sūtopadeśaḥ
vyāsa uvāca
gate'tha sūte munayassuvismitā vicintya cānyonyamidantu vismṛtam |
yadvāmadevasya matanmunīśvara pratyūcitantatkhalu naṣṭamadya naḥ
||1||गतेऽथ सूते मुनयस्सुविस्मिता विचिन्त्य चान्योन्यमिदन्तु विस्मृतम् ।
यद्वामदेवस्य मतन्मुनीश्वर प्रत्यूचितन्तत्खलु नष्टमद्य नः
kadānubhūyānmunivaryadarśanambhāvābdhiduḥkhaughaharamparaṃ hi tat |
maheśvarārādhanapuṇyato'dhunā munīśvarassatvaramāvirastu naḥ
||2||कदानुभूयान्मुनिवर्यदर्शनम्भावाब्धिदुःखौघहरम्परं हि तत् ।
महेश्वराराधनपुण्यतोऽधुना मुनीश्वरस्सत्वरमाविरस्तु नः
iti cintāsamāviṣṭā munayo munipuṃgavam |
vyāsaṃ saṃpūjya hṛtpadme tasthustaddaśarnotsukāḥ
||3||इति चिन्तासमाविष्टा मुनयो मुनिपुंगवम् ।
व्यासं संपूज्य हृत्पद्मे तस्थुस्तद्दशर्नोत्सुकाः
samvatsarānte sa punaḥ kāśīmprāpa mahāmuniḥ |
śivabhaktirato jñānī purāṇārthaprakāśakaḥ
||4||सम्वत्सरान्ते स पुनः काशीम्प्राप महामुनिः ।
शिवभक्तिरतो ज्ञानी पुराणार्थप्रकाशकः
tandṛṣṭvā sūtamāyāntammunayo hṛṣṭacetasaḥ |
abhyutthānāsanārghyādipūjayā samapūjayan
||5||तन्दृष्ट्वा सूतमायान्तम्मुनयो हृष्टचेतसः ।
अभ्युत्थानासनार्घ्यादिपूजया समपूजयन्
sopi tānmuniśārdūlānabhinandya smitodaram |
prītyā snātvā jāhnavīye jale paramapāvane
||6||सोपि तान्मुनिशार्दूलानभिनन्द्य स्मितोदरम् ।
प्रीत्या स्नात्वा जाह्नवीये जले परमपावने
ṛṣīnsaṃtarpya ca surānpitṝṃśca tilataṇḍulaiḥ |
tīramāgatya samprokṣya vāsasī paridhāya ca
||7||ऋषीन्संतर्प्य च सुरान्पितॄंश्च तिलतण्डुलैः ।
तीरमागत्य सम्प्रोक्ष्य वाससी परिधाय च
dvirācamya samādāya bhasma sadyādimaṃtrataḥ |
uddhūlanādikramato vidhāryyā'tha munīśvaraḥ
||8||द्विराचम्य समादाय भस्म सद्यादिमंत्रतः ।
उद्धूलनादिक्रमतो विधार्य्याऽथ मुनीश्वरः
rudrākṣamālābharaṇaḥ kṛtanityakriyassudhī |
yathoktāṃgeṣu vidhinā tripuṇḍraṃ racati sma ha
||9||रुद्राक्षमालाभरणः कृतनित्यक्रियस्सुधी ।
यथोक्तांगेषु विधिना त्रिपुण्ड्रं रचति स्म ह
viśveśvaramumākāntaṃ sasutaṃ sagaṇādhipam |
pūjayāmāsa sadbhaktyā hyastau nnatvā muhurmuhuḥ
||10||विश्वेश्वरमुमाकान्तं ससुतं सगणाधिपम् ।
पूजयामास सद्भक्त्या ह्यस्तौ न्नत्वा मुहुर्मुहुः
kālabhairavanāthaṃ ca saṃpūjyātha vidhānataḥ |
pradakṣiṇīkṛtya punastredhā natvā ca paṃcadhā
||11||कालभैरवनाथं च संपूज्याथ विधानतः ।
प्रदक्षिणीकृत्य पुनस्त्रेधा नत्वा च पंचधा
punaḥ pradakṣiṇī kṛtya praṇamya bhuvi daṇḍavat |
tuṣṭāva parayā stutyā saṃsmaraṃstatpadāmbujam
||12||पुनः प्रदक्षिणी कृत्य प्रणम्य भुवि दण्डवत् ।
तुष्टाव परया स्तुत्या संस्मरंस्तत्पदाम्बुजम्
śrīmatpaṃcākṣarīmvidyāmaṣṭottarasahasrakam |
saṃjapya purataḥ sthitvā kṣamāpayya maheśvaram
||13||श्रीमत्पंचाक्षरीम्विद्यामष्टोत्तरसहस्रकम् ।
संजप्य पुरतः स्थित्वा क्षमापय्य महेश्वरम्
caṇḍeśaṃ samprapūjyā'tha muktimaṇḍapamadhyataḥ |
nirddiṣṭamāsanaṃ bheje munibhirvedapāragaiḥ
||14||चण्डेशं सम्प्रपूज्याऽथ मुक्तिमण्डपमध्यतः ।
निर्द्दिष्टमासनं भेजे मुनिभिर्वेदपारगैः
evaṃ sthiteṣu sarveṣu namaskṛtya samaṃtrakam |
atha prāha munīndrāṇāṃ bhāvavṛddhikaramvaca
||15||एवं स्थितेषु सर्वेषु नमस्कृत्य समंत्रकम् ।
अथ प्राह मुनीन्द्राणां भाववृद्धिकरम्वच
sūta kṛtaḥ |
dhanyā yūyaṃ mahāprājñā munayaśśaṃsitavratāḥ |
bhavadarthamiha prāpto'hantadvṛttamidaṃ śṛṇu
||16||सूत कृतः ।
धन्या यूयं महाप्राज्ञा मुनयश्शंसितव्रताः ।
भवदर्थमिह प्राप्तोऽहन्तद्वृत्तमिदं शृणु
yadāhamupadiśyātha bhavataḥ praṇavārthakam |
gatastīrthāṭanārthāya tadvṛttāntambravīmi vaḥ
||17||यदाहमुपदिश्याथ भवतः प्रणवार्थकम् ।
गतस्तीर्थाटनार्थाय तद्वृत्तान्तम्ब्रवीमि वः
ito nirgatya samprāpya tīraṃ dakṣapayonidheḥ |
snātvā sampūjya vidhivaddevīṃ kanyāmayīṃ śivām |
punarāgatya viprendrāssuvarṇamukharītaṭam
||18||इतो निर्गत्य सम्प्राप्य तीरं दक्षपयोनिधेः ।
स्नात्वा सम्पूज्य विधिवद्देवीं कन्यामयीं शिवाम् ।
पुनरागत्य विप्रेन्द्रास्सुवर्णमुखरीतटम्
śrīkālahastiśailākhyanagare paramādbhute |
suvarṇamukharītoye snātvā devānṛṣīnapi
||19||श्रीकालहस्तिशैलाख्यनगरे परमाद्भुते ।
सुवर्णमुखरीतोये स्नात्वा देवानृषीनपि
santarpya vidhivadbhaktyā samudaṃ giriśaṃ smaran |
samarcya kālahastīśaṃ candrakāṃtasamaprabham
||20||सन्तर्प्य विधिवद्भक्त्या समुदं गिरिशं स्मरन् ।
समर्च्य कालहस्तीशं चन्द्रकांतसमप्रभम्
paścimābhimukhampaṃcaśirasamparamādbhutam |
sakṛddarśanamātreṇa sarvāghakṣayakāraṇam
||21||पश्चिमाभिमुखम्पंचशिरसम्परमाद्भुतम् ।
सकृद्दर्शनमात्रेण सर्वाघक्षयकारणम्
sarvasiddhipradambhuktimuktidantriguṇeśvaram |
tataśca parayā bhaktyā tasya dakṣiṇagāṃ śivām
||22||सर्वसिद्धिप्रदम्भुक्तिमुक्तिदन्त्रिगुणेश्वरम् ।
ततश्च परया भक्त्या तस्य दक्षिणगां शिवाम्
jñānaprasūnakalikāṃ samarcya hi jagatprasūm |
śrīmatpaṃcākṣarīṃ vidyāmaṣṭottarasahasrakam
||23||ज्ञानप्रसूनकलिकां समर्च्य हि जगत्प्रसूम् ।
श्रीमत्पंचाक्षरीं विद्यामष्टोत्तरसहस्रकम्
japtvā pradakṣiṇīkṛtya stutvā natvā muhurmuhuḥ
||24||जप्त्वा प्रदक्षिणीकृत्य स्तुत्वा नत्वा मुहुर्मुहुः
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya girimpratyahamādarāt |
āmodatīva manasi pratyahanniyamāsthitaḥ
||25||ततः प्रदक्षिणीकृत्य गिरिम्प्रत्यहमादरात् ।
आमोदतीव मनसि प्रत्यहन्नियमास्थितः
anayañcaturo māsānevantatra munīśvarāḥ |
jñānaprasūnakalikā mahādevyāḥ prasādataḥ
||26||अनयञ्चतुरो मासानेवन्तत्र मुनीश्वराः ।
ज्ञानप्रसूनकलिका महादेव्याः प्रसादतः
ekadā tu samāstīrya cailājinakuśottaram |
āsanamparamantasminsthitvā ruddhendriyo muni
||27||एकदा तु समास्तीर्य चैलाजिनकुशोत्तरम् ।
आसनम्परमन्तस्मिन्स्थित्वा रुद्धेन्द्रियो मुनि
samādhimāsthāya sadā paramānaṃdaciddhanaḥ |
paripūrṇaśśivosmīti nirvyagrahṛdayo'bhavam
||28||समाधिमास्थाय सदा परमानंदचिद्धनः ।
परिपूर्णश्शिवोस्मीति निर्व्यग्रहृदयोऽभवम्
etasminneva samaye sadguruḥ karuṇānidhiḥ |
nīlajīmūtasaṅkāśo vidyutpiṅgajaṭādharaḥ
||29||एतस्मिन्नेव समये सद्गुरुः करुणानिधिः ।
नीलजीमूतसङ्काशो विद्युत्पिङ्गजटाधरः
prāṃśuḥ kamaṇḍalūddaṇḍakṛṣṇājinadharassvayam |
bhasmāvadātasarvāṅgassarvalakṣaṇalakṣitaḥ
||30||प्रांशुः कमण्डलूद्दण्डकृष्णाजिनधरस्स्वयम् ।
भस्मावदातसर्वाङ्गस्सर्वलक्षणलक्षितः
tripuṇḍravilasadbhālo rudrākṣālaṅkṛtākṛtiḥ |
padmapatrāruṇāyāmavistīrṇanayanadvayaḥ
||31||त्रिपुण्ड्रविलसद्भालो रुद्राक्षालङ्कृताकृतिः ।
पद्मपत्रारुणायामविस्तीर्णनयनद्वयः
prādurbhūya hṛdambhoje tadānīmeva satvaram |
vimohitastadaivāsametadadbhutamāstikāḥ
||32||प्रादुर्भूय हृदम्भोजे तदानीमेव सत्वरम् ।
विमोहितस्तदैवासमेतदद्भुतमास्तिकाः
tata unmīlya nayane vilāpaṃ kṛtavānaham |
āsīnmamāśrupātaśca girinirjharasannibhaḥ
||33||तत उन्मील्य नयने विलापं कृतवानहम् ।
आसीन्ममाश्रुपातश्च गिरिनिर्झरसन्निभः
etasminneva samaye śrutā vāgaśarīriṇī |
vyomno mahādbhutā viprāstāmeva śṛṇutādarāt
||34||एतस्मिन्नेव समये श्रुता वागशरीरिणी ।
व्योम्नो महाद्भुता विप्रास्तामेव शृणुतादरात्
sūtaputra mahābhāga gaccha vārāṇasīmpurīm |
tatrāsanmunayaḥ pūrvamupadiṣṭāstvayā'dhunā
||35||सूतपुत्र महाभाग गच्छ वाराणसीम्पुरीम् ।
तत्रासन्मुनयः पूर्वमुपदिष्टास्त्वयाऽधुना
tvadupāgamakalyāṇaṃ kāṃkṣaṃte vivaśā bhṛśam |
tiṣṭhanti te nirāhārā ityuktvā virarāma sā
||36||त्वदुपागमकल्याणं कांक्षंते विवशा भृशम् ।
तिष्ठन्ति ते निराहारा इत्युक्त्वा विरराम सा
tata utthāya tarasā devandevīñca bhaktitaḥ |
pradakṣiṇīkṛtya punaḥ praṇamya bhuvi daṇḍavat
||37||तत उत्थाय तरसा देवन्देवीञ्च भक्तितः ।
प्रदक्षिणीकृत्य पुनः प्रणम्य भुवि दण्डवत्
dviṣaḍvāraṃ gurorājñāṃ vijñāya śivayoratha |
kṣetrānnirgatya tarasā catvāriṃśaddināntare
||38||द्विषड्वारं गुरोराज्ञां विज्ञाय शिवयोरथ ।
क्षेत्रान्निर्गत्य तरसा चत्वारिंशद्दिनान्तरे
āgato'smi muniśreṣṭhā anugṛhṇantu māmiha |
mayā kimadya vaktavyaṃ bhavantastadbruvantu me
||39||आगतोऽस्मि मुनिश्रेष्ठा अनुगृह्णन्तु मामिह ।
मया किमद्य वक्तव्यं भवन्तस्तद्ब्रुवन्तु मे
iti sūtavacaśśrutvā ṛṣayo hṛṣṭamānasāḥ |
avocanmuniśārdūlaṃ vyāsannatvā muhurmuhuḥ
||40||इति सूतवचश्श्रुत्वा ऋषयो हृष्टमानसाः ।
अवोचन्मुनिशार्दूलं व्यासन्नत्वा मुहुर्मुहुः
iti śrīśivamahāpurāṇe ṣaṣṭhyāṃ kailāsasaṃhitāyāṃ sūtopadeśo nāma daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||