gandhapuṣpākṣatādīni pūjādravyāṇyupāhareta
subrahmaṇya uvāca
atha madhyāhnasamaye snātvā niyatamānasaḥ |
gandhapuṣpākṣatādīni pūjādravyāṇyupāhareta |
nairṛtye pūjayeddevaṃ vighreśaṃ devapūjitam |
gaṇānāṃ tveti mantreṇāvāhayetsuvidhānataḥ
||2||अथ मध्याह्नसमये स्नात्वा नियतमानसः ।
गन्धपुष्पाक्षतादीनि पूजाद्रव्याण्युपाहरेत ।
नैर्ऋत्ये पूजयेद्देवं विघ्रेशं देवपूजितम् ।
गणानां त्वेति मन्त्रेणावाहयेत्सुविधानतः
raktavarṇaṃ mahākāyaṃ sarvvābharaṇabhūṣitam |
pāśāṃkuśākṣābhīṣṭañca dadhānaṃ karapaṃkajaiḥ
||3||रक्तवर्णं महाकायं सर्व्वाभरणभूषितम् ।
पाशांकुशाक्षाभीष्टञ्च दधानं करपंकजैः
evamāvāhya sandhyāya śaṃbhuputraṃ gajānanam |
abhyarcya pāyasāpūpanālikeraguḍādibhiḥ
||4||एवमावाह्य सन्ध्याय शंभुपुत्रं गजाननम् ।
अभ्यर्च्य पायसापूपनालिकेरगुडादिभिः
naivedyamuttamaṃ dadyāttāmbūlādimathāparam |
paritoṣya namaskṛtya nirvighnamprārthayettataḥ
||5||नैवेद्यमुत्तमं दद्यात्ताम्बूलादिमथापरम् ।
परितोष्य नमस्कृत्य निर्विघ्नम्प्रार्थयेत्ततः
aupāsanāgnau karttavyaṃ svagṛhyoktavidhānataḥ |
ājyabhāgāntamāgneyaṃ makhatantramataḥ param
||6||औपासनाग्नौ कर्त्तव्यं स्वगृह्योक्तविधानतः ।
आज्यभागान्तमाग्नेयं मखतन्त्रमतः परम्
bhūḥ svāheti tryṛcā pūrṇāhutiṃ hutvā samāpya ca |
gāyatrīṃ prajapedyāvadaparāhṇamataṃdritaḥ
||7||भूः स्वाहेति त्र्यृचा पूर्णाहुतिं हुत्वा समाप्य च ।
गायत्रीं प्रजपेद्यावदपराह्णमतंद्रितः
atha sāyantanīṃ sandhyāmupāsya snānapūrvakam |
sāyamaupāsanaṃ hutvā maunī vijñāpayedgurum
||8||अथ सायन्तनीं सन्ध्यामुपास्य स्नानपूर्वकम् ।
सायमौपासनं हुत्वा मौनी विज्ञापयेद्गुरुम्
śrapayitvā caruntasminsamidannājyabhedataḥ |
juhuyādraudrasūktena sadyojātādi pañcabhiḥ
||9||श्रपयित्वा चरुन्तस्मिन्समिदन्नाज्यभेदतः ।
जुहुयाद्रौद्रसूक्तेन सद्योजातादि पञ्चभिः
brahmabhiśca mahādevaṃ sāṃbaṃ vahnau vibhāvayet |
gaurīrmimāya mantreṇa hutvā gaurīmanusmaran
||10||ब्रह्मभिश्च महादेवं सांबं वह्नौ विभावयेत् ।
गौरीर्मिमाय मन्त्रेण हुत्वा गौरीमनुस्मरन्
tato'gnaye sviṣṭakṛte svāheti juhuyātsakṛt |
hutvopariṣṭāttantrantu tato'gneruttare budhaḥ
||11||ततोऽग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति जुहुयात्सकृत् ।
हुत्वोपरिष्टात्तन्त्रन्तु ततोऽग्नेरुत्तरे बुधः
sthitvāsane japenmaunī cailājinakuśottare |
ābrāhmaṃ ca muhūrte tu gāyatrī dṛḍhamānasaḥ
||12||स्थित्वासने जपेन्मौनी चैलाजिनकुशोत्तरे ।
आब्राह्मं च मुहूर्ते तु गायत्री दृढमानसः
tataḥ snātvā tvaśaktaścedbhasmanā vā vidhānataḥ |
śrapayitvā caruṃ tasminnagnāve vābhidhāritam
||13||ततः स्नात्वा त्वशक्तश्चेद्भस्मना वा विधानतः ।
श्रपयित्वा चरुं तस्मिन्नग्नावे वाभिधारितम्
udagudvāsya barhiṣyāsādyājyena caruṃ tataḥ |
abhighāryya vyāhṛtīśca raudrasūktañca pañca ca
||14||उदगुद्वास्य बर्हिष्यासाद्याज्येन चरुं ततः ।
अभिघार्य्य व्याहृतीश्च रौद्रसूक्तञ्च पञ्च च
japedbrahmāṇi sandhāryya cittaṃ śivapadāṃbuje |
prajāpatimathendrañca viśvedevāstataḥ param |
brahmāṇaṃ sacaturthyantaṃ svāhāṃtānpraṇavā dikān |
saṃjapya vācayitvā'tha puṇyāhaṃ ca tataḥ param
||16||जपेद्ब्रह्माणि सन्धार्य्य चित्तं शिवपदांबुजे ।
प्रजापतिमथेन्द्रञ्च विश्वेदेवास्ततः परम् ।
ब्रह्माणं सचतुर्थ्यन्तं स्वाहांतान्प्रणवा दिकान् ।
संजप्य वाचयित्वाऽथ पुण्याहं च ततः परम्
parastāttaṃtramagnaye svāhetyagnimukhāvadhi |
nirvartya paścātprāṇāya svāhetyārabhya pañcabhiḥ
||17||परस्तात्तंत्रमग्नये स्वाहेत्यग्निमुखावधि ।
निर्वर्त्य पश्चात्प्राणाय स्वाहेत्यारभ्य पञ्चभिः
sājyena caruṇā paścādagniṃ sviṣṭakṛtaṃ hunet |
punaśca prajapetsūktaṃ raudraṃ brahmāṇi pañca ca
||18||साज्येन चरुणा पश्चादग्निं स्विष्टकृतं हुनेत् ।
पुनश्च प्रजपेत्सूक्तं रौद्रं ब्रह्माणि पञ्च च
maheśādicaturvyūhamantrāṃśca prajapetpunaḥ |
hutvopariṣṭāttantrantu svaśākhoktena vartmanā
||19||महेशादिचतुर्व्यूहमन्त्रांश्च प्रजपेत्पुनः ।
हुत्वोपरिष्टात्तन्त्रन्तु स्वशाखोक्तेन वर्त्मना
tattaddevānsamuddiśya sāṃgaṃ kuryyādvicakṣaṇaḥ |
evamagnimukhādyaṃ yatkarmatantrampravarttitam
||20||तत्तद्देवान्समुद्दिश्य सांगं कुर्य्याद्विचक्षणः ।
एवमग्निमुखाद्यं यत्कर्मतन्त्रम्प्रवर्त्तितम्
ataḥ paraṃ prajuhuyādvirajāhomamātmanaḥ |
ṣaḍviṃśatattvarūpesmindehe līnasya śuddhaye
||21||अतः परं प्रजुहुयाद्विरजाहोममात्मनः ।
षड्विंशतत्त्वरूपेस्मिन्देहे लीनस्य शुद्धये
tattvānyetāni maddehe śudhyantāmityanusmaran |
tatrātmatattvaśuddhyarthaṃ mantrairāruṇaketukaiḥ
||22||तत्त्वान्येतानि मद्देहे शुध्यन्तामित्यनुस्मरन् ।
तत्रात्मतत्त्वशुद्ध्यर्थं मन्त्रैरारुणकेतुकैः
paṭhyamānaiḥ pṛthivyādipuruṣāṃtaṃ kramānmune |
sājyena caruṇā maunī śivapādāmbujaṃ smaran
||23||पठ्यमानैः पृथिव्यादिपुरुषांतं क्रमान्मुने ।
साज्येन चरुणा मौनी शिवपादाम्बुजं स्मरन्
pṛthivyādi ca śabdādi vāgādyaṃ pañcakaṃ punaḥ |
śrotrādyañca śiraḥ pārśvapṛṣṭhodaracatuṣṭayam
||24||पृथिव्यादि च शब्दादि वागाद्यं पञ्चकं पुनः ।
श्रोत्राद्यञ्च शिरः पार्श्वपृष्ठोदरचतुष्टयम्
jaṃghāṃ ca yojayetpaścāttvagādyaṃ dhātusaptakam |
prāṇādyaṃ pañcakaṃ paścādannādyaṃ kośapañcakam
||25||जंघां च योजयेत्पश्चात्त्वगाद्यं धातुसप्तकम् ।
प्राणाद्यं पञ्चकं पश्चादन्नाद्यं कोशपञ्चकम्
manāścittaṃ ca buddhiścāhaṃkṛtiḥ khyātireva ca |
saṃkalpantu guṇāḥ paścātprakṛtiḥ puruṣastataḥ
||26||मनाश्चित्तं च बुद्धिश्चाहंकृतिः ख्यातिरेव च ।
संकल्पन्तु गुणाः पश्चात्प्रकृतिः पुरुषस्ततः
puruṣasya tu bhoktṛtvaṃ pratipannasya bhojane |
antaraṃgatayā tattvapaṃcakaṃ parikīrtitam
||27||पुरुषस्य तु भोक्तृत्वं प्रतिपन्नस्य भोजने ।
अन्तरंगतया तत्त्वपंचकं परिकीर्तितम्
niyatiḥ kālarāgaśca vidyā ca tadanantaram |
kalā ca paṃcakamidaṃ mayotpannammunīśvara
||28||नियतिः कालरागश्च विद्या च तदनन्तरम् ।
कला च पंचकमिदं मयोत्पन्नम्मुनीश्वर
māyāntu prakṛtiṃ vidyāditi māyā śrutīritā |
tajjānyetāni tattvāni śrutyuktāni na saṃśayaḥ
||29||मायान्तु प्रकृतिं विद्यादिति माया श्रुतीरिता ।
तज्जान्येतानि तत्त्वानि श्रुत्युक्तानि न संशयः
kālasvabhāvo niyatiriti ca śrutitabravīt |
etatpañcakamevāsya pañcakañcakramucyate
||30||कालस्वभावो नियतिरिति च श्रुतितब्रवीत् ।
एतत्पञ्चकमेवास्य पञ्चकञ्चक्रमुच्यते
ajānanpañcatattvāni vidvānapi ca|
mūḍhadhīḥ |
nipatyādhastātprakṛterupariṣṭātpumānayam
||31||अजानन्पञ्चतत्त्वानि विद्वानपि च।
मूढधीः ।
निपत्याधस्तात्प्रकृतेरुपरिष्टात्पुमानयम्
kākākṣinyāyamāśritya varttate pārśvatonvaham |
vidyātattvamidaṃ proktaṃ śuddhavidyāmaheśvarau
||32||काकाक्षिन्यायमाश्रित्य वर्त्तते पार्श्वतोन्वहम् ।
विद्यातत्त्वमिदं प्रोक्तं शुद्धविद्यामहेश्वरौ
sadāśivaśca śaktiśca śivaścedaṃ tu pañcakam |
śiva tattvamidambrahmanprajñānabrahmavāgyataḥ
||33||सदाशिवश्च शक्तिश्च शिवश्चेदं तु पञ्चकम् ।
शिव तत्त्वमिदम्ब्रह्मन्प्रज्ञानब्रह्मवाग्यतः
pṛthivyādiśivāṃtaṃ yattattvajātaṃ munīśvara |
svakāraṇalayadvārā śuddhirasya vidhīyatām
||34||पृथिव्यादिशिवांतं यत्तत्त्वजातं मुनीश्वर ।
स्वकारणलयद्वारा शुद्धिरस्य विधीयताम्
ekādaśānāṃ mantrāṇāmparasmaipada pūrvakam |
śivajyotiścaturthyantamidampadamathoccaret
||35||एकादशानां मन्त्राणाम्परस्मैपद पूर्वकम् ।
शिवज्योतिश्चतुर्थ्यन्तमिदम्पदमथोच्चरेत्
na mameti vadetpaścāduddeśatyāga īritaḥ |
ataḥ paraṃ vividyaiti kapotakāyeti mantrayoḥ
||36||न ममेति वदेत्पश्चादुद्देशत्याग ईरितः ।
अतः परं विविद्यैति कपोतकायेति मन्त्रयोः
vyāpakāya padasyānte paramātmana ityapi |
śivajyotiścaturthyantaṃ viśvabhūtapadampunaḥ
||37||व्यापकाय पदस्यान्ते परमात्मन इत्यपि ।
शिवज्योतिश्चतुर्थ्यन्तं विश्वभूतपदम्पुनः
ghasanotsukaśabdañca caturthyaṃtamatho vadet |
parasmaipadamuccāryya devāya padamuccaret
||38||घसनोत्सुकशब्दञ्च चतुर्थ्यंतमथो वदेत् ।
परस्मैपदमुच्चार्य्य देवाय पदमुच्चरेत्
uttiṣṭhasveti mantrasya viśvarūpāya śabdataḥ |
puruṣāya padambrūyādosvāhetyasya saṃvadet
||39||उत्तिष्ठस्वेति मन्त्रस्य विश्वरूपाय शब्दतः ।
पुरुषाय पदम्ब्रूयादोस्वाहेत्यस्य संवदेत्
lokatrayapadasyānte vyāpine paramātmane |
śivāyedaṃ na mama ca padambrūyādataḥ param
||40||लोकत्रयपदस्यान्ते व्यापिने परमात्मने ।
शिवायेदं न मम च पदम्ब्रूयादतः परम्
sva śākhoktaprakāreṇa purastāttantrakarmma ca |
nirvartya sarpiṣā miśraṃ carumprāśya purodhase
||41||स्व शाखोक्तप्रकारेण पुरस्तात्तन्त्रकर्म्म च ।
निर्वर्त्य सर्पिषा मिश्रं चरुम्प्राश्य पुरोधसे
pradadyāddakṣiṇāntasmai hemādiparibṛṃhitām |
brahmāṇamudvāsya tataḥ prātaraupāsanaṃ hunet
||42||प्रदद्याद्दक्षिणान्तस्मै हेमादिपरिबृंहिताम् ।
ब्रह्माणमुद्वास्य ततः प्रातरौपासनं हुनेत्
saṃ māṃ siñcantu maruta iti mantrañjapennaraḥ |
yāte agna ityanena mantreṇāgnau pratāpya ca
||43||सं मां सिञ्चन्तु मरुत इति मन्त्रञ्जपेन्नरः ।
याते अग्न इत्यनेन मन्त्रेणाग्नौ प्रताप्य च
hastamagnau samāropya svātmanyadvaitadhāmani |
prābhātikīṃ tataḥ sandhyāmupāsyādityamapyatha
||44||हस्तमग्नौ समारोप्य स्वात्मन्यद्वैतधामनि ।
प्राभातिकीं ततः सन्ध्यामुपास्यादित्यमप्यथ
upasthāya praviśyāpsu nābhidaghnaṃ praveśayan |
tanmantrānprajapetprītyā niścalātmā samutsukaḥ
||45||उपस्थाय प्रविश्याप्सु नाभिदघ्नं प्रवेशयन् ।
तन्मन्त्रान्प्रजपेत्प्रीत्या निश्चलात्मा समुत्सुकः
āhitāgnistu yaḥ kuryyātprājāpatyeṣṭimāhite |
śraute vaiśvānare samyaksarvavedasadakṣiṇām
||46||आहिताग्निस्तु यः कुर्य्यात्प्राजापत्येष्टिमाहिते ।
श्रौते वैश्वानरे सम्यक्सर्ववेदसदक्षिणाम्
athāgnimātmanyāropya brāhmaṇaḥ pravrajedgṛhāt |
sāvitrīprathamaṃ pādaṃ sāvitrīmityudīrya ca
||47||अथाग्निमात्मन्यारोप्य ब्राह्मणः प्रव्रजेद्गृहात् ।
सावित्रीप्रथमं पादं सावित्रीमित्युदीर्य च
praveśayāmi śabdānte bhūromiti ca saṃvadet |
dvitīyampādamuccāryya sāvitrīmiti pūrvvavat
||48||प्रवेशयामि शब्दान्ते भूरोमिति च संवदेत् ।
द्वितीयम्पादमुच्चार्य्य सावित्रीमिति पूर्व्ववत्
praveśayāmi śabdānte bhuvaromiti saṃvadet |
tṛtīyampādamuccāryya sāvitrīmityataḥ param
||49||प्रवेशयामि शब्दान्ते भुवरोमिति संवदेत् ।
तृतीयम्पादमुच्चार्य्य सावित्रीमित्यतः परम्
praveśayāmi śabdānte suvaromityudīrayet |
tripādamuccaretpūrvaṃ sāvitrīmityataḥ param
||50||प्रवेशयामि शब्दान्ते सुवरोमित्युदीरयेत् ।
त्रिपादमुच्चरेत्पूर्वं सावित्रीमित्यतः परम्
praveśayāmi śabdānte bhūrbhuvassuvaromiti |
udīrayetparamprītyā niścalātmā munīśvara
||51||प्रवेशयामि शब्दान्ते भूर्भुवस्सुवरोमिति ।
उदीरयेत्परम्प्रीत्या निश्चलात्मा मुनीश्वर
iyambhagavatī sākṣācchaṃkarārddhaśarīriṇī |
paṃcavaktrā daśabhujā vipañcanayanojjvalā
||52||इयम्भगवती साक्षाच्छंकरार्द्धशरीरिणी ।
पंचवक्त्रा दशभुजा विपञ्चनयनोज्ज्वला
navaratnakirīṭodyaccandra lekhāvataṃsinī |
śuddhasphaṭikasaṃkāśā dayāyudhadharā śubhā
||53||नवरत्नकिरीटोद्यच्चन्द्र लेखावतंसिनी ।
शुद्धस्फटिकसंकाशा दयायुधधरा शुभा
hārakeyūrakaṭakakiṃkiṇīnūpurādibhiḥ |
bhūṣitāvayavā divyavasanā ratnabhūṣaṇā
||54||हारकेयूरकटककिंकिणीनूपुरादिभिः ।
भूषितावयवा दिव्यवसना रत्नभूषणा
viṣṇunā vidhinā devaṛṣigaṃdharvvanāyakaiḥ |
mānavaiśca sadā sevyā sarvvātmavyāpinī śivā
||55||विष्णुना विधिना देवऋषिगंधर्व्वनायकैः ।
मानवैश्च सदा सेव्या सर्व्वात्मव्यापिनी शिवा
sadāśivasya devasya dharmapatnī manoharā |
jagadambā trijananī triguṇā nirguṇāpyajā
||56||सदाशिवस्य देवस्य धर्मपत्नी मनोहरा ।
जगदम्बा त्रिजननी त्रिगुणा निर्गुणाप्यजा
ityevaṃ saṃvicāryyātha gāyatrīṃ prajapetsudhīḥ |
ādidevīṃ ca tripadāṃ brāhmaṇatvādidāmajām
||57||इत्येवं संविचार्य्याथ गायत्रीं प्रजपेत्सुधीः ।
आदिदेवीं च त्रिपदां ब्राह्मणत्वादिदामजाम्
yo hyanyathā japetpāpo gāyatrī śivarūpiṇīm |
sa pacyate mahāghore narake kalpasaṃkhyayā
||58||यो ह्यन्यथा जपेत्पापो गायत्री शिवरूपिणीम् ।
स पच्यते महाघोरे नरके कल्पसंख्यया
sā vyāhṛtibhyaḥ saṃjātā tāsveva vilayaṃ gatā |
tāśca praṇavasambhūtāḥ praṇave vilayaṃ gatā
||59||सा व्याहृतिभ्यः संजाता तास्वेव विलयं गता ।
ताश्च प्रणवसम्भूताः प्रणवे विलयं गता
praṇavassarvavedādiḥ praṇavaḥ śivavācakaḥ |
mantrādhirājarājaśca mahābījaṃ manuḥ paraḥ
||60||प्रणवस्सर्ववेदादिः प्रणवः शिववाचकः ।
मन्त्राधिराजराजश्च महाबीजं मनुः परः
śivo vā praṇavo hyeṣa praṇavo vā śivaḥ smṛtaḥ |
vācyavācakayorbhedo nātyantaṃ vidyate yataḥ
||61||शिवो वा प्रणवो ह्येष प्रणवो वा शिवः स्मृतः ।
वाच्यवाचकयोर्भेदो नात्यन्तं विद्यते यतः
enameva mahāmantrañjīvānāñca tanutyajām |
kāśyāṃ saṃśrāvya maraṇe datte muktiṃ parāṃ śivaḥ
||62||एनमेव महामन्त्रञ्जीवानाञ्च तनुत्यजाम् ।
काश्यां संश्राव्य मरणे दत्ते मुक्तिं परां शिवः
tasmādekākṣarandevaṃ śivaṃ paramakāraṇam |
upāsate yatiśreṣṭhā hṛdayāmbhojamadhyagam
||63||तस्मादेकाक्षरन्देवं शिवं परमकारणम् ।
उपासते यतिश्रेष्ठा हृदयाम्भोजमध्यगम्
mumukṣavo'pare dhīrā viraktā laukikā narāḥ |
viṣayānmanasā jñātvopāsate paramaṃ śivam
||64||मुमुक्षवोऽपरे धीरा विरक्ता लौकिका नराः ।
विषयान्मनसा ज्ञात्वोपासते परमं शिवम्
evaṃ vilāpya gāyatrīṃ praṇave śivavācake |
ahaṃ vṛkṣasya rerivetyanuvākaṃ japetpunaḥ
||65||एवं विलाप्य गायत्रीं प्रणवे शिववाचके ।
अहं वृक्षस्य रेरिवेत्यनुवाकं जपेत्पुनः
yaśchandasāmṛṣabha ityanuvākamupakramāt |
gopāyāṃtaṃ japanpaścādutthitohamitīrayet
||66||यश्छन्दसामृषभ इत्यनुवाकमुपक्रमात् ।
गोपायांतं जपन्पश्चादुत्थितोहमितीरयेत्
vadejjayettridhā mandamadhyocchrāyakramānmune |
praṇavampūrvvamuddhatya sṛṣṭisthitilayakramāt
||67||वदेज्जयेत्त्रिधा मन्दमध्योच्छ्रायक्रमान्मुने ।
प्रणवम्पूर्व्वमुद्धत्य सृष्टिस्थितिलयक्रमात्
teṣāmatha kramādbhūyādbhūssaṃnyastambhuvastathā |
saṃnyastaṃ suvarityuktvā saṃnyastaṃ padamuccaram
||68||तेषामथ क्रमाद्भूयाद्भूस्संन्यस्तम्भुवस्तथा ।
संन्यस्तं सुवरित्युक्त्वा संन्यस्तं पदमुच्चरम्
sarvamaṃtrādyaḥ pradeśe mayeti ca padaṃ vadet |
praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya samaṣṭiṃ vyāhṛtīrvadet
||69||सर्वमंत्राद्यः प्रदेशे मयेति च पदं वदेत् ।
प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य समष्टिं व्याहृतीर्वदेत्
samastamityato brūyānmayeti ca samabravīt |
sadāśivaṃ hṛdi dhyātvā maṃdādīti tato mune
||70||समस्तमित्यतो ब्रूयान्मयेति च समब्रवीत् ।
सदाशिवं हृदि ध्यात्वा मंदादीति ततो मुने
praiṣamaṃtrāṃstu japtvaivaṃ sāvadhānena cetasā |
abhayaṃ sarvabhūtebhyo mattaḥ svāheti saṃjapan
||71||प्रैषमंत्रांस्तु जप्त्वैवं सावधानेन चेतसा ।
अभयं सर्वभूतेभ्यो मत्तः स्वाहेति संजपन्
prācyāṃ diśyapa uddhṛtya prakṣipedajaliṃ tataḥ |
śikhāṃ yajñopavītaṃ ca yatrotpāṭya ca pāṇinā
||72||प्राच्यां दिश्यप उद्धृत्य प्रक्षिपेदजलिं ततः ।
शिखां यज्ञोपवीतं च यत्रोत्पाट्य च पाणिना
gṛhītvā praṇavaṃ bhūśca samudraṃ gaccha samvadet |
vahnijāyāṃ samuccāryya sodakāñjalinā tataḥ
||73||गृहीत्वा प्रणवं भूश्च समुद्रं गच्छ सम्वदेत् ।
वह्निजायां समुच्चार्य्य सोदकाञ्जलिना ततः
apsu hūyādatha preṣairabhimaṃtrya tridhā tvapaḥ |
prāśya tīre samāgatya bhūmau vastrādikaṃ tyajet
||74||अप्सु हूयादथ प्रेषैरभिमंत्र्य त्रिधा त्वपः ।
प्राश्य तीरे समागत्य भूमौ वस्त्रादिकं त्यजेत्
udaṅmukhaḥ prāṅmukho vā gacchessaptapadādhikam |
kiñciddūramathācāryastiṣṭha tiṣṭheti saṃvadet
||75||उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा गच्छेस्सप्तपदाधिकम् ।
किञ्चिद्दूरमथाचार्यस्तिष्ठ तिष्ठेति संवदेत्
lokasya vyavahārārthaṃ kaupīnaṃ daṇḍameva ca |
bhagavansvīkuruṣveti dadyātsvenaiva pāṇinā
||76||लोकस्य व्यवहारार्थं कौपीनं दण्डमेव च ।
भगवन्स्वीकुरुष्वेति दद्यात्स्वेनैव पाणिना
dattvā sudoraṃ kaupīnaṃ kāṣāyavasanaṃ tataḥ |
ācchādyācamya ca dvedhā ta śiṣyamiti saṃvadet
||77||दत्त्वा सुदोरं कौपीनं काषायवसनं ततः ।
आच्छाद्याचम्य च द्वेधा त शिष्यमिति संवदेत्
indrasya vajro'si tata iti mantramudāharet |
samprārthya daṇḍaṃ gṛhṇīyātsakhāya iti saṃjapan
||78||इन्द्रस्य वज्रोऽसि तत इति मन्त्रमुदाहरेत् ।
सम्प्रार्थ्य दण्डं गृह्णीयात्सखाय इति संजपन्
atha gatvā guroḥ pārśvaṃ śivapādāṃbujaṃ smaran |
praṇameddaṇḍavadbhūmau trivāraṃ saṃyatātmavān
||79||अथ गत्वा गुरोः पार्श्वं शिवपादांबुजं स्मरन् ।
प्रणमेद्दण्डवद्भूमौ त्रिवारं संयतात्मवान्
punarutthāya ca śanaiḥ premṇā paśyanguruṃ nijam |
kṛtāñjalipuṭastiṣṭhedgurupāda samīpataḥ
||80||पुनरुत्थाय च शनैः प्रेम्णा पश्यन्गुरुं निजम् ।
कृताञ्जलिपुटस्तिष्ठेद्गुरुपाद समीपतः
karmmārambhātpūrvameva gṛhītvā gomayaṃ śubham |
sthūlāmalakamātreṇa kṛtvā piṇḍānviśoṣayeta
||81||कर्म्मारम्भात्पूर्वमेव गृहीत्वा गोमयं शुभम् ।
स्थूलामलकमात्रेण कृत्वा पिण्डान्विशोषयेत
sauraistu kiraṇaireva homārambhāgnimadhyagān |
nikṣipya homasampūrttau bhasma saṃgṛhya gopayet
||82||सौरैस्तु किरणैरेव होमारम्भाग्निमध्यगान् ।
निक्षिप्य होमसम्पूर्त्तौ भस्म संगृह्य गोपयेत्
tato gurussamādāya virajānalajaṃ sitam |
bhasma tenaiva taṃ śiṣyamagnirityādibhiḥ kramāt
||83||ततो गुरुस्समादाय विरजानलजं सितम् ।
भस्म तेनैव तं शिष्यमग्निरित्यादिभिः क्रमात्
maṃtrairaṃgāni saṃspṛśya mūrddhādicaraṇāntataḥ |
īśānādyaiḥ pañcamaṃtrai śira ārabhya sarvataḥ
||84||मंत्रैरंगानि संस्पृश्य मूर्द्धादिचरणान्ततः ।
ईशानाद्यैः पञ्चमंत्रै शिर आरभ्य सर्वतः
samuddhṛtya vidhānena tripuṇḍraṃ dhārayettataḥ |
triyāyuṣaistryambakaiśca mūrdhna ārabhya ca kramāt
||85||समुद्धृत्य विधानेन त्रिपुण्ड्रं धारयेत्ततः ।
त्रियायुषैस्त्र्यम्बकैश्च मूर्ध्न आरभ्य च क्रमात्
tatassadbhaktiyuktena cetasā śiṣyasattamaḥ |
hṛtpaṃkaje samāsīnaṃ dhyāyecchivamumāsakham
||86||ततस्सद्भक्तियुक्तेन चेतसा शिष्यसत्तमः ।
हृत्पंकजे समासीनं ध्यायेच्छिवमुमासखम्
hastaṃ nidhāya śirasi śiṣyasya sa gururvadet |
trivāraṃ praṇavaṃ dakṣakarṇe ṛṣyādisaṃyutam
||87||हस्तं निधाय शिरसि शिष्यस्य स गुरुर्वदेत् ।
त्रिवारं प्रणवं दक्षकर्णे ऋष्यादिसंयुतम्
tataḥ kṛtvā ca karuṇāṃ praṇavasyārtha mādiśet |
ṣaḍvidhārtthapari jñānasahitaṃ gurusattamaḥ
||88||ततः कृत्वा च करुणां प्रणवस्यार्थ मादिशेत् ।
षड्विधार्त्थपरि ज्ञानसहितं गुरुसत्तमः
dviṣaṭprakāraṃ sa guruṃ praṇamedbhuvi daṇḍavat |
tadadhīno bhavennityaṃ nānyatkarmma samācaret
||89||द्विषट्प्रकारं स गुरुं प्रणमेद्भुवि दण्डवत् ।
तदधीनो भवेन्नित्यं नान्यत्कर्म्म समाचरेत्
tadājñayā tataḥ śiṣyo vedāntārthānusārataḥ |
śivajñānaparo bhūyātsaguṇāguṇabhedataḥ
||90||तदाज्ञया ततः शिष्यो वेदान्तार्थानुसारतः ।
शिवज्ञानपरो भूयात्सगुणागुणभेदतः
tatastenaiva śiṣyeṇa śravaṇādyaṃgapūrvvakam |
prabhātikādyanuṣṭhānaṃ japānte kārayedguruḥ
||91||ततस्तेनैव शिष्येण श्रवणाद्यंगपूर्व्वकम् ।
प्रभातिकाद्यनुष्ठानं जपान्ते कारयेद्गुरुः
pūjāṃ ca maṇḍale tasminkailāsaprastarāhvaye |
śivoditena mārgeṇa śiṣyastatraiva pūjayet
||92||पूजां च मण्डले तस्मिन्कैलासप्रस्तराह्वये ।
शिवोदितेन मार्गेण शिष्यस्तत्रैव पूजयेत्
devannityamaśaktaścetpūjituṃ guruṇā śubham |
sphāṭikaṃ pīṭhikopetaṃ gṛhṇīyālliṃgamaiśvaram
||93||देवन्नित्यमशक्तश्चेत्पूजितुं गुरुणा शुभम् ।
स्फाटिकं पीठिकोपेतं गृह्णीयाल्लिंगमैश्वरम्
varaṃ prāṇaparityāgaśchedanaṃ śiraso'pi me |
na tvanabhyarcya bhuñjīyāṃ bhagavantaṃ trilocanam
||94||वरं प्राणपरित्यागश्छेदनं शिरसोऽपि मे ।
न त्वनभ्यर्च्य भुञ्जीयां भगवन्तं त्रिलोचनम्
evantrivāramuccāryya śapathaṃ gurusannidhau |
kuryyāddṛḍhamanāśśiṣyaḥ śivabhaktisamudvahan
||95||एवन्त्रिवारमुच्चार्य्य शपथं गुरुसन्निधौ ।
कुर्य्याद्दृढमनाश्शिष्यः शिवभक्तिसमुद्वहन्
tata eva mahādevaṃ nityamudyuktamānasaḥ |
pūjayetparayā bhaktyā pañcāvaraṇamārgataḥ
||96||तत एव महादेवं नित्यमुद्युक्तमानसः ।
पूजयेत्परया भक्त्या पञ्चावरणमार्गतः
iti śrīśivamahāpurāṇe ṣaṣṭhyāṃ kailāsasaṃhitāyāṃ trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 ||