adhyāyaḥ 177
brahmovāca:
evaṃ vo'nantamāhātmyaṃ kṣetraṃ ca puruṣottamam . bhuktimuktipradaṃ nṝṇāṃ mayā proktaṃ sudurlabham
||1||एवं वोऽनन्तमाहात्म्यं क्षेत्रं च पुरुषोत्तमम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणां मया प्रोक्तं सुदुर्लभम्
yatrāste puṇḍarīkākṣaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ . pītāmbaradharaḥ kṛṣṇaḥ kaṃsakeśiniṣūdanaḥ
||2||यत्रास्ते पुण्डरीकाक्षः शङ्खचक्रगदाधरः । पीताम्बरधरः कृष्णः कंसकेशिनिषूदनः
ye tatra kṛṣṇaṃ paśyanti surāsuranamaskṛtam . saṅkarṣaṇaṃ subhadrāṃ ca dhanyās te nātra saṃśayaḥ
||3||ये तत्र कृष्णं पश्यन्ति सुरासुरनमस्कृतम् । सङ्कर्षणं सुभद्रां च धन्यास् ते नात्र संशयः
trailokyādhipatiṃ devaṃ sarvakāmaphalapradam . ye dhyāyanti sadā kṛṣṇaṃ muktās te nātra saṃśayaḥ
||4||त्रैलोक्याधिपतिं देवं सर्वकामफलप्रदम् । ये ध्यायन्ति सदा कृष्णं मुक्तास् ते नात्र संशयः
kṛṣṇe ratāḥ kṛṣṇam anusmaranti . rātrau ca kṛṣṇaṃ punar utthitā ye . te bhinnadehāḥ praviśanti kṛṣṇaṃ . havir yathā mantrahutaṃ hutāśam
||5||कृष्णे रताः कृष्णम् अनुस्मरन्ति । रात्रौ च कृष्णं पुनर् उत्थिता ये । ते भिन्नदेहाः प्रविशन्ति कृष्णं । हविर् यथा मन्त्रहुतं हुताशम्
tasmāt sadā muniśreṣṭhāḥ kṛṣṇaḥ kamalalocanaḥ . tasmin kṣetre prayatnena draṣṭavyo mokṣakāṅkṣibhiḥ
||6||तस्मात् सदा मुनिश्रेष्ठाः कृष्णः कमललोचनः । तस्मिन् क्षेत्रे प्रयत्नेन द्रष्टव्यो मोक्षकाङ्क्षिभिः
śayanotthāpane kṛṣṇaṃ ye paśyanti manīṣiṇaḥ . halāyudhaṃ subhadrāṃ ca hareḥ sthānaṃ vrajanti te
||7||शयनोत्थापने कृष्णं ये पश्यन्ति मनीषिणः । हलायुधं सुभद्रां च हरेः स्थानं व्रजन्ति ते
sarvakāle'pi ye bhaktyā paśyanti puruṣottamam . rauhiṇeyaṃ subhadrāṃ ca viṣṇulokaṃ vrajanti te
||8||सर्वकालेऽपि ये भक्त्या पश्यन्ति पुरुषोत्तमम् । रौहिणेयं सुभद्रां च विष्णुलोकं व्रजन्ति ते
āste yaś caturo māsān vārṣikān puruṣottame . pṛthivyās tīrthayātrāyāḥ phalaṃ prāpnoti cādhikam
||9||आस्ते यश् चतुरो मासान् वार्षिकान् पुरुषोत्तमे । पृथिव्यास् तीर्थयात्रायाः फलं प्राप्नोति चाधिकम्
ye sarvakālaṃ tatraiva nivasanti manīṣiṇaḥ . jitendriyā jitakrodhā labhante tapasaḥ phalam
||10||ये सर्वकालं तत्रैव निवसन्ति मनीषिणः । जितेन्द्रिया जितक्रोधा लभन्ते तपसः फलम्
tapas taptvānyatīrtheṣu varṣāṇām ayutaṃ naraḥ . yad āpnoti tad āpnoti māsena puruṣottame
||11||तपस् तप्त्वान्यतीर्थेषु वर्षाणाम् अयुतं नरः । यद् आप्नोति तद् आप्नोति मासेन पुरुषोत्तमे
tapasā brahmacaryeṇa saṅgatyāgena yat phalam . tat phalaṃ satataṃ tatra prāpnuvanti manīṣiṇaḥ
||12||तपसा ब्रह्मचर्येण सङ्गत्यागेन यत् फलम् । तत् फलं सततं तत्र प्राप्नुवन्ति मनीषिणः
sarvatīrtheṣu yat puṇyaṃ snānadānena kīrtitam . tat phalaṃ satataṃ tatra prāpnuvanti manīṣiṇaḥ
||13||सर्वतीर्थेषु यत् पुण्यं स्नानदानेन कीर्तितम् । तत् फलं सततं तत्र प्राप्नुवन्ति मनीषिणः
samyak tīrthena yat proktaṃ vratena niyamena ca . tat phalaṃ labhate tatra pratyahaṃ prayataḥ śuciḥ
||14||सम्यक् तीर्थेन यत् प्रोक्तं व्रतेन नियमेन च । तत् फलं लभते तत्र प्रत्यहं प्रयतः शुचिः
yas tu nānāvidhair yajñair yat phalaṃ labhate naraḥ . tat phalaṃ labhate tatra pratyahaṃ saṃyatendriyaḥ
||15||यस् तु नानाविधैर् यज्ञैर् यत् फलं लभते नरः । तत् फलं लभते तत्र प्रत्यहं संयतेन्द्रियः
dehaṃ tyajanti puruṣās tatra ye puruṣottame . kalpavṛkṣaṃ samāsādya muktās te nātra saṃśayaḥ
||16||देहं त्यजन्ति पुरुषास् तत्र ये पुरुषोत्तमे । कल्पवृक्षं समासाद्य मुक्तास् ते नात्र संशयः
vaṭasāgarayor madhye ye tyajanti kalevaram . te durlabhaṃ paraṃ mokṣaṃ prāpnuvanti na saṃśayaḥ
||17||वटसागरयोर् मध्ये ये त्यजन्ति कलेवरम् । ते दुर्लभं परं मोक्षं प्राप्नुवन्ति न संशयः
anicchann api yas tatra prāṇāṃs tyajati mānavaḥ . so'pi duḥkhavinirmukto muktiṃ prāpnoti durlabhām
||18||अनिच्छन्न् अपि यस् तत्र प्राणांस् त्यजति मानवः । सोऽपि दुःखविनिर्मुक्तो मुक्तिं प्राप्नोति दुर्लभाम्
kṛmikīṭapataṅgādyās tiryagyonigatāś ca ye . tatra dehaṃ parityajya te yānti paramāṃ gatim
||19||कृमिकीटपतङ्गाद्यास् तिर्यग्योनिगताश् च ये । तत्र देहं परित्यज्य ते यान्ति परमां गतिम्
bhrāntiṃ lokasya paśyadhvam anyatīrthaṃ prati dvijāḥ . puruṣākhyena yat prāptam anyatīrthaphalādikam
||20||भ्रान्तिं लोकस्य पश्यध्वम् अन्यतीर्थं प्रति द्विजाः । पुरुषाख्येन यत् प्राप्तम् अन्यतीर्थफलादिकम्
sakṛt paśyati yo martyaḥ śraddhayā puruṣottamam . puruṣāṇāṃ sahasreṣu sa bhaved uttamaḥ pumān
||21||सकृत् पश्यति यो मर्त्यः श्रद्धया पुरुषोत्तमम् । पुरुषाणां सहस्रेषु स भवेद् उत्तमः पुमान्
prakṛteḥ sa paro yasmāt puruṣād api cottamaḥ . tasmād vede purāṇe ca loke'smin puruṣottamaḥ
||22||प्रकृतेः स परो यस्मात् पुरुषाद् अपि चोत्तमः । तस्माद् वेदे पुराणे च लोकेऽस्मिन् पुरुषोत्तमः
yo'sau purāṇe vedānte paramātmety udāhṛtaḥ . āste viśvopakārāya tenāsau puruṣottamaḥ
||23||योऽसौ पुराणे वेदान्ते परमात्मेत्य् उदाहृतः । आस्ते विश्वोपकाराय तेनासौ पुरुषोत्तमः
pāthe śmaśāne gṛhamaṇḍape vā . rathyāpradeśeṣv api yatra kutra . icchann anicchann api tatra dehaṃ . santyajya mokṣaṃ labhate manuṣyaḥ
||24||पाथे श्मशाने गृहमण्डपे वा । रथ्याप्रदेशेष्व् अपि यत्र कुत्र । इच्छन्न् अनिच्छन्न् अपि तत्र देहं । सन्त्यज्य मोक्षं लभते मनुष्यः
tasmāt sarvaprayatnena tasmin kṣetre dvijottamāḥ . dehatyāgo naraiḥ kāryaḥ samyaṅ mokṣābhikāṅkṣibhiḥ
||25||तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तस्मिन् क्षेत्रे द्विजोत्तमाः । देहत्यागो नरैः कार्यः सम्यङ् मोक्षाभिकाङ्क्षिभिः
puruṣākhyasya māhātmyaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati . tyaktvā yatra naro dehaṃ muktiṃ prāpnoti durlabhām
||26||पुरुषाख्यस्य माहात्म्यं न भूतं न भविष्यति । त्यक्त्वा यत्र नरो देहं मुक्तिं प्राप्नोति दुर्लभाम्
guṇānām ekadeśo'yaṃ mayā kṣetrasya kīrtitaḥ . kaḥ samastān guṇān vaktuṃ śakto varṣaśatair api
||27||गुणानाम् एकदेशोऽयं मया क्षेत्रस्य कीर्तितः । कः समस्तान् गुणान् वक्तुं शक्तो वर्षशतैर् अपि
yadi yūyaṃ muniśreṣṭhā mokṣam icchatha śāśvatam . tasmin kṣetravare puṇye nivasadhvam atandritāḥ
||28||यदि यूयं मुनिश्रेष्ठा मोक्षम् इच्छथ शाश्वतम् । तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये निवसध्वम् अतन्द्रिताः
vyāsa uvāca:
te tasya vacanaṃ śrutvā brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ . nivāsaṃ cakrire tatra avāpuḥ paramaṃ padam
||29||ते तस्य वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । निवासं चक्रिरे तत्र अवापुः परमं पदम्
tasmād yūyaṃ prayatnena nivasadhvaṃ dvijottamāḥ . puruṣākhye vare kṣetre yadi muktim abhīpsatha
||30||तस्माद् यूयं प्रयत्नेन निवसध्वं द्विजोत्तमाः । पुरुषाख्ये वरे क्षेत्रे यदि मुक्तिम् अभीप्सथ
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).