Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
tasmiṃstadā vartamāne ghore samaravibhrame .
sarvārisainyanāśārthamekaṃ svabalaśāntaye
||1||sasmāra smṛtimānanto mahodārādhidhairyabhṛt .
astramastreśvaraṃ śrīmadvaiṣṇavaṃ śaṃkaropamam
||2||atha yo'sau śarastena vaiṣṇavāstrābhimantritaḥ .
muktastasya phalaprāntādulmukā divi niryayau
||3||paṅktayaḥ sphāracakrāṇāṃ śatārkīkṛtadiktaṭāḥ .
gadānāmabhiyāntīnāṃ śatavaṃśīkṛtāmbarāḥ
||4||vajrāṇāṃ śatadhārāṇāṃ tṛṇarājīkṛtāmbarāḥ .
paṭṭiśānāṃ sapadmānāṃ dīnavṛkṣīkṛtāmbarāḥ
||5||śarāṇāṃ śitadhārāṇāṃ puṣpajālīkṛtāmbarāḥ .
khaṅgānāṃ śyāmalāṅgānāṃ patrarāśīkṛtāmbarāḥ
||6||atha rājā dvitīyo'pi vaiṣṇavāstrasya śāntaye .
dadau vaiṣṇavamevāstraṃ śatruniṣṭhāvapūrakam
||7||tato'pi niryayurnadyo hetīnāṃ hatahetayaḥ .
śaraśaktigadāprāsapaṭṭiśādipayomayāḥ
||8||śastrāstrasaritāṃ tāsāṃ vyomni yuddhamavartata .
rodorandhrakṣayakaraṃ kulaśailendradāraṇam
||9||śarapātitaśūlāsikhaḍgakuṭṭitapaṭṭiśam .
musalapratanāprāsaśūlaśātitaśaktikam
||10||śarāmburāśimathanamattamudgaramandaram .
gadāvadanato yuktaṃ durvārāstrinibhāsini
||11||riṣṭāriṣṭapraśamanabhramatkuntendumaṇḍalam .
prāsaprasarasaṃrabdhaprodyatāntakṛtāntakam
||12||cakrāvakuṇṭhitordhvāstraṃ sarvāyudhakṣayaṃkaram .
śabdasphuṭadviriñcāṇḍaṃ ghātabhagnakulācalam
||13||dhārānikṛttaśastraughamastrayoryudhyamānayoḥ .
madastravāraṇeneva vajrāvijaraparvatam
||14||śaṅkuśaṅkitasūtkārakāśiśūlaśilāśatam .
bhuśuṇḍīnirjitoddaṇḍabhindipālogramaṇḍalam
||15||paraśūlakarābhaikaparaśūlaikalampitam .
vahaducchinnacañcūracāraṇaṃ śatruvāraṇam
||16||sphuṭaccaṭacaṭāsphoṭaruddhattripathagārayam .
hetyastrīcūrṇasaṃbhāramahādhūmavitānakam
||17||anyonyaśastrasaṃghaṭṭādbhramajjālollasattaḍit .
śabdasphuṭadviriñcāṇḍaṃ dhātamagnakulācalam
||18||dhārānikṛttaśastraughamastrayoryudhyamānayoḥ .
madastravāraṇenaiva kālopāyo'calātmanaḥ
||19||ayaṃ kiyadbala iti sindhau tiṣṭhati helayā .
vidūratho'stramāgneyaṃ tatyājāśaniśabdavat
||20||jvālayāmāsa sa rathaṃ sindhoḥ kakṣamivārasam .
etasminnantare vyomni hetinirvivarodare
||21||sasannāha iva prāvṛṭpayodataṭinīva yaḥ .
astre rājñoḥ kṣaṇaṃ kṛtvā yuddhaṃ paramadāruṇam
||22||anyonyaṃ śamamāyāte savīrye subhaṭāviva .
etasminnantare so'gnī rathaṃ kṛtvā tu bhasmasāt
||23||prāpa dagdhvā vanaṃ sindhuṃ mṛgendramiva kandarāt .
sindhurabhyāsato'gnyastraṃ vāruṇāstreṇa śāmayan
||24||rathaṃ tyaktvāvaniṃ prāpya khaḍgāsphoṭakavānabhūt .
akṣṇornimeṣamātreṇa rathāśvānāṃ ripoḥ khurān
||25||lulāva karavālena mṛṇālānīva lāghavāt .
vidūratho'pi viratho babhūvāsphoṭakāsimān
||26||samāyudhau samotsāhau ceraturmaṇḍalāni tau .
khaḍgau krakacatāṃ yātau mithaḥ praharatostayoḥ
||27||dantamāleyamasyeva bale carvayataḥ prajāḥ .
śaktimādāya cikṣepa khaṅgaṃ tyaktvā vidūrathaḥ
||28||sindhvambughargharārāvo mahotpāta ivāśaniḥ .
avicchinnā samāyātā patitā sāsya vakṣasi
||29||apriyasya yathā bharturanicchantī svakāminī .
tena śaktiprahāreṇa nāsau maraṇamāptavān
||30||kevalaṃ rudhiravrātaṃ nāgo jalamivātyajat .
taddeśalīlā taṃ dṛṣṭvā bhagnaṃ tama ivendunā
||31||savikāsaghanānandā pūrvalīlāmuvāca ha .
devi paśya nṛsiṃhena hato bhartrāyamāvayoḥ
||32||śaktikoṭinakhairdaityaḥ sindhurudghurakandharaḥ .
saraḥsthalasthanāgendrakaraphūtkṛtavārivat
||33||piṣṭo raso'sya niryāti raktaṃ culaculāravaiḥ .
hā kaṣṭaṃ rathamānītaṃ sindhurāroḍhumudyataḥ
||34||sauvarṇaṃ mairavaṃ śṛṅgaṃ puṣkarāvartako yathā .
paśya devi ratho'syāsau mudgareṇa vicūrṇitaḥ
||35||bhramatpārthanipātena sauvarṇaṃ nagaraṃ yathā .
pravṛtto rathamāroḍhumānītaṃ patireṣa me
||36||kaṣṭaṃ vajramivendreṇa musalaṃ sindhunekṣitam .
javātpatiḥ prayāto me saindhavaṃ musalāyudham
||37||vañcayitvā vilāsena rathamāruhya lāghavāt .
hā dhikkaṣṭamasau sindhurāryaputrarathaṃ rayāt
||38||hariśvabhramivārūḍhaṃ plavenordhvamiva drumam .
krīḍitvā pīḍayāmāsa śaravarṣairvidūratham
||39||chinnadhvajaṃ chinnarathaṃ chinnāśvaṃ chinnasārathim .
chinnakārmukavarmāṇaṃ bhinnasarvāṅgamākulam
||40||hṛdi sphoṭaśilāpaṭṭadṛḍhe pīvaramūrdhani .
bhittvā vajrasamairbāṇaiḥ pātayatyeva bhūtale
||41||athānyaṃ rathamānītaṃ kṛcchreṇa prāpya cetanām .
khaṅgenārohato'syāṃsaṃ chinnaṃ bharturvilokaya
||42||padmarāgagiridyotamivarddhāsṛgvimuñcati .
hā hā dhikkaṣṭametena sindhunā khaḍgadhārayā
||43||jaṅghayorme patiśchinnaḥ krakaceneva pādapaḥ .
hā hā hatāsmi dagdhāsmi mṛtāsmyupahatāsmi ca
||44||mṛṇāle iva patyurme lūne dve api jānunī .
ityuktvā sā tadālokya bharturbhāvabhayāturā
||45||latā paraśukṛtteva mūrcchitā bhuvi sāpatat .
vidūratho'pi nirjānuḥ praharanneva vidviṣi
||46||papāta syandanasyādhaśchinnamūla iva drumaḥ .
patannevaiṣa sūtena rathenaivāpavāhitaḥ
||47||yadā tadāhatiṃ tasya kaṇṭhe'dātsindhuruddhataḥ .
ardhavicchinnakaṇṭho'sāvanuyāto'tha sindhunā
||48||syandanenāviśatsadma padmaṃ ravikaro yathā .
sarasvatyāḥ prabhāvāḍhyaṃ tatpraveṣṭumasau gṛham .
nāśakanmaśako matto mahājvālodaraṃ yathā
||49||khaṅgāvakṛttagalagartagalatsavāta-
raktacchaṭāchuritavastratanutragātram .
tatyāja taṃ bhagavatīmabhito gṛhāntaḥ
sūtaḥ praveśya mṛtitalpatale gato'riḥ
||50||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe līlo0 vidūrathamaraṇavarṇanaṃ nāma pañcāśaḥ sargaḥ .. 50 ..