sūta sūta mahābhāga vyāsaśiṣya namostu te
ṛṣaya ūcuḥ
sūta sūta mahābhāga vyāsaśiṣya namostu te |
samyaguktaṃ tvayā tāta pārthivārcāvidhānakam 1 |
kāmanābhedamāśritya saṃkhyāṃ brūhi vidhānataḥ |
śivapārthivaliṃgānāṃ kṛpayā dīnavatsala 2 |
sūta uvāca |
śṛṇudhvamṛṣayaḥ sarve pārthivārcāvidhānakam |
yasyānuṣṭhānamātreṇa kṛtakṛtyo bhavennaraḥ 3 |
akṛtvā pārthivaṃ liṃgaṃ yonyadevaṃ prapūjayet |
vṛthā bhavati sā pūjā damadānādikaṃ vṛthā 4 |
saṃkhyā pārthivaliṃgānāṃ yathākāmaṃ nigadyate |
saṃkhyā sadyo muniśreṣṭha niścayena phalapradā 5 |
prathamāvāhanaṃ tatra pratiṣṭhā pūjanaṃ pṛthak |
liṃgākāraṃ samaṃ tatra sarvaṃ jñeyaṃ pṛthakpṛthak 6 |
vidyārthī puruṣaḥ prītyā sahasramitapārthivam |
pūjayecchivaliṃgaṃ hi niścayāttatphalapradam 7 |
naraḥ pārthivaliṃgānāṃ dhanārthī ca tadarddhakam |
putrārthī sārddhasāhasraṃ vastrārthī śatapaṃcakram 8 |
mokṣārthī koṭiguṇitaṃ bhūkāmaśca sahasrakam |
dayārthī ca trisāhasraṃ tīrthārthī dvisahasrakam 9 |
suhṛtkāmī trisāhasraṃ vaśyārthī śatamaṣṭakam |
māraṇārthī saptaśataṃ mohanārthī śatāṣṭakam 1.21.10 |
uccāṭanaparaścaiva sahasraṃ ca yathoktataḥ |
staṃbhanārthī sahasraṃ tu dveṣaṇārthī tadarddhakam 11 |
nigaḍānmuktikāmastu sahasraṃ sarddhamuttamam |
mahārājabhaye paṃcaśataṃ jñeyaṃ vicakṣaṇaiḥ 12 |
caurādisaṃkaṭe jñeyaṃ pārthivānāṃ śatadvayam |
ḍākinyādibhaye paṃcaśatamuktaṃ japārthivam 13 |
dāridra ye! paṃcasāhasramayutaṃ sarvakāmadam |
atha nityavidhiṃ vakṣye śṛṇudhvaṃ munisattamāḥ 14 |
ekaṃ pāpaharaṃ proktaṃ dviliṃgaṃ cārthasiddhidam |
triliṃgaṃ sarvakāmānāṃ kāraṇaṃ paramīritam 15 |
uttarottaramevaṃ syātpūrvoktagaṇanāvidhi |
matāṃtaramatho vakṣye saṃkhyāyāṃ munibhedataḥ 16 |
liṃgānāmayutaṃ kṛtvā pārthivānāṃ subuddhimān |
nirbhayo hi bhavennūnaṃ mahārājabhayaṃ haret 17 |
kārāgṛhādimuktyarthamayutaṃ kārayedbudhaḥ |
ḍākinyādibhaye saptasahasraṃ kārayettathā 18 |
sahasrāṇi paṃcapaṃcāśadaputraḥ prakārayet |
liṃgānāmayutenaiva kanyakāsaṃtatiṃ labhet 19 |
liṃgānāmayutenaiva viṣṇvādaiśvaryamāpnuyāt |
liṃgānāṃ prayutenaiva hyatulāṃ śriyamāpnuyāt 1.21.20 |
koṭimekāṃ tu liṃgānāṃ yaḥ karoti naro bhuvi |
śiva eva bhavetsopi nātra kāryyā vicāraṇā 21 |
arcā pārthivaliṃgānāṃ koṭiyajñaphalapradā |
bhuktidā muktidā nityaṃ tataḥ kāmarthināṃ nṛṇām 22 |
vinā liṃgārcanaṃ yasya kālo gacchati nityaśaḥ |
mahāhānirbhavettasya durvṛttasya durātmanaḥ 23 |
ekataḥ sarvadānāni vratāni vividhāni ca |
tīrthāni niyamā yajñā liṃgārcā caikataḥ smṛtā 24 |
kalau liṃgārcanaṃ śreṣṭhaṃ tathā loke pradṛśyate |
tathā nāstīti śāstrāṇāmeṣa siddhāntaniścayaḥ 25 |
bhuktimuktipradaṃ liṃgaṃ vividhāpannivāraṇam |
pūjayitvā naro nityaṃ śivasāyujyamāpnuyāt 26 |
śivānāmamayaṃ liṃgaṃ nityaṃ pūjyaṃ maharṣibhiḥ |
yataśca sarvaliṃgeṣu tasmātpūjyaṃ vidhānataḥ 27 |
uttamaṃ madhyamaṃ nīcaṃ trividhaṃ liṃgamīritam |
mānato muniśārdūlāstacchṛṇudhvaṃ vadāmyaham 28 |
caturaṃgulamucchrāyaṃ ramyaṃ vedikayā yutam |
uttamaṃ liṃgamākhyātaṃ munibhiḥ śāstrakovidaiḥ 29 |
tadarddhaṃ madhyamaṃ proktaṃ tadarddhamaghamaṃ smṛtam |
itthaṃ trividhamākhyātamuttarottarataḥ param 1.21.30 |
anekaliṃgaṃ yo nityaṃ bhaktiśraddhāsamanvitaḥ |
pūjayetsa labhetkāmānmanasā mānasepsitān 31 |
na liṃgārādhanādanyatpuṇyaṃ vedacatuṣṭaye |
vidyate sarvaśāstrāṇāmeṣa eva viniścayaḥ 32 |
sarvametatparityajya karmajālamaśeṣataḥ |
bhaktyā paramayā vidvām̐ lliṃgamekaṃ prapūjayet 33 |
liṃgercitercitaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam |
saṃsārāṃbudhimagnānāṃ nānyattāraṇasādhanam 34 |
ajñānatimirāṃdhānāṃ viṣayāsaktacetasām |
plavo nānyosti jagati liṃgārādhanamaṃtarā 35 |
haribrahmādayo devā munayo yakṣarākṣasāḥ |
gaṃdharvāścaraṇāssiddhā daiteyā dānavāstathā 36 |
nāgāḥ śeṣaprabhṛtayo garuḍādyāḥkhagāstathā |
saprajāpatayaścānye manavaḥ kinnarā narāḥ 37 |
pūjayitvā mahābhaktyā liṃgaṃ sarvārthasiddhidam |
prāptāḥ kāmānabhīṣṭāṃśca tāṃstānsarvānhṛdi sthitān 38 |
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro vā pratilomajaḥ |
pūjayetsatataṃ liṃgaṃ tattanmaṃtreṇa sādaram 39 |
kiṃ bahūktena munayaḥ strīṇāmapi tathānyataḥ |
adhikārosti sarveṣāṃ śivaliṃgārcane dvijāḥ 1.21.40 |
dvijānāṃ vaidikenāpi mārgeṇārādhanaṃ varam |
anyeṣāmapi jaṃtūnāṃ vaidikena na saṃmatam 41 |
vaidikānāṃ dvijānāṃ ca pūjā vaidikamārgataḥ |
kartavyānānyamārgeṇa ityāha bhagavāñchivaḥ 42 |
dadhīcigautamādīnāṃ śāpenādagdhacetasām |
dvijānāṃ jāyate śraddhānaiva vaidikakarmaṇi 43 |
yo vaidikamanādṛtya karma smārtamathāpi vā |
anyatsamācarenmartyo na saṃkalpaphalaṃ labhet 44 |
itthaṃ kṛtvārcanaṃ śaṃbhornaivedyāṃtaṃ vidhānataḥ |
pūjayedaṣṭamūrtīśca tatraiva trijaganmayīḥ 45 |
kṣitirāponalo vāyurākāśaḥ sūryyasomakau |
yajamāna iti tvaṣṭau mūrtayaḥ parikīrtitāḥ 46 |
śarvo bhavaśca rudra śca ugrobhīma itīśvaraḥ |
mahādevaḥ paśupatiretānmūrtibhirarcayet 47 |
pūjayetparivāraṃ ca tataḥ śaṃbhoḥ subhaktitaḥ |
īśānādikramāttatra caṃdanākṣatapatrakaiḥ 48 |
īśānaṃ naṃdinaṃ caṃḍaṃ mahākālaṃ ca bhṛṃgiṇam |
vṛṣaṃ skaṃdaṃ kapardīśaṃ somaṃ śukraṃ ca tatkramāt 49 |
agrato vīrabhadraṃ ca pṛṣṭhe kīrtimukhaṃ tathā |
tata ekādaśānrudrā npūjayedvidhinā tataḥ 1.21.50 |
tataḥ paṃcākṣaraṃ japtvā śatarudri yameva ca |
stutīrnānāvidhāḥ kṛtvā paṃcāṃgapaṭhanaṃ tathā 51 |
tataḥ pradakṣiṇāṃ kṛtvā natvā liṃgaṃ visarjayet |
iti proktamaśeṣaṃ ca śivapūjanamādarāt 52 |
rātrāvudaṇmukhaḥ kuryāddevakāryaṃ sadaiva hi |
śivārcanaṃ sadāpyevaṃ śuciḥ kuryādudaṇmukhaḥ 53 |
na prācīmagrataḥ śaṃbhornodīcīṃ śaktisaṃhitān |
na pratīcīṃ yataḥ pṛṣṭhamato grāhyaṃ samāśrayet 54 |
vinā bhasmatripuṃḍreṇa vinā rudrā kṣamālayā |
bilvapatraṃ vinā naiva pūjayecchaṃkaraṃ budhaḥ 55 |
bhasmāprāptau muniśreṣṭhāḥ pravṛtte śivapūjane |
tasmānmṛdāpi kartavyaṃ lalāṭe ca tripuṃḍrakam 56
||1||सूत सूत महाभाग व्यासशिष्य नमोस्तु ते ।
सम्यगुक्तं त्वया तात पार्थिवार्चाविधानकम् १ ।
कामनाभेदमाश्रित्य संख्यां ब्रूहि विधानतः ।
शिवपार्थिवलिंगानां कृपया दीनवत्सल २ ।
सूत उवाच ।
शृणुध्वमृषयः सर्वे पार्थिवार्चाविधानकम् ।
यस्यानुष्ठानमात्रेण कृतकृत्यो भवेन्नरः ३ ।
अकृत्वा पार्थिवं लिंगं योन्यदेवं प्रपूजयेत् ।
वृथा भवति सा पूजा दमदानादिकं वृथा ४ ।
संख्या पार्थिवलिंगानां यथाकामं निगद्यते ।
संख्या सद्यो मुनिश्रेष्ठ निश्चयेन फलप्रदा ५ ।
प्रथमावाहनं तत्र प्रतिष्ठा पूजनं पृथक् ।
लिंगाकारं समं तत्र सर्वं ज्ञेयं पृथक्पृथक् ६ ।
विद्यार्थी पुरुषः प्रीत्या सहस्रमितपार्थिवम् ।
पूजयेच्छिवलिंगं हि निश्चयात्तत्फलप्रदम् ७ ।
नरः पार्थिवलिंगानां धनार्थी च तदर्द्धकम् ।
पुत्रार्थी सार्द्धसाहस्रं वस्त्रार्थी शतपंचक्रम् ८ ।
मोक्षार्थी कोटिगुणितं भूकामश्च सहस्रकम् ।
दयार्थी च त्रिसाहस्रं तीर्थार्थी द्विसहस्रकम् ९ ।
सुहृत्कामी त्रिसाहस्रं वश्यार्थी शतमष्टकम् ।
मारणार्थी सप्तशतं मोहनार्थी शताष्टकम् 1.21.१० ।
उच्चाटनपरश्चैव सहस्रं च यथोक्ततः ।
स्तंभनार्थी सहस्रं तु द्वेषणार्थी तदर्द्धकम् ११ ।
निगडान्मुक्तिकामस्तु सहस्रं सर्द्धमुत्तमम् ।
महाराजभये पंचशतं ज्ञेयं विचक्षणैः १२ ।
चौरादिसंकटे ज्ञेयं पार्थिवानां शतद्वयम् ।
डाकिन्यादिभये पंचशतमुक्तं जपार्थिवम् १३ ।
दारिद्र ये! पंचसाहस्रमयुतं सर्वकामदम् ।
अथ नित्यविधिं वक्ष्ये शृणुध्वं मुनिसत्तमाः १४ ।
एकं पापहरं प्रोक्तं द्विलिंगं चार्थसिद्धिदम् ।
त्रिलिंगं सर्वकामानां कारणं परमीरितम् १५ ।
उत्तरोत्तरमेवं स्यात्पूर्वोक्तगणनाविधि ।
मतांतरमथो वक्ष्ये संख्यायां मुनिभेदतः १६ ।
लिंगानामयुतं कृत्वा पार्थिवानां सुबुद्धिमान् ।
निर्भयो हि भवेन्नूनं महाराजभयं हरेत् १७ ।
कारागृहादिमुक्त्यर्थमयुतं कारयेद्बुधः ।
डाकिन्यादिभये सप्तसहस्रं कारयेत्तथा १८ ।
सहस्राणि पंचपंचाशदपुत्रः प्रकारयेत् ।
लिंगानामयुतेनैव कन्यकासंततिं लभेत् १९ ।
लिंगानामयुतेनैव विष्ण्वादैश्वर्यमाप्नुयात् ।
लिंगानां प्रयुतेनैव ह्यतुलां श्रियमाप्नुयात् 1.21.२० ।
कोटिमेकां तु लिंगानां यः करोति नरो भुवि ।
शिव एव भवेत्सोपि नात्र कार्य्या विचारणा २१ ।
अर्चा पार्थिवलिंगानां कोटियज्ञफलप्रदा ।
भुक्तिदा मुक्तिदा नित्यं ततः कामर्थिनां नृणाम् २२ ।
विना लिंगार्चनं यस्य कालो गच्छति नित्यशः ।
महाहानिर्भवेत्तस्य दुर्वृत्तस्य दुरात्मनः २३ ।
एकतः सर्वदानानि व्रतानि विविधानि च ।
तीर्थानि नियमा यज्ञा लिंगार्चा चैकतः स्मृता २४ ।
कलौ लिंगार्चनं श्रेष्ठं तथा लोके प्रदृश्यते ।
तथा नास्तीति शास्त्राणामेष सिद्धान्तनिश्चयः २५ ।
भुक्तिमुक्तिप्रदं लिंगं विविधापन्निवारणम् ।
पूजयित्वा नरो नित्यं शिवसायुज्यमाप्नुयात् २६ ।
शिवानाममयं लिंगं नित्यं पूज्यं महर्षिभिः ।
यतश्च सर्वलिंगेषु तस्मात्पूज्यं विधानतः २७ ।
उत्तमं मध्यमं नीचं त्रिविधं लिंगमीरितम् ।
मानतो मुनिशार्दूलास्तच्छृणुध्वं वदाम्यहम् २८ ।
चतुरंगुलमुच्छ्रायं रम्यं वेदिकया युतम् ।
उत्तमं लिंगमाख्यातं मुनिभिः शास्त्रकोविदैः २९ ।
तदर्द्धं मध्यमं प्रोक्तं तदर्द्धमघमं स्मृतम् ।
इत्थं त्रिविधमाख्यातमुत्तरोत्तरतः परम् 1.21.३० ।
अनेकलिंगं यो नित्यं भक्तिश्रद्धासमन्वितः ।
पूजयेत्स लभेत्कामान्मनसा मानसेप्सितान् ३१ ।
न लिंगाराधनादन्यत्पुण्यं वेदचतुष्टये ।
विद्यते सर्वशास्त्राणामेष एव विनिश्चयः ३२ ।
सर्वमेतत्परित्यज्य कर्मजालमशेषतः ।
भक्त्या परमया विद्वाँ ल्लिंगमेकं प्रपूजयेत् ३३ ।
लिंगेर्चितेर्चितं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् ।
संसारांबुधिमग्नानां नान्यत्तारणसाधनम् ३४ ।
अज्ञानतिमिरांधानां विषयासक्तचेतसाम् ।
प्लवो नान्योस्ति जगति लिंगाराधनमंतरा ३५ ।
हरिब्रह्मादयो देवा मुनयो यक्षराक्षसाः ।
गंधर्वाश्चरणास्सिद्धा दैतेया दानवास्तथा ३६ ।
नागाः शेषप्रभृतयो गरुडाद्याःखगास्तथा ।
सप्रजापतयश्चान्ये मनवः किन्नरा नराः ३७ ।
पूजयित्वा महाभक्त्या लिंगं सर्वार्थसिद्धिदम् ।
प्राप्ताः कामानभीष्टांश्च तांस्तान्सर्वान्हृदि स्थितान् ३८ ।
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा प्रतिलोमजः ।
पूजयेत्सततं लिंगं तत्तन्मंत्रेण सादरम् ३९ ।
किं बहूक्तेन मुनयः स्त्रीणामपि तथान्यतः ।
अधिकारोस्ति सर्वेषां शिवलिंगार्चने द्विजाः 1.21.४० ।
द्विजानां वैदिकेनापि मार्गेणाराधनं वरम् ।
अन्येषामपि जंतूनां वैदिकेन न संमतम् ४१ ।
वैदिकानां द्विजानां च पूजा वैदिकमार्गतः ।
कर्तव्यानान्यमार्गेण इत्याह भगवाञ्छिवः ४२ ।
दधीचिगौतमादीनां शापेनादग्धचेतसाम् ।
द्विजानां जायते श्रद्धानैव वैदिककर्मणि ४३ ।
यो वैदिकमनादृत्य कर्म स्मार्तमथापि वा ।
अन्यत्समाचरेन्मर्त्यो न संकल्पफलं लभेत् ४४ ।
इत्थं कृत्वार्चनं शंभोर्नैवेद्यांतं विधानतः ।
पूजयेदष्टमूर्तीश्च तत्रैव त्रिजगन्मयीः ४५ ।
क्षितिरापोनलो वायुराकाशः सूर्य्यसोमकौ ।
यजमान इति त्वष्टौ मूर्तयः परिकीर्तिताः ४६ ।
शर्वो भवश्च रुद्र श्च उग्रोभीम इतीश्वरः ।
महादेवः पशुपतिरेतान्मूर्तिभिरर्चयेत् ४७ ।
पूजयेत्परिवारं च ततः शंभोः सुभक्तितः ।
ईशानादिक्रमात्तत्र चंदनाक्षतपत्रकैः ४८ ।
ईशानं नंदिनं चंडं महाकालं च भृंगिणम् ।
वृषं स्कंदं कपर्दीशं सोमं शुक्रं च तत्क्रमात् ४९ ।
अग्रतो वीरभद्रं च पृष्ठे कीर्तिमुखं तथा ।
तत एकादशान्रुद्रा न्पूजयेद्विधिना ततः 1.21.५० ।
ततः पंचाक्षरं जप्त्वा शतरुद्रि यमेव च ।
स्तुतीर्नानाविधाः कृत्वा पंचांगपठनं तथा ५१ ।
ततः प्रदक्षिणां कृत्वा नत्वा लिंगं विसर्जयेत् ।
इति प्रोक्तमशेषं च शिवपूजनमादरात् ५२ ।
रात्रावुदण्मुखः कुर्याद्देवकार्यं सदैव हि ।
शिवार्चनं सदाप्येवं शुचिः कुर्यादुदण्मुखः ५३ ।
न प्राचीमग्रतः शंभोर्नोदीचीं शक्तिसंहितान् ।
न प्रतीचीं यतः पृष्ठमतो ग्राह्यं समाश्रयेत् ५४ ।
विना भस्मत्रिपुंड्रेण विना रुद्रा क्षमालया ।
बिल्वपत्रं विना नैव पूजयेच्छंकरं बुधः ५५ ।
भस्माप्राप्तौ मुनिश्रेष्ठाः प्रवृत्ते शिवपूजने ।
तस्मान्मृदापि कर्तव्यं ललाटे च त्रिपुंड्रकम् ५६
iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ sādhyasādhanakhaṇḍe pārthivapūjanavarṇanaṃ nāmaikaviṃśo'dhyāyaḥ 21 |