adhyāyaḥ 45
munaya ūcuḥ:
tasmin kṣetravare puṇye vaiṣṇave puruṣottame . kiṃ tatra pratimā pūrvaṃ na sthitā vaiṣṇavī prabho
||1||तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये वैष्णवे पुरुषोत्तमे । किं तत्र प्रतिमा पूर्वं न स्थिता वैष्णवी प्रभो
yenāsau nṛpatis tatra gatvā sabalavāhanaḥ . sthāpayām āsa kṛṣṇaṃ ca rāmaṃ bhadrāṃ śubhapradām
||2||येनासौ नृपतिस् तत्र गत्वा सबलवाहनः । स्थापयाम् आस कृष्णं च रामं भद्रां शुभप्रदाम्
saṃśayo no mahān atra vismayaś ca jagatpate . śrotum icchāmahe sarvaṃ brūhi tatkāraṇaṃ ca naḥ
||3||संशयो नो महान् अत्र विस्मयश् च जगत्पते । श्रोतुम् इच्छामहे सर्वं ब्रूहि तत्कारणं च नः
brahmovāca:
śṛṇudhvaṃ pūrvasaṃvṛttāṃ kathāṃ pāpapraṇāśinīm . pravakṣyāmi samāsena śriyā pṛṣṭaḥ purā hariḥ
||4||शृणुध्वं पूर्वसंवृत्तां कथां पापप्रणाशिनीम् । प्रवक्ष्यामि समासेन श्रिया पृष्टः पुरा हरिः
sumeroḥ kāñcane śṛṅge sarvāścaryasamanvite . siddhavidyādharair yakṣaiḥ kinnarair upaśobhite
||5||सुमेरोः काञ्चने शृङ्गे सर्वाश्चर्यसमन्विते । सिद्धविद्याधरैर् यक्षैः किन्नरैर् उपशोभिते
devadānavagandharvair nāgair apsarasāṃ gaṇaiḥ . munibhir guhyakaiḥ siddhaiḥ sauparṇaiḥ samarudgaṇaiḥ
||6||देवदानवगन्धर्वैर् नागैर् अप्सरसां गणैः । मुनिभिर् गुह्यकैः सिद्धैः सौपर्णैः समरुद्गणैः
anyair devālayaiḥ sādhyaiḥ kaśyapādyaiḥ prajeśvaraiḥ . vālakhilyādibhiś caiva śobhite sumanohare
||7||अन्यैर् देवालयैः साध्यैः कश्यपाद्यैः प्रजेश्वरैः । वालखिल्यादिभिश् चैव शोभिते सुमनोहरे
karṇikāravanair divyaiḥ sarvartukusumotkaraiḥ . jātarūpapratīkāśair bhūṣite sūryasannibhaiḥ
||8||कर्णिकारवनैर् दिव्यैः सर्वर्तुकुसुमोत्करैः । जातरूपप्रतीकाशैर् भूषिते सूर्यसन्निभैः
anyaiś ca bahubhir vṛkṣaiḥ śālatālādibhir vanaiḥ . punnāgāśokasaralanyagrodhāmrātakārjunaiḥ
||9||अन्यैश् च बहुभिर् वृक्षैः शालतालादिभिर् वनैः । पुन्नागाशोकसरलन्यग्रोधाम्रातकार्जुनैः
pārijātāmrakhadiranīpabilvakadambakaiḥ . dhavakhādirapālāśaśīrṣāmalakatindukaiḥ
||10||पारिजाताम्रखदिरनीपबिल्वकदम्बकैः । धवखादिरपालाशशीर्षामलकतिन्दुकैः
nāriṅgakolabakulalodhradāḍimadārukaiḥ . sarjaiś ca karṇais tagaraiḥ śiśibhūrjavanimbakaiḥ
||11||नारिङ्गकोलबकुललोध्रदाडिमदारुकैः । सर्जैश् च कर्णैस् तगरैः शिशिभूर्जवनिम्बकैः
anyaiś ca kāñcanaiś caiva phalabhāraiś ca nāmitaiḥ . nānākusumagandhāḍhyair bhūṣite puṣpapādapaiḥ
||12||अन्यैश् च काञ्चनैश् चैव फलभारैश् च नामितैः । नानाकुसुमगन्धाढ्यैर् भूषिते पुष्पपादपैः
mālatīyūthikāmallīkundabāṇakuruṇṭakaiḥ . pāṭalāgastyakuṭajamandārakusumādibhiḥ
||13||मालतीयूथिकामल्लीकुन्दबाणकुरुण्टकैः । पाटलागस्त्यकुटजमन्दारकुसुमादिभिः
anyaiś ca vividhaiḥ puṣpair manasaḥ prītidāyakaiḥ . nānāvihagasaṅghaiś ca kūjadbhir madhurasvaraiḥ
||14||अन्यैश् च विविधैः पुष्पैर् मनसः प्रीतिदायकैः । नानाविहगसङ्घैश् च कूजद्भिर् मधुरस्वरैः
puṃskokilarutair divyair mattabarhiṇanāditaiḥ . evaṃ nānāvidhair vṛkṣaiḥ puṣpair nānāvidhais tathā
||15||पुंस्कोकिलरुतैर् दिव्यैर् मत्तबर्हिणनादितैः । एवं नानाविधैर् वृक्षैः पुष्पैर् नानाविधैस् तथा
khagair nānāvidhaiś caiva śobhite surasevite . tatra sthitaṃ jagannāthaṃ jagatsraṣṭāram avyayam
||16||खगैर् नानाविधैश् चैव शोभिते सुरसेविते । तत्र स्थितं जगन्नाथं जगत्स्रष्टारम् अव्ययम्
sarvalokavidhātāraṃ vāsudevākhyam avyayam . praṇamya śirasā devī lokānāṃ hitakāmyayā . papracchemaṃ mahāpraśnaṃ padmajā tam anuttamam
||17||सर्वलोकविधातारं वासुदेवाख्यम् अव्ययम् । प्रणम्य शिरसा देवी लोकानां हितकाम्यया । पप्रच्छेमं महाप्रश्नं पद्मजा तम् अनुत्तमम्
śrīr uvāca:
brūhi tvaṃ sarvalokeśa saṃśayaṃ me hṛdi sthitam . martyaloke mahāścarye karmabhūmau sudurlabhe
||18||ब्रूहि त्वं सर्वलोकेश संशयं मे हृदि स्थितम् । मर्त्यलोके महाश्चर्ये कर्मभूमौ सुदुर्लभे
lobhamohagrahagraste kāmakrodhamahārṇave . yena mucyeta deveśa asmāt saṃsārasāgarāt
||19||लोभमोहग्रहग्रस्ते कामक्रोधमहार्णवे । येन मुच्येत देवेश अस्मात् संसारसागरात्
ācakṣva sarvadeveśa praṇatāṃ yadi manyase . tvadṛte nāsti loke'smin vaktā saṃśayanirṇaye
||20||आचक्ष्व सर्वदेवेश प्रणतां यदि मन्यसे । त्वदृते नास्ति लोकेऽस्मिन् वक्ता संशयनिर्णये
brahmovāca:
śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyā devadevo janārdanaḥ . provāca parayā prītyā paraṃ sārāmṛtopamam
||21||श्रुत्वैवं वचनं तस्या देवदेवो जनार्दनः । प्रोवाच परया प्रीत्या परं सारामृतोपमम्
śrībhagavān uvāca:
sukhopāsyaḥ susādhyaś ca'bhirāmaś ca susatphalaḥ . āste tīrthavare devi vikhyātaḥ puruṣottamaḥ
||22||सुखोपास्यः सुसाध्यश् चऽभिरामश् च सुसत्फलः । आस्ते तीर्थवरे देवि विख्यातः पुरुषोत्तमः
na tena sadṛśaḥ kaścit triṣu lokeṣu vidyate . kīrtanād yasya deveśi mucyate sarvapātakaiḥ
||23||न तेन सदृशः कश्चित् त्रिषु लोकेषु विद्यते । कीर्तनाद् यस्य देवेशि मुच्यते सर्वपातकैः
na vijñāto'maraiḥ sarvair na daityair na ca dānavaiḥ . marīcyādyair munivarair gopitaṃ me varānane
||24||न विज्ञातोऽमरैः सर्वैर् न दैत्यैर् न च दानवैः । मरीच्याद्यैर् मुनिवरैर् गोपितं मे वरानने
tat te'haṃ sampravakṣyāmi tīrtharājaṃ ca sāmpratam . bhāvenaikena suśroṇi śṛṇuṣva varavarṇini
||25||तत् तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि तीर्थराजं च साम्प्रतम् । भावेनैकेन सुश्रोणि शृणुष्व वरवर्णिनि
āsīt kalpe samutpanne naṣṭe sthāvarajaṅgame . pralīnā devagandharvadaityavidyādharoragāḥ
||26||आसीत् कल्पे समुत्पन्ने नष्टे स्थावरजङ्गमे । प्रलीना देवगन्धर्वदैत्यविद्याधरोरगाः
tamobhūtam idaṃ sarvaṃ na prājñāyata kiñcana . tasmiñ jāgarti bhūtātmā paramātmā jagadguruḥ
||27||तमोभूतम् इदं सर्वं न प्राज्ञायत किञ्चन । तस्मिञ् जागर्ति भूतात्मा परमात्मा जगद्गुरुः
śrīmāṃs trimūrtikṛd devo jagatkartā maheśvaraḥ . vāsudeveti vikhyāto yogātmā harir īśvaraḥ
||28||श्रीमांस् त्रिमूर्तिकृद् देवो जगत्कर्ता महेश्वरः । वासुदेवेति विख्यातो योगात्मा हरिर् ईश्वरः
so'sṛjad yoganidrānte nābhyambhoruhamadhyagam . padmakeśarasaṅkāśaṃ brahmāṇaṃ bhūtam avyayam
||29||सोऽसृजद् योगनिद्रान्ते नाभ्यम्भोरुहमध्यगम् । पद्मकेशरसङ्काशं ब्रह्माणं भूतम् अव्ययम्
tādṛgbhūtas tato brahmā sarvalokamaheśvaraḥ . pañcabhūtasamāyuktaṃ sṛjate ca śanaiḥ śanaiḥ
||30||तादृग्भूतस् ततो ब्रह्मा सर्वलोकमहेश्वरः । पञ्चभूतसमायुक्तं सृजते च शनैः शनैः
mātrāyonīni bhūtāni sthūlasūkṣmāṇi yāni ca . caturvidhāni sarvāṇi sthāvarāṇi carāṇi ca
||31||मात्रायोनीनि भूतानि स्थूलसूक्ष्माणि यानि च । चतुर्विधानि सर्वाणि स्थावराणि चराणि च
tataḥ prajāpatir brahmā cakre sarvaṃ carācaram . sañcintya manasātmānaṃ sasarja vividhāḥ prajāḥ
||32||ततः प्रजापतिर् ब्रह्मा चक्रे सर्वं चराचरम् । सञ्चिन्त्य मनसात्मानं ससर्ज विविधाः प्रजाः
marīcyādīn munīn sarvān devāsurapitṝn api . yakṣavidyādharāṃś cānyān gaṅgādyāḥ saritas tathā
||33||मरीच्यादीन् मुनीन् सर्वान् देवासुरपितॄन् अपि । यक्षविद्याधरांश् चान्यान् गङ्गाद्याः सरितस् तथा
naravānarasiṃhāṃś ca vividhāṃś ca vihaṅgamān . jarāyūn aṇḍajān devi svedajodbhedajāṃs tathā
||34||नरवानरसिंहांश् च विविधांश् च विहङ्गमान् । जरायून् अण्डजान् देवि स्वेदजोद्भेदजांस् तथा
brahma kṣatraṃ tathā vaiśyaṃ śūdraṃ caiva catuṣṭayam . antyajātāṃś ca mlecchāṃś ca sasarja vividhān pṛthak
||35||ब्रह्म क्षत्रं तथा वैश्यं शूद्रं चैव चतुष्टयम् । अन्त्यजातांश् च म्लेच्छांश् च ससर्ज विविधान् पृथक्
yat kiñcij jīvasañjñaṃ tu tṛṇagulmapipīlikam . brahmā bhūtvā jagat sarvaṃ nirmame sa carācaram
||36||यत् किञ्चिज् जीवसञ्ज्ञं तु तृणगुल्मपिपीलिकम् । ब्रह्मा भूत्वा जगत् सर्वं निर्ममे स चराचरम्
dakṣiṇāṅge tathātmānaṃ sañcintya puruṣaṃ svayam . vāme caiva tu nārīṃ sa dvidhā bhūtam akalpayat
||37||दक्षिणाङ्गे तथात्मानं सञ्चिन्त्य पुरुषं स्वयम् । वामे चैव तु नारीं स द्विधा भूतम् अकल्पयत्
tataḥ prabhṛti loke'smin prajā maithunasambhavāḥ . adhamottamamadhyāś ca mama kṣetrāṇi yāni ca
||38||ततः प्रभृति लोकेऽस्मिन् प्रजा मैथुनसम्भवाः । अधमोत्तममध्याश् च मम क्षेत्राणि यानि च
evaṃ sañcintya devo'sau purā salilayonijaḥ . jagāma dhyānam āsthāya vāsudevātmikāṃ tanum
||39||एवं सञ्चिन्त्य देवोऽसौ पुरा सलिलयोनिजः । जगाम ध्यानम् आस्थाय वासुदेवात्मिकां तनुम्
dhyānamātreṇa devena svayam eva janārdanaḥ . tasmin kṣaṇe samutpannaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt
||40||ध्यानमात्रेण देवेन स्वयम् एव जनार्दनः । तस्मिन् क्षणे समुत्पन्नः सहस्राक्षः सहस्रपात्
sahasraśīrṣā puruṣaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ . saliladhvāntameghābhaḥ śrīmāñ śrīvatsalakṣaṇaḥ
||41||सहस्रशीर्षा पुरुषः पुण्डरीकनिभेक्षणः । सलिलध्वान्तमेघाभः श्रीमाञ् श्रीवत्सलक्षणः
apaśyat sahasā taṃ tu brahmā lokapitāmahaḥ . āsanair arghyapādyaiś ca akṣatair abhinandya ca
||42||अपश्यत् सहसा तं तु ब्रह्मा लोकपितामहः । आसनैर् अर्घ्यपाद्यैश् च अक्षतैर् अभिनन्द्य च
tuṣṭāva paramaiḥ stotrair viriñciḥ susamāhitaḥ . tato'ham uktavān devaṃ brahmāṇaṃ kamalodbhavam . kāraṇaṃ vada māṃ tāta mama dhyānasya sāmpratam
||43||तुष्टाव परमैः स्तोत्रैर् विरिञ्चिः सुसमाहितः । ततोऽहम् उक्तवान् देवं ब्रह्माणं कमलोद्भवम् । कारणं वद मां तात मम ध्यानस्य साम्प्रतम्
brahmovāca:
jagaddhitāya deveśa martyalokaiś ca durlabham . svargadvārasya mārgāṇi yajñadānavratāni ca
||44||जगद्धिताय देवेश मर्त्यलोकैश् च दुर्लभम् । स्वर्गद्वारस्य मार्गाणि यज्ञदानव्रतानि च
yogaḥ satyaṃ tapaḥ śraddhā tīrthāni vividhāni ca . vihāya sarvam eteṣāṃ sukhaṃ tatsādhanaṃ vada
||45||योगः सत्यं तपः श्रद्धा तीर्थानि विविधानि च । विहाय सर्वम् एतेषां सुखं तत्साधनं वद
sthānaṃ jagatpate mahyām utkṛṣṭaṃ ca yad ucyate . sarveṣām uttamaṃ sthānaṃ brūhi me puruṣottama
||46||स्थानं जगत्पते मह्याम् उत्कृष्टं च यद् उच्यते । सर्वेषाम् उत्तमं स्थानं ब्रूहि मे पुरुषोत्तम
vidhātur vacanaṃ śrutvā tato'haṃ proktavān priye . śṛṇu brahman pravakṣyāmi nirmalaṃ bhuvi durlabham
||47||विधातुर् वचनं श्रुत्वा ततोऽहं प्रोक्तवान् प्रिये । शृणु ब्रह्मन् प्रवक्ष्यामि निर्मलं भुवि दुर्लभम्
uttamaṃ sarvakṣetrāṇāṃ dhanyaṃ saṃsāratāraṇam . gobrāhmaṇahitaṃ puṇyaṃ cāturvarṇyasukhodayam
||48||उत्तमं सर्वक्षेत्राणां धन्यं संसारतारणम् । गोब्राह्मणहितं पुण्यं चातुर्वर्ण्यसुखोदयम्
bhuktimuktipradaṃ nṝṇāṃ kṣetraṃ paramadurlabham . mahāpuṇyaṃ tu sarveṣāṃ siddhidaṃ vai pitāmahe
||49||भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणां क्षेत्रं परमदुर्लभम् । महापुण्यं तु सर्वेषां सिद्धिदं वै पितामहे
tasmād āsīt samutpannaṃ tīrtharājaṃ sanātanam . vikhyātaṃ paramaṃ kṣetraṃ caturyuganiṣevitam
||50||तस्माद् आसीत् समुत्पन्नं तीर्थराजं सनातनम् । विख्यातं परमं क्षेत्रं चतुर्युगनिषेवितम्
sarveṣām eva devānām ṛṣīṇāṃ brahmacāriṇām . daityadānavasiddhānāṃ gandharvoragarakṣasām
||51||सर्वेषाम् एव देवानाम् ऋषीणां ब्रह्मचारिणाम् । दैत्यदानवसिद्धानां गन्धर्वोरगरक्षसाम्
nāgavidyādharāṇāṃ ca sthāvarasya carasya ca . uttamaḥ puruṣo yasmāt tasmāt sa puruṣottamaḥ
||52||नागविद्याधराणां च स्थावरस्य चरस्य च । उत्तमः पुरुषो यस्मात् तस्मात् स पुरुषोत्तमः
dakṣiṇasyodadhes tīre nyagrodho yatra tiṣṭhati . daśayojanavistīrṇaṃ kṣetraṃ paramadurlabham
||53||दक्षिणस्योदधेस् तीरे न्यग्रोधो यत्र तिष्ठति । दशयोजनविस्तीर्णं क्षेत्रं परमदुर्लभम्
yas tu kalpe samutpanne mahadulkānibarhaṇe . vināśaṃ naivam abhyeti svayaṃ tatraivam āsthitaḥ
||54||यस् तु कल्पे समुत्पन्ने महदुल्कानिबर्हणे । विनाशं नैवम् अभ्येति स्वयं तत्रैवम् आस्थितः
dṛṣṭamātre vaṭe tasmiṃś chāyām ākramya cāsakṛt . brahmahatyāt pramucyeta pāpeṣv anyeṣu kā kathā
||55||दृष्टमात्रे वटे तस्मिंश् छायाम् आक्रम्य चासकृत् । ब्रह्महत्यात् प्रमुच्येत पापेष्व् अन्येषु का कथा
pradakṣiṇā kṛtā yais tu namaskāraś ca jantubhiḥ . sarve vidhūtapāpmānas te gatāḥ keśavālayam
||56||प्रदक्षिणा कृता यैस् तु नमस्कारश् च जन्तुभिः । सर्वे विधूतपाप्मानस् ते गताः केशवालयम्
nyagrodhasyottare kiñcid dakṣiṇe keśavasya tu . prāsādas tatra tiṣṭhet tu padaṃ dharmamayaṃ hi tat
||57||न्यग्रोधस्योत्तरे किञ्चिद् दक्षिणे केशवस्य तु । प्रासादस् तत्र तिष्ठेत् तु पदं धर्ममयं हि तत्
pratimāṃ tatra vai dṛṣṭvā svayaṃ devena nirmitām . anāyāsena vai yānti bhuvanaṃ me tato narāḥ
||58||प्रतिमां तत्र वै दृष्ट्वा स्वयं देवेन निर्मिताम् । अनायासेन वै यान्ति भुवनं मे ततो नराः
gacchamānāṃs tu tān prekṣya ekadā dharmarāṭ priye . madantikam anuprāpya praṇamya śirasābravīt
||59||गच्छमानांस् तु तान् प्रेक्ष्य एकदा धर्मराट् प्रिये । मदन्तिकम् अनुप्राप्य प्रणम्य शिरसाब्रवीत्
yama uvāca:
namas te bhagavan deva lokanātha jagatpate . kṣīrodavāsinaṃ devaṃ śeṣabhogānuśāyinam
||60||नमस् ते भगवन् देव लोकनाथ जगत्पते । क्षीरोदवासिनं देवं शेषभोगानुशायिनम्
varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ kartāram akṛtaṃ prabhum . viśveśvaram ajaṃ viṣṇuṃ sarvajñam aparājitam
||61||वरं वरेण्यं वरदं कर्तारम् अकृतं प्रभुम् । विश्वेश्वरम् अजं विष्णुं सर्वज्ञम् अपराजितम्
nīlotpaladalaśyāmaṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇam . sarvajñaṃ nirguṇaṃ śāntaṃ jagaddhātāram avyayam
||62||नीलोत्पलदलश्यामं पुण्डरीकनिभेक्षणम् । सर्वज्ञं निर्गुणं शान्तं जगद्धातारम् अव्ययम्
sarvalokavidhātāraṃ sarvalokasukhāvaham . purāṇaṃ puruṣaṃ vedyaṃ vyaktāvyaktaṃ sanātanam
||63||सर्वलोकविधातारं सर्वलोकसुखावहम् । पुराणं पुरुषं वेद्यं व्यक्ताव्यक्तं सनातनम्
parāvarāṇāṃ sraṣṭāraṃ lokanāthaṃ jagadgurum . śrīvatsoraskasaṃyuktaṃ vanamālāvibhūṣitam
||64||परावराणां स्रष्टारं लोकनाथं जगद्गुरुम् । श्रीवत्सोरस्कसंयुक्तं वनमालाविभूषितम्
pītavastraṃ caturbāhuṃ śaṅkhacakragadādharam . hārakeyūrasaṃyuktaṃ mukuṭāṅgadadhāriṇam
||65||पीतवस्त्रं चतुर्बाहुं शङ्खचक्रगदाधरम् । हारकेयूरसंयुक्तं मुकुटाङ्गदधारिणम्
sarvalakṣaṇasampūrṇaṃ sarvendriyavivarjitam . kūṭastham acalaṃ sūkṣmaṃ jyotīrūpaṃ sanātanam
||66||सर्वलक्षणसम्पूर्णं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् । कूटस्थम् अचलं सूक्ष्मं ज्योतीरूपं सनातनम्
bhāvābhāvavinirmuktaṃ vyāpinaṃ prakṛteḥ param . namasyāmi jagannātham īśvaraṃ sukhadaṃ prabhum
||67||भावाभावविनिर्मुक्तं व्यापिनं प्रकृतेः परम् । नमस्यामि जगन्नाथम् ईश्वरं सुखदं प्रभुम्
ity evaṃ dharmarājas tu purā nyagrodhasannidhau . stutvā nānāvidhaiḥ stotraiḥ praṇāmam akarot tadā
||68||इत्य् एवं धर्मराजस् तु पुरा न्यग्रोधसन्निधौ । स्तुत्वा नानाविधैः स्तोत्रैः प्रणामम् अकरोत् तदा
taṃ dṛṣṭvā tu mahābhāge praṇataṃ prāñjalisthitam . stotrasya kāraṇaṃ devi pṛṣṭavān aham antakam
||69||तं दृष्ट्वा तु महाभागे प्रणतं प्राञ्जलिस्थितम् । स्तोत्रस्य कारणं देवि पृष्टवान् अहम् अन्तकम्
vaivasvata mahābāho sarvadevottamo hy asi . kimarthaṃ stutavān māṃ tvaṃ saṅkṣepāt tad bravīhi me
||70||वैवस्वत महाबाहो सर्वदेवोत्तमो ह्य् असि । किमर्थं स्तुतवान् मां त्वं सङ्क्षेपात् तद् ब्रवीहि मे
dharmarāja uvāca:
asminn āyatane puṇye vikhyāte puruṣottame . indranīlamayī śreṣṭhā pratimā sārvakāmikī
||71||अस्मिन्न् आयतने पुण्ये विख्याते पुरुषोत्तमे । इन्द्रनीलमयी श्रेष्ठा प्रतिमा सार्वकामिकी
tāṃ dṛṣṭvā puṇḍarīkākṣa bhāvenaikena śraddhayā . śvetākhyaṃ bhavanaṃ yānti niṣkāmāś caiva mānavāḥ
||72||तां दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्ष भावेनैकेन श्रद्धया । श्वेताख्यं भवनं यान्ति निष्कामाश् चैव मानवाः
ataḥ kartuṃ na śaknomi vyāpāram arisūdana . prasīda sumahādeva saṃhara pratimāṃ vibho
||73||अतः कर्तुं न शक्नोमि व्यापारम् अरिसूदन । प्रसीद सुमहादेव संहर प्रतिमां विभो
śrutvā vaivasvatasyaitad vākyam etad uvāca ha . yama tāṃ gopayiṣyāmi sikatābhiḥ samantataḥ
||74||श्रुत्वा वैवस्वतस्यैतद् वाक्यम् एतद् उवाच ह । यम तां गोपयिष्यामि सिकताभिः समन्ततः
tataḥ sā pratimā devi vallibhir gopitā mayā . yathā tatra na paśyanti manujāḥ svargakāṅkṣiṇaḥ
||75||ततः सा प्रतिमा देवि वल्लिभिर् गोपिता मया । यथा तत्र न पश्यन्ति मनुजाः स्वर्गकाङ्क्षिणः
pracchādya vallikair devi jātarūpaparicchadaiḥ . yamaṃ prasthāpayām āsa svāṃ purīṃ dakṣiṇāṃ diśam
||76||प्रच्छाद्य वल्लिकैर् देवि जातरूपपरिच्छदैः । यमं प्रस्थापयाम् आस स्वां पुरीं दक्षिणां दिशम्
brahmovāca:
luptāyāṃ pratimāyāṃ tu indranīlasya bho dvijāḥ . tasmin kṣetravare puṇye vikhyāte puruṣottame
||77||लुप्तायां प्रतिमायां तु इन्द्रनीलस्य भो द्विजाः । तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये विख्याते पुरुषोत्तमे
yo bhūtas tatra vṛttānto devadevo janārdanaḥ . taṃ sarvaṃ kathayām āsa sa tasyai bhagavān purā
||78||यो भूतस् तत्र वृत्तान्तो देवदेवो जनार्दनः । तं सर्वं कथयाम् आस स तस्यै भगवान् पुरा
indradyumnasya gamanaṃ kṣetrasandarśanaṃ tathā . kṣetrasya varṇanaṃ caiva prāsādakaraṇaṃ tathā
||79||इन्द्रद्युम्नस्य गमनं क्षेत्रसन्दर्शनं तथा । क्षेत्रस्य वर्णनं चैव प्रासादकरणं तथा
hayamedhasya yajanaṃ svapnadarśanam eva ca . lavaṇasyodadhes tīre kāṣṭhasya darśanaṃ tathā
||80||हयमेधस्य यजनं स्वप्नदर्शनम् एव च । लवणस्योदधेस् तीरे काष्ठस्य दर्शनं तथा
darśanaṃ vāsudevasya śilpirājasya ca dvijāḥ . nirmāṇaṃ pratimāyās tu yathāvarṇaṃ viśeṣataḥ
||81||दर्शनं वासुदेवस्य शिल्पिराजस्य च द्विजाः । निर्माणं प्रतिमायास् तु यथावर्णं विशेषतः
sthāpanaṃ caiva sarveṣāṃ prāsāde bhuvanottame . yātrākāle ca viprendrāḥ kalpasaṅkīrtanaṃ tathā
||82||स्थापनं चैव सर्वेषां प्रासादे भुवनोत्तमे । यात्राकाले च विप्रेन्द्राः कल्पसङ्कीर्तनं तथा
mārkaṇḍeyasya caritaṃ sthāpanaṃ śaṅkarasya ca . pañcatīrthasya māhātmyaṃ darśanaṃ śūlapāṇinaḥ
||83||मार्कण्डेयस्य चरितं स्थापनं शङ्करस्य च । पञ्चतीर्थस्य माहात्म्यं दर्शनं शूलपाणिनः
vaṭasya darśanaṃ caiva vyuṣṭiṃ tasya ca bho dvijāḥ . darśanaṃ baladevasya kṛṣṇasya ca viśeṣataḥ
||84||वटस्य दर्शनं चैव व्युष्टिं तस्य च भो द्विजाः । दर्शनं बलदेवस्य कृष्णस्य च विशेषतः
subhadrāyāś ca tatraiva māhātmyaṃ caiva sarvaśaḥ . darśanaṃ narasiṃhasya vyuṣṭisaṅkīrtanaṃ tathā
||85||सुभद्रायाश् च तत्रैव माहात्म्यं चैव सर्वशः । दर्शनं नरसिंहस्य व्युष्टिसङ्कीर्तनं तथा
anantavāsudevasya darśanaṃ guṇakīrtanam . śvetamādhavamāhātmyaṃ svargadvārasya darśanam
||86||अनन्तवासुदेवस्य दर्शनं गुणकीर्तनम् । श्वेतमाधवमाहात्म्यं स्वर्गद्वारस्य दर्शनम्
udadher darśanaṃ caiva snānaṃ tarpaṇam eva ca . samudrasnānamāhātmyam indradyumnasya ca dvijāḥ
||87||उदधेर् दर्शनं चैव स्नानं तर्पणम् एव च । समुद्रस्नानमाहात्म्यम् इन्द्रद्युम्नस्य च द्विजाः
pañcatīrthaphalaṃ caiva mahājyeṣṭhaṃ tathaiva ca . sthānaṃ kṛṣṇasya halinaḥ parvayātrāphalaṃ tathā
||88||पञ्चतीर्थफलं चैव महाज्येष्ठं तथैव च । स्थानं कृष्णस्य हलिनः पर्वयात्राफलं तथा
varṇanaṃ viṣṇulokasya kṣetrasya ca punaḥ punaḥ . pūrvaṃ kathitavān sarvaṃ tasyai sa puruṣottamaḥ
||89||वर्णनं विष्णुलोकस्य क्षेत्रस्य च पुनः पुनः । पूर्वं कथितवान् सर्वं तस्यै स पुरुषोत्तमः
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).