baṃdhamokṣasvarūpaṃ hi brūhi sarvārthavittama
ṛṣayaḥ ūcuḥ
baṃdhamokṣasvarūpaṃ hi brūhi sarvārthavittama |
sūta uvāca |
baṃdhamokṣaṃ tathopāyaṃ vakṣye'haṃ śṛṇutādarāt 1 |
prakṛtyādyaṣṭabaṃdhena baddho jīvaḥ sa ucyate |
prakṛtyādyaṣṭabaṃdhena nirmukto mukta ucyate 2 |
prakṛtyādivaśīkāro mokṣa ityucyate svataḥ |
baddhajīvastu nirmukto muktajīvaḥ sa kathyate 3 |
prakṛtyagre tato buddhirahaṃkāro guṇātmakaḥ |
paṃcatanmātramityete prakṛtyādyaṣṭakaṃ viduḥ 4 |
prakṛṭyādyaṣṭajo deho dehajaṃ karma ucyate |
punaśca karmajo deho janmakarma punaḥ punaḥ 5 |
śarīraṃ trividhaṃ jñeyaṃ sthūlaṃ sūkṣmaṃ ca kāraṇam |
sthūlaṃ vyāpāradaṃ proktaṃ sūkṣmamiṃdri yabhogadam 6 |
kāraṇaṃ tvātmabhogārthaṃ jīvakarmānurūpataḥ |
sukhaṃ duḥkhaṃ puṇyapāpaiḥ karmabhiḥ phalamaśnute 7 |
tasmāddhi karmarajjvā hi baddho jīvaḥ punaḥ punaḥ |
śarīratrayakarmabhyāṃ cakravadbhrāmyate sadā 8 |
cakrabhramanivṛtyarthaṃ cakrakartāramīḍayet |
prakṛtyādi mahācakraṃ prakṛteḥ parataḥ śivaḥ 9 |
cakrakartā maheśo hi prakṛteḥ paratoyataḥ |
pibati vātha vamati jīvanbālo jalaṃ yathā 1.18.10 |
śivastathā prakṛtyādi vaśīkṛtyādhitiṣṭhati |
sarvaṃ vaśīkṛtaṃ yasmāttasmācchiva iti smṛtaḥ |
śiva eva hi sarvajñaḥ paripūrṇaśca niḥspṛhaḥ 11|
sarvajñatā tṛptiranādibodhaḥ svataṃtratā nityamaluptaśaktiḥ |
anaṃtaśaktiśca maheśvarasya yanmānasaiśvaryamavaiti vedaḥ 12 |
ataḥ śivaprasādena prakṛtyādivaśaṃ bhavet |
śivaprasādalābhārthaṃ śivameva prapūjayet 13 |
niḥspṛhasya ca pūrṇasya tasya pūjā kathaṃ bhavet |
śivoddeśakṛtaṃ karma prasādajanakaṃ bhavet 14 |
liṃge bere bhaktajane śivamuddiśya pūjayet |
kāyena manasā vācā dhanenāpi prapūjayet 15 |
pujayā tu maheśo hi prakṛteḥ paramaḥ śivaḥ |
prasādaṃ kurute satyaṃ pūjakasya viśeṣataḥ 16 |
śivaprasādātkarmādyaṃ krameṇa svavaśaṃ bhavet |
karmārabhya prakṛtyaṃtaṃ yadāsarvaṃ vaśaṃ bhavet 17 |
tadāmukta iti proktaḥ svātmārāmo virājate |
prasādātparameśasya karma deho yadāvaśaḥ 18 |
tadā vai śivaloke tu vāsaḥ sālokyamucyate |
sāmīpyaṃ yāti sāṃbasya tanmātre ca vaśaṃ gate 19 |
tadā tu śivasāyujyamāyudhādyaiḥ kriyādibhiḥ |
mahāprasādalābhe ca buddhiścāpi vaśā bhavet 1.18.20 |
buddhistu kāryaṃ prakṛtestatsṛṣṭiriti kathyate |
punarmahāprasādena prakṛtirvaśameṣyati 21 |
śivasya mānasaiśvaryaṃ tadā'yatnaṃ bhaviṣyati |
sārvajñādyaṃ śivaiśvaryaṃ labdhvā svātmani rājate 22 |
tatsāyujyamiti prāhurvedāgamaparāyaṇāḥ |
evaṃ krameṇa muktiḥ syālliṃgādau pūjayā svataḥ 23 |
ataḥ śivaprasādārthaṃ kriyādyaiḥ pūjayecchivam |
śivakriyā śivatapaḥ śivamaṃtrajapaḥ sadā 24 |
śivajñānaṃ śivadhyānamuttarottaramabhyaset |
āsupterāmṛteḥ kālaṃ nayedvai śivaciṃtayā 25 |
sadyādibhiśca kusumairarcayecchivameṣyati |
ṛṣaya ūcuḥ |
liṃgādau śivapūjāyā vidhānaṃ brūhi sarvataḥ 26 |
sūta uvāca |
liṃgānāṃ ca kramaṃ vakṣye yathāvacchṛṇuta dvijāḥ |
tadeva liṃgaṃ prathamaṃ praṇavaṃ sārvakāmikam 27 |
sūkṣmapraṇavarūpaṃ hi sūkṣmarūpaṃ tu niṣphalam |
sthūlaliṃgaṃ hi sakalaṃ tatpaṃcākṣaramucyate 28 |
tayoḥ pūjā tapaḥ proktaṃ sākṣānmokṣaprade ubhe |
pauruṣaprakṛtibhūtāni liṃgānisubahūni ca 29 |
tāni vistarato vaktuṃ śivo vetti na cāparaḥ |
bhūvikārāṇi liṃgāni jñātāni prabravīmi vaḥ 1.18.30 |
svayaṃ bhūliṃgaṃ prathamaṃ biṃduliṃgaṃdvitīyakam |
pratiṣṭhitaṃ caraṃcaiva guruliṃgaṃ tu paṃcamam 31 |
devarṣitapasā tuṣṭaḥ sānnidhyārthaṃ tu tatra vai |
pṛthivyantargataḥ śarvo bījaṃ vai nādarūpataḥ 32 |
sthāvarāṃkuravadbhūmimudbhidya vyakta eva saḥ |
svayaṃbhūtaṃ jātamiti svayaṃbhūriti taṃ viduḥ 33 |
talliṃgapūjayā jñānaṃ svayameva pravarddhate |
suvarṇarajatādau vā pṛthivyāṃ sthiṃḍilepi vā 34 |
svahastāllikhitaṃ liṃgaṃ śuddhapraṇavamaṃtrakam |
yaṃtraliṃgaṃ samālikhya pratiṣṭhāvāhanaṃ caret 35 |
biṃdunādamayaṃ liṃgaṃ sthāvaraṃ jaṃgamaṃ ca yat |
bhāvanāmayametaddhi śivadṛṣṭaṃ na saṃśayaḥ 36 |
yatra viśvasya te śaṃbhustatra tasmai phalapradaḥ |
svahastāllikhyate yaṃtre sthāvarādāvakṛtrime 37 |
āvāhya pūjayecchaṃbhuṃ ṣoḍaśairupacārakaiḥ |
svayamaiśvaryamāpnoti jñānamabhyāsato bhavet 38 |
devaiśca ṛṣibhiścāpi svātmasiddhyarthameva hi |
samaṃtreṇātmahastena kṛtaṃ yacchuddhamaṃḍale 39 |
śuddhabhāvanayā caiva sthāpitaṃ liṃgamuttamam |
talliṃgaṃ pauruṣaṃ prāhustatpratiṣṭhitamucyate 1.18.40 |
talliṃgapūjayā nityaṃ pauruṣaiśvaryamāpnuyāt |
mahadbhirbrāhmaṇaiścāpi rājabhiśca mahādhanaiḥ 41 |
śilpinākalpitaṃ liṃgaṃ maṃtreṇa sthāpitaṃ ca yat |
pratiṣṭhitaṃ prākṛtaṃ hi prākṛtaiśvaryabhogadam 42 |
yadūrjitaṃ ca nityaṃ ca taddhi pauruṣamucyate |
yaddurbalamanityaṃ ca taddhi prākṛtamucyate 43 |
liṃgaṃ nābhistathā jihvā nāsāgrañca śikhā kramāt |
kaṭyādiṣu trilokeṣu liṃgamādhyātmikaṃ caram 44 |
parvataṃ pauruṣaṃ proktaṃ bhūtalaṃ prākṛtaṃ viduḥ |
vṛkṣādi pauruṣaṃ jñeyaṃ gulmādi prākṛtaṃ viduḥ 45 |
ṣāṣṭikaṃ prākṛtaṃ jñeyaṃ śāligodhūmapauruṣam |
aiśvaryaṃ pauruṣaṃ vidyādaṇimādyaṣṭasiddhidam 46 |
sustrīdhanādiviṣayaṃ prākṛtaṃ prāhurāstikāḥ |
prathamaṃ caraliṃgeṣu rasaliṃgaṃ prakathyate 47 |
rasaliṃgaṃ brāhmaṇānāṃ sarvābhīṣṭapradaṃ bhavet |
bāṇaliṃgaṃ kṣatriyāṇāṃ mahārājyapradaṃ śubham 48 |
svarṇaliṃgaṃ tu vaiśyānāṃ mahādhanapatitvadam |
śilāliṃgaṃ tu śūdrā ṇāṃ mahāśuddhikaraṃ śubham 49 |
sphāṭikaṃ bāṇaliṃgaṃ ca sarveṣāṃsarvakāmadam |
svīyābhāve'nyadīyaṃ tu pūjāyāṃ na niṣiddhyate 1.18.50 |
strīṇāṃ tu pārthivaṃ liṃgaṃ sabhartṛṇāṃ viśeṣataḥ |
vidhavānāṃ pravṛttānāṃ sphāṭikaṃ parikīrtitam 51 |
vidhavānāṃ nivṛttānāṃ rasaliṃgaṃ viśiṣyate |
bālyevāyauvanevāpi vārddhakevāpi suvratāḥ 52 |
śuddhasphaṭikaliṃgaṃ tu strīṇāṃ tatsarvabhogadam |
pravṛttānāṃ pīṭhapūjā sarvābhīṣṭapradā bhuvi 53 |
pātreṇaiva pravṛttastu sarvapūjāṃ samācaret |
abhiṣekāṃte naivedyaṃ śālyannena samācaret 54 |
pūjāṃte sthāpayelliṃgaṃ saṃpuṭeṣu pṛthaggṛhe |
karapūjāni vṛttānāṃ svabhojyaṃ tu nivedayet 55 |
nivṛttānāṃ paraṃ sūkṣmaliṃgameva viśiṣyate |
vibhūtyabhyarcanaṃ kuryādvibhūtiṃ ca nivedayet 56 |
pūjāṃ kṛtvātha talliṃgaṃ śirasā dhārayetsadā |
vibhūtistrividhā proktā lokavedaśivāgnibhiḥ 57 |
lokāgnijamatho bhasmadra vyaśuddhyarthamāvahet |
mṛddāruloharūpāṇāṃ dhānyānāṃ ca tathaiva ca 58 |
tilādīnāṃ ca dra vyāṇāṃ vastrādīnāṃ tathaiva ca |
tathā paryuṣitānāṃ ca bhasmanā śiddhiriṣyate 59 |
śvādibhirdūṣitānāṃ ca bhasmanā śuddhiriṣyate |
sajalaṃ nirjalaṃ bhasma yathāyogyaṃ tu yojayet 1.18.60 |
vedāgnijaṃ tathā bhasma tatkarmāṃteṣu dhārayet |
maṃtreṇa kriyayā janyaṃ karmāgnau bhasmarūpadhṛk 61 |
tadbhasmadhāraṇātkarma svātmanyāropitaṃ bhavet |
aghoreṇātmamaṃtreṇa bilvakāṣṭhaṃ pradāhayet 62 |
śivāgniriti saṃproktastena dagdhaṃ śivāgnijam |
kapilāgomayaṃ pūrvaṃ kevalaṃ gavyameva vā 63 |
śamyasvatthapalāśānvā vaṭāramvadhabilvakān |
śivāgninā dahecchuddhaṃ tadvai bhasma śivāgnijam 64 |
darbhāgnau vā dahetkāṣṭhaṃ śivamaṃtraṃ samuccaran |
samyaksaṃśodhya vastreṇa navakuṃbhe nidhāpayet 65 |
dīptyarthaṃ tattu saṃgrāhyaṃ manyate pūjyatepi ca |
bhasmaśabdārtha evaṃ hi śivaḥ pūrvaṃ tathā'karot 66 |
yathā svaviṣaye rājā sāraṃ gṛhṇāti yatkaram |
yathā manuṣyāḥ sasyādīndagdhvā sāraṃ bhajaṃti vai 67 |
yathā hi jāṭharāgniśca bhakṣyādīnvividhānbahūn |
dagdhvā sārataraṃ sārātsvadehaṃ paripuṣyati 68 |
tathā prapaṃcakartāpi sa śivaḥ parameśvaraḥ |
svādhiṣṭheyaprapaṃcasya dagdhvā sāraṃ gṛhītavān 69 |
dagdhvā prapaṃcaṃ tadbhasm asvātmanyāropayacchivaḥ |
uddhūlanena vyājena jagatsāraṃ gṛhītavān 1.18.70 |
svaratnaṃ sthāpayāmāsa svakīye hi śarīrake |
keśamākāśasāreṇa vāyusāreṇa vai mukham 71 |
hṛdayaṃ cāgnisāreṇa tvapāṃ sāreṇa vaikaṭim |
jānu cāvanisāreṇa tadvatsarvaṃ tadaṃgakam 72 |
brahmaviṣṇvośca rudrā ṇāṃ sāraṃ caiva tripuṃḍrakam |
tathā tilakarūpeṇa lalāṭānte maheśvaraḥ 73 |
bhavṛddhyā sarvametaddhi manyate svayamaityasau |
prapaṃcasārasarvasvamanenaiva vaśīkṛtam 74 |
tasmādasya vaśīkartā nāstīti sa śivaḥ smṛtaḥ |
yathā sarvamṛgāṇāṃ ca hiṃsako mṛgahiṃsakaḥ 75 |
asya hiṃsāmṛgo nāsti tasmātsiṃha itīritaḥ |
śaṃ nityaṃ sukhamānaṃdamikāraḥ puruṣaḥ smṛtaḥ 76 |
vakāraḥ śaktiramṛtaṃ melanaṃ śiva ucyate |
tasmādevaṃ svamātmānaṃ śivaṃ kṛtvārcayecchivam 77 |
tasmāduddhūlanaṃ pūrvaṃ tripuṃḍraṃ dhārayetparam |
pūjākāle hi sajalaṃ śuddhyarthaṃ nirjalaṃ bhavet 78 |
divā vā yadi vārātrau nārī vātha naropi vā |
pūjārthaṃ sajalaṃ bhasma tripuṃḍreṇaiva dhārayet 79 |
tripuṃḍraṃ sajalaṃ bhasma dhṛtvā pūjāṃ karoti yaḥ |
śivapūjāṃ phalaṃ sāṃgaṃ tasyaiva hi suniścitam 1.18.80 |
bhasma vai śivamaṃtreṇa dhṛtvā hyatyāśramī bhavet |
śivāśramīti saṃproktaḥ śivaikaparamo yataḥ 81 |
śivavrataikaniṣṭhasya nāśaucaṃ na ca sūtakam |
lalāṭe'gre sitaṃ bhasma tilakaṃ dhārayenmṛdā 82 |
svahastādguruhastādvāśivabhaktasya lakṣaṇam |
guṇānruṃdha iti prokto guruśabdasya vigrahaḥ 83 |
savikārānrājasādīnguṇānruṃdhe vyapohati |
guṇātītaḥ paraśivo gururūpaṃ samāśritaḥ 84 |
guṇatrayaṃ vyapohyāgre śivaṃ bodhayatīti saḥ |
viśvastānāṃ tu śiṣyāṇāṃ gururityabhidhīyate 85 |
tasmādguruśarīraṃ tu guruliṃgaṃ bhavedbudhaḥ |
guruliṃgasya pūjā tu guruśuśrūṣaṇaṃ bhavet 86 |
śrutaṃ karoti śuśrūṣā kāyena manasā girā |
uktaṃ yadguruṇā pūrvaṃ śakyaṃ vā'śakyameva vā 87 |
karotyeva hi pūtātmā prāṇairapi dhanairapi |
tasmādvai śāsane yogyaḥ śiṣya ityabhidhīyate 88 |
śarīrādyarthakaṃ sarvaṃ gurordattvā suśiṣyakaḥ |
agrapākaṃ nivedyāgrebhuṃjīyādgurvanujñayā 89 |
śiṣyaḥ putra iti proktaḥ sadāśiṣyatvayogataḥ |
jihvāliṃgānmaṃtraśukraṃ karṇayonau niṣicyavai 1.18.90 |
jātaḥ putro maṃtraputraḥ pitaraṃ pūjayedgurum |
nimajjayati putraṃ vai saṃsāre janakaḥ pitā 91 |
saṃtārayati saṃsārādgururvai bodhakaḥ pitā |
ubhayoraṃtaraṃ jñātvā pitaraṃ gurumarcayet 92 |
aṃgaśuśrūṣayā cāpi dhanādyaiḥ svārjitairgurum |
pādādikeśaparyaṃtaṃ liṃgānyaṃgāni yadguroḥ 93 |
dhanarūpaiḥ pādukādyaiḥ pādasaṃgraṇādibhiḥ |
snānābhiṣekanaivedyairbhojanaiśca prapūjayet 94 |
gurupūjaiva pūjā syācchivasya paramātmanaḥ |
guruśeṣaṃ tu yatsarvamātmaśuddhikaraṃ bhavet 95 |
guroḥ śeṣaḥ śivocchiṣṭaṃ jalamannādinirmitam |
śiṣyāṇāṃ śivabhaktānāṃ grāhyaṃ bhojyaṃ bhaveddvijāḥ 96 |
gurvanujñāvirahitaṃ coravatsakalaṃ bhavet |
gurorapi viśeṣajñaṃ yatnādgṛhṇīta vai gurum 97 |
ajñānamocanaṃ sādhyaṃ viśeṣajño hi mocakaḥ |
ādau ca vighnaśamanaṃ kartavyaṃ karma pūrtaye 98 |
nirvighnena kṛtaṃ sāṃgaṃ karma vai saphalaṃ bhavet |
tasmātsakalakarmādau vighneśaṃ pūjayed budhaḥ 99 |
sarvabādhānivṛttyarthaṃ sarvāndevānyajedbudhaḥ |
jvarādigraṃthirogāśca bādhā hyādhyātmikā matā 1.18.100 |
piśācajaṃbukādīnāṃ valmīkādyudbhave tathā |
akasmādeva godhādijaṃtūnāṃ patanepi ca 101 |
gṛhe kacchapasarpastrīdurjanādarśanepi ca |
vṛkṣanārīgavādīnāṃ prasūtiviṣayepi ca 102 |
bhāviduḥkhaṃ samāyāti tasmātte bhautikā matā |
amedhyā śanipātaśca mahāmārī tathaiva ca 103 |
jvaramārī viṣūciśca gomārī ca masūrikā |
janmarkṣagrahasaṃkrāṃtigrahayogāḥ svarāśike 104 |
duḥsvapnadarśanādyāśca matā vai hyadhidaivikāḥ |
śavacāṃḍālapatitasparśādyeṃtargṛhe gate 105 |
etādṛśe samutpanne bhāviduḥkhasya sūcake |
śāṃtiyajñaṃ tu matimānkuryāttaddoṣaśāṃtaye 106 |
devālaye'tha goṣṭhe vā caitye vāpi gṛhāṃgaṇe |
prādeśonnatadhiṣṇye vai dvihaste ca svalaṃkṛte 107 |
bhāramātravrīhidhānyaṃ prasthāpya parisṛtya ca |
madhye vilikhyakamalaṃ tathā dikṣuvilikhya vai 108 |
taṃtunā veṣṭitaṃ kuṃbhaṃ navagugguladhūpitam |
madhye sthāpya mahākuṃbhaṃ tathā dikṣvapi vinyaset 109 |
sanālāmrakakūrcādīnkalaśāṃśca tathāṣṭasu |
pūrayenmaṃtrapūtena paṃcadra vyayutena hi 1.18.110 |
prakṣipennava ratnāni nīlādīnkramaśastathā |
karmajñaṃ ca sapatnīkamācāryaṃ varayedbudhaḥ 111 |
suvarṇapratimāṃ viṣṇoriṃdrā dīnāṃ ca nikṣipet |
saśiraske madhyakuṃbhe viṣṇumābāhya pūjayet 112 |
prāgādiṣu yathāmaṃtramiṃdrā dīnkramaśo yajet |
tattannāmnā caturthyāṃ ca namonte na yathākramam 113 |
āvāhanādikaṃ sarvamācāryeṇaiva kārayet |
ācārya ṛtvijā sārdhaṃ tanmātrānprajapecchatam 114 |
kuṃbhasya paścime bhāge japāṃte homamācaret |
koṭiṃ lakṣaṃ sahasraṃ vā śatamaṣṭottaraṃ budhāḥ 115 |
ekāhaṃ vā navāhaṃ vā tathā maṃḍalameva vā |
yathāyogyaṃ prakurvīta kāladeśānusārataḥ 116 |
śamīhomaśca śāṃtyarthe vṛttyarthe ca palāśakam |
samidannājyakairdra vyairnāmnā maṃtreṇa vā hunet 117 |
prāraṃbhe yatkṛtaṃ dra vyaṃ tatkriyāṃtaṃ samācaret |
puṇyāhaṃ vācayitvāṃte dine saṃprokṣyayejjalaiḥ 118 |
brāhmaṇānbhojayetpaścādyāvadāhutisaṃkhyayā |
ācāryaśca haviṣyāśīṛtvijaśca bhavedbudhāḥ 119 |
ādityādīngrahāniṣṭvā sarvahomāṃta eva hi |
ṛtvibhyo dakṣiṇāṃ dadyānnavaratnaṃ yathākramam 1.18.120 |
daśadānaṃ tataḥ kuryādbhūridānaṃ tataḥ param |
bālānāmupanītānāṃ gṛhiṇāṃ vanināṃ dhanam 121 |
kanyānāṃ ca sabhartṛ-ṇāṃ vidhavānāṃ tataḥ param |
taṃtropakaraṇaṃ sarvamācāryāya nivedayet 122 |
utpātānāṃ ca mārīṇāṃ duḥkhasvāmī yamaḥ smṛtaḥ |
tasmādyamasya prītyarthaṃ kāladānaṃ pradāpayet 123 |
śataniṣkeṇa vā kuryāddaśaniṣkeṇa vā punaḥ |
pāśāṃkuśadharaṃ kālaṃ kuryātpuruṣarūpiṇam 124 |
tatsvarṇapratimādānaṃ kuryāddakṣiṇayā saha |
tiladānaṃ tataḥ kuryātpūrṇāyuṣyaprasiddhaye 125 |
ājyāvekṣaṇadānaṃ ca kuryādvyādhinivṛttaye |
sahasraṃ bhojayedviprāndaridraḥ śatameva vā 126 |
vittābhāve daridra stu yathāśakti samācaret |
bhairavasya mahāpūjāṃ kuryādbhūtādiśāṃtaye 127 |
mahābhiṣekaṃ naivedyaṃ śivasyānte tukārayet |
brāhmaṇānbhojayetpaścādbhūribhojanarūpataḥ 128 |
evaṃ kṛtena yajñena doṣaśāṃtimavāpnuyāt |
śāṃtiyajñamimaṃ kuryādvarṣe varṣe tu phālgune 129 |
durdarśanādau sadyo vai māsamātre samācaret |
mahāpāpādisaṃprāptau kuryādbhairavapūjanam 1.18.130 |
mahāvyādhisamutpattau saṃkalpaṃ punarācaret |
sarvabhāve daridra stu dīpadānamathācaret 131 |
tadapyaśaktaḥ snātvā vai yatkiṃciddānamācaret |
divākaraṃ namaskuryānmantreṇāṣṭottaraṃ śatam 132 |
sahasramayutaṃ lakṣaṃ koṭiṃ vā kārayed budhaḥ |
namaskārātmayajñena tuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ 133 |
tvatsvarūperpitā buddhirnate'śūnye ca rocati |
yā cāstyasmadahaṃteti tvayi dṛṣṭe vivarjitā 134 |
namro'haṃ hi svadehena bho mahāṃstvamasi prabho |
na śūnyo matsvarūpo vai tava dāso'smi sāṃpratam 135 |
yathāyogyaṃ svātmayajñaṃ namaskāraṃ prakalpayet |
athātra śivanaivedyaṃ dattvā tāṃbūlamāharet 136 |
śivapradakṣiṇaṃ kuryātsvayamaṣṭottaraṃ śatam |
sahasramayutaṃ lakṣaṃ koṭimanyena kārayet 137 |
śivapradakṣiṇātsarvaṃ pātakaṃ naśyati kṣaṇāt |
duḥkhasya mūlaṃ vyādhirhi vyādhermūlaṃ hi pātakam 138 |
dharmeṇaiva hi pāpānāmapanodanamīritam |
śivoddeśakṛto dharmaḥ kṣamaḥ pāpavinodane 139 |
adhyakṣaṃ śivadharmeṣu pradakṣiṇamitīritam |
kriyayā japarūpaṃ hi praṇavaṃ tu pradakṣiṇam 1.18.140 |
jananaṃ maraṇaṃ dvaṃdvaṃ māyācakramitīritam |
śivasya māyācakraṃ hi balipīṭhaṃ taducyate 141 |
balipīṭhaṃ samārabhya prādakṣiṇyakrameṇa vai |
pade padāṃtaraṃ gatvā balipīṭhaṃ samāviśet 142 |
namaskāraṃ tataḥ kuryātpradakṣiṇamitīritam |
nirgamājjananaṃ prāptaṃ namastvātmasamarpaṇam 143 |
jananaṃ maraṇaṃ dvaṃdvaṃ śivamāyāsamarpitam |
śivamāyārpitadvaṃdvo na punastvātmabhāgbhavet 144 |
yāvaddehaṃ kriyādhīnaḥ sajīvo baddha ucyate |
dehatrayavaśīkāre mokṣa ityucyate budhaiḥ 145 |
māyācakrapraṇetā hi śivaḥ paramakāraṇam |
śivamāyārpitadvaṃdvaṃ śivastu parimārjati 146 |
śivena kalpitaṃ dvaṃdvaṃ tasminneva samarpayet |
śivasyātipriyaṃ vidyātpradakṣiṇaṃ namo budhāḥ 147 |
pradakṣiṇanamaskārāḥ śivasya paramātmanaḥ |
ṣoḍaśairupacāraiśca kṛtapūjā phalapradā 148 |
pradakṣiṇā'vināśyaṃ hi pātakaṃ nāsti bhūtale |
tasmātpradakṣiṇenaiva sarvapāpaṃ vināśayet 149 |
śivapūjāparo maunī satyādiguṇasaṃyutaḥ |
kriyātapojapajñānadhyāneṣvekaikamācaret 1.18.150 |
aiśvaryaṃ divyadehaśca jñānamajñānasaṃśayaḥ |
śivasānnidhyamityete kriyādīnāṃ phalaṃ bhavet 151 |
karaṇena phalaṃ yāti tamasaḥ parihāpanāt |
janmanaḥ parimārjitvājjñabuddhyā janitāni ca 152 |
yathādeśaṃ yathākālaṃ yathādehaṃ yathādhanam |
yathāyogyaṃ prakurvīta kriyādīñchivabhaktimān 153 |
nyāyārjitasuvittena vasetprājñaḥ śivasthale |
jīvahiṃsādirahitamatikleśavivarjitam 154 |
paṃcākṣareṇa japtaṃ ca toyamannaṃ viduḥ sukham |
athavā'hurdaridra sya bhikṣānnaṃjñānadaṃ bhavet 155 |
śivabhaktasya bhikṣānnaṃśivabhaktivivardhanam |
śaṃbhusatramiti prāhurbhikṣānnaṃśivayoginaḥ 156 |
yena kenāpyupāyena yatra kutrāpi bhūtale |
śuddhānnabhuksadā maunīrahasyaṃ na prakāśayet 157 |
prakāśayettu bhaktānāṃ śivamāhātmyameva hi |
rahasyaṃ śivamaṃtrasya śivo jānāti nāparaḥ 158 |
śivabhakto vasennityaṃ śivaliṃgaṃ samāśritaḥ |
sthāṇuliṃgāśrayeṇaiva sthāṇurbhavati bhūsurāḥ 159 |
pūjayā caraliṃgasya kramānmukto bhaveddhruvam |
sarvamuktaṃ samāsena sādhyasādhanamuttamam 1.18.160 |
vyāsena yatpurāproktaṃ yacchrutaṃ hi mayā purā |
bhadra mastu hi vo'smākaṃ śivabhaktirdṛḍhā'stusā 161 |
ya imaṃ paṭhate'dhyāyaṃ yaḥ śṛṇoti naraḥ sadā |
śivajñānaṃ sa labhateśivasya kṛpayā budhāḥ 162
||1||बंधमोक्षस्वरूपं हि ब्रूहि सर्वार्थवित्तम ।
सूत उवाच ।
बंधमोक्षं तथोपायं वक्ष्येऽहं शृणुतादरात् १ ।
प्रकृत्याद्यष्टबंधेन बद्धो जीवः स उच्यते ।
प्रकृत्याद्यष्टबंधेन निर्मुक्तो मुक्त उच्यते २ ।
प्रकृत्यादिवशीकारो मोक्ष इत्युच्यते स्वतः ।
बद्धजीवस्तु निर्मुक्तो मुक्तजीवः स कथ्यते ३ ।
प्रकृत्यग्रे ततो बुद्धिरहंकारो गुणात्मकः ।
पंचतन्मात्रमित्येते प्रकृत्याद्यष्टकं विदुः ४ ।
प्रकृट्याद्यष्टजो देहो देहजं कर्म उच्यते ।
पुनश्च कर्मजो देहो जन्मकर्म पुनः पुनः ५ ।
शरीरं त्रिविधं ज्ञेयं स्थूलं सूक्ष्मं च कारणम् ।
स्थूलं व्यापारदं प्रोक्तं सूक्ष्ममिंद्रि यभोगदम् ६ ।
कारणं त्वात्मभोगार्थं जीवकर्मानुरूपतः ।
सुखं दुःखं पुण्यपापैः कर्मभिः फलमश्नुते ७ ।
तस्माद्धि कर्मरज्ज्वा हि बद्धो जीवः पुनः पुनः ।
शरीरत्रयकर्मभ्यां चक्रवद्भ्राम्यते सदा ८ ।
चक्रभ्रमनिवृत्यर्थं चक्रकर्तारमीडयेत् ।
प्रकृत्यादि महाचक्रं प्रकृतेः परतः शिवः ९ ।
चक्रकर्ता महेशो हि प्रकृतेः परतोयतः ।
पिबति वाथ वमति जीवन्बालो जलं यथा 1.18.१० ।
शिवस्तथा प्रकृत्यादि वशीकृत्याधितिष्ठति ।
सर्वं वशीकृतं यस्मात्तस्माच्छिव इति स्मृतः ।
शिव एव हि सर्वज्ञः परिपूर्णश्च निःस्पृहः ११।
सर्वज्ञता तृप्तिरनादिबोधः स्वतंत्रता नित्यमलुप्तशक्तिः ।
अनंतशक्तिश्च महेश्वरस्य यन्मानसैश्वर्यमवैति वेदः १२ ।
अतः शिवप्रसादेन प्रकृत्यादिवशं भवेत् ।
शिवप्रसादलाभार्थं शिवमेव प्रपूजयेत् १३ ।
निःस्पृहस्य च पूर्णस्य तस्य पूजा कथं भवेत् ।
शिवोद्देशकृतं कर्म प्रसादजनकं भवेत् १४ ।
लिंगे बेरे भक्तजने शिवमुद्दिश्य पूजयेत् ।
कायेन मनसा वाचा धनेनापि प्रपूजयेत् १५ ।
पुजया तु महेशो हि प्रकृतेः परमः शिवः ।
प्रसादं कुरुते सत्यं पूजकस्य विशेषतः १६ ।
शिवप्रसादात्कर्माद्यं क्रमेण स्ववशं भवेत् ।
कर्मारभ्य प्रकृत्यंतं यदासर्वं वशं भवेत् १७ ।
तदामुक्त इति प्रोक्तः स्वात्मारामो विराजते ।
प्रसादात्परमेशस्य कर्म देहो यदावशः १८ ।
तदा वै शिवलोके तु वासः सालोक्यमुच्यते ।
सामीप्यं याति सांबस्य तन्मात्रे च वशं गते १९ ।
तदा तु शिवसायुज्यमायुधाद्यैः क्रियादिभिः ।
महाप्रसादलाभे च बुद्धिश्चापि वशा भवेत् 1.18.२० ।
बुद्धिस्तु कार्यं प्रकृतेस्तत्सृष्टिरिति कथ्यते ।
पुनर्महाप्रसादेन प्रकृतिर्वशमेष्यति २१ ।
शिवस्य मानसैश्वर्यं तदाऽयत्नं भविष्यति ।
सार्वज्ञाद्यं शिवैश्वर्यं लब्ध्वा स्वात्मनि राजते २२ ।
तत्सायुज्यमिति प्राहुर्वेदागमपरायणाः ।
एवं क्रमेण मुक्तिः स्याल्लिंगादौ पूजया स्वतः २३ ।
अतः शिवप्रसादार्थं क्रियाद्यैः पूजयेच्छिवम् ।
शिवक्रिया शिवतपः शिवमंत्रजपः सदा २४ ।
शिवज्ञानं शिवध्यानमुत्तरोत्तरमभ्यसेत् ।
आसुप्तेरामृतेः कालं नयेद्वै शिवचिंतया २५ ।
सद्यादिभिश्च कुसुमैरर्चयेच्छिवमेष्यति ।
ऋषय ऊचुः ।
लिंगादौ शिवपूजाया विधानं ब्रूहि सर्वतः २६ ।
सूत उवाच ।
लिंगानां च क्रमं वक्ष्ये यथावच्छृणुत द्विजाः ।
तदेव लिंगं प्रथमं प्रणवं सार्वकामिकम् २७ ।
सूक्ष्मप्रणवरूपं हि सूक्ष्मरूपं तु निष्फलम् ।
स्थूललिंगं हि सकलं तत्पंचाक्षरमुच्यते २८ ।
तयोः पूजा तपः प्रोक्तं साक्षान्मोक्षप्रदे उभे ।
पौरुषप्रकृतिभूतानि लिंगानिसुबहूनि च २९ ।
तानि विस्तरतो वक्तुं शिवो वेत्ति न चापरः ।
भूविकाराणि लिंगानि ज्ञातानि प्रब्रवीमि वः 1.18.३० ।
स्वयं भूलिंगं प्रथमं बिंदुलिंगंद्वितीयकम् ।
प्रतिष्ठितं चरंचैव गुरुलिंगं तु पंचमम् ३१ ।
देवर्षितपसा तुष्टः सान्निध्यार्थं तु तत्र वै ।
पृथिव्यन्तर्गतः शर्वो बीजं वै नादरूपतः ३२ ।
स्थावरांकुरवद्भूमिमुद्भिद्य व्यक्त एव सः ।
स्वयंभूतं जातमिति स्वयंभूरिति तं विदुः ३३ ।
तल्लिंगपूजया ज्ञानं स्वयमेव प्रवर्द्धते ।
सुवर्णरजतादौ वा पृथिव्यां स्थिंडिलेपि वा ३४ ।
स्वहस्ताल्लिखितं लिंगं शुद्धप्रणवमंत्रकम् ।
यंत्रलिंगं समालिख्य प्रतिष्ठावाहनं चरेत् ३५ ।
बिंदुनादमयं लिंगं स्थावरं जंगमं च यत् ।
भावनामयमेतद्धि शिवदृष्टं न संशयः ३६ ।
यत्र विश्वस्य ते शंभुस्तत्र तस्मै फलप्रदः ।
स्वहस्ताल्लिख्यते यंत्रे स्थावरादावकृत्रिमे ३७ ।
आवाह्य पूजयेच्छंभुं षोडशैरुपचारकैः ।
स्वयमैश्वर्यमाप्नोति ज्ञानमभ्यासतो भवेत् ३८ ।
देवैश्च ऋषिभिश्चापि स्वात्मसिद्ध्यर्थमेव हि ।
समंत्रेणात्महस्तेन कृतं यच्छुद्धमंडले ३९ ।
शुद्धभावनया चैव स्थापितं लिंगमुत्तमम् ।
तल्लिंगं पौरुषं प्राहुस्तत्प्रतिष्ठितमुच्यते 1.18.४० ।
तल्लिंगपूजया नित्यं पौरुषैश्वर्यमाप्नुयात् ।
महद्भिर्ब्राह्मणैश्चापि राजभिश्च महाधनैः ४१ ।
शिल्पिनाकल्पितं लिंगं मंत्रेण स्थापितं च यत् ।
प्रतिष्ठितं प्राकृतं हि प्राकृतैश्वर्यभोगदम् ४२ ।
यदूर्जितं च नित्यं च तद्धि पौरुषमुच्यते ।
यद्दुर्बलमनित्यं च तद्धि प्राकृतमुच्यते ४३ ।
लिंगं नाभिस्तथा जिह्वा नासाग्रञ्च शिखा क्रमात् ।
कट्यादिषु त्रिलोकेषु लिंगमाध्यात्मिकं चरम् ४४ ।
पर्वतं पौरुषं प्रोक्तं भूतलं प्राकृतं विदुः ।
वृक्षादि पौरुषं ज्ञेयं गुल्मादि प्राकृतं विदुः ४५ ।
षाष्टिकं प्राकृतं ज्ञेयं शालिगोधूमपौरुषम् ।
ऐश्वर्यं पौरुषं विद्यादणिमाद्यष्टसिद्धिदम् ४६ ।
सुस्त्रीधनादिविषयं प्राकृतं प्राहुरास्तिकाः ।
प्रथमं चरलिंगेषु रसलिंगं प्रकथ्यते ४७ ।
रसलिंगं ब्राह्मणानां सर्वाभीष्टप्रदं भवेत् ।
बाणलिंगं क्षत्रियाणां महाराज्यप्रदं शुभम् ४८ ।
स्वर्णलिंगं तु वैश्यानां महाधनपतित्वदम् ।
शिलालिंगं तु शूद्रा णां महाशुद्धिकरं शुभम् ४९ ।
स्फाटिकं बाणलिंगं च सर्वेषांसर्वकामदम् ।
स्वीयाभावेऽन्यदीयं तु पूजायां न निषिद्ध्यते 1.18.५० ।
स्त्रीणां तु पार्थिवं लिंगं सभर्तृणां विशेषतः ।
विधवानां प्रवृत्तानां स्फाटिकं परिकीर्तितम् ५१ ।
विधवानां निवृत्तानां रसलिंगं विशिष्यते ।
बाल्येवायौवनेवापि वार्द्धकेवापि सुव्रताः ५२ ।
शुद्धस्फटिकलिंगं तु स्त्रीणां तत्सर्वभोगदम् ।
प्रवृत्तानां पीठपूजा सर्वाभीष्टप्रदा भुवि ५३ ।
पात्रेणैव प्रवृत्तस्तु सर्वपूजां समाचरेत् ।
अभिषेकांते नैवेद्यं शाल्यन्नेन समाचरेत् ५४ ।
पूजांते स्थापयेल्लिंगं संपुटेषु पृथग्गृहे ।
करपूजानि वृत्तानां स्वभोज्यं तु निवेदयेत् ५५ ।
निवृत्तानां परं सूक्ष्मलिंगमेव विशिष्यते ।
विभूत्यभ्यर्चनं कुर्याद्विभूतिं च निवेदयेत् ५६ ।
पूजां कृत्वाथ तल्लिंगं शिरसा धारयेत्सदा ।
विभूतिस्त्रिविधा प्रोक्ता लोकवेदशिवाग्निभिः ५७ ।
लोकाग्निजमथो भस्मद्र व्यशुद्ध्यर्थमावहेत् ।
मृद्दारुलोहरूपाणां धान्यानां च तथैव च ५८ ।
तिलादीनां च द्र व्याणां वस्त्रादीनां तथैव च ।
तथा पर्युषितानां च भस्मना शिद्धिरिष्यते ५९ ।
श्वादिभिर्दूषितानां च भस्मना शुद्धिरिष्यते ।
सजलं निर्जलं भस्म यथायोग्यं तु योजयेत् 1.18.६० ।
वेदाग्निजं तथा भस्म तत्कर्मांतेषु धारयेत् ।
मंत्रेण क्रियया जन्यं कर्माग्नौ भस्मरूपधृक् ६१ ।
तद्भस्मधारणात्कर्म स्वात्मन्यारोपितं भवेत् ।
अघोरेणात्ममंत्रेण बिल्वकाष्ठं प्रदाहयेत् ६२ ।
शिवाग्निरिति संप्रोक्तस्तेन दग्धं शिवाग्निजम् ।
कपिलागोमयं पूर्वं केवलं गव्यमेव वा ६३ ।
शम्यस्वत्थपलाशान्वा वटारम्वधबिल्वकान् ।
शिवाग्निना दहेच्छुद्धं तद्वै भस्म शिवाग्निजम् ६४ ।
दर्भाग्नौ वा दहेत्काष्ठं शिवमंत्रं समुच्चरन् ।
सम्यक्संशोध्य वस्त्रेण नवकुंभे निधापयेत् ६५ ।
दीप्त्यर्थं तत्तु संग्राह्यं मन्यते पूज्यतेपि च ।
भस्मशब्दार्थ एवं हि शिवः पूर्वं तथाऽकरोत् ६६ ।
यथा स्वविषये राजा सारं गृह्णाति यत्करम् ।
यथा मनुष्याः सस्यादीन्दग्ध्वा सारं भजंति वै ६७ ।
यथा हि जाठराग्निश्च भक्ष्यादीन्विविधान्बहून् ।
दग्ध्वा सारतरं सारात्स्वदेहं परिपुष्यति ६८ ।
तथा प्रपंचकर्तापि स शिवः परमेश्वरः ।
स्वाधिष्ठेयप्रपंचस्य दग्ध्वा सारं गृहीतवान् ६९ ।
दग्ध्वा प्रपंचं तद्भस्म् अस्वात्मन्यारोपयच्छिवः ।
उद्धूलनेन व्याजेन जगत्सारं गृहीतवान् 1.18.७० ।
स्वरत्नं स्थापयामास स्वकीये हि शरीरके ।
केशमाकाशसारेण वायुसारेण वै मुखम् ७१ ।
हृदयं चाग्निसारेण त्वपां सारेण वैकटिम् ।
जानु चावनिसारेण तद्वत्सर्वं तदंगकम् ७२ ।
ब्रह्मविष्ण्वोश्च रुद्रा णां सारं चैव त्रिपुंड्रकम् ।
तथा तिलकरूपेण ललाटान्ते महेश्वरः ७३ ।
भवृद्ध्या सर्वमेतद्धि मन्यते स्वयमैत्यसौ ।
प्रपंचसारसर्वस्वमनेनैव वशीकृतम् ७४ ।
तस्मादस्य वशीकर्ता नास्तीति स शिवः स्मृतः ।
यथा सर्वमृगाणां च हिंसको मृगहिंसकः ७५ ।
अस्य हिंसामृगो नास्ति तस्मात्सिंह इतीरितः ।
शं नित्यं सुखमानंदमिकारः पुरुषः स्मृतः ७६ ।
वकारः शक्तिरमृतं मेलनं शिव उच्यते ।
तस्मादेवं स्वमात्मानं शिवं कृत्वार्चयेच्छिवम् ७७ ।
तस्मादुद्धूलनं पूर्वं त्रिपुंड्रं धारयेत्परम् ।
पूजाकाले हि सजलं शुद्ध्यर्थं निर्जलं भवेत् ७८ ।
दिवा वा यदि वारात्रौ नारी वाथ नरोपि वा ।
पूजार्थं सजलं भस्म त्रिपुंड्रेणैव धारयेत् ७९ ।
त्रिपुंड्रं सजलं भस्म धृत्वा पूजां करोति यः ।
शिवपूजां फलं सांगं तस्यैव हि सुनिश्चितम् 1.18.८० ।
भस्म वै शिवमंत्रेण धृत्वा ह्यत्याश्रमी भवेत् ।
शिवाश्रमीति संप्रोक्तः शिवैकपरमो यतः ८१ ।
शिवव्रतैकनिष्ठस्य नाशौचं न च सूतकम् ।
ललाटेऽग्रे सितं भस्म तिलकं धारयेन्मृदा ८२ ।
स्वहस्ताद्गुरुहस्ताद्वाशिवभक्तस्य लक्षणम् ।
गुणान्रुंध इति प्रोक्तो गुरुशब्दस्य विग्रहः ८३ ।
सविकारान्राजसादीन्गुणान्रुंधे व्यपोहति ।
गुणातीतः परशिवो गुरुरूपं समाश्रितः ८४ ।
गुणत्रयं व्यपोह्याग्रे शिवं बोधयतीति सः ।
विश्वस्तानां तु शिष्याणां गुरुरित्यभिधीयते ८५ ।
तस्माद्गुरुशरीरं तु गुरुलिंगं भवेद्बुधः ।
गुरुलिंगस्य पूजा तु गुरुशुश्रूषणं भवेत् ८६ ।
श्रुतं करोति शुश्रूषा कायेन मनसा गिरा ।
उक्तं यद्गुरुणा पूर्वं शक्यं वाऽशक्यमेव वा ८७ ।
करोत्येव हि पूतात्मा प्राणैरपि धनैरपि ।
तस्माद्वै शासने योग्यः शिष्य इत्यभिधीयते ८८ ।
शरीराद्यर्थकं सर्वं गुरोर्दत्त्वा सुशिष्यकः ।
अग्रपाकं निवेद्याग्रेभुंजीयाद्गुर्वनुज्ञया ८९ ।
शिष्यः पुत्र इति प्रोक्तः सदाशिष्यत्वयोगतः ।
जिह्वालिंगान्मंत्रशुक्रं कर्णयोनौ निषिच्यवै 1.18.९० ।
जातः पुत्रो मंत्रपुत्रः पितरं पूजयेद्गुरुम् ।
निमज्जयति पुत्रं वै संसारे जनकः पिता ९१ ।
संतारयति संसाराद्गुरुर्वै बोधकः पिता ।
उभयोरंतरं ज्ञात्वा पितरं गुरुमर्चयेत् ९२ ।
अंगशुश्रूषया चापि धनाद्यैः स्वार्जितैर्गुरुम् ।
पादादिकेशपर्यंतं लिंगान्यंगानि यद्गुरोः ९३ ।
धनरूपैः पादुकाद्यैः पादसंग्रणादिभिः ।
स्नानाभिषेकनैवेद्यैर्भोजनैश्च प्रपूजयेत् ९४ ।
गुरुपूजैव पूजा स्याच्छिवस्य परमात्मनः ।
गुरुशेषं तु यत्सर्वमात्मशुद्धिकरं भवेत् ९५ ।
गुरोः शेषः शिवोच्छिष्टं जलमन्नादिनिर्मितम् ।
शिष्याणां शिवभक्तानां ग्राह्यं भोज्यं भवेद्द्विजाः ९६ ।
गुर्वनुज्ञाविरहितं चोरवत्सकलं भवेत् ।
गुरोरपि विशेषज्ञं यत्नाद्गृह्णीत वै गुरुम् ९७ ।
अज्ञानमोचनं साध्यं विशेषज्ञो हि मोचकः ।
आदौ च विघ्नशमनं कर्तव्यं कर्म पूर्तये ९८ ।
निर्विघ्नेन कृतं सांगं कर्म वै सफलं भवेत् ।
तस्मात्सकलकर्मादौ विघ्नेशं पूजयेद् बुधः ९९ ।
सर्वबाधानिवृत्त्यर्थं सर्वान्देवान्यजेद्बुधः ।
ज्वरादिग्रंथिरोगाश्च बाधा ह्याध्यात्मिका मता 1.18.१०० ।
पिशाचजंबुकादीनां वल्मीकाद्युद्भवे तथा ।
अकस्मादेव गोधादिजंतूनां पतनेपि च १०१ ।
गृहे कच्छपसर्पस्त्रीदुर्जनादर्शनेपि च ।
वृक्षनारीगवादीनां प्रसूतिविषयेपि च १०२ ।
भाविदुःखं समायाति तस्मात्ते भौतिका मता ।
अमेध्या शनिपातश्च महामारी तथैव च १०३ ।
ज्वरमारी विषूचिश्च गोमारी च मसूरिका ।
जन्मर्क्षग्रहसंक्रांतिग्रहयोगाः स्वराशिके १०४ ।
दुःस्वप्नदर्शनाद्याश्च मता वै ह्यधिदैविकाः ।
शवचांडालपतितस्पर्शाद्येंतर्गृहे गते १०५ ।
एतादृशे समुत्पन्ने भाविदुःखस्य सूचके ।
शांतियज्ञं तु मतिमान्कुर्यात्तद्दोषशांतये १०६ ।
देवालयेऽथ गोष्ठे वा चैत्ये वापि गृहांगणे ।
प्रादेशोन्नतधिष्ण्ये वै द्विहस्ते च स्वलंकृते १०७ ।
भारमात्रव्रीहिधान्यं प्रस्थाप्य परिसृत्य च ।
मध्ये विलिख्यकमलं तथा दिक्षुविलिख्य वै १०८ ।
तंतुना वेष्टितं कुंभं नवगुग्गुलधूपितम् ।
मध्ये स्थाप्य महाकुंभं तथा दिक्ष्वपि विन्यसेत् १०९ ।
सनालाम्रककूर्चादीन्कलशांश्च तथाष्टसु ।
पूरयेन्मंत्रपूतेन पंचद्र व्ययुतेन हि 1.18.११० ।
प्रक्षिपेन्नव रत्नानि नीलादीन्क्रमशस्तथा ।
कर्मज्ञं च सपत्नीकमाचार्यं वरयेद्बुधः १११ ।
सुवर्णप्रतिमां विष्णोरिंद्रा दीनां च निक्षिपेत् ।
सशिरस्के मध्यकुंभे विष्णुमाबाह्य पूजयेत् ११२ ।
प्रागादिषु यथामंत्रमिंद्रा दीन्क्रमशो यजेत् ।
तत्तन्नाम्ना चतुर्थ्यां च नमोन्ते न यथाक्रमम् ११३ ।
आवाहनादिकं सर्वमाचार्येणैव कारयेत् ।
आचार्य ऋत्विजा सार्धं तन्मात्रान्प्रजपेच्छतम् ११४ ।
कुंभस्य पश्चिमे भागे जपांते होममाचरेत् ।
कोटिं लक्षं सहस्रं वा शतमष्टोत्तरं बुधाः ११५ ।
एकाहं वा नवाहं वा तथा मंडलमेव वा ।
यथायोग्यं प्रकुर्वीत कालदेशानुसारतः ११६ ।
शमीहोमश्च शांत्यर्थे वृत्त्यर्थे च पलाशकम् ।
समिदन्नाज्यकैर्द्र व्यैर्नाम्ना मंत्रेण वा हुनेत् ११७ ।
प्रारंभे यत्कृतं द्र व्यं तत्क्रियांतं समाचरेत् ।
पुण्याहं वाचयित्वांते दिने संप्रोक्ष्ययेज्जलैः ११८ ।
ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्यावदाहुतिसंख्यया ।
आचार्यश्च हविष्याशीऋत्विजश्च भवेद्बुधाः ११९ ।
आदित्यादीन्ग्रहानिष्ट्वा सर्वहोमांत एव हि ।
ऋत्विभ्यो दक्षिणां दद्यान्नवरत्नं यथाक्रमम् 1.18.१२० ।
दशदानं ततः कुर्याद्भूरिदानं ततः परम् ।
बालानामुपनीतानां गृहिणां वनिनां धनम् १२१ ।
कन्यानां च सभर्तृ-णां विधवानां ततः परम् ।
तंत्रोपकरणं सर्वमाचार्याय निवेदयेत् १२२ ।
उत्पातानां च मारीणां दुःखस्वामी यमः स्मृतः ।
तस्माद्यमस्य प्रीत्यर्थं कालदानं प्रदापयेत् १२३ ।
शतनिष्केण वा कुर्याद्दशनिष्केण वा पुनः ।
पाशांकुशधरं कालं कुर्यात्पुरुषरूपिणम् १२४ ।
तत्स्वर्णप्रतिमादानं कुर्याद्दक्षिणया सह ।
तिलदानं ततः कुर्यात्पूर्णायुष्यप्रसिद्धये १२५ ।
आज्यावेक्षणदानं च कुर्याद्व्याधिनिवृत्तये ।
सहस्रं भोजयेद्विप्रान्दरिद्रः शतमेव वा १२६ ।
वित्ताभावे दरिद्र स्तु यथाशक्ति समाचरेत् ।
भैरवस्य महापूजां कुर्याद्भूतादिशांतये १२७ ।
महाभिषेकं नैवेद्यं शिवस्यान्ते तुकारयेत् ।
ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्भूरिभोजनरूपतः १२८ ।
एवं कृतेन यज्ञेन दोषशांतिमवाप्नुयात् ।
शांतियज्ञमिमं कुर्याद्वर्षे वर्षे तु फाल्गुने १२९ ।
दुर्दर्शनादौ सद्यो वै मासमात्रे समाचरेत् ।
महापापादिसंप्राप्तौ कुर्याद्भैरवपूजनम् 1.18.१३० ।
महाव्याधिसमुत्पत्तौ संकल्पं पुनराचरेत् ।
सर्वभावे दरिद्र स्तु दीपदानमथाचरेत् १३१ ।
तदप्यशक्तः स्नात्वा वै यत्किंचिद्दानमाचरेत् ।
दिवाकरं नमस्कुर्यान्मन्त्रेणाष्टोत्तरं शतम् १३२ ।
सहस्रमयुतं लक्षं कोटिं वा कारयेद् बुधः ।
नमस्कारात्मयज्ञेन तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः १३३ ।
त्वत्स्वरूपेर्पिता बुद्धिर्नतेऽशून्ये च रोचति ।
या चास्त्यस्मदहंतेति त्वयि दृष्टे विवर्जिता १३४ ।
नम्रोऽहं हि स्वदेहेन भो महांस्त्वमसि प्रभो ।
न शून्यो मत्स्वरूपो वै तव दासोऽस्मि सांप्रतम् १३५ ।
यथायोग्यं स्वात्मयज्ञं नमस्कारं प्रकल्पयेत् ।
अथात्र शिवनैवेद्यं दत्त्वा तांबूलमाहरेत् १३६ ।
शिवप्रदक्षिणं कुर्यात्स्वयमष्टोत्तरं शतम् ।
सहस्रमयुतं लक्षं कोटिमन्येन कारयेत् १३७ ।
शिवप्रदक्षिणात्सर्वं पातकं नश्यति क्षणात् ।
दुःखस्य मूलं व्याधिर्हि व्याधेर्मूलं हि पातकम् १३८ ।
धर्मेणैव हि पापानामपनोदनमीरितम् ।
शिवोद्देशकृतो धर्मः क्षमः पापविनोदने १३९ ।
अध्यक्षं शिवधर्मेषु प्रदक्षिणमितीरितम् ।
क्रियया जपरूपं हि प्रणवं तु प्रदक्षिणम् 1.18.१४० ।
जननं मरणं द्वंद्वं मायाचक्रमितीरितम् ।
शिवस्य मायाचक्रं हि बलिपीठं तदुच्यते १४१ ।
बलिपीठं समारभ्य प्रादक्षिण्यक्रमेण वै ।
पदे पदांतरं गत्वा बलिपीठं समाविशेत् १४२ ।
नमस्कारं ततः कुर्यात्प्रदक्षिणमितीरितम् ।
निर्गमाज्जननं प्राप्तं नमस्त्वात्मसमर्पणम् १४३ ।
जननं मरणं द्वंद्वं शिवमायासमर्पितम् ।
शिवमायार्पितद्वंद्वो न पुनस्त्वात्मभाग्भवेत् १४४ ।
यावद्देहं क्रियाधीनः सजीवो बद्ध उच्यते ।
देहत्रयवशीकारे मोक्ष इत्युच्यते बुधैः १४५ ।
मायाचक्रप्रणेता हि शिवः परमकारणम् ।
शिवमायार्पितद्वंद्वं शिवस्तु परिमार्जति १४६ ।
शिवेन कल्पितं द्वंद्वं तस्मिन्नेव समर्पयेत् ।
शिवस्यातिप्रियं विद्यात्प्रदक्षिणं नमो बुधाः १४७ ।
प्रदक्षिणनमस्काराः शिवस्य परमात्मनः ।
षोडशैरुपचारैश्च कृतपूजा फलप्रदा १४८ ।
प्रदक्षिणाऽविनाश्यं हि पातकं नास्ति भूतले ।
तस्मात्प्रदक्षिणेनैव सर्वपापं विनाशयेत् १४९ ।
शिवपूजापरो मौनी सत्यादिगुणसंयुतः ।
क्रियातपोजपज्ञानध्यानेष्वेकैकमाचरेत् 1.18.१५० ।
ऐश्वर्यं दिव्यदेहश्च ज्ञानमज्ञानसंशयः ।
शिवसान्निध्यमित्येते क्रियादीनां फलं भवेत् १५१ ।
करणेन फलं याति तमसः परिहापनात् ।
जन्मनः परिमार्जित्वाज्ज्ञबुद्ध्या जनितानि च १५२ ।
यथादेशं यथाकालं यथादेहं यथाधनम् ।
यथायोग्यं प्रकुर्वीत क्रियादीञ्छिवभक्तिमान् १५३ ।
न्यायार्जितसुवित्तेन वसेत्प्राज्ञः शिवस्थले ।
जीवहिंसादिरहितमतिक्लेशविवर्जितम् १५४ ।
पंचाक्षरेण जप्तं च तोयमन्नं विदुः सुखम् ।
अथवाऽहुर्दरिद्र स्य भिक्षान्नंज्ञानदं भवेत् १५५ ।
शिवभक्तस्य भिक्षान्नंशिवभक्तिविवर्धनम् ।
शंभुसत्रमिति प्राहुर्भिक्षान्नंशिवयोगिनः १५६ ।
येन केनाप्युपायेन यत्र कुत्रापि भूतले ।
शुद्धान्नभुक्सदा मौनीरहस्यं न प्रकाशयेत् १५७ ।
प्रकाशयेत्तु भक्तानां शिवमाहात्म्यमेव हि ।
रहस्यं शिवमंत्रस्य शिवो जानाति नापरः १५८ ।
शिवभक्तो वसेन्नित्यं शिवलिंगं समाश्रितः ।
स्थाणुलिंगाश्रयेणैव स्थाणुर्भवति भूसुराः १५९ ।
पूजया चरलिंगस्य क्रमान्मुक्तो भवेद्ध्रुवम् ।
सर्वमुक्तं समासेन साध्यसाधनमुत्तमम् 1.18.१६० ।
व्यासेन यत्पुराप्रोक्तं यच्छ्रुतं हि मया पुरा ।
भद्र मस्तु हि वोऽस्माकं शिवभक्तिर्दृढाऽस्तुसा १६१ ।
य इमं पठतेऽध्यायं यः शृणोति नरः सदा ।
शिवज्ञानं स लभतेशिवस्य कृपया बुधाः १६२
iti śrīśaivemahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāṃ sādhyasādhanakhaṃḍe śivaliṃgamahimāvarṇanaṃ nāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ 18 |