adhyāyaḥ 115
brahmovāca:
śeṣatīrtham iti khyātaṃ sarvakāmapradāyakam . tasya rūpaṃ pravakṣyāmi yan mayā paribhāṣitam
||1||शेषतीर्थम् इति ख्यातं सर्वकामप्रदायकम् । तस्य रूपं प्रवक्ष्यामि यन् मया परिभाषितम्
śeṣo nāma mahānāgo rasātalapatiḥ prabhuḥ . sarvanāgaiḥ parivṛto rasātalam athābhyagāt
||2||शेषो नाम महानागो रसातलपतिः प्रभुः । सर्वनागैः परिवृतो रसातलम् अथाभ्यगात्
rākṣasā daityadanujāḥ praviṣṭā ye rasātalam . tair nirasto bhogipatir mām uvācātha vihvalaḥ
||3||राक्षसा दैत्यदनुजाः प्रविष्टा ये रसातलम् । तैर् निरस्तो भोगिपतिर् माम् उवाचाथ विह्वलः
śeṣa uvāca:
rasātalaṃ tvayā dattaṃ rākṣasānāṃ mamāpi ca . te me sthānaṃ na dāsyanti tasmāt tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ
||4||रसातलं त्वया दत्तं राक्षसानां ममापि च । ते मे स्थानं न दास्यन्ति तस्मात् त्वां शरणं गतः
tato'ham abravaṃ nāgaṃ gautamīṃ yāhi pannaga . tatra stutvā mahādevaṃ lapsyase tvaṃ manoratham
||5||ततोऽहम् अब्रवं नागं गौतमीं याहि पन्नग । तत्र स्तुत्वा महादेवं लप्स्यसे त्वं मनोरथम्
nānyo'sti lokatritaye manorathasamarpakaḥ . madvākyaprerito nāgo gaṅgām āplutya yatnataḥ . kṛtāñjalipuṭo bhūtvā tuṣṭāva tridaśeśvaram
||6||नान्योऽस्ति लोकत्रितये मनोरथसमर्पकः । मद्वाक्यप्रेरितो नागो गङ्गाम् आप्लुत्य यत्नतः । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा तुष्टाव त्रिदशेश्वरम्
śeṣa uvāca:
namas trailokyanāthāya dakṣayajñavibhedine . ādikartre namas tubhyaṃ namas trailokyarūpiṇe
||7||नमस् त्रैलोक्यनाथाय दक्षयज्ञविभेदिने । आदिकर्त्रे नमस् तुभ्यं नमस् त्रैलोक्यरूपिणे
namaḥ sahasraśirase namaḥ saṃhārakāriṇe . somasūryāgnirūpāya jalarūpāya te namaḥ
||8||नमः सहस्रशिरसे नमः संहारकारिणे । सोमसूर्याग्निरूपाय जलरूपाय ते नमः
sarvadā sarvarūpāya kālarūpāya te namaḥ . pāhi śaṅkara sarveśa pāhi someśa sarvaga . jagannātha namas tubhyaṃ dehi me manasepsitam
||9||सर्वदा सर्वरूपाय कालरूपाय ते नमः । पाहि शङ्कर सर्वेश पाहि सोमेश सर्वग । जगन्नाथ नमस् तुभ्यं देहि मे मनसेप्सितम्
brahmovāca:
tato maheśvaraḥ prītaḥ prādān nāgepsitān varān . vināśāya surārīṇāṃ daityadānavarakṣasām
||10||ततो महेश्वरः प्रीतः प्रादान् नागेप्सितान् वरान् । विनाशाय सुरारीणां दैत्यदानवरक्षसाम्
śeṣāya pradadau śūlaṃ jahy anenāripuṅgavān . tataḥ proktaḥ śivenāsau śeṣaḥ śūlena bhogibhiḥ
||11||शेषाय प्रददौ शूलं जह्य् अनेनारिपुङ्गवान् । ततः प्रोक्तः शिवेनासौ शेषः शूलेन भोगिभिः
rasātalam atho gatvā nijaghāna ripūn raṇe . nihatya nāgaḥ śūlena daityadānavarākṣasān
||12||रसातलम् अथो गत्वा निजघान रिपून् रणे । निहत्य नागः शूलेन दैत्यदानवराक्षसान्
nyavartata punar devo yatra śeṣeśvaro haraḥ . pathā yena samāyāto devaṃ draṣṭuṃ sa nāgarāṭ
||13||न्यवर्तत पुनर् देवो यत्र शेषेश्वरो हरः । पथा येन समायातो देवं द्रष्टुं स नागराट्
rasātalād yatra devo bilaṃ tatra vyajāyata . tasmād bilatalād yātaṃ gāṅgaṃ vāry atipuṇyadam
||14||रसातलाद् यत्र देवो बिलं तत्र व्यजायत । तस्माद् बिलतलाद् यातं गाङ्गं वार्य् अतिपुण्यदम्
tad vāri gaṅgām agamad gaṅgāyāḥ saṅgamas tataḥ . devasya purataś cāpi kuṇḍaṃ tatra suvistaram
||15||तद् वारि गङ्गाम् अगमद् गङ्गायाः सङ्गमस् ततः । देवस्य पुरतश् चापि कुण्डं तत्र सुविस्तरम्
nāgas tatrākarod dhomaṃ yatra cāgniḥ sadā sthitaḥ . soṣṇaṃ tad abhavad vāri gaṅgāyās tatra saṅgamaḥ
||16||नागस् तत्राकरोद् धोमं यत्र चाग्निः सदा स्थितः । सोष्णं तद् अभवद् वारि गङ्गायास् तत्र सङ्गमः
devadevaṃ samārādhya nāgaḥ prīto mahāyaśāḥ . rasātalaṃ tato'bhīṣṭaṃ śivāt prāpya talaṃ yayau
||17||देवदेवं समाराध्य नागः प्रीतो महायशाः । रसातलं ततोऽभीष्टं शिवात् प्राप्य तलं ययौ
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ nāgatīrtham udāhṛtam . sarvakāmapradaṃ puṇyaṃ rogadāridryanāśanam
||18||ततः प्रभृति तत् तीर्थं नागतीर्थम् उदाहृतम् । सर्वकामप्रदं पुण्यं रोगदारिद्र्यनाशनम्
āyurlakṣmīkaraṃ puṇyaṃ snānadānāc ca muktidam . śṛṇuyād vā paṭhed bhaktyā yo vāpi smarate tu tat
||19||आयुर्लक्ष्मीकरं पुण्यं स्नानदानाच् च मुक्तिदम् । शृणुयाद् वा पठेद् भक्त्या यो वापि स्मरते तु तत्
tīrthaṃ śeṣeśvaro yatra yatra śaktipradaḥ śivaḥ . ekaviṃśatitīrthānām ubhayos tatra tīrayoḥ . śatāni muniśārdūla sarvasampatpradāyinām
||20||तीर्थं शेषेश्वरो यत्र यत्र शक्तिप्रदः शिवः । एकविंशतितीर्थानाम् उभयोस् तत्र तीरयोः । शतानि मुनिशार्दूल सर्वसम्पत्प्रदायिनाम्
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).