देवीकृतप्रश्नवर्णनम्
व्यास उवाच
साधु पृष्टमिदं विप्रा भवद्भिर्भाग्यवत्तमैः ।
दुर्लभं हि शिवज्ञानं प्रणवार्थप्रकाशकम्
॥१॥येषां प्रसन्नो भगवान्साक्षाच्छूलवरायुधः ।
तेषामेव शिवज्ञानं प्रणवार्थप्रकाशकम
॥२॥जायते न हि सन्देहो नेतरेषामिति श्रुतिः ।
शिवभक्तिविहीनानामिति तत्त्वार्थनिश्चयः
॥३॥दीर्घसत्रेण युष्माभिर्भगवानम्बिकापतिः ।
उपासित इतीदं मे दृष्टमद्य विनिश्चितम्
॥४॥तस्माद्वक्ष्यामि युष्माकमितिहासम्पुरातनम् ।
उमामहेशसम्वादरूपमद्भुतमास्तिकाः
॥५॥पुराखिलजगन्माता सती दाक्षायणी तनुम् ।
शिवनिन्दाप्रसङ्गेन त्यक्त्वा च जनकाध्वरे
॥६॥ततः प्रभावात्सा देवी सुताऽभूद्धिमवद्गिरेः ।
शिवार्थमतपत्सा वै नारदस्योपदेशतः
॥७॥तस्मिन्भूधरवर्य्ये तु स्वयंवरविधानतः ।
देवेशे च कृतोद्वाहे पार्वती सुखमाप सा
॥८॥तथैकस्मिन्महादेवी समये पतिना सह ।
सूपविष्टा महाशैले गौरी देवमभाषत
॥९॥महादेव्युवाच
भगवन्परमेशान पञ्चकृत्यविधायक ।
सर्वज्ञ भक्तिसुलभ परमामृतविग्रह
॥१०॥दाक्षायणीन्तनुं त्यक्त्वा तव निन्दाप्रसंगतः ।
आसमद्य महेशान पुत्री हिमवतो गिरेः ।
कृपया परमेशान मंत्रदीक्षाविधानतः ।
मां विशुद्धात्मतत्त्वस्थां कुरु नित्यं महेश्वर
॥१२॥इति सम्प्रार्थितो देव्या देवः शीतांशु भूषणः ।
प्रत्युवाच ततो देवीं प्रहृष्टेनान्तरात्मना
॥१३॥महादेव उवाच
धन्या त्वं देवदेवशि यदि जातेदृशी मतिः ।
कैलास शिखरं गत्वा करिष्ये त्वां च तादृशीम्
॥१४॥ततो हिमवतो गत्वा कैलासम्भूधरेश्वरम् ।
जगौ दीक्षाविधानेन प्रणवादीन्मनून् क्रमात्
॥१५॥उक्त्वा मंत्रांश्च तान्देवीं कृत्वा शुद्धात्मनि स्थिताम् ।
सार्द्धं देव्या महादेवो देवोद्यानं गतोऽभवत्
॥१६॥ततः सुमालिनीमुख्यैर्दैव्याः प्रियसखीजनैः ।
समाहृतैः प्रफुल्लैस्तैः पुष्पैः कल्पतरूद्भवैः
॥१७॥अलंकृत्य महादेवीं स्वांकमारोप्य शंकरः ।
प्रहृष्टवदनस्तस्थौ विलोक्य च तदाननम्
॥१८॥ततः प्रियकथा जाताः पार्वतीपरमेशयोः ।
हिताय सर्वलोकानां साक्षाच्छ्रुत्यर्थं सम्मिता
॥१९॥तदा सर्वजगन्माता भर्तुरंकं समाश्रिता ।
विलोक्य वदनं भर्तुरिदमाहः तपोधनाः
॥२०॥श्रीदेव्युवाच
उपदिष्टास्त्वया देव मंत्रास्सप्रणवा मताः ।
तत्रादौ श्रोतुमिच्छामि प्रणवार्थं विनिश्चितम्
॥२१॥कथम्प्रणव उत्पन्नः कथं प्रणव उच्यते ।
मात्राः कति समाख्याताः कथं वेदादिरुच्यते
॥२२॥देवताः कति च प्रोक्ताः कथं वेदादिभावना ।
क्रियाः कतिविधाः प्रोक्ता व्याप्यव्यापकता कथम्
॥२३॥ब्रह्माणि पंच मंत्रेऽस्मिन्कथं तिष्ठंत्यनुक्रमात् ।
कलाः कति समाख्याताः प्रपंचात्मकता कथम्
॥२४॥वाच्यवाचकसम्बन्धस्थानानि च कथं शिव ।
कोऽत्राधिकारी विज्ञेयो विषयः क उदाहृतः
॥२५॥सम्बन्धः कोत्र विज्ञेयः किंप्रयोजनमुच्यते ।
उपासकस्तु किंरूपः किं वा स्थानमुपासनम्
॥२६॥उपास्यं वस्तु किंरूपं किं वा फलमुपासितुः ।
अनुष्ठान विधिः कोवा पूजास्थानं च किं प्रभो
॥२७॥पूजायां मण्डलं किं वा किं वा ऋष्यादिकं हर ।
न्यासजातविधिः को वा को वा पूजाविधिक्रमः
॥२८॥एतत्सर्वं महेशान समाचक्ष्व विशेषतः ।
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यद्यस्ति मयि ते कृपा
॥२९॥इति देव्या समापृष्टो भगवानिन्दुभूषणः ।
सम्प्रशस्य महेशानीं वक्तुं समुपचक्रमे
॥३०॥इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलास संहितायां देवीदेवसंवादे देवीकृतप्रश्नवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥