Brahmapurāṇam, adhyāya 213: Manifestations of Viṣṇu — Purāṇāni

aho kṛṣṇasya māhātmyam adbhutaṃ cātimānuṣam . rāmasya ca muniśreṣṭha tvayoktaṃ bhuvi durlabham

||1||

अहो कृष्णस्य माहात्म्यम् अद्भुतं चातिमानुषम् । रामस्य च मुनिश्रेष्ठ त्वयोक्तं भुवि दुर्लभम्

na tṛptim adhigacchāmaḥ śṛṇvanto bhagavatkathām . tasmād brūhi mahābhāga bhūyo devasya ceṣṭitam

||2||

न तृप्तिम् अधिगच्छामः शृण्वन्तो भगवत्कथाम् । तस्माद् ब्रूहि महाभाग भूयो देवस्य चेष्टितम्

prādurbhāvaḥ purāṇeṣu viṣṇor amitatejasaḥ . satāṃ kathayatām eva varāha iti naḥ śrutam

||3||

प्रादुर्भावः पुराणेषु विष्णोर् अमिततेजसः । सतां कथयताम् एव वराह इति नः श्रुतम्

na jānīmo'sya caritaṃ na vidhiṃ na ca vistaram . na karmaguṇasadbhāvaṃ na hetutvamanīṣitam

||4||

न जानीमोऽस्य चरितं न विधिं न च विस्तरम् । न कर्मगुणसद्भावं न हेतुत्वमनीषितम्

kimātmako varāho'sau kā mūrtiḥ kā ca devatā . kimācāraprabhāvo vā kiṃ vā tena tadā kṛtam

||5||

किमात्मको वराहोऽसौ का मूर्तिः का च देवता । किमाचारप्रभावो वा किं वा तेन तदा कृतम्

yajñārthe samavetānāṃ miṣatāṃ ca dvijanmanām . mahāvarāhacaritaṃ sarvalokasukhāvaham

||6||

यज्ञार्थे समवेतानां मिषतां च द्विजन्मनाम् । महावराहचरितं सर्वलोकसुखावहम्

yathā nārāyaṇo brahman vārāhaṃ rūpam āsthitaḥ . daṃṣṭrayā gāṃ samudrasthām ujjahārārimardanaḥ

||7||

यथा नारायणो ब्रह्मन् वाराहं रूपम् आस्थितः । दंष्ट्रया गां समुद्रस्थाम् उज्जहारारिमर्दनः

vistareṇaiva karmāṇi sarvāṇi ripughātinaḥ . śrotuṃ no vartate buddhir hareḥ kṛṣṇasya dhīmataḥ

||8||

विस्तरेणैव कर्माणि सर्वाणि रिपुघातिनः । श्रोतुं नो वर्तते बुद्धिर् हरेः कृष्णस्य धीमतः

karmaṇām ānupūrvyā ca prādurbhāvāś ca ye vibho . yā vāsya prakṛtir brahmaṃs tāś cākhyātuṃ tvam arhasi

||9||

कर्मणाम् आनुपूर्व्या च प्रादुर्भावाश् च ये विभो । या वास्य प्रकृतिर् ब्रह्मंस् ताश् चाख्यातुं त्वम् अर्हसि

praśnabhāro mahān eṣa bhavadbhiḥ samudāhṛtaḥ . yathāśaktyā tu vakṣyāmi śrūyatāṃ vaiṣṇavaṃ yaśaḥ

||10||

प्रश्नभारो महान् एष भवद्भिः समुदाहृतः । यथाशक्त्या तु वक्ष्यामि श्रूयतां वैष्णवं यशः

viṣṇoḥ prabhāvaśravaṇe diṣṭyā vo matir utthitā . tasmād viṣṇoḥ samastā vai śṛṇudhvaṃ yāḥ pravṛttayaḥ

||11||

विष्णोः प्रभावश्रवणे दिष्ट्या वो मतिर् उत्थिता । तस्माद् विष्णोः समस्ता वै शृणुध्वं याः प्रवृत्तयः

sahasrāsyaṃ sahasrākṣaṃ sahasracaraṇaṃ ca yam . sahasraśirasaṃ devaṃ sahasrakaram avyayam

||12||

सहस्रास्यं सहस्राक्षं सहस्रचरणं च यम् । सहस्रशिरसं देवं सहस्रकरम् अव्ययम्

sahasrajihvaṃ bhāsvantaṃ sahasramukuṭaṃ prabhum . sahasradaṃ sahasrādiṃ sahasrabhujam avyayam

||13||

सहस्रजिह्वं भास्वन्तं सहस्रमुकुटं प्रभुम् । सहस्रदं सहस्रादिं सहस्रभुजम् अव्ययम्

havanaṃ savanaṃ caiva hotāraṃ havyam eva ca . pātrāṇi ca pavitrāṇi vediṃ dīkṣāṃ samit sruvam

||14||

हवनं सवनं चैव होतारं हव्यम् एव च । पात्राणि च पवित्राणि वेदिं दीक्षां समित् स्रुवम्

sruksomasūryamuśalaṃ prokṣaṇīṃ dakṣiṇāyanam . adhvaryuṃ sāmagaṃ vipraṃ sadasyaṃ sadanaṃ sadaḥ

||15||

स्रुक्सोमसूर्यमुशलं प्रोक्षणीं दक्षिणायनम् । अध्वर्युं सामगं विप्रं सदस्यं सदनं सदः

yūpaṃ cakraṃ dhruvāṃ darvīṃ carūṃś colūkhalāni ca . prāgvaṃśaṃ yajñabhūmiṃ ca hotāraṃ ca paraṃ ca yat

||16||

यूपं चक्रं ध्रुवां दर्वीं चरूंश् चोलूखलानि च । प्राग्वंशं यज्ञभूमिं च होतारं च परं च यत्

hrasvāṇy atipramāṇāni sthāvarāṇi carāṇi ca . prāyaścittāni vārghyaṃ ca sthaṇḍilāni kuśās tathā

||17||

ह्रस्वाण्य् अतिप्रमाणानि स्थावराणि चराणि च । प्रायश्चित्तानि वार्घ्यं च स्थण्डिलानि कुशास् तथा

mantrayajñavahaṃ vahniṃ bhāgaṃ bhāgavahaṃ ca yat . agrāsinaṃ somabhujaṃ hutārciṣam udāyudham

||18||

मन्त्रयज्ञवहं वह्निं भागं भागवहं च यत् । अग्रासिनं सोमभुजं हुतार्चिषम् उदायुधम्

āhur vedavido viprā yaṃ yajñe śāśvataṃ prabhum . tasya viṣṇoḥ sureśasya śrīvatsāṅkasya dhīmataḥ

||19||

आहुर् वेदविदो विप्रा यं यज्ञे शाश्वतं प्रभुम् । तस्य विष्णोः सुरेशस्य श्रीवत्साङ्कस्य धीमतः

prādurbhāvasahasrāṇi samatītāny anekaśaḥ . bhūyaś caiva bhaviṣyanti hy evam āha pitāmahaḥ

||20||

प्रादुर्भावसहस्राणि समतीतान्य् अनेकशः । भूयश् चैव भविष्यन्ति ह्य् एवम् आह पितामहः

yat pṛcchadhvaṃ mahābhāgā divyāṃ puṇyām imāṃ kathām . prādurbhāvāśritāṃ viṣṇoḥ sarvapāpaharāṃ śivām

||21||

यत् पृच्छध्वं महाभागा दिव्यां पुण्याम् इमां कथाम् । प्रादुर्भावाश्रितां विष्णोः सर्वपापहरां शिवाम्

śṛṇudhvaṃ tāṃ mahābhāgās tadgatenāntarātmanā . pravakṣyāmy ānupūrvyeṇa yat pṛcchadhvaṃ mamānaghāḥ

||22||

शृणुध्वं तां महाभागास् तद्गतेनान्तरात्मना । प्रवक्ष्याम्य् आनुपूर्व्येण यत् पृच्छध्वं ममानघाः

vāsudevasya māhātmyaṃ caritaṃ ca mahāmateḥ . hitārthaṃ suramartyānāṃ lokānāṃ prabhavāya ca

||23||

वासुदेवस्य माहात्म्यं चरितं च महामतेः । हितार्थं सुरमर्त्यानां लोकानां प्रभवाय च

bahuśaḥ sarvabhūtātmā prādurbhavati vīryavān . prādurbhāvāṃś ca vakṣyāmi puṇyān divyān guṇānvitān

||24||

बहुशः सर्वभूतात्मा प्रादुर्भवति वीर्यवान् । प्रादुर्भावांश् च वक्ष्यामि पुण्यान् दिव्यान् गुणान्वितान्

supto yugasahasraṃ yaḥ prādurbhavati kāryataḥ . pūrṇe yugasahasre'tha devadevo jagatpatiḥ

||25||

सुप्तो युगसहस्रं यः प्रादुर्भवति कार्यतः । पूर्णे युगसहस्रेऽथ देवदेवो जगत्पतिः

brahmā ca kapilaś caiva tryambakas tridaśās tathā . devāḥ saptarṣayaś caiva nāgāś cāpsarasas tathā

||26||

ब्रह्मा च कपिलश् चैव त्र्यम्बकस् त्रिदशास् तथा । देवाः सप्तर्षयश् चैव नागाश् चाप्सरसस् तथा

sanatkumāraś ca mahānubhāvo . manur mahātmā bhagavān prajākaraḥ . purāṇadevo'tha purāṇi cakre . pradīptavaiśvānaratulyatejāḥ

||27||

सनत्कुमारश् च महानुभावो । मनुर् महात्मा भगवान् प्रजाकरः । पुराणदेवोऽथ पुराणि चक्रे । प्रदीप्तवैश्वानरतुल्यतेजाः

yo'sau cārṇavamadhyastho naṣṭe sthāvarajaṅgame . naṣṭe devāsuranare pranaṣṭoragarākṣase

||28||

योऽसौ चार्णवमध्यस्थो नष्टे स्थावरजङ्गमे । नष्टे देवासुरनरे प्रनष्टोरगराक्षसे

yoddhukāmau durādharṣau tāv ubhau madhukaiṭabhau . hatau bhagavatā tena tayor dattvāmitaṃ varam

||29||

योद्धुकामौ दुराधर्षौ ताव् उभौ मधुकैटभौ । हतौ भगवता तेन तयोर् दत्त्वामितं वरम्

purā kamalanābhasya svapataḥ sāgarāmbhasi . puṣkare tatra sambhūtā devāḥ sarṣigaṇās tathā

||30||

पुरा कमलनाभस्य स्वपतः सागराम्भसि । पुष्करे तत्र सम्भूता देवाः सर्षिगणास् तथा

eṣa pauṣkarako nāma prādurbhāvo mahātmanaḥ . purāṇaṃ kathyate yatra devaśrutisamāhitam

||31||

एष पौष्करको नाम प्रादुर्भावो महात्मनः । पुराणं कथ्यते यत्र देवश्रुतिसमाहितम्

vārāhas tu śrutimukhaḥ prādurbhāvo mahātmanaḥ . yatra viṣṇuḥ suraśreṣṭho vārāhaṃ rūpam āsthitaḥ

||32||

वाराहस् तु श्रुतिमुखः प्रादुर्भावो महात्मनः । यत्र विष्णुः सुरश्रेष्ठो वाराहं रूपम् आस्थितः

vedapādo yūpadaṃṣṭraḥ kratudantaś citīmukhaḥ . agnijihvo darbharomā brahmaśīrṣo mahātapāḥ

||33||

वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुदन्तश् चितीमुखः । अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः

ahorātrekṣaṇo divyo vedāṅgaḥ śrutibhūṣaṇaḥ . ājyanāsaḥ sruvatuṇḍaḥ sāmaghoṣasvaro mahān

||34||

अहोरात्रेक्षणो दिव्यो वेदाङ्गः श्रुतिभूषणः । आज्यनासः स्रुवतुण्डः सामघोषस्वरो महान्

satyadharmamayaḥ śrīmān kramavikramasatkṛtaḥ . prāyaścittanakho ghoraḥ paśujānur mukhākṛtiḥ

||35||

सत्यधर्ममयः श्रीमान् क्रमविक्रमसत्कृतः । प्रायश्चित्तनखो घोरः पशुजानुर् मुखाकृतिः

udgatāntro homaliṅgo bījauṣadhimahāphalaḥ . vādyantarātmā mantrasphig vikṛtaḥ somaśoṇitaḥ

||36||

उद्गतान्त्रो होमलिङ्गो बीजौषधिमहाफलः । वाद्यन्तरात्मा मन्त्रस्फिग् विकृतः सोमशोणितः

vediskandho havirgandho havyakavyātivegavān . prāgvaṃśakāyo dyutimān nānādīkṣābhir anvitaḥ

||37||

वेदिस्कन्धो हविर्गन्धो हव्यकव्यातिवेगवान् । प्राग्वंशकायो द्युतिमान् नानादीक्षाभिर् अन्वितः

dakṣiṇāhṛdayo yogī mahāsattramayo mahān . upākarmāṣṭarucakaḥ pravargāvartabhūṣaṇaḥ

||38||

दक्षिणाहृदयो योगी महासत्त्रमयो महान् । उपाकर्माष्टरुचकः प्रवर्गावर्तभूषणः

nānācchandogatipatho guhyopaniṣadāsanaḥ . chāyāpatnīsahāyo'sau maṇiśṛṅga ivotthitaḥ

||39||

नानाच्छन्दोगतिपथो गुह्योपनिषदासनः । छायापत्नीसहायोऽसौ मणिशृङ्ग इवोत्थितः

mahīṃ sāgaraparyantāṃ saśailavanakānanām . ekārṇavajalabhraṣṭām ekārṇavagataḥ prabhuḥ

||40||

महीं सागरपर्यन्तां सशैलवनकाननाम् । एकार्णवजलभ्रष्टाम् एकार्णवगतः प्रभुः

daṃṣṭrayā yaḥ samuddhṛtya lokānāṃ hitakāmyayā . sahasraśīrṣo lokādiś cakāra jagatīṃ punaḥ

||41||

दंष्ट्रया यः समुद्धृत्य लोकानां हितकाम्यया । सहस्रशीर्षो लोकादिश् चकार जगतीं पुनः

evaṃ yajñavarāheṇa bhūtvā bhūtahitārthinā . uddhṛtā pṛthivī devī sāgarāmbudharā purā

||42||

एवं यज्ञवराहेण भूत्वा भूतहितार्थिना । उद्धृता पृथिवी देवी सागराम्बुधरा पुरा

vārāha eṣa kathito nārasiṃhas tato dvijāḥ . yatra bhūtvā mṛgendreṇa hiraṇyakaśipur hataḥ

||43||

वाराह एष कथितो नारसिंहस् ततो द्विजाः । यत्र भूत्वा मृगेन्द्रेण हिरण्यकशिपुर् हतः

purā kṛtayuge nāma surārir baladarpitaḥ . daityānām ādipuruṣaś cakāra sumahat tapaḥ

||44||

पुरा कृतयुगे नाम सुरारिर् बलदर्पितः । दैत्यानाम् आदिपुरुषश् चकार सुमहत् तपः

daśa varṣasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca . japopavāsaniratas tasthau maunavratasthitaḥ

||45||

दश वर्षसहस्राणि शतानि दश पञ्च च । जपोपवासनिरतस् तस्थौ मौनव्रतस्थितः

tataḥ śamadamābhyāṃ ca brahmacaryeṇa caiva hi . prīto'bhavat tatas tasya tapasā niyamena ca

||46||

ततः शमदमाभ्यां च ब्रह्मचर्येण चैव हि । प्रीतोऽभवत् ततस् तस्य तपसा नियमेन च

taṃ vai svayambhūr bhagavān svayam āgamya bho dvijāḥ . vimānenārkavarṇena haṃsayuktena bhāsvatā

||47||

तं वै स्वयम्भूर् भगवान् स्वयम् आगम्य भो द्विजाः । विमानेनार्कवर्णेन हंसयुक्तेन भास्वता

ādityair vasubhiḥ sārdhaṃ marudbhir daivatais tathā . rudrair viśvasahāyaiś ca yakṣarākṣasakinnaraiḥ

||48||

आदित्यैर् वसुभिः सार्धं मरुद्भिर् दैवतैस् तथा । रुद्रैर् विश्वसहायैश् च यक्षराक्षसकिन्नरैः

diśābhiḥ pradiśābhiś ca nadībhiḥ sāgarais tathā . nakṣatraiś ca muhūrtaiś ca khecaraiś ca mahāgrahaiḥ

||49||

दिशाभिः प्रदिशाभिश् च नदीभिः सागरैस् तथा । नक्षत्रैश् च मुहूर्तैश् च खेचरैश् च महाग्रहैः

devarṣibhis tapovṛddhaiḥ siddhair vidvadbhir eva ca . rājarṣibhiḥ puṇyatamair gandharvair apsarogaṇaiḥ

||50||

देवर्षिभिस् तपोवृद्धैः सिद्धैर् विद्वद्भिर् एव च । राजर्षिभिः पुण्यतमैर् गन्धर्वैर् अप्सरोगणैः

carācaraguruḥ śrīmān vṛtaḥ sarvaiḥ surais tathā . brahmā brahmavidāṃ śreṣṭho daityaṃ vacanam abravīt

||51||

चराचरगुरुः श्रीमान् वृतः सर्वैः सुरैस् तथा । ब्रह्मा ब्रह्मविदां श्रेष्ठो दैत्यं वचनम् अब्रवीत्

prīto'smi tava bhaktasya tapasānena suvrata . varaṃ varaya bhadraṃ te yatheṣṭaṃ kāmam āpnuhi

||52||

प्रीतोऽस्मि तव भक्तस्य तपसानेन सुव्रत । वरं वरय भद्रं ते यथेष्टं कामम् आप्नुहि

na devāsuragandharvā na yakṣoragarākṣasāḥ . ṛṣayo vātha māṃ śāpaiḥ kruddhā lokapitāmaha

||53||

न देवासुरगन्धर्वा न यक्षोरगराक्षसाः । ऋषयो वाथ मां शापैः क्रुद्धा लोकपितामह

śapeyus tapasā yuktā vara eṣa vṛto mayā . na śastreṇa na vāstreṇa giriṇā pādapena vā

||54||

शपेयुस् तपसा युक्ता वर एष वृतो मया । न शस्त्रेण न वास्त्रेण गिरिणा पादपेन वा

na śuṣkeṇa na cārdreṇa na caivordhvaṃ na cāpy adhaḥ . pāṇiprahāreṇaikena sabhṛtyabalavāhanam

||55||

न शुष्केण न चार्द्रेण न चैवोर्ध्वं न चाप्य् अधः । पाणिप्रहारेणैकेन सभृत्यबलवाहनम्

yo māṃ nāśayituṃ śaktaḥ sa me mṛtyur bhaviṣyati . bhaveyam aham evārkaḥ somo vāyur hutāśanaḥ

||56||

यो मां नाशयितुं शक्तः स मे मृत्युर् भविष्यति । भवेयम् अहम् एवार्कः सोमो वायुर् हुताशनः

salilaṃ cāntarikṣaṃ ca ākāśaṃ caiva sarvaśaḥ . ahaṃ krodhaś ca kāmaś ca varuṇo vāsavo yamaḥ . dhanadaś ca dhanādhyakṣo yakṣaḥ kimpuruṣādhipaḥ

||57||

सलिलं चान्तरिक्षं च आकाशं चैव सर्वशः । अहं क्रोधश् च कामश् च वरुणो वासवो यमः । धनदश् च धनाध्यक्षो यक्षः किम्पुरुषाधिपः

ete divyā varās tāta mayā dattās tavādbhutāḥ . sarvān kāmān imāṃs tāta prāpsyasi tvaṃ na saṃśayaḥ

||58||

एते दिव्या वरास् तात मया दत्तास् तवाद्भुताः । सर्वान् कामान् इमांस् तात प्राप्स्यसि त्वं न संशयः

evam uktvā tu bhagavāñ jagāmāśu pitāmahaḥ . vairājaṃ brahmasadanaṃ brahmarṣigaṇasevitam

||59||

एवम् उक्त्वा तु भगवाञ् जगामाशु पितामहः । वैराजं ब्रह्मसदनं ब्रह्मर्षिगणसेवितम्

tato devāś ca nāgāś ca gandharvā munayas tathā . varapradānaṃ śrutvaiva pitāmaham upasthitāḥ

||60||

ततो देवाश् च नागाश् च गन्धर्वा मुनयस् तथा । वरप्रदानं श्रुत्वैव पितामहम् उपस्थिताः

vareṇānena bhagavan bādhiṣyati sa no'suraḥ . tat prasīdāśu bhagavan vadho'py asya vicintyatām

||61||

वरेणानेन भगवन् बाधिष्यति स नोऽसुरः । तत् प्रसीदाशु भगवन् वधोऽप्य् अस्य विचिन्त्यताम्

bhagavan sarvabhūtānāṃ svayambhūr ādikṛt prabhuḥ . sraṣṭā ca havyakavyānām avyaktaṃ prakṛtir dhruvam

||62||

भगवन् सर्वभूतानां स्वयम्भूर् आदिकृत् प्रभुः । स्रष्टा च हव्यकव्यानाम् अव्यक्तं प्रकृतिर् ध्रुवम्

tato lokahitaṃ vākyaṃ śrutvā devaḥ prajāpatiḥ . provāca bhagavān vākyaṃ sarvadevagaṇāṃs tathā

||63||

ततो लोकहितं वाक्यं श्रुत्वा देवः प्रजापतिः । प्रोवाच भगवान् वाक्यं सर्वदेवगणांस् तथा

avaśyaṃ tridaśās tena prāptavyaṃ tapasaḥ phalam . tapaso'nte ca bhagavān vadhaṃ viṣṇuḥ kariṣyati

||64||

अवश्यं त्रिदशास् तेन प्राप्तव्यं तपसः फलम् । तपसोऽन्ते च भगवान् वधं विष्णुः करिष्यति

etac chrutvā surāḥ sarve vākyaṃ paṅkajajanmanaḥ . svāni sthānāni divyāni jagmus te vai mudānvitāḥ

||65||

एतच् छ्रुत्वा सुराः सर्वे वाक्यं पङ्कजजन्मनः । स्वानि स्थानानि दिव्यानि जग्मुस् ते वै मुदान्विताः

labdhamātre vare cāpi sarvāḥ so'bādhata prajāḥ . hiraṇyakaśipur daityo varadānena darpitaḥ

||66||

लब्धमात्रे वरे चापि सर्वाः सोऽबाधत प्रजाः । हिरण्यकशिपुर् दैत्यो वरदानेन दर्पितः

āśrameṣu mahābhāgān munīn vai saṃśitavratān . satyadharmaratān dāntāṃs tadā dharṣitavāṃs tathā

||67||

आश्रमेषु महाभागान् मुनीन् वै संशितव्रतान् । सत्यधर्मरतान् दान्तांस् तदा धर्षितवांस् तथा

tridivasthāṃs tathā devān parājitya mahābalaḥ . trailokyaṃ vaśam ānīya svarge vasati so'suraḥ

||68||

त्रिदिवस्थांस् तथा देवान् पराजित्य महाबलः । त्रैलोक्यं वशम् आनीय स्वर्गे वसति सोऽसुरः

yadā varamadonmatto vicaran dānavo bhuvi . yajñīyān akarod daityān ayajñīyāś ca devatāḥ

||69||

यदा वरमदोन्मत्तो विचरन् दानवो भुवि । यज्ञीयान् अकरोद् दैत्यान् अयज्ञीयाश् च देवताः

ādityā vasavaḥ sādhyā viśve ca marutas tathā . śaraṇyaṃ śaraṇaṃ viṣṇum upatasthur mahābalam

||70||

आदित्या वसवः साध्या विश्वे च मरुतस् तथा । शरण्यं शरणं विष्णुम् उपतस्थुर् महाबलम्

devabrahmamayaṃ yajñaṃ brahmadevaṃ sanātanam . bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca prabhuṃ lokanamaskṛtam . nārāyaṇaṃ vibhuṃ devaṃ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gatāḥ

||71||

देवब्रह्ममयं यज्ञं ब्रह्मदेवं सनातनम् । भूतं भव्यं भविष्यं च प्रभुं लोकनमस्कृतम् । नारायणं विभुं देवं शरण्यं शरणं गताः

trāyasva no'dya deveśa hiraṇyakaśipor bhayāt . tvaṃ hi naḥ paramo devas tvaṃ hi naḥ paramo guruḥ

||72||

त्रायस्व नोऽद्य देवेश हिरण्यकशिपोर् भयात् । त्वं हि नः परमो देवस् त्वं हि नः परमो गुरुः

tvaṃ hi naḥ paramo dhātā brahmādīnāṃ surottama . utphullāmalapattrākṣa śatrupakṣakṣayaṅkara . kṣayāya ditivaṃśasya śaraṇaṃ tvaṃ bhavasva naḥ

||73||

त्वं हि नः परमो धाता ब्रह्मादीनां सुरोत्तम । उत्फुल्लामलपत्त्राक्ष शत्रुपक्षक्षयङ्कर । क्षयाय दितिवंशस्य शरणं त्वं भवस्व नः

bhayaṃ tyajadhvam amarā abhayaṃ vo dadāmy aham . tathaiva tridivaṃ devāḥ pratilapsyatha mā ciram

||74||

भयं त्यजध्वम् अमरा अभयं वो ददाम्य् अहम् । तथैव त्रिदिवं देवाः प्रतिलप्स्यथ मा चिरम्

eṣo'haṃ sagaṇaṃ daityaṃ varadānena darpitam . avadhyam amarendrāṇāṃ dānavendraṃ nihanmi tam

||75||

एषोऽहं सगणं दैत्यं वरदानेन दर्पितम् । अवध्यम् अमरेन्द्राणां दानवेन्द्रं निहन्मि तम्

evam uktvā tu bhagavān visṛjya tridaśeśvarān . hiraṇyakaśipoḥ sthānam ājagāma mahābalaḥ

||76||

एवम् उक्त्वा तु भगवान् विसृज्य त्रिदशेश्वरान् । हिरण्यकशिपोः स्थानम् आजगाम महाबलः

narasyārdhatanuṃ kṛtvā siṃhasyārdhatanuṃ prabhuḥ . nārasiṃhena vapuṣā pāṇiṃ saṃspṛśya pāṇinā

||77||

नरस्यार्धतनुं कृत्वा सिंहस्यार्धतनुं प्रभुः । नारसिंहेन वपुषा पाणिं संस्पृश्य पाणिना

ghanajīmūtasaṅkāśo ghanajīmūtanisvanaḥ . ghanajīmūtadīptaujā jīmūta iva vegavān

||78||

घनजीमूतसङ्काशो घनजीमूतनिस्वनः । घनजीमूतदीप्तौजा जीमूत इव वेगवान्

daityaṃ so'tibalaṃ dṛṣṭvā dṛptaśārdūlavikramaḥ . dṛptair daityagaṇair guptaṃ hatavān ekapāṇinā

||79||

दैत्यं सोऽतिबलं दृष्ट्वा दृप्तशार्दूलविक्रमः । दृप्तैर् दैत्यगणैर् गुप्तं हतवान् एकपाणिना

nṛsiṃha eṣa kathito bhūyo'yaṃ vāmanaḥ paraḥ . yatra vāmanam āsthāya rūpaṃ daityavināśanam

||80||

नृसिंह एष कथितो भूयोऽयं वामनः परः । यत्र वामनम् आस्थाय रूपं दैत्यविनाशनम्

baler balavato yajñe balinā viṣṇunā purā . vikramais tribhir akṣobhyāḥ kṣobhitās te mahāsurāḥ

||81||

बलेर् बलवतो यज्ञे बलिना विष्णुना पुरा । विक्रमैस् त्रिभिर् अक्षोभ्याः क्षोभितास् ते महासुराः

vipracittiḥ śivaḥ śaṅkur ayaḥśaṅkus tathaiva ca . ayaḥśirā aśvaśirā hayagrīvaś ca vīryavān

||82||

विप्रचित्तिः शिवः शङ्कुर् अयःशङ्कुस् तथैव च । अयःशिरा अश्वशिरा हयग्रीवश् च वीर्यवान्

vegavān ketumān ugraḥ sogravyagro mahāsuraḥ . puṣkaraḥ puṣkalaś caiva śāśvo'śvapatir eva ca

||83||

वेगवान् केतुमान् उग्रः सोग्रव्यग्रो महासुरः । पुष्करः पुष्कलश् चैव शाश्वोऽश्वपतिर् एव च

prahlādo'śvapatiḥ kumbhaḥ saṃhrādo gamanapriyaḥ . anuhrādo harihayo vārāhaḥ saṃharo'nujaḥ

||84||

प्रह्लादोऽश्वपतिः कुम्भः संह्रादो गमनप्रियः । अनुह्रादो हरिहयो वाराहः संहरोऽनुजः

śarabhaḥ śalabhaś caiva kupathaḥ krodhanaḥ krathaḥ . bṛhatkīrtir mahājihvaḥ śaṅkukarṇo mahāsvanaḥ

||85||

शरभः शलभश् चैव कुपथः क्रोधनः क्रथः । बृहत्कीर्तिर् महाजिह्वः शङ्कुकर्णो महास्वनः

dīptajihvo'rkanayano mṛgapādo mṛgapriyaḥ . vāyur gariṣṭho namuciḥ sambaro viskaro mahān

||86||

दीप्तजिह्वोऽर्कनयनो मृगपादो मृगप्रियः । वायुर् गरिष्ठो नमुचिः सम्बरो विस्करो महान्

candrahantā krodhahantā krodhavardhana eva ca . kālakaḥ kālakopaś ca vṛtraḥ krodho virocanaḥ

||87||

चन्द्रहन्ता क्रोधहन्ता क्रोधवर्धन एव च । कालकः कालकोपश् च वृत्रः क्रोधो विरोचनः

gariṣṭhaś ca variṣṭhaś ca pralambanarakāv ubhau . indratāpanavātāpī ketumān baladarpitaḥ

||88||

गरिष्ठश् च वरिष्ठश् च प्रलम्बनरकाव् उभौ । इन्द्रतापनवातापी केतुमान् बलदर्पितः

asilomā pulomā ca bāṣkalaḥ pramado madaḥ . svamiśraḥ kālavadanaḥ karālaḥ keśir eva ca

||89||

असिलोमा पुलोमा च बाष्कलः प्रमदो मदः । स्वमिश्रः कालवदनः करालः केशिर् एव च

ekākṣaś candramā rāhuḥ saṃhrādaḥ sambaraḥ svanaḥ . śataghnīcakrahastāś ca tathā muśalapāṇayaḥ

||90||

एकाक्षश् चन्द्रमा राहुः संह्रादः सम्बरः स्वनः । शतघ्नीचक्रहस्ताश् च तथा मुशलपाणयः

aśvayantrāyudhopetā bhindipālāyudhās tathā . śūlolūkhalahastāś ca paraśvadhadharās tathā

||91||

अश्वयन्त्रायुधोपेता भिन्दिपालायुधास् तथा । शूलोलूखलहस्ताश् च परश्वधधरास् तथा

pāśamudgarahastāś ca tathā parighapāṇayaḥ . mahāśilāpraharaṇāḥ śūlahastāś ca dānavāḥ

||92||

पाशमुद्गरहस्ताश् च तथा परिघपाणयः । महाशिलाप्रहरणाः शूलहस्ताश् च दानवाः

nānāpraharaṇā ghorā nānāveśā mahābalāḥ . kūrmakukkuṭavaktrāś ca śaśolūkamukhās tathā

||93||

नानाप्रहरणा घोरा नानावेशा महाबलाः । कूर्मकुक्कुटवक्त्राश् च शशोलूकमुखास् तथा

kharoṣṭravadanāś caiva varāhavadanās tathā . mārjāraśikhivaktrāś ca mahāvaktrās tathā pare

||94||

खरोष्ट्रवदनाश् चैव वराहवदनास् तथा । मार्जारशिखिवक्त्राश् च महावक्त्रास् तथा परे

nakrameṣānanāḥ śūrā gojāvimahiṣānanāḥ . godhāśallakivaktrāś ca kroṣṭuvaktrāś ca dānavāḥ

||95||

नक्रमेषाननाः शूरा गोजाविमहिषाननाः । गोधाशल्लकिवक्त्राश् च क्रोष्टुवक्त्राश् च दानवाः

ākhudarduravaktrāś ca ghorā vṛkamukhās tathā . bhīmā makaravaktrāś ca krauñcavaktrāś ca dānavāḥ

||96||

आखुदर्दुरवक्त्राश् च घोरा वृकमुखास् तथा । भीमा मकरवक्त्राश् च क्रौञ्चवक्त्राश् च दानवाः

aśvānanāḥ kharamukhā mayūravadanās tathā . gajendracarmavasanās tathā kṛṣṇājināmbarāḥ

||97||

अश्वाननाः खरमुखा मयूरवदनास् तथा । गजेन्द्रचर्मवसनास् तथा कृष्णाजिनाम्बराः

cīrasaṃvṛtagātrāś ca tathā nīlakavāsasaḥ . uṣṇīṣiṇo mukuṭinas tathā kuṇḍalino'surāḥ

||98||

चीरसंवृतगात्राश् च तथा नीलकवाससः । उष्णीषिणो मुकुटिनस् तथा कुण्डलिनोऽसुराः

kirīṭino lambaśikhāḥ kambugrīvāḥ suvarcasaḥ . nānāveśadharā daityā nānāmālyānulepanāḥ

||99||

किरीटिनो लम्बशिखाः कम्बुग्रीवाः सुवर्चसः । नानावेशधरा दैत्या नानामाल्यानुलेपनाः

svāny āyudhāni saṅgṛhya pradīptāni ca tejasā . kramamāṇaṃ hṛṣīkeśam upāvartanta sarvaśaḥ

||100||

स्वान्य् आयुधानि सङ्गृह्य प्रदीप्तानि च तेजसा । क्रममाणं हृषीकेशम् उपावर्तन्त सर्वशः

pramathya sarvān daiteyān pādahastatalair vibhuḥ . rūpaṃ kṛtvā mahābhīmaṃ jahārāśu sa medinīm

||101||

प्रमथ्य सर्वान् दैतेयान् पादहस्ततलैर् विभुः । रूपं कृत्वा महाभीमं जहाराशु स मेदिनीम्

tasya vikramato bhūmiṃ candrādityau stanāntare . nabhaḥ prakramamāṇasya nābhyāṃ kila tathā sthitau

||102||

तस्य विक्रमतो भूमिं चन्द्रादित्यौ स्तनान्तरे । नभः प्रक्रममाणस्य नाभ्यां किल तथा स्थितौ

param ākramamāṇasya jānudeśe vyavasthitau . viṣṇor amitavīryasya vadanty evaṃ dvijātayaḥ

||103||

परम् आक्रममाणस्य जानुदेशे व्यवस्थितौ । विष्णोर् अमितवीर्यस्य वदन्त्य् एवं द्विजातयः

hṛtvā sa medinīṃ kṛtsnāṃ hatvā cāsurapuṅgavān . dadau śakrāya vasudhāṃ viṣṇur balavatāṃ varaḥ

||104||

हृत्वा स मेदिनीं कृत्स्नां हत्वा चासुरपुङ्गवान् । ददौ शक्राय वसुधां विष्णुर् बलवतां वरः

eṣa vo vāmano nāma prādurbhāvo mahātmanaḥ . vedavidbhir dvijair etat kathyate vaiṣṇavaṃ yaśaḥ

||105||

एष वो वामनो नाम प्रादुर्भावो महात्मनः । वेदविद्भिर् द्विजैर् एतत् कथ्यते वैष्णवं यशः

bhūyo bhūtātmano viṣṇoḥ prādurbhāvo mahātmanaḥ . dattātreya iti khyātaḥ kṣamayā parayā yutaḥ

||106||

भूयो भूतात्मनो विष्णोः प्रादुर्भावो महात्मनः । दत्तात्रेय इति ख्यातः क्षमया परया युतः

tena naṣṭeṣu vedeṣu prakriyāsu makheṣu ca . cāturvarṇye ca saṅkīrṇe dharme śithilatāṃ gate

||107||

तेन नष्टेषु वेदेषु प्रक्रियासु मखेषु च । चातुर्वर्ण्ये च सङ्कीर्णे धर्मे शिथिलतां गते

ativardhati cādharme satye naṣṭe'nṛte sthite . prajāsu śīryamāṇāsu dharme cākulatāṃ gate

||108||

अतिवर्धति चाधर्मे सत्ये नष्टेऽनृते स्थिते । प्रजासु शीर्यमाणासु धर्मे चाकुलतां गते

sayajñāḥ sakriyā vedāḥ pratyānītā hi tena vai . cāturvarṇyam asaṅkīrṇaṃ kṛtaṃ tena mahātmanā

||109||

सयज्ञाः सक्रिया वेदाः प्रत्यानीता हि तेन वै । चातुर्वर्ण्यम् असङ्कीर्णं कृतं तेन महात्मना

tena haihayarājasya kārtavīryasya dhīmataḥ . varadena varo datto dattātreyeṇa dhīmatā

||110||

तेन हैहयराजस्य कार्तवीर्यस्य धीमतः । वरदेन वरो दत्तो दत्तात्रेयेण धीमता

etad bāhudvayaṃ yat te tat te mama kṛte nṛpa . śatāni daśa bāhūnāṃ bhaviṣyanti na saṃśayaḥ

||111||

एतद् बाहुद्वयं यत् ते तत् ते मम कृते नृप । शतानि दश बाहूनां भविष्यन्ति न संशयः

pālayiṣyasi kṛtsnāṃ ca vasudhāṃ vasudheśvara . durnirīkṣyo'rivṛndānāṃ yuddhasthaś ca bhaviṣyasi

||112||

पालयिष्यसि कृत्स्नां च वसुधां वसुधेश्वर । दुर्निरीक्ष्योऽरिवृन्दानां युद्धस्थश् च भविष्यसि

eṣa vo vaiṣṇavaḥ śrīmān prādurbhāvo'dbhutaḥ śubhaḥ . bhūyaś ca jāmadagnyo'yaṃ prādurbhāvo mahātmanaḥ

||113||

एष वो वैष्णवः श्रीमान् प्रादुर्भावोऽद्भुतः शुभः । भूयश् च जामदग्न्योऽयं प्रादुर्भावो महात्मनः

yatra bāhusahasreṇa dviṣatāṃ durjayaṃ raṇe . rāmo'rjunam anīkasthaṃ jaghāna nṛpatiṃ prabhuḥ

||114||

यत्र बाहुसहस्रेण द्विषतां दुर्जयं रणे । रामोऽर्जुनम् अनीकस्थं जघान नृपतिं प्रभुः

rathasthaṃ pārthivaṃ rāmaḥ pātayitvārjunaṃ bhuvi . dharṣayitvārjunaṃ rāmaḥ krośamānaṃ ca meghavat

||115||

रथस्थं पार्थिवं रामः पातयित्वार्जुनं भुवि । धर्षयित्वार्जुनं रामः क्रोशमानं च मेघवत्

kṛtsnaṃ bāhusahasraṃ ca ciccheda bhṛgunandanaḥ . paraśvadhena dīptena jñātibhiḥ sahitasya vai

||116||

कृत्स्नं बाहुसहस्रं च चिच्छेद भृगुनन्दनः । परश्वधेन दीप्तेन ज्ञातिभिः सहितस्य वै

kīrṇā kṣatriyakoṭībhir merumandarabhūṣaṇā . triḥ saptakṛtvaḥ pṛthivī tena niḥkṣatriyā kṛtā

||117||

कीर्णा क्षत्रियकोटीभिर् मेरुमन्दरभूषणा । त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवी तेन निःक्षत्रिया कृता

kṛtvā niḥkṣatriyāṃ caināṃ bhārgavaḥ sumahāyaśāḥ . sarvapāpavināśāya vājimedhena ceṣṭavān

||118||

कृत्वा निःक्षत्रियां चैनां भार्गवः सुमहायशाः । सर्वपापविनाशाय वाजिमेधेन चेष्टवान्

yasmin yajñe mahādāne dakṣiṇāṃ bhṛgunandanaḥ . mārīcāya dadau prītaḥ kaśyapāya vasundharām

||119||

यस्मिन् यज्ञे महादाने दक्षिणां भृगुनन्दनः । मारीचाय ददौ प्रीतः कश्यपाय वसुन्धराम्

vāraṇāṃs turagāñ śubhrān rathāṃś ca rathināṃ varaḥ . hiraṇyam akṣayaṃ dhenur gajendrāṃś ca mahīpatiḥ

||120||

वारणांस् तुरगाञ् शुभ्रान् रथांश् च रथिनां वरः । हिरण्यम् अक्षयं धेनुर् गजेन्द्रांश् च महीपतिः

dadau tasmin mahāyajñe vājimedhe mahāyaśāḥ . adyāpi ca hitārthāya lokānāṃ bhṛgunandanaḥ

||121||

ददौ तस्मिन् महायज्ञे वाजिमेधे महायशाः । अद्यापि च हितार्थाय लोकानां भृगुनन्दनः

caramāṇas tapo ghoraṃ jāmadagnyaḥ punaḥ prabhuḥ . āste vai devavac chrīmān mahendre parvatottame

||122||

चरमाणस् तपो घोरं जामदग्न्यः पुनः प्रभुः । आस्ते वै देववच् छ्रीमान् महेन्द्रे पर्वतोत्तमे

eṣa viṣṇoḥ sureśasya śāśvatasyāvyayasya ca . jāmadagnya iti khyātaḥ prādurbhāvo mahātmanaḥ

||123||

एष विष्णोः सुरेशस्य शाश्वतस्याव्ययस्य च । जामदग्न्य इति ख्यातः प्रादुर्भावो महात्मनः

caturviṃśe yuge vāpi viśvāmitrapuraḥsaraḥ . jajñe daśarathasyātha putraḥ padmāyatekṣaṇaḥ

||124||

चतुर्विंशे युगे वापि विश्वामित्रपुरःसरः । जज्ञे दशरथस्याथ पुत्रः पद्मायतेक्षणः

kṛtvātmānaṃ mahābāhuś caturdhā prabhur īśvaraḥ . loke rāma iti khyātas tejasā bhāskaropamaḥ

||125||

कृत्वात्मानं महाबाहुश् चतुर्धा प्रभुर् ईश्वरः । लोके राम इति ख्यातस् तेजसा भास्करोपमः

prasādanārthaṃ lokasya rakṣasāṃ nigrahāya ca . dharmasya ca vivṛddhyarthaṃ jajñe tatra mahāyaśāḥ

||126||

प्रसादनार्थं लोकस्य रक्षसां निग्रहाय च । धर्मस्य च विवृद्ध्यर्थं जज्ञे तत्र महायशाः

tam apy āhur manuṣyendraṃ sarvabhūtahite ratam . yaḥ samāḥ sarvadharmajñaś caturdaśa vane'vasat

||127||

तम् अप्य् आहुर् मनुष्येन्द्रं सर्वभूतहिते रतम् । यः समाः सर्वधर्मज्ञश् चतुर्दश वनेऽवसत्

lakṣmaṇānucaro rāmaḥ sarvabhūtahite rataḥ . caturdaśa vane taptvā tapo varṣāṇi rāghavaḥ

||128||

लक्ष्मणानुचरो रामः सर्वभूतहिते रतः । चतुर्दश वने तप्त्वा तपो वर्षाणि राघवः

rūpiṇī tasya pārśvasthā sīteti prathitā jane . pūrvoditā tu yā lakṣmīr bhartāram anugacchati

||129||

रूपिणी तस्य पार्श्वस्था सीतेति प्रथिता जने । पूर्वोदिता तु या लक्ष्मीर् भर्तारम् अनुगच्छति

janasthāne vasan kāryaṃ tridaśānāṃ cakāra saḥ . tasyāpakāriṇaṃ krūraṃ paulastyaṃ manujarṣabhaḥ

||130||

जनस्थाने वसन् कार्यं त्रिदशानां चकार सः । तस्यापकारिणं क्रूरं पौलस्त्यं मनुजर्षभः

sītāyāḥ padam anvicchan nijaghāna mahāyaśāḥ . devāsuragaṇānāṃ ca yakṣarākṣasabhoginām

||131||

सीतायाः पदम् अन्विच्छन् निजघान महायशाः । देवासुरगणानां च यक्षराक्षसभोगिनाम्

yatrāvadhyaṃ rākṣasendraṃ rāvaṇaṃ yudhi durjayam . yuktaṃ rākṣasakoṭībhir nīlāñjanacayopamam

||132||

यत्रावध्यं राक्षसेन्द्रं रावणं युधि दुर्जयम् । युक्तं राक्षसकोटीभिर् नीलाञ्जनचयोपमम्

trailokyadrāvaṇaṃ krūraṃ rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram . durjayaṃ durdharaṃ dṛptaṃ śārdūlasamavikramam

||133||

त्रैलोक्यद्रावणं क्रूरं रावणं राक्षसेश्वरम् । दुर्जयं दुर्धरं दृप्तं शार्दूलसमविक्रमम्

durnirīkṣyaṃ suragaṇair varadānena darpitam . jaghāna sacivaiḥ sārdhaṃ sasainyaṃ rāvaṇaṃ yudhi

||134||

दुर्निरीक्ष्यं सुरगणैर् वरदानेन दर्पितम् । जघान सचिवैः सार्धं ससैन्यं रावणं युधि

mahābhragaṇasaṅkāśaṃ mahākāyaṃ mahābalam . rāvaṇaṃ nijaghānāśu rāmo bhūtapatiḥ purā

||135||

महाभ्रगणसङ्काशं महाकायं महाबलम् । रावणं निजघानाशु रामो भूतपतिः पुरा

sugrīvasya kṛte yena vānarendro mahābalaḥ . vālī vinihataḥ saṅkhye sugrīvaś cābhiṣecitaḥ

||136||

सुग्रीवस्य कृते येन वानरेन्द्रो महाबलः । वाली विनिहतः सङ्ख्ये सुग्रीवश् चाभिषेचितः

madhoś ca tanayo dṛpto lavaṇo nāma dānavaḥ . hato madhuvane vīro varamatto mahāsuraḥ

||137||

मधोश् च तनयो दृप्तो लवणो नाम दानवः । हतो मधुवने वीरो वरमत्तो महासुरः

yajñavighnakarau yena munīnāṃ bhāvitātmanām . mārīcaś ca subāhuś ca balena balināṃ varau

||138||

यज्ञविघ्नकरौ येन मुनीनां भावितात्मनाम् । मारीचश् च सुबाहुश् च बलेन बलिनां वरौ

nihatau ca nirāśau ca kṛtau tena mahātmanā . samare yuddhaśauṇḍena tathānye cāpi rākṣasāḥ

||139||

निहतौ च निराशौ च कृतौ तेन महात्मना । समरे युद्धशौण्डेन तथान्ये चापि राक्षसाः

virādhaś ca kabandhaś ca rākṣasau bhīmavikramau . jaghāna puruṣavyāghro gandharvau śāpamohitau

||140||

विराधश् च कबन्धश् च राक्षसौ भीमविक्रमौ । जघान पुरुषव्याघ्रो गन्धर्वौ शापमोहितौ

hutāśanārkāṃśutaḍidguṇābhaiḥ . prataptajāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ . mahendravajrāśanitulyasārai . ripūn sa rāmaḥ samare nijaghne

||141||

हुताशनार्कांशुतडिद्गुणाभैः । प्रतप्तजाम्बूनदचित्रपुङ्खैः । महेन्द्रवज्राशनितुल्यसारै । रिपून् स रामः समरे निजघ्ने

tasmai dattāni śastrāṇi viśvāmitreṇa dhīmatā . vadhārthaṃ devaśatrūṇāṃ durdharṣāṇāṃ surair api

||142||

तस्मै दत्तानि शस्त्राणि विश्वामित्रेण धीमता । वधार्थं देवशत्रूणां दुर्धर्षाणां सुरैर् अपि

vartamāne makhe yena janakasya mahātmanaḥ . bhagnaṃ māheśvaraṃ cāpaṃ krīḍatā līlayā purā

||143||

वर्तमाने मखे येन जनकस्य महात्मनः । भग्नं माहेश्वरं चापं क्रीडता लीलया पुरा

etāni kṛtvā karmāṇi rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ . daśāśvamedhāñ jārūthyān ājahāra nirargalān

||144||

एतानि कृत्वा कर्माणि रामो धर्मभृतां वरः । दशाश्वमेधाञ् जारूथ्यान् आजहार निरर्गलान्

nāśrūyantāśubhā vāco nākulaṃ māruto vavau . na vittaharaṇaṃ cāsīd rāme rājyaṃ praśāsati

||145||

नाश्रूयन्ताशुभा वाचो नाकुलं मारुतो ववौ । न वित्तहरणं चासीद् रामे राज्यं प्रशासति

paridevanti vidhavā nānarthāś ca kadācana . sarvam āsīc chubhaṃ tatra rāme rājyaṃ praśāsati

||146||

परिदेवन्ति विधवा नानर्थाश् च कदाचन । सर्वम् आसीच् छुभं तत्र रामे राज्यं प्रशासति

na prāṇināṃ bhayaṃ cāsīj jalāgnyanilaghātajam . na cāpi vṛddhā bālānāṃ pretakāryāṇi cakrire

||147||

न प्राणिनां भयं चासीज् जलाग्न्यनिलघातजम् । न चापि वृद्धा बालानां प्रेतकार्याणि चक्रिरे

brahmacaryaparaṃ kṣatraṃ viśas tu kṣatriye ratāḥ . śūdrāś caiva hi varṇāṃs trīñ śuśrūṣanty anahaṅkṛtāḥ

||148||

ब्रह्मचर्यपरं क्षत्रं विशस् तु क्षत्रिये रताः । शूद्राश् चैव हि वर्णांस् त्रीञ् शुश्रूषन्त्य् अनहङ्कृताः

nāryo nātyacaran bhartṝn bhāryāṃ nātyacarat patiḥ . sarvam āsīj jagad dāntaṃ nirdasyur abhavan mahī

||149||

नार्यो नात्यचरन् भर्तॄन् भार्यां नात्यचरत् पतिः । सर्वम् आसीज् जगद् दान्तं निर्दस्युर् अभवन् मही

rāma eko'bhavad bhartā rāmaḥ pālayitābhavat . āsan varṣasahasrāṇi tathā putrasahasriṇaḥ

||150||

राम एकोऽभवद् भर्ता रामः पालयिताभवत् । आसन् वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिणः

arogāḥ prāṇinaś cāsan rāme rājyaṃ praśāsati . devatānām ṛṣīṇāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca sarvaśaḥ

||151||

अरोगाः प्राणिनश् चासन् रामे राज्यं प्रशासति । देवतानाम् ऋषीणां च मनुष्याणां च सर्वशः

pṛthivyāṃ samavāyo'bhūd rāme rājyaṃ praśāsati . gāthām apy atra gāyanti ye purāṇavido janāḥ

||152||

पृथिव्यां समवायोऽभूद् रामे राज्यं प्रशासति । गाथाम् अप्य् अत्र गायन्ति ये पुराणविदो जनाः

rāme nibaddhatattvārthā māhātmyaṃ tasya dhīmataḥ . śyāmo yuvā lohitākṣo dīptāsyo mitabhāṣitaḥ

||153||

रामे निबद्धतत्त्वार्था माहात्म्यं तस्य धीमतः । श्यामो युवा लोहिताक्षो दीप्तास्यो मितभाषितः

ājānubāhuḥ sumukhaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ . daśa varṣasahasrāṇi rāmo rājyam akārayat

||154||

आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः । दश वर्षसहस्राणि रामो राज्यम् अकारयत्

ṛksāmayajuṣāṃ ghoṣo jyāghoṣaś ca mahātmanaḥ . avyucchinno'bhavad rāṣṭre dīyatāṃ bhujyatām iti

||155||

ऋक्सामयजुषां घोषो ज्याघोषश् च महात्मनः । अव्युच्छिन्नोऽभवद् राष्ट्रे दीयतां भुज्यताम् इति

sattvavān guṇasampanno dīpyamānaḥ svatejasā . ati candraṃ ca sūryaṃ ca rāmo dāśarathir babhau

||156||

सत्त्ववान् गुणसम्पन्नो दीप्यमानः स्वतेजसा । अति चन्द्रं च सूर्यं च रामो दाशरथिर् बभौ

īje kratuśataiḥ puṇyaiḥ samāptavaradakṣiṇaiḥ . hitvāyodhyāṃ divaṃ yāto rāghavo hi mahābalaḥ

||157||

ईजे क्रतुशतैः पुण्यैः समाप्तवरदक्षिणैः । हित्वायोध्यां दिवं यातो राघवो हि महाबलः

evam eva mahābāhur ikṣvākukulanandanaḥ . rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā divam ācakrame vibhuḥ

||158||

एवम् एव महाबाहुर् इक्ष्वाकुकुलनन्दनः । रावणं सगणं हत्वा दिवम् आचक्रमे विभुः

aparaḥ keśavasyāyaṃ prādurbhāvo mahātmanaḥ . vikhyāto māthure kalpe sarvalokahitāya vai

||159||

अपरः केशवस्यायं प्रादुर्भावो महात्मनः । विख्यातो माथुरे कल्पे सर्वलोकहिताय वै

yatra śālvaṃ ca caidyaṃ ca kaṃsaṃ dvividam eva ca . ariṣṭaṃ vṛṣabhaṃ keśiṃ pūtanāṃ daityadārikām

||160||

यत्र शाल्वं च चैद्यं च कंसं द्विविदम् एव च । अरिष्टं वृषभं केशिं पूतनां दैत्यदारिकाम्

nāgaṃ kuvalayāpīḍaṃ cāṇūraṃ muṣṭikaṃ tathā . daityān mānuṣadehena sūdayām āsa vīryavān

||161||

नागं कुवलयापीडं चाणूरं मुष्टिकं तथा । दैत्यान् मानुषदेहेन सूदयाम् आस वीर्यवान्

chinnaṃ bāhusahasraṃ ca bāṇasyādbhutakarmaṇaḥ . narakaś ca hataḥ saṅkhye yavanaś ca mahābalaḥ

||162||

छिन्नं बाहुसहस्रं च बाणस्याद्भुतकर्मणः । नरकश् च हतः सङ्ख्ये यवनश् च महाबलः

hṛtāni ca mahīpānāṃ sarvaratnāni tejasā . durācārāś ca nihitāḥ pārthivā ye mahītale

||163||

हृतानि च महीपानां सर्वरत्नानि तेजसा । दुराचाराश् च निहिताः पार्थिवा ये महीतले

eṣa lokahitārthāya prādurbhāvo mahātmanaḥ . kalkī viṣṇuyaśā nāma śambhalagrāmasambhavaḥ

||164||

एष लोकहितार्थाय प्रादुर्भावो महात्मनः । कल्की विष्णुयशा नाम शम्भलग्रामसम्भवः

sarvalokahitārthāya bhūyo devo mahāyaśāḥ . ete cānye ca bahavo divyā devagaṇair vṛtāḥ

||165||

सर्वलोकहितार्थाय भूयो देवो महायशाः । एते चान्ये च बहवो दिव्या देवगणैर् वृताः

prādurbhāvāḥ purāṇeṣu gīyante brahmavādibhiḥ . yatra devā vimuhyanti prādurbhāvānukīrtane

||166||

प्रादुर्भावाः पुराणेषु गीयन्ते ब्रह्मवादिभिः । यत्र देवा विमुह्यन्ति प्रादुर्भावानुकीर्तने

purāṇaṃ vartate yatra vedaśrutisamāhitam . etad uddeśamātreṇa prādurbhāvānukīrtanam

||167||

पुराणं वर्तते यत्र वेदश्रुतिसमाहितम् । एतद् उद्देशमात्रेण प्रादुर्भावानुकीर्तनम्

kīrtitaṃ kīrtanīyasya sarvalokaguror vibhoḥ . prīyante pitaras tasya prādurbhāvānukīrtanāt

||168||

कीर्तितं कीर्तनीयस्य सर्वलोकगुरोर् विभोः । प्रीयन्ते पितरस् तस्य प्रादुर्भावानुकीर्तनात्

viṣṇor amitavīryasya yaḥ śṛṇoti kṛtāñjaliḥ

||169||

विष्णोर् अमितवीर्यस्य यः शृणोति कृताञ्जलिः

etāś ca yogeśvarayogamāyāḥ . śrutvā naro mucyati sarvapāpaiḥ . ṛddhiṃ samṛddhiṃ vipulāṃś ca bhogān . prāpnoti śīghraṃ bhagavatprasādāt

||170||

एताश् च योगेश्वरयोगमायाः । श्रुत्वा नरो मुच्यति सर्वपापैः । ऋद्धिं समृद्धिं विपुलांश् च भोगान् । प्राप्नोति शीघ्रं भगवत्प्रसादात्

evaṃ mayā muniśreṣṭhā viṣṇor amitatejasaḥ . sarvapāpaharāḥ puṇyāḥ prādurbhāvāḥ prakīrtitāḥ

||171||

एवं मया मुनिश्रेष्ठा विष्णोर् अमिततेजसः । सर्वपापहराः पुण्याः प्रादुर्भावाः प्रकीर्तिताः