Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca
etasmātparamācchāntātpadātparamapāvanāt .
yathedamutthitaṃ viśvaṃ tacchṛṇūttamayā dhiyā
||1||suṣuptaṃ svapnavadbhāti bhāti brahmaiva sargavat .
sarvātmakaṃ ca tatsthānaṃ tatra tāvatkramaṃ śrṛṇu
||2||tasyānantaprakāśātmarūpasyānantacinmaṇeḥ .
sattāmātrātmakaṃ viśvaṃ yadajasraṃ svabhāvataḥ
||3||tadātmani svayaṃ kiṃciccetyatāmiva gacchati .
agṛhītātmakaṃ saṃvidahaṃmarśanapūrvakam
||4||bhāvināmārthakalanaiḥ kiṃcidūhitarūpakam .
ākāśādaṇu śuddhaṃ ca sarvasminbhāti bodhanam
||5||tataḥ sā paramā sattā sacetaścetanonmukhī .
cinnāmayogyā bhavati kiṃcillabhyatayā tathā
||6||ghanasaṃvedanā paścādbhāvijīvādināmikā .
saṃbhavatyāttakalanā yadojjhati paraṃ padam
||7||sattaiva bhāvanāmātrasārā saṃsaraṇonmukhī .
tadā vastusvabhāvena tvanuttiṣṭhati tāmimām ..
samanantaramevāsyāḥ svasattodeti śūnyatā .
śabdādiguṇabījaṃ sā bhaviṣyadabhidhārthadā
||9||ahaṃtodeti tadanu saha vai kālasattayā .
bhaviṣyadabhidhārthena bījaṃ mukhyajagatsthiteḥ
||10||tasyāḥ śakteḥ parāyāstu svasaṃvedanamātrakam .
etajjālamasadrūpaṃ sadivodeti visphurat
||11||evaṃprāyātmikā saṃvidbījaṃ saṃkalpaśākhinaḥ .
bhavatyahaṃkārakaṇastataḥ spandatayā marut
||12||cidahaṃ tāvatī vyomaśabdatanmātrabhāvanāt .
svato ghanībhūya śanaiḥ svatanmātraṃ bhavatyalam
||13||bhāvināmārtharūpaṃ tadbījaṃ śabdaughaśākhinaḥ .
padavākyapramāṇākhyaṃ vedavṛndaṃ vikāsitam
||14||tasmādudeṣyatyakhilā jagacchrīḥ paramātmanaḥ .
śabdaughanirmitārthaughapariṇāmavisāriṇaḥ
||15||cidevaṃparivārā sā jīvaśabdena kathyate .
bhāviśabdārthajālena bījaṃ rūpaughaśākhinaḥ
||16||caturdaśavidhaṃ bhūtajālamāvalitāntaram .
jagajjaṭharagartaughaṃ prasariṣyati vai tataḥ
||17||asaṃprāptābhidhācārā cijjavātprasphuradvapuḥ .
sā caiva sparśatanmātraṃ bhāvanādbhavati kṣaṇāt
||18||pavanaskandhavistāraṃ bījaṃ sparśaughaśākhinaḥ .
sarvabhūtakriyāspandastasmātsaṃprasariṣyati
||19||tatraiva cidvilāsena prakāśo'nubhavādbhavet .
tejastanmātrakaṃ tattu bhaviṣyadabhidhārthakam
||20||tatsūryāgnivijṛmbhādibījamālokaśākhinaḥ .
tasmādrūpavibhedena saṃsāraḥ prasariṣyati
||21||bhāvayaṃstanutāmeva rasaskandha ivāmbhasaḥ .
svadanaṃ tasya saṅghasya rasatanmātramucyate
||22||bhāvivārivilāsātmā tadbījaṃ rasaśākhinaḥ .
anyonyasvadane tasmātsaṃsāraḥ prasariṣyati
||23||bhaviṣyadrūpasaṃkalpanāmāsau kalpanātmakaḥ .
saṃkalpātmaguṇairgandhatanmātratvaṃ prapaśyati
||24||bhāvibhūgolakatvena bījamākṛtiśākhinaḥ .
sarvādhārātmanastasmātsaṃsāraḥ prasariṣyati
||25||citā vibhāvyamānāni tanmātrāṇi parasparam .
svayaṃ pariṇatānyantarambunīva nirantaram
||26||tathaitāni vimiśrāṇi viviktāni punaryathā .
na śuddhānyupalabhyante sarvanāśāntameva hi
||27||saṃvittimātrarūpāṇi sthitāni gaganodare .
bhavanti vaṭajālāni yathā bījakaṇāntare
||28||prasavaṃ paripaśyanti śataśākhaṃ sphuranti ca .
paramāṇvantare bhānti kṣaṇātkalpībhavanti ca
||29||vivartameva dhāvanti nirvivartāni santi ca .
cidvedhitāni sarvāṇi kṣaṇātpiṇḍībhavanti ca
||30||tanmātragaṇametatsyātsā saṃkalpātmikā citiḥ .
vedanātrasareṇvābhamanākāraiva paśyati
||31||bījaṃ jagatsu nanu pañcakamātrameva
bījaṃ parāvyavahitasthitiśaktirādyā .
bījaṃ tadeva bhavatīti sadānubhūtaṃ
cinmātramevamajamādyamato jagacchīḥ
||32||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe jagadutpattivarṇanaṃ nāma dvādaśaḥ sargaḥ .. 12 ..