adhyāyaḥ 81
brahmovāca:
kārttikeyaṃ paraṃ tīrthaṃ kaumāram iti viśrutam . yannāmaśravaṇād eva kulavān rūpavān bhavet
||1||कार्त्तिकेयं परं तीर्थं कौमारम् इति विश्रुतम् । यन्नामश्रवणाद् एव कुलवान् रूपवान् भवेत्
nihate tārake daitye svasthe jāte triviṣṭape . kārttikeyaṃ sutaṃ jyeṣṭhaṃ prītyā provāca pārvatī
||2||निहते तारके दैत्ये स्वस्थे जाते त्रिविष्टपे । कार्त्तिकेयं सुतं ज्येष्ठं प्रीत्या प्रोवाच पार्वती
yathāsukhaṃ bhuṅkṣva bhogāṃs trailokye manasaḥ priyān . mamājñayā prītamanāḥ pituś caiva prasādataḥ
||3||यथासुखं भुङ्क्ष्व भोगांस् त्रैलोक्ये मनसः प्रियान् । ममाज्ञया प्रीतमनाः पितुश् चैव प्रसादतः
evam uktaḥ sa vai mātrā viśākho devatāstriyaḥ . yathāsukhaṃ balād reme devapatnyo'pi remire
||4||एवम् उक्तः स वै मात्रा विशाखो देवतास्त्रियः । यथासुखं बलाद् रेमे देवपत्न्योऽपि रेमिरे
tataḥ sambhujyamānāsu devapatnīṣu nārada . nāśaknuvan vārayituṃ kārttikeyaṃ divaukasaḥ
||5||ततः सम्भुज्यमानासु देवपत्नीषु नारद । नाशक्नुवन् वारयितुं कार्त्तिकेयं दिवौकसः
tato nivedayām āsuḥ pārvatyai putrakarma tat . asakṛd vāryamāṇo'pi mātrā devaiḥ sa śaktidhṛk
||6||ततो निवेदयाम् आसुः पार्वत्यै पुत्रकर्म तत् । असकृद् वार्यमाणोऽपि मात्रा देवैः स शक्तिधृक्
naivāsāv akarod vākyaṃ strīṣv āsaktas tu ṣaṇmukhaḥ . abhiśāpabhayād bhītā pārvatī paryacintayat
||7||नैवासाव् अकरोद् वाक्यं स्त्रीष्व् आसक्तस् तु षण्मुखः । अभिशापभयाद् भीता पार्वती पर्यचिन्तयत्
putrasnehāt tathaiveśā devānāṃ kāryasiddhaye . devapatnyaś ciraṃ rakṣyā iti matvā punaḥ punaḥ
||8||पुत्रस्नेहात् तथैवेशा देवानां कार्यसिद्धये । देवपत्न्यश् चिरं रक्ष्या इति मत्वा पुनः पुनः
yasyāṃ tu ramate skandaḥ pārvatī tv api tādṛśī . tadrūpam ātmanaḥ kṛtvā vartayām āsa pārvatī
||9||यस्यां तु रमते स्कन्दः पार्वती त्व् अपि तादृशी । तद्रूपम् आत्मनः कृत्वा वर्तयाम् आस पार्वती
indrasya varuṇasyāpi bhāryām āhūya ṣaṇmukhaḥ . yāvat paśyati tasyāṃ tu mātṛrūpam apaśyata
||10||इन्द्रस्य वरुणस्यापि भार्याम् आहूय षण्मुखः । यावत् पश्यति तस्यां तु मातृरूपम् अपश्यत
tām apāsya namasyātha punar anyām athāhvayat . tasyāṃ tu mātṛrūpaṃ sa prekṣya lajjām upeyivān
||11||ताम् अपास्य नमस्याथ पुनर् अन्याम् अथाह्वयत् । तस्यां तु मातृरूपं स प्रेक्ष्य लज्जाम् उपेयिवान्
evaṃ bahvīṣu tad rūpaṃ dṛṣṭvā mātṛmayaṃ jagat . iti sañcintya gāṅgeyo vairāgyam agamat tadā
||12||एवं बह्वीषु तद् रूपं दृष्ट्वा मातृमयं जगत् । इति सञ्चिन्त्य गाङ्गेयो वैराग्यम् अगमत् तदा
sa tu mātṛkṛtaṃ jñātvā pravṛttasya nivartanam . nivāryaś ced ahaṃ bhogāt kintu pūrvaṃ pravartitaḥ
||13||स तु मातृकृतं ज्ञात्वा प्रवृत्तस्य निवर्तनम् । निवार्यश् चेद् अहं भोगात् किन्तु पूर्वं प्रवर्तितः
tasmān mātṛkṛtaṃ sarvaṃ mama hāsyāspadaṃ tv iti . lajjayā parayā yukto gautamīm agamat tadā
||14||तस्मान् मातृकृतं सर्वं मम हास्यास्पदं त्व् इति । लज्जया परया युक्तो गौतमीम् अगमत् तदा
iyaṃ ca mātṛrūpā me śṛṇotu mama bhāṣitam . itaḥ strīnāmadheyaṃ yan mama mātṛsamaṃ matam
||15||इयं च मातृरूपा मे शृणोतु मम भाषितम् । इतः स्त्रीनामधेयं यन् मम मातृसमं मतम्
evaṃ jñātvā lokanāthaḥ pārvatyā saha śaṅkaraḥ . putraṃ nivārayām āsa vṛttam ity abravīd guruḥ
||16||एवं ज्ञात्वा लोकनाथः पार्वत्या सह शङ्करः । पुत्रं निवारयाम् आस वृत्तम् इत्य् अब्रवीद् गुरुः
tataḥ surapatiḥ prītaḥ kiṃ dadāmīti cintayan . kṛtāñjalipuṭaḥ skandaḥ pitaraṃ punar abravīt
||17||ततः सुरपतिः प्रीतः किं ददामीति चिन्तयन् । कृताञ्जलिपुटः स्कन्दः पितरं पुनर् अब्रवीत्
skanda uvāca:
senāpatiḥ surapatis tava putro'ham ity api . alam etena deveśa kiṃ varaiḥ surapūjita
||18||सेनापतिः सुरपतिस् तव पुत्रोऽहम् इत्य् अपि । अलम् एतेन देवेश किं वरैः सुरपूजित
athavā dātukāmo'si lokānāṃ hitakāmyayā . yāce'haṃ nātmanā deva tad anujñātum arhasi
||19||अथवा दातुकामोऽसि लोकानां हितकाम्यया । याचेऽहं नात्मना देव तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि
mahāpātakinaḥ kecid gurudārābhigāminaḥ . atrāplavanamātreṇa dhautapāpā bhavantu te
||20||महापातकिनः केचिद् गुरुदाराभिगामिनः । अत्राप्लवनमात्रेण धौतपापा भवन्तु ते
āpnuvantūttamāṃ jātiṃ tiryañco'pi sureśvara . kurūpo rūpasampattim atra snānād avāpnuyāt
||21||आप्नुवन्तूत्तमां जातिं तिर्यञ्चोऽपि सुरेश्वर । कुरूपो रूपसम्पत्तिम् अत्र स्नानाद् अवाप्नुयात्
brahmovāca:
evam astv iti taṃ śambhuḥ pratyanandat suteritam . tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ kārttikeyam iti śrutam . tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam
||22||एवम् अस्त्व् इति तं शम्भुः प्रत्यनन्दत् सुतेरितम् । ततः प्रभृति तत् तीर्थं कार्त्तिकेयम् इति श्रुतम् । तत्र स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम्
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).