adhyāyaḥ 121
brahmovāca:
vidarbhāsaṅgamaṃ puṇyaṃ revatīsaṅgamaṃ tathā . tatra yad vṛttam ākhyāsye yat purāṇavido viduḥ
||1||विदर्भासङ्गमं पुण्यं रेवतीसङ्गमं तथा । तत्र यद् वृत्तम् आख्यास्ये यत् पुराणविदो विदुः
bharadvāja iti khyāta ṛṣir āsīt tapodhikaḥ . tasya svasā revatīti kurūpā vikṛtasvarā
||2||भरद्वाज इति ख्यात ऋषिर् आसीत् तपोधिकः । तस्य स्वसा रेवतीति कुरूपा विकृतस्वरा
tāṃ dṛṣṭvā vikṛtāṃ bhrātā bharadvājaḥ pratāpavān . cintayā parayā yukto gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe
||3||तां दृष्ट्वा विकृतां भ्राता भरद्वाजः प्रतापवान् । चिन्तया परया युक्तो गङ्गाया दक्षिणे तटे
kasmai dadyām imāṃ kanyāṃ svasāraṃ bhīṣaṇākṛtim . na kaścit pratigṛhṇāti dātavyā ca svasā tathā
||4||कस्मै दद्याम् इमां कन्यां स्वसारं भीषणाकृतिम् । न कश्चित् प्रतिगृह्णाति दातव्या च स्वसा तथा
aho bhūyān na kasyāpi kanyā duḥkhaikakāraṇam . maraṇaṃ jīvato'py asya prāṇinas tu pade pade
||5||अहो भूयान् न कस्यापि कन्या दुःखैककारणम् । मरणं जीवतोऽप्य् अस्य प्राणिनस् तु पदे पदे
evaṃ vimṛśatas tasya svāśrame cātiśobhane . draṣṭuṃ munivaraḥ prāyād bharadvājaṃ yatavratam
||6||एवं विमृशतस् तस्य स्वाश्रमे चातिशोभने । द्रष्टुं मुनिवरः प्रायाद् भरद्वाजं यतव्रतम्
dvyaṣṭavarṣaḥ śubhavapuḥ śānto dānto guṇākaraḥ . nāmnā kaṭha iti khyāto bharadvājaṃ nanāma saḥ
||7||द्व्यष्टवर्षः शुभवपुः शान्तो दान्तो गुणाकरः । नाम्ना कठ इति ख्यातो भरद्वाजं ननाम सः
vidhivat pūjya taṃ vipraṃ bharadvājaḥ kaṭhaṃ tadā . tasyāgamanakāryaṃ ca papraccha purataḥ sthitaḥ
||8||विधिवत् पूज्य तं विप्रं भरद्वाजः कठं तदा । तस्यागमनकार्यं च पप्रच्छ पुरतः स्थितः
kaṭho'py āha bharadvājaṃ vidyārthy aham upāgataḥ . tathā ca darśanākāṅkṣī yad yuktaṃ tad vidhīyatām
||9||कठोऽप्य् आह भरद्वाजं विद्यार्थ्य् अहम् उपागतः । तथा च दर्शनाकाङ्क्षी यद् युक्तं तद् विधीयताम्
bharadvājaḥ kaṭhaṃ prāha adhīṣva yad abhīpsitam . purāṇaṃ smṛtayo vedā dharmasthānāny anekaśaḥ
||10||भरद्वाजः कठं प्राह अधीष्व यद् अभीप्सितम् । पुराणं स्मृतयो वेदा धर्मस्थानान्य् अनेकशः
sarvaṃ vedmi mahāprājña ruciraṃ vada mā ciram . kulīno dharmanirato guruśuśrūṣaṇe rataḥ . abhimānī śrutadharaḥ śiṣyaḥ puṇyair avāpyate
||11||सर्वं वेद्मि महाप्राज्ञ रुचिरं वद मा चिरम् । कुलीनो धर्मनिरतो गुरुशुश्रूषणे रतः । अभिमानी श्रुतधरः शिष्यः पुण्यैर् अवाप्यते
kaṭha uvāca:
adhyāpayasva bho brahmañ śiṣyaṃ māṃ vītakalmaṣam . śuśrūṣaṇarataṃ bhaktaṃ kulīnaṃ satyavādinam
||12||अध्यापयस्व भो ब्रह्मञ् शिष्यं मां वीतकल्मषम् । शुश्रूषणरतं भक्तं कुलीनं सत्यवादिनम्
brahmovāca:
tathety uktvā bharadvājaḥ prādād vidyām aśeṣataḥ . prāptavidyaḥ kaṭhaḥ prīto bharadvājam athābravīt
||13||तथेत्य् उक्त्वा भरद्वाजः प्रादाद् विद्याम् अशेषतः । प्राप्तविद्यः कठः प्रीतो भरद्वाजम् अथाब्रवीत्
kaṭha uvāca:
iccheyaṃ dakṣiṇāṃ dātuṃ guro tava manaḥpriyām . vadasva durlabhaṃ vāpi guro tubhyaṃ namo'stu te
||14||इच्छेयं दक्षिणां दातुं गुरो तव मनःप्रियाम् । वदस्व दुर्लभं वापि गुरो तुभ्यं नमोऽस्तु ते
vidyāṃ prāpyāpi ye mohāt svaguroḥ pāritoṣikam . na prayacchanti nirayaṃ te yānty ācandratārakam
||15||विद्यां प्राप्यापि ये मोहात् स्वगुरोः पारितोषिकम् । न प्रयच्छन्ति निरयं ते यान्त्य् आचन्द्रतारकम्
bharadvāja uvāca:
gṛhāṇa kanyāṃ vidhivad bhāryāṃ kuru mama svasām . asyāṃ prītyā vartitavyaṃ yāceyaṃ dakṣiṇām imām
||16||गृहाण कन्यां विधिवद् भार्यां कुरु मम स्वसाम् । अस्यां प्रीत्या वर्तितव्यं याचेयं दक्षिणाम् इमाम्
kaṭha uvāca:
bhrātṛvat putravac cāpi śiṣyaḥ syāt tu guroḥ sadā . guruś ca pitṛvac ca syāt sambandho'tra kathaṃ bhavet
||17||भ्रातृवत् पुत्रवच् चापि शिष्यः स्यात् तु गुरोः सदा । गुरुश् च पितृवच् च स्यात् सम्बन्धोऽत्र कथं भवेत्
bharadvāja uvāca:
madvākyaṃ kuru satyaṃ tvaṃ mamājñā tava dakṣiṇā . sarvaṃ smṛtvā kaṭhādya tvaṃ revatīṃ bhara tanmanāḥ
||18||मद्वाक्यं कुरु सत्यं त्वं ममाज्ञा तव दक्षिणा । सर्वं स्मृत्वा कठाद्य त्वं रेवतीं भर तन्मनाः
brahmovāca:
tathety uktvā guror vākyāt kaṭho jagrāha pāṇinā . revatīṃ vidhivad dattāṃ tāṃ samīkṣya kaṭhas tv atha
||19||तथेत्य् उक्त्वा गुरोर् वाक्यात् कठो जग्राह पाणिना । रेवतीं विधिवद् दत्तां तां समीक्ष्य कठस् त्व् अथ
tatraiva pūjayām āsa deveśaṃ śaṅkaraṃ tadā . revatyā rūpasampattyai śivaprītyai ca revatī
||20||तत्रैव पूजयाम् आस देवेशं शङ्करं तदा । रेवत्या रूपसम्पत्त्यै शिवप्रीत्यै च रेवती
surūpā cārusarvāṅgī na rūpeṇopamīyate . abhiṣekodakaṃ tatra revatyā yad viniḥsṛtam
||21||सुरूपा चारुसर्वाङ्गी न रूपेणोपमीयते । अभिषेकोदकं तत्र रेवत्या यद् विनिःसृतम्
sābhavat tatra gaṅgāyāṃ tasmāt tannāmato nadī . revatīti samākhyātā rūpasaubhāgyadāyinī
||22||साभवत् तत्र गङ्गायां तस्मात् तन्नामतो नदी । रेवतीति समाख्याता रूपसौभाग्यदायिनी
punar darbhaiś ca vividhair abhiṣekaṃ cakāra saḥ . puṇyarūpatvasaṃsiddhyai vidarbhā tad abhūn nadī
||23||पुनर् दर्भैश् च विविधैर् अभिषेकं चकार सः । पुण्यरूपत्वसंसिद्ध्यै विदर्भा तद् अभून् नदी
śraddhayā saṅgame snātvā revatīgaṅgayor naraḥ . sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke mahīyate
||24||श्रद्धया सङ्गमे स्नात्वा रेवतीगङ्गयोर् नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते
tathā vidarbhāgautamyoḥ saṅgame śraddhayā mune . snānaṃ karoty asau yāti bhuktiṃ muktiṃ ca tatkṣaṇāt
||25||तथा विदर्भागौतम्योः सङ्गमे श्रद्धया मुने । स्नानं करोत्य् असौ याति भुक्तिं मुक्तिं च तत्क्षणात्
ubhayos tīrayos tatra tīrthānāṃ śatam uttamam . sarvapāpakṣayakaraṃ sarvasiddhipradāyakam
||26||उभयोस् तीरयोस् तत्र तीर्थानां शतम् उत्तमम् । सर्वपापक्षयकरं सर्वसिद्धिप्रदायकम्
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).