adhyāyaḥ 135
brahmovāca:
vāṇīsaṅgamam ākhyātaṃ yatra vāgīśvaro haraḥ . tat tīrthaṃ sarvapāpānāṃ mocanaṃ sarvakāmadam
||1||वाणीसङ्गमम् आख्यातं यत्र वागीश्वरो हरः । तत् तीर्थं सर्वपापानां मोचनं सर्वकामदम्
tatra snānena dānena brahmahatyādināśanam . brahmaviṣṇvoś ca saṃvāde mahattve ca parasparam
||2||तत्र स्नानेन दानेन ब्रह्महत्यादिनाशनम् । ब्रह्मविष्ण्वोश् च संवादे महत्त्वे च परस्परम्
tayor madhye mahādevo jyotirmūrtir abhūt kila . tatraiva vāg uvācedaṃ daivī putra tayoḥ śubhā
||3||तयोर् मध्ये महादेवो ज्योतिर्मूर्तिर् अभूत् किल । तत्रैव वाग् उवाचेदं दैवी पुत्र तयोः शुभा
aham asmi mahāṃs tatra aham asmīti vai mithaḥ . daivī vāk tāv ubhau prāha yas tv asyāntaṃ tu paśyati
||4||अहम् अस्मि महांस् तत्र अहम् अस्मीति वै मिथः । दैवी वाक् ताव् उभौ प्राह यस् त्व् अस्यान्तं तु पश्यति
sa tu jyeṣṭho bhavet tasmān mā vādaṃ kartum arhathaḥ . tadvākyād viṣṇur agamad adho'haṃ cordhvam eva ca
||5||स तु ज्येष्ठो भवेत् तस्मान् मा वादं कर्तुम् अर्हथः । तद्वाक्याद् विष्णुर् अगमद् अधोऽहं चोर्ध्वम् एव च
tato viṣṇuḥ śīghram etya jyotiḥpārśva upāviśat . aprāpyāntam ahaṃ prāyāṃ dūrād dūrataraṃ mune
||6||ततो विष्णुः शीघ्रम् एत्य ज्योतिःपार्श्व उपाविशत् । अप्राप्यान्तम् अहं प्रायां दूराद् दूरतरं मुने
tataḥ śrānto nivṛtto'haṃ draṣṭum īśaṃ tu taṃ prabhum . tadaivaṃ mama dhīr āsīd dṛṣṭaś cānto mayā bhṛśam
||7||ततः श्रान्तो निवृत्तोऽहं द्रष्टुम् ईशं तु तं प्रभुम् । तदैवं मम धीर् आसीद् दृष्टश् चान्तो मया भृशम्
asya devasya tad viṣṇor mama jyaiṣṭhyaṃ sphuṭaṃ bhavet . punaś cāpi mama tv evaṃ matir āsīn mahāmate
||8||अस्य देवस्य तद् विष्णोर् मम ज्यैष्ठ्यं स्फुटं भवेत् । पुनश् चापि मम त्व् एवं मतिर् आसीन् महामते
satyair vaktraiḥ kathaṃ vakṣye pīḍito'py anṛtaṃ vacaḥ . nānāvidheṣu pāpeṣu nānṛtāt pātakaṃ param
||9||सत्यैर् वक्त्रैः कथं वक्ष्ये पीडितोऽप्य् अनृतं वचः । नानाविधेषु पापेषु नानृतात् पातकं परम्
satyair vaktrair asatyāṃ vā vācaṃ vakṣye kathaṃ tv iti . tato'haṃ pañcamaṃ vaktraṃ gardabhākṛtibhīṣaṇam
||10||सत्यैर् वक्त्रैर् असत्यां वा वाचं वक्ष्ये कथं त्व् इति । ततोऽहं पञ्चमं वक्त्रं गर्दभाकृतिभीषणम्
kṛtvā tenānṛtaṃ vakṣya iti dhyātvā ciraṃ tadā . abravaṃ taṃ hariṃ tatra āsīnaṃ jagatāṃ prabhum
||11||कृत्वा तेनानृतं वक्ष्य इति ध्यात्वा चिरं तदा । अब्रवं तं हरिं तत्र आसीनं जगतां प्रभुम्
asya cānto mayā dṛṣṭas tena jyaiṣṭhyaṃ janārdana . mameti vadataḥ pārśve ubhau tau hariśaṅkarau
||12||अस्य चान्तो मया दृष्टस् तेन ज्यैष्ठ्यं जनार्दन । ममेति वदतः पार्श्वे उभौ तौ हरिशङ्करौ
ekarūpatvam āpannau sūryācandramasāv iva . tau dṛṣṭvā vismito bhītaś cāstavaṃ tāv ubhāv api . tataḥ kruddhau jagannāthau vācaṃ tām idam ūcatuḥ
||13||एकरूपत्वम् आपन्नौ सूर्याचन्द्रमसाव् इव । तौ दृष्ट्वा विस्मितो भीतश् चास्तवं ताव् उभाव् अपि । ततः क्रुद्धौ जगन्नाथौ वाचं ताम् इदम् ऊचतुः
hariharāv ūcatuḥ:
duṣṭe tvaṃ nimnagā bhūyā nānṛtād asti pātakam
||14||दुष्टे त्वं निम्नगा भूया नानृताद् अस्ति पातकम्
brahmovāca:
tataḥ sā vihvalā bhūtvā nadībhāvam upāgatā . tad dṛṣṭvā vismito bhītas tām abravam ahaṃ tadā
||15||ततः सा विह्वला भूत्वा नदीभावम् उपागता । तद् दृष्ट्वा विस्मितो भीतस् ताम् अब्रवम् अहं तदा
yasmād asatyam uktāsi brahmavāci sthitā satī . tasmād adṛśyā tvaṃ bhūyāḥ pāparūpāsy asaṃśayam
||16||यस्माद् असत्यम् उक्तासि ब्रह्मवाचि स्थिता सती । तस्माद् अदृश्या त्वं भूयाः पापरूपास्य् असंशयम्
etac chāpaṃ viditvā tu tau devau praṇatā tadā . viśāpatvaṃ prārthayantī tuṣṭāva ca punaḥ punaḥ
||17||एतच् छापं विदित्वा तु तौ देवौ प्रणता तदा । विशापत्वं प्रार्थयन्ती तुष्टाव च पुनः पुनः
tatas tuṣṭau devadevau prārthitau tridaśārcitau . prītyā hariharāv evaṃ vācaṃ vācam athocatuḥ
||18||ततस् तुष्टौ देवदेवौ प्रार्थितौ त्रिदशार्चितौ । प्रीत्या हरिहराव् एवं वाचं वाचम् अथोचतुः
hariharāv ūcatuḥ:
gaṅgayā saṅgatā bhadre yadā tvaṃ lokapāvanī . tadā punar vapus te syāt pavitraṃ hi suśobhane
||19||गङ्गया सङ्गता भद्रे यदा त्वं लोकपावनी । तदा पुनर् वपुस् ते स्यात् पवित्रं हि सुशोभने
brahmovāca:
tathety uktvā sāpi devī gaṅgayā saṅgatābhavat . bhāgīrathī gautamī ca tataś cāpi svakaṃ vapuḥ
||20||तथेत्य् उक्त्वा सापि देवी गङ्गया सङ्गताभवत् । भागीरथी गौतमी च ततश् चापि स्वकं वपुः
devī sā vyagamad brahman devānām api durlabham . gautamyāṃ saiva vikhyātā nāmnā vāṇīti puṇyadā
||21||देवी सा व्यगमद् ब्रह्मन् देवानाम् अपि दुर्लभम् । गौतम्यां सैव विख्याता नाम्ना वाणीति पुण्यदा
bhāgīrathyāṃ saiva devī sarasvaty abhidhīyate . ubhayatrāpi vikhyātaḥ saṅgamo lokapūjitaḥ
||22||भागीरथ्यां सैव देवी सरस्वत्य् अभिधीयते । उभयत्रापि विख्यातः सङ्गमो लोकपूजितः
sarasvatīsaṅgamaś ca vāṇīsaṅgama eva ca . gautamyā saṅgatā devī vāṇī vācā sarasvatī
||23||सरस्वतीसङ्गमश् च वाणीसङ्गम एव च । गौतम्या सङ्गता देवी वाणी वाचा सरस्वती
sarvatra pūjitaṃ tīrthaṃ tatra vācā śivaṃ prabhum . deveśvaraṃ pūjayitvā viśāpam agamad yataḥ
||24||सर्वत्र पूजितं तीर्थं तत्र वाचा शिवं प्रभुम् । देवेश्वरं पूजयित्वा विशापम् अगमद् यतः
brahmā vidhūya vāgdauṣṭyaṃ svaṃ ca dhāmāgamat punaḥ . tasmāt tatra śucir bhūtvā snātvā tatra ca saṅgame
||25||ब्रह्मा विधूय वाग्दौष्ट्यं स्वं च धामागमत् पुनः । तस्मात् तत्र शुचिर् भूत्वा स्नात्वा तत्र च सङ्गमे
vāgīśvaraṃ tato dṛṣṭvā tāvatā muktim āpnuyāt . dānahomādikaṃ kiñcid upavāsādikāṃ kriyām
||26||वागीश्वरं ततो दृष्ट्वा तावता मुक्तिम् आप्नुयात् । दानहोमादिकं किञ्चिद् उपवासादिकां क्रियाम्
yaḥ kuryāt saṅgame puṇye saṃsāre na bhavet punaḥ . ekonaviṃśatiśataṃ tīrthānāṃ tīrayor dvayoḥ . nānājanmārjitāśeṣapāpakṣayavidhāyinām
||27||यः कुर्यात् सङ्गमे पुण्ये संसारे न भवेत् पुनः । एकोनविंशतिशतं तीर्थानां तीरयोर् द्वयोः । नानाजन्मार्जिताशेषपापक्षयविधायिनाम्
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).