं विद्धि मां ब्राह्मणीं द्विज
brahmovāca:
tasyās tad vacanaṃ śrutvā marmaviddha ivābhavat . papāta sahasā bhūmau veśyā taṃ vākyam abravīt
||32||तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा मर्मविद्ध इवाभवत् । पपात सहसा भूमौ वेश्या तं वाक्यम् अब्रवीत्
veśyovāca:
kiṃ tu jātaṃ dvijaśreṣṭha kva ca prītir gatā tava . kiṃ tu vākyaṃ mayā coktaṃ tava cittavirodhakṛt
||33||किं तु जातं द्विजश्रेष्ठ क्व च प्रीतिर् गता तव । किं तु वाक्यं मया चोक्तं तव चित्तविरोधकृत्
ātmānam ātmanāśvāsya brāhmaṇo vākyam abravīt
||34||आत्मानम् आत्मनाश्वास्य ब्राह्मणो वाक्यम् अब्रवीत्
brāhmaṇa uvāca:
dhṛtavrataḥ pitā vipras tatputro'haṃ sanādyataḥ . mātā mahī mama iyaṃ mama daivād upāgatā
||35||धृतव्रतः पिता विप्रस् तत्पुत्रोऽहं सनाद्यतः । माता मही मम इयं मम दैवाद् उपागता
brahmovāca:
etac chrutvā tasya vākyaṃ sāpy abhūd atiduḥkhitā . tayos tu śocatoḥ paścāt prabhāte vimale ravau . gālavaṃ muniśārdūlaṃ gatvā vipro nyavedayat
||36||एतच् छ्रुत्वा तस्य वाक्यं साप्य् अभूद् अतिदुःखिता । तयोस् तु शोचतोः पश्चात् प्रभाते विमले रवौ । गालवं मुनिशार्दूलं गत्वा विप्रो न्यवेदयत्
brāhmaṇa uvāca:
dhṛtavratasuto brahmaṃs tvayā pūrvaṃ tu pālitaḥ . upanītas tvayā caiva mahī mātā mama prabho
||37||धृतव्रतसुतो ब्रह्मंस् त्वया पूर्वं तु पालितः । उपनीतस् त्वया चैव मही माता मम प्रभो
kiṃ karomi ca kiṃ kṛtvā niṣkṛtir mama vai bhavet
||38||किं करोमि च किं कृत्वा निष्कृतिर् मम वै भवेत्
brahmovāca:
tad vipravacanaṃ śrutvā gālavaḥ prāha mā śucaḥ . tavedaṃ dvividhaṃ rūpaṃ nityaṃ paśyāmy apūrvavat
||39||तद् विप्रवचनं श्रुत्वा गालवः प्राह मा शुचः । तवेदं द्विविधं रूपं नित्यं पश्याम्य् अपूर्ववत्
tataḥ pṛṣṭo'si vṛttāntaṃ śrutaṃ jñātaṃ mayā yathā . yat kṛtyaṃ tava tat sarvaṃ gaṅgāyāṃ pratyagāt kṣayam
||40||ततः पृष्टोऽसि वृत्तान्तं श्रुतं ज्ञातं मया यथा । यत् कृत्यं तव तत् सर्वं गङ्गायां प्रत्यगात् क्षयम्
asya tīrthasya māhātmyād asyā devyāḥ prasādataḥ . pūto'si pratyahaṃ vatsa nātra kāryā vicāraṇā
||41||अस्य तीर्थस्य माहात्म्याद् अस्या देव्याः प्रसादतः । पूतोऽसि प्रत्यहं वत्स नात्र कार्या विचारणा
prabhāte tava rūpāṇi sapāpāni tv aharniśam . paśye'haṃ punar apy eva rūpaṃ tava guṇottamam
||42||प्रभाते तव रूपाणि सपापानि त्व् अहर्निशम् । पश्येऽहं पुनर् अप्य् एव रूपं तव गुणोत्तमम्
āgacchantaṃ tv āgoyuktaṃ gacchantaṃ tvām anāgasam . paśyāmi nityaṃ tasmāt tvaṃ pūto devyā kṛto'dhunā
||43||आगच्छन्तं त्व् आगोयुक्तं गच्छन्तं त्वाम् अनागसम् । पश्यामि नित्यं तस्मात् त्वं पूतो देव्या कृतोऽधुना
tasmān na kāryaṃ te kiñcid avaśiṣṭaṃ bhaviṣyati . iyaṃ ca mātā te vipra jñātā yā caiva bandhakī
||44||तस्मान् न कार्यं ते किञ्चिद् अवशिष्टं भविष्यति । इयं च माता ते विप्र ज्ञाता या चैव बन्धकी
paścāttāpaṃ gatātyantaṃ nivṛttā tv atha pātakāt . bhūtānāṃ viṣaye prītir vatsa svābhāvikī yataḥ
||45||पश्चात्तापं गतात्यन्तं निवृत्ता त्व् अथ पातकात् । भूतानां विषये प्रीतिर् वत्स स्वाभाविकी यतः
satsaṅgato mahāpuṇyān nivṛttir daivato bhavet . atyartham anutapteyaṃ prāgācaritapuṇyataḥ
||46||सत्सङ्गतो महापुण्यान् निवृत्तिर् दैवतो भवेत् । अत्यर्थम् अनुतप्तेयं प्रागाचरितपुण्यतः
snānaṃ kṛtvā cātra tīrthe tataḥ pūtā bhaviṣyati . tathā tau cakratur ubhau mātāputrau ca nārada
||47||स्नानं कृत्वा चात्र तीर्थे ततः पूता भविष्यति । तथा तौ चक्रतुर् उभौ मातापुत्रौ च नारद
snānād babhūvatur ubhau gatapāpāv asaṃśayam . tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ dhautapāpaṃ pracakṣate
||48||स्नानाद् बभूवतुर् उभौ गतपापाव् असंशयम् । ततः प्रभृति तत् तीर्थं धौतपापं प्रचक्षते
pāpapraṇāśanaṃ nāma gālavaṃ ceti viśrutam . mahāpātakam alpaṃ vā tathā yac copapātakam . tat sarvaṃ nāśayed etad dhautapāpaṃ supuṇyadam
||49||पापप्रणाशनं नाम गालवं चेति विश्रुतम् । महापातकम् अल्पं वा तथा यच् चोपपातकम् । तत् सर्वं नाशयेद् एतद् धौतपापं सुपुण्यदम्
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).