adhyāyaḥ 148
brahmovāca:
koṭitīrtham iti khyātaṃ gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe . yasyānusmaraṇād eva sarvapāpaiḥ pramucyate
||1||कोटितीर्थम् इति ख्यातं गङ्गाया दक्षिणे तटे । यस्यानुस्मरणाद् एव सर्वपापैः प्रमुच्यते
yatra koṭīśvaro devaḥ sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet . koṭidvayaṃ tatra pūrṇaṃ tīrthānāṃ śubhadāyinām
||2||यत्र कोटीश्वरो देवः सर्वं कोटिगुणं भवेत् । कोटिद्वयं तत्र पूर्णं तीर्थानां शुभदायिनाम्
tatra vyuṣṭiṃ pravakṣyāmi śṛṇu nārada tanmanāḥ . kaṇvasya tu suto jyeṣṭho bāhlīka iti viśrutaḥ
||3||तत्र व्युष्टिं प्रवक्ष्यामि शृणु नारद तन्मनाः । कण्वस्य तु सुतो ज्येष्ठो बाह्लीक इति विश्रुतः
kāṇvaś ceti janaiḥ khyāto vedavedāṅgapāragaḥ . iṣṭīḥ pārvāyaṇānīr yāḥ sabhāryo vedapāragaḥ
||4||काण्वश् चेति जनैः ख्यातो वेदवेदाङ्गपारगः । इष्टीः पार्वायणानीर् याः सभार्यो वेदपारगः
kurvann āste sa gautamyās tīrastho lokapūjitaḥ . prātaḥkāle sabhāryo'sau juhvad agnau samāhitaḥ
||5||कुर्वन्न् आस्ते स गौतम्यास् तीरस्थो लोकपूजितः । प्रातःकाले सभार्योऽसौ जुह्वद् अग्नौ समाहितः
sarvadāste kadācit tu havanāya samudyataḥ . ekāhutiṃ sa hutvā tu samiddhe havyavāhane
||6||सर्वदास्ते कदाचित् तु हवनाय समुद्यतः । एकाहुतिं स हुत्वा तु समिद्धे हव्यवाहने
āhutyantaradānāya havir dravyaṃ kare'grahīt . etasminn antare vahnir upaśānto'bhavat tadā
||7||आहुत्यन्तरदानाय हविर् द्रव्यं करेऽग्रहीत् । एतस्मिन्न् अन्तरे वह्निर् उपशान्तोऽभवत् तदा
tataś cintāparaḥ kāṇvaḥ kartavyaṃ kiṃ bhaved iti . antar vicārayām āsa viṣādaṃ paramaṃ gataḥ
||8||ततश् चिन्तापरः काण्वः कर्तव्यं किं भवेद् इति । अन्तर् विचारयाम् आस विषादं परमं गतः
āhutyoś ca dvayor madhya upaśānto hutāśanaḥ . agnyantaram upādeyaṃ vaidikaṃ laukikaṃ tathā
||9||आहुत्योश् च द्वयोर् मध्य उपशान्तो हुताशनः । अग्न्यन्तरम् उपादेयं वैदिकं लौकिकं तथा
kva hoṣyaṃ syād dvitīyaṃ tu āhutyantaram eva ca . evaṃ mīmāṃsamāne tu daivī vāg abravīt tadā
||10||क्व होष्यं स्याद् द्वितीयं तु आहुत्यन्तरम् एव च । एवं मीमांसमाने तु दैवी वाग् अब्रवीत् तदा
agnyantaraṃ naiva te'tra upādeyaṃ bhaviṣyati . yāni tatra bhaviṣyanti śakalāni samīpataḥ
||11||अग्न्यन्तरं नैव तेऽत्र उपादेयं भविष्यति । यानि तत्र भविष्यन्ति शकलानि समीपतः
ardhadagdheṣu kāṣṭheṣu viprarāja prahūyatām . nety uvāca tadā kāṇvaḥ saiva vāg abravīt punaḥ
||12||अर्धदग्धेषु काष्ठेषु विप्रराज प्रहूयताम् । नेत्य् उवाच तदा काण्वः सैव वाग् अब्रवीत् पुनः
agneḥ putro hiraṇyas tu pitā putraḥ sa eva tu . putre dattaṃ priyāyaiva pituḥ prītyai bhaviṣyati
||13||अग्नेः पुत्रो हिरण्यस् तु पिता पुत्रः स एव तु । पुत्रे दत्तं प्रियायैव पितुः प्रीत्यै भविष्यति
pitre deyaṃ sute dadyāt koṭiprītiguṇaṃ bhavet . daivī vāg abravīd evaṃ tataḥ sarve maharṣayaḥ
||14||पित्रे देयं सुते दद्यात् कोटिप्रीतिगुणं भवेत् । दैवी वाग् अब्रवीद् एवं ततः सर्वे महर्षयः
niścitya dharmasarvasvaṃ tathā cakrur yathoditam . etaj jñātvā jagaty atra putre dattaṃ pitur bhavet
||15||निश्चित्य धर्मसर्वस्वं तथा चक्रुर् यथोदितम् । एतज् ज्ञात्वा जगत्य् अत्र पुत्रे दत्तं पितुर् भवेत्
apatyādyupakāreṇa pitroḥ prītir yathā bhavet . tathā nānyena kenāpi jagaty etad dhi viśrutam
||16||अपत्याद्युपकारेण पित्रोः प्रीतिर् यथा भवेत् । तथा नान्येन केनापि जगत्य् एतद् धि विश्रुतम्
suprasiddhaṃ jagaty etat sarvalokeṣu pūjitam . tasmin datte bhavet puṇyaṃ sarvaṃ koṭiguṇaṃ suta
||17||सुप्रसिद्धं जगत्य् एतत् सर्वलोकेषु पूजितम् । तस्मिन् दत्ते भवेत् पुण्यं सर्वं कोटिगुणं सुत
manoglāninivṛttiś ca jāyate ca mahat sukham . punar apy āha sā vāṇī kāṇve'smiṃs tīrtha uttame
||18||मनोग्लानिनिवृत्तिश् च जायते च महत् सुखम् । पुनर् अप्य् आह सा वाणी काण्वेऽस्मिंस् तीर्थ उत्तमे
abhavat tan mahat tīrthaṃ kāṇva puṇyaprabhāvataḥ . lokatrayāśrayāśeṣatīrthebhyo'pi mahāphalam
||19||अभवत् तन् महत् तीर्थं काण्व पुण्यप्रभावतः । लोकत्रयाश्रयाशेषतीर्थेभ्योऽपि महाफलम्
snānadānādikaṃ kiñcid bhaktyā kurvan samāhitaḥ . phalaṃ prāpsyasy aśeṣeṇa sarvaṃ koṭiguṇaṃ mune
||20||स्नानदानादिकं किञ्चिद् भक्त्या कुर्वन् समाहितः । फलं प्राप्स्यस्य् अशेषेण सर्वं कोटिगुणं मुने
yat kiñcit kriyate cātra snānadānādikaṃ naraiḥ . sarvaṃ koṭiguṇaṃ vidyāt koṭitīrthaṃ tato viduḥ
||21||यत् किञ्चित् क्रियते चात्र स्नानदानादिकं नरैः । सर्वं कोटिगुणं विद्यात् कोटितीर्थं ततो विदुः
yatraitad vṛttam āgneyaṃ kāṇvaṃ pautraṃ hiraṇyakam . vāṇīsañjñaṃ koṭitīrthaṃ koṭitīrthaphalaṃ yataḥ
||22||यत्रैतद् वृत्तम् आग्नेयं काण्वं पौत्रं हिरण्यकम् । वाणीसञ्ज्ञं कोटितीर्थं कोटितीर्थफलं यतः
koṭitīrthasya māhātmyam atra vaktuṃ na śakyate . vācaspatiprabhṛtibhir athavānyaiḥ surair api
||23||कोटितीर्थस्य माहात्म्यम् अत्र वक्तुं न शक्यते । वाचस्पतिप्रभृतिभिर् अथवान्यैः सुरैर् अपि
yatrānuṣṭhīyamānaṃ hi sarvaṃ karma yathā tathā . godāvaryāḥ prasādena sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet
||24||यत्रानुष्ठीयमानं हि सर्वं कर्म यथा तथा । गोदावर्याः प्रसादेन सर्वं कोटिगुणं भवेत्
koṭitīrthe dvijāgryāya gām ekāṃ yaḥ prayacchati . tasya tīrthasya māhātmyād gokoṭiphalam aśnute
||25||कोटितीर्थे द्विजाग्र्याय गाम् एकां यः प्रयच्छति । तस्य तीर्थस्य माहात्म्याद् गोकोटिफलम् अश्नुते
tasmiṃs tīrthe śucir bhūtvā bhūmidānaṃ karoti yaḥ . śraddhāyuktena manasā syāt tatkoṭiguṇottaram
||26||तस्मिंस् तीर्थे शुचिर् भूत्वा भूमिदानं करोति यः । श्रद्धायुक्तेन मनसा स्यात् तत्कोटिगुणोत्तरम्
sarvatra gautamītīre pitṝṇāṃ dānam uttamam . viśeṣataḥ koṭitīrthe tad anantaphalapradam . atraikanyūnapañcāśat tīrthāni munayo viduḥ
||27||सर्वत्र गौतमीतीरे पितॄणां दानम् उत्तमम् । विशेषतः कोटितीर्थे तद् अनन्तफलप्रदम् । अत्रैकन्यूनपञ्चाशत् तीर्थानि मुनयो विदुः
Source and reuse:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).