गन्धपुष्पाक्षतादीनि पूजाद्रव्याण्युपाहरेत
सुब्रह्मण्य उवाच
अथ मध्याह्नसमये स्नात्वा नियतमानसः ।
गन्धपुष्पाक्षतादीनि पूजाद्रव्याण्युपाहरेत ।
नैर्ऋत्ये पूजयेद्देवं विघ्रेशं देवपूजितम् ।
गणानां त्वेति मन्त्रेणावाहयेत्सुविधानतः
॥२॥रक्तवर्णं महाकायं सर्व्वाभरणभूषितम् ।
पाशांकुशाक्षाभीष्टञ्च दधानं करपंकजैः
॥३॥एवमावाह्य सन्ध्याय शंभुपुत्रं गजाननम् ।
अभ्यर्च्य पायसापूपनालिकेरगुडादिभिः
॥४॥नैवेद्यमुत्तमं दद्यात्ताम्बूलादिमथापरम् ।
परितोष्य नमस्कृत्य निर्विघ्नम्प्रार्थयेत्ततः
॥५॥औपासनाग्नौ कर्त्तव्यं स्वगृह्योक्तविधानतः ।
आज्यभागान्तमाग्नेयं मखतन्त्रमतः परम्
॥६॥भूः स्वाहेति त्र्यृचा पूर्णाहुतिं हुत्वा समाप्य च ।
गायत्रीं प्रजपेद्यावदपराह्णमतंद्रितः
॥७॥अथ सायन्तनीं सन्ध्यामुपास्य स्नानपूर्वकम् ।
सायमौपासनं हुत्वा मौनी विज्ञापयेद्गुरुम्
॥८॥श्रपयित्वा चरुन्तस्मिन्समिदन्नाज्यभेदतः ।
जुहुयाद्रौद्रसूक्तेन सद्योजातादि पञ्चभिः
॥९॥ब्रह्मभिश्च महादेवं सांबं वह्नौ विभावयेत् ।
गौरीर्मिमाय मन्त्रेण हुत्वा गौरीमनुस्मरन्
॥१०॥ततोऽग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति जुहुयात्सकृत् ।
हुत्वोपरिष्टात्तन्त्रन्तु ततोऽग्नेरुत्तरे बुधः
॥११॥स्थित्वासने जपेन्मौनी चैलाजिनकुशोत्तरे ।
आब्राह्मं च मुहूर्ते तु गायत्री दृढमानसः
॥१२॥ततः स्नात्वा त्वशक्तश्चेद्भस्मना वा विधानतः ।
श्रपयित्वा चरुं तस्मिन्नग्नावे वाभिधारितम्
॥१३॥उदगुद्वास्य बर्हिष्यासाद्याज्येन चरुं ततः ।
अभिघार्य्य व्याहृतीश्च रौद्रसूक्तञ्च पञ्च च
॥१४॥जपेद्ब्रह्माणि सन्धार्य्य चित्तं शिवपदांबुजे ।
प्रजापतिमथेन्द्रञ्च विश्वेदेवास्ततः परम् ।
ब्रह्माणं सचतुर्थ्यन्तं स्वाहांतान्प्रणवा दिकान् ।
संजप्य वाचयित्वाऽथ पुण्याहं च ततः परम्
॥१६॥परस्तात्तंत्रमग्नये स्वाहेत्यग्निमुखावधि ।
निर्वर्त्य पश्चात्प्राणाय स्वाहेत्यारभ्य पञ्चभिः
॥१७॥साज्येन चरुणा पश्चादग्निं स्विष्टकृतं हुनेत् ।
पुनश्च प्रजपेत्सूक्तं रौद्रं ब्रह्माणि पञ्च च
॥१८॥महेशादिचतुर्व्यूहमन्त्रांश्च प्रजपेत्पुनः ।
हुत्वोपरिष्टात्तन्त्रन्तु स्वशाखोक्तेन वर्त्मना
॥१९॥तत्तद्देवान्समुद्दिश्य सांगं कुर्य्याद्विचक्षणः ।
एवमग्निमुखाद्यं यत्कर्मतन्त्रम्प्रवर्त्तितम्
॥२०॥अतः परं प्रजुहुयाद्विरजाहोममात्मनः ।
षड्विंशतत्त्वरूपेस्मिन्देहे लीनस्य शुद्धये
॥२१॥तत्त्वान्येतानि मद्देहे शुध्यन्तामित्यनुस्मरन् ।
तत्रात्मतत्त्वशुद्ध्यर्थं मन्त्रैरारुणकेतुकैः
॥२२॥पठ्यमानैः पृथिव्यादिपुरुषांतं क्रमान्मुने ।
साज्येन चरुणा मौनी शिवपादाम्बुजं स्मरन्
॥२३॥पृथिव्यादि च शब्दादि वागाद्यं पञ्चकं पुनः ।
श्रोत्राद्यञ्च शिरः पार्श्वपृष्ठोदरचतुष्टयम्
॥२४॥जंघां च योजयेत्पश्चात्त्वगाद्यं धातुसप्तकम् ।
प्राणाद्यं पञ्चकं पश्चादन्नाद्यं कोशपञ्चकम्
॥२५॥मनाश्चित्तं च बुद्धिश्चाहंकृतिः ख्यातिरेव च ।
संकल्पन्तु गुणाः पश्चात्प्रकृतिः पुरुषस्ततः
॥२६॥पुरुषस्य तु भोक्तृत्वं प्रतिपन्नस्य भोजने ।
अन्तरंगतया तत्त्वपंचकं परिकीर्तितम्
॥२७॥नियतिः कालरागश्च विद्या च तदनन्तरम् ।
कला च पंचकमिदं मयोत्पन्नम्मुनीश्वर
॥२८॥मायान्तु प्रकृतिं विद्यादिति माया श्रुतीरिता ।
तज्जान्येतानि तत्त्वानि श्रुत्युक्तानि न संशयः
॥२९॥कालस्वभावो नियतिरिति च श्रुतितब्रवीत् ।
एतत्पञ्चकमेवास्य पञ्चकञ्चक्रमुच्यते
॥३०॥अजानन्पञ्चतत्त्वानि विद्वानपि च।
मूढधीः ।
निपत्याधस्तात्प्रकृतेरुपरिष्टात्पुमानयम्
॥३१॥काकाक्षिन्यायमाश्रित्य वर्त्तते पार्श्वतोन्वहम् ।
विद्यातत्त्वमिदं प्रोक्तं शुद्धविद्यामहेश्वरौ
॥३२॥सदाशिवश्च शक्तिश्च शिवश्चेदं तु पञ्चकम् ।
शिव तत्त्वमिदम्ब्रह्मन्प्रज्ञानब्रह्मवाग्यतः
॥३३॥पृथिव्यादिशिवांतं यत्तत्त्वजातं मुनीश्वर ।
स्वकारणलयद्वारा शुद्धिरस्य विधीयताम्
॥३४॥एकादशानां मन्त्राणाम्परस्मैपद पूर्वकम् ।
शिवज्योतिश्चतुर्थ्यन्तमिदम्पदमथोच्चरेत्
॥३५॥न ममेति वदेत्पश्चादुद्देशत्याग ईरितः ।
अतः परं विविद्यैति कपोतकायेति मन्त्रयोः
॥३६॥व्यापकाय पदस्यान्ते परमात्मन इत्यपि ।
शिवज्योतिश्चतुर्थ्यन्तं विश्वभूतपदम्पुनः
॥३७॥घसनोत्सुकशब्दञ्च चतुर्थ्यंतमथो वदेत् ।
परस्मैपदमुच्चार्य्य देवाय पदमुच्चरेत्
॥३८॥उत्तिष्ठस्वेति मन्त्रस्य विश्वरूपाय शब्दतः ।
पुरुषाय पदम्ब्रूयादोस्वाहेत्यस्य संवदेत्
॥३९॥लोकत्रयपदस्यान्ते व्यापिने परमात्मने ।
शिवायेदं न मम च पदम्ब्रूयादतः परम्
॥४०॥स्व शाखोक्तप्रकारेण पुरस्तात्तन्त्रकर्म्म च ।
निर्वर्त्य सर्पिषा मिश्रं चरुम्प्राश्य पुरोधसे
॥४१॥प्रदद्याद्दक्षिणान्तस्मै हेमादिपरिबृंहिताम् ।
ब्रह्माणमुद्वास्य ततः प्रातरौपासनं हुनेत्
॥४२॥सं मां सिञ्चन्तु मरुत इति मन्त्रञ्जपेन्नरः ।
याते अग्न इत्यनेन मन्त्रेणाग्नौ प्रताप्य च
॥४३॥हस्तमग्नौ समारोप्य स्वात्मन्यद्वैतधामनि ।
प्राभातिकीं ततः सन्ध्यामुपास्यादित्यमप्यथ
॥४४॥उपस्थाय प्रविश्याप्सु नाभिदघ्नं प्रवेशयन् ।
तन्मन्त्रान्प्रजपेत्प्रीत्या निश्चलात्मा समुत्सुकः
॥४५॥आहिताग्निस्तु यः कुर्य्यात्प्राजापत्येष्टिमाहिते ।
श्रौते वैश्वानरे सम्यक्सर्ववेदसदक्षिणाम्
॥४६॥अथाग्निमात्मन्यारोप्य ब्राह्मणः प्रव्रजेद्गृहात् ।
सावित्रीप्रथमं पादं सावित्रीमित्युदीर्य च
॥४७॥प्रवेशयामि शब्दान्ते भूरोमिति च संवदेत् ।
द्वितीयम्पादमुच्चार्य्य सावित्रीमिति पूर्व्ववत्
॥४८॥प्रवेशयामि शब्दान्ते भुवरोमिति संवदेत् ।
तृतीयम्पादमुच्चार्य्य सावित्रीमित्यतः परम्
॥४९॥प्रवेशयामि शब्दान्ते सुवरोमित्युदीरयेत् ।
त्रिपादमुच्चरेत्पूर्वं सावित्रीमित्यतः परम्
॥५०॥प्रवेशयामि शब्दान्ते भूर्भुवस्सुवरोमिति ।
उदीरयेत्परम्प्रीत्या निश्चलात्मा मुनीश्वर
॥५१॥इयम्भगवती साक्षाच्छंकरार्द्धशरीरिणी ।
पंचवक्त्रा दशभुजा विपञ्चनयनोज्ज्वला
॥५२॥नवरत्नकिरीटोद्यच्चन्द्र लेखावतंसिनी ।
शुद्धस्फटिकसंकाशा दयायुधधरा शुभा
॥५३॥हारकेयूरकटककिंकिणीनूपुरादिभिः ।
भूषितावयवा दिव्यवसना रत्नभूषणा
॥५४॥विष्णुना विधिना देवऋषिगंधर्व्वनायकैः ।
मानवैश्च सदा सेव्या सर्व्वात्मव्यापिनी शिवा
॥५५॥सदाशिवस्य देवस्य धर्मपत्नी मनोहरा ।
जगदम्बा त्रिजननी त्रिगुणा निर्गुणाप्यजा
॥५६॥इत्येवं संविचार्य्याथ गायत्रीं प्रजपेत्सुधीः ।
आदिदेवीं च त्रिपदां ब्राह्मणत्वादिदामजाम्
॥५७॥यो ह्यन्यथा जपेत्पापो गायत्री शिवरूपिणीम् ।
स पच्यते महाघोरे नरके कल्पसंख्यया
॥५८॥सा व्याहृतिभ्यः संजाता तास्वेव विलयं गता ।
ताश्च प्रणवसम्भूताः प्रणवे विलयं गता
॥५९॥प्रणवस्सर्ववेदादिः प्रणवः शिववाचकः ।
मन्त्राधिराजराजश्च महाबीजं मनुः परः
॥६०॥शिवो वा प्रणवो ह्येष प्रणवो वा शिवः स्मृतः ।
वाच्यवाचकयोर्भेदो नात्यन्तं विद्यते यतः
॥६१॥एनमेव महामन्त्रञ्जीवानाञ्च तनुत्यजाम् ।
काश्यां संश्राव्य मरणे दत्ते मुक्तिं परां शिवः
॥६२॥तस्मादेकाक्षरन्देवं शिवं परमकारणम् ।
उपासते यतिश्रेष्ठा हृदयाम्भोजमध्यगम्
॥६३॥मुमुक्षवोऽपरे धीरा विरक्ता लौकिका नराः ।
विषयान्मनसा ज्ञात्वोपासते परमं शिवम्
॥६४॥एवं विलाप्य गायत्रीं प्रणवे शिववाचके ।
अहं वृक्षस्य रेरिवेत्यनुवाकं जपेत्पुनः
॥६५॥यश्छन्दसामृषभ इत्यनुवाकमुपक्रमात् ।
गोपायांतं जपन्पश्चादुत्थितोहमितीरयेत्
॥६६॥वदेज्जयेत्त्रिधा मन्दमध्योच्छ्रायक्रमान्मुने ।
प्रणवम्पूर्व्वमुद्धत्य सृष्टिस्थितिलयक्रमात्
॥६७॥तेषामथ क्रमाद्भूयाद्भूस्संन्यस्तम्भुवस्तथा ।
संन्यस्तं सुवरित्युक्त्वा संन्यस्तं पदमुच्चरम्
॥६८॥सर्वमंत्राद्यः प्रदेशे मयेति च पदं वदेत् ।
प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य समष्टिं व्याहृतीर्वदेत्
॥६९॥समस्तमित्यतो ब्रूयान्मयेति च समब्रवीत् ।
सदाशिवं हृदि ध्यात्वा मंदादीति ततो मुने
॥७०॥प्रैषमंत्रांस्तु जप्त्वैवं सावधानेन चेतसा ।
अभयं सर्वभूतेभ्यो मत्तः स्वाहेति संजपन्
॥७१॥प्राच्यां दिश्यप उद्धृत्य प्रक्षिपेदजलिं ततः ।
शिखां यज्ञोपवीतं च यत्रोत्पाट्य च पाणिना
॥७२॥गृहीत्वा प्रणवं भूश्च समुद्रं गच्छ सम्वदेत् ।
वह्निजायां समुच्चार्य्य सोदकाञ्जलिना ततः
॥७३॥अप्सु हूयादथ प्रेषैरभिमंत्र्य त्रिधा त्वपः ।
प्राश्य तीरे समागत्य भूमौ वस्त्रादिकं त्यजेत्
॥७४॥उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा गच्छेस्सप्तपदाधिकम् ।
किञ्चिद्दूरमथाचार्यस्तिष्ठ तिष्ठेति संवदेत्
॥७५॥लोकस्य व्यवहारार्थं कौपीनं दण्डमेव च ।
भगवन्स्वीकुरुष्वेति दद्यात्स्वेनैव पाणिना
॥७६॥दत्त्वा सुदोरं कौपीनं काषायवसनं ततः ।
आच्छाद्याचम्य च द्वेधा त शिष्यमिति संवदेत्
॥७७॥इन्द्रस्य वज्रोऽसि तत इति मन्त्रमुदाहरेत् ।
सम्प्रार्थ्य दण्डं गृह्णीयात्सखाय इति संजपन्
॥७८॥अथ गत्वा गुरोः पार्श्वं शिवपादांबुजं स्मरन् ।
प्रणमेद्दण्डवद्भूमौ त्रिवारं संयतात्मवान्
॥७९॥पुनरुत्थाय च शनैः प्रेम्णा पश्यन्गुरुं निजम् ।
कृताञ्जलिपुटस्तिष्ठेद्गुरुपाद समीपतः
॥८०॥कर्म्मारम्भात्पूर्वमेव गृहीत्वा गोमयं शुभम् ।
स्थूलामलकमात्रेण कृत्वा पिण्डान्विशोषयेत
॥८१॥सौरैस्तु किरणैरेव होमारम्भाग्निमध्यगान् ।
निक्षिप्य होमसम्पूर्त्तौ भस्म संगृह्य गोपयेत्
॥८२॥ततो गुरुस्समादाय विरजानलजं सितम् ।
भस्म तेनैव तं शिष्यमग्निरित्यादिभिः क्रमात्
॥८३॥मंत्रैरंगानि संस्पृश्य मूर्द्धादिचरणान्ततः ।
ईशानाद्यैः पञ्चमंत्रै शिर आरभ्य सर्वतः
॥८४॥समुद्धृत्य विधानेन त्रिपुण्ड्रं धारयेत्ततः ।
त्रियायुषैस्त्र्यम्बकैश्च मूर्ध्न आरभ्य च क्रमात्
॥८५॥ततस्सद्भक्तियुक्तेन चेतसा शिष्यसत्तमः ।
हृत्पंकजे समासीनं ध्यायेच्छिवमुमासखम्
॥८६॥हस्तं निधाय शिरसि शिष्यस्य स गुरुर्वदेत् ।
त्रिवारं प्रणवं दक्षकर्णे ऋष्यादिसंयुतम्
॥८७॥ततः कृत्वा च करुणां प्रणवस्यार्थ मादिशेत् ।
षड्विधार्त्थपरि ज्ञानसहितं गुरुसत्तमः
॥८८॥द्विषट्प्रकारं स गुरुं प्रणमेद्भुवि दण्डवत् ।
तदधीनो भवेन्नित्यं नान्यत्कर्म्म समाचरेत्
॥८९॥तदाज्ञया ततः शिष्यो वेदान्तार्थानुसारतः ।
शिवज्ञानपरो भूयात्सगुणागुणभेदतः
॥९०॥ततस्तेनैव शिष्येण श्रवणाद्यंगपूर्व्वकम् ।
प्रभातिकाद्यनुष्ठानं जपान्ते कारयेद्गुरुः
॥९१॥पूजां च मण्डले तस्मिन्कैलासप्रस्तराह्वये ।
शिवोदितेन मार्गेण शिष्यस्तत्रैव पूजयेत्
॥९२॥देवन्नित्यमशक्तश्चेत्पूजितुं गुरुणा शुभम् ।
स्फाटिकं पीठिकोपेतं गृह्णीयाल्लिंगमैश्वरम्
॥९३॥वरं प्राणपरित्यागश्छेदनं शिरसोऽपि मे ।
न त्वनभ्यर्च्य भुञ्जीयां भगवन्तं त्रिलोचनम्
॥९४॥एवन्त्रिवारमुच्चार्य्य शपथं गुरुसन्निधौ ।
कुर्य्याद्दृढमनाश्शिष्यः शिवभक्तिसमुद्वहन्
॥९५॥तत एव महादेवं नित्यमुद्युक्तमानसः ।
पूजयेत्परया भक्त्या पञ्चावरणमार्गतः
॥९६॥इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलाससंहितायां त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥