svāmikārtikacaritagarbhitaśivāśivacaritavarṇanam
brahmovāca
nihataṃ tārakaṃ dṛṣṭvā devā viṣṇupurogamāḥ |
tuṣṭuvuśśāṃkariṃ bhaktyā sarve'nye muditānanāḥ
||1||निहतं तारकं दृष्ट्वा देवा विष्णुपुरोगमाः ।
तुष्टुवुश्शांकरिं भक्त्या सर्वेऽन्ये मुदिताननाः
devā ūcuḥ
namaḥ kalyāṇarūpāya namaste viśvamaṃgala |
viśvabaṃdho namaste'stu namaste viśvabhāvana
||2||नमः कल्याणरूपाय नमस्ते विश्वमंगल ।
विश्वबंधो नमस्तेऽस्तु नमस्ते विश्वभावन
namostu te dānavavaryahaṃtre bāṇāsuraprāṇaharāya deva |
pralaṃbanāśāya pavitrarūpiṇe namonamaśśaṃkaratāta tubhyam
||3||नमोस्तु ते दानववर्यहंत्रे बाणासुरप्राणहराय देव ।
प्रलंबनाशाय पवित्ररूपिणे नमोनमश्शंकरतात तुभ्यम्
tvameva karttā jagatāṃ ca bharttā tvameva harttā śucija prasīda |
prapañcabhūtastava lokabiṃbaḥ prasīda śambhvātmaja dīnabaṃdho
||4||त्वमेव कर्त्ता जगतां च भर्त्ता त्वमेव हर्त्ता शुचिज प्रसीद ।
प्रपञ्चभूतस्तव लोकबिंबः प्रसीद शम्भ्वात्मज दीनबंधो
devarakṣākara svāminrakṣa nassarvadā prabho |
devaprāṇāvana kara prasīda karuṇākara
||5||देवरक्षाकर स्वामिन्रक्ष नस्सर्वदा प्रभो ।
देवप्राणावन कर प्रसीद करुणाकर
hatvā te tārakaṃ daityaṃ parivārayutaṃ vibho |
mocitāssakalā devā vipadbhyaḥ parameśvara
||6||हत्वा ते तारकं दैत्यं परिवारयुतं विभो ।
मोचितास्सकला देवा विपद्भ्यः परमेश्वर
brahmovāca
evaṃ stutaḥ kumāro'sau devairviṣṇumukhaiḥ prabhuḥ |
varāndadāvabhinavānsarvebhyaḥ kramaśo mune
||7||एवं स्तुतः कुमारोऽसौ देवैर्विष्णुमुखैः प्रभुः ।
वरान्ददावभिनवान्सर्वेभ्यः क्रमशो मुने
śailānnirīkṣya stuvatastatassa giriśātmajaḥ |
suprasannataro bhūtvā provāca pradadadvarān
||8||शैलान्निरीक्ष्य स्तुवतस्ततस्स गिरिशात्मजः ।
सुप्रसन्नतरो भूत्वा प्रोवाच प्रददद्वरान्
skanda uvāca
yūyaṃ sarve parvatā hi pūjanīyāstapasvibhiḥ |
karmibhirjñānibhiścaiva sevyamānā bhaviṣyatha
||9||यूयं सर्वे पर्वता हि पूजनीयास्तपस्विभिः ।
कर्मिभिर्ज्ञानिभिश्चैव सेव्यमाना भविष्यथ
śaṃbhorviśiṣṭarūpāṇi liṃgarūpāṇi caiva hi |
bhaviṣyatha na saṃdehaḥ parvatā vacanānmama
||10||शंभोर्विशिष्टरूपाणि लिंगरूपाणि चैव हि ।
भविष्यथ न संदेहः पर्वता वचनान्मम
yo'yaṃ mātāmaho me'dya himavānparvatottamaḥ |
tapasvināṃ mahābhāgaḥ phalado hi bhaviṣyati
||11||योऽयं मातामहो मेऽद्य हिमवान्पर्वतोत्तमः ।
तपस्विनां महाभागः फलदो हि भविष्यति
devā ūcuḥ
evaṃ dattvā varānhatvā tārakaṃ cāsurādhipam |
tvayā kṛtāśca sukhino vayaṃ sarve carācarāḥ
||12||एवं दत्त्वा वरान्हत्वा तारकं चासुराधिपम् ।
त्वया कृताश्च सुखिनो वयं सर्वे चराचराः
idānīṃ khalu suprītyā kailāsaṃ giriśālayam |
jananī janakau draṣṭuṃ śivāśaṃbhū tvamarhasi
||13||इदानीं खलु सुप्रीत्या कैलासं गिरिशालयम् ।
जननी जनकौ द्रष्टुं शिवाशंभू त्वमर्हसि
brahmovāca
ityuktvā nikhilā devā viṣṇvādyā prāptaśāsanāḥ |
kṛtvā mahotsavaṃ bhūri sakumārā yayurgirim
||14||इत्युक्त्वा निखिला देवा विष्ण्वाद्या प्राप्तशासनाः ।
कृत्वा महोत्सवं भूरि सकुमारा ययुर्गिरिम्
kumāre gacchati vibhau kailāsaṃ śaṃkarālayam |
mahāmaṃgalamuttasthau jayaśabdo babhūva ha
||15||कुमारे गच्छति विभौ कैलासं शंकरालयम् ।
महामंगलमुत्तस्थौ जयशब्दो बभूव ह
āruroha kumāro'sau vimānaṃ paramarddhimat |
sarvatolaṃkṛtaṃ ramyaṃ sarvopari virājitam
||16||आरुरोह कुमारोऽसौ विमानं परमर्द्धिमत् ।
सर्वतोलंकृतं रम्यं सर्वोपरि विराजितम्
ahaṃ viṣṇuśca samudau tadā cāmaradhāriṇau |
guha mūrdhni mahāprītyā mune'bhūva hyataṃdritau
||17||अहं विष्णुश्च समुदौ तदा चामरधारिणौ ।
गुह मूर्ध्नि महाप्रीत्या मुनेऽभूव ह्यतंद्रितौ
indrādyā amarāssarve kurvaṃto guhasevanam |
yathocitaṃ caturdikṣu jagmuśca pramudāstadā
||18||इन्द्राद्या अमरास्सर्वे कुर्वंतो गुहसेवनम् ।
यथोचितं चतुर्दिक्षु जग्मुश्च प्रमुदास्तदा
śaṃbhorjayaṃ prabhāṣaṃtaḥ prāpuste śaṃbhuparvatam |
sānaṃdā viviśustatroccarito maṃgaladhvaniḥ
||19||शंभोर्जयं प्रभाषंतः प्रापुस्ते शंभुपर्वतम् ।
सानंदा विविशुस्तत्रोच्चरितो मंगलध्वनिः
dṛṣṭvā śivaṃ śivāṃ caiva sarve viṣṇvādayo drutam |
praṇamya śaṃkaraṃ bhaktyā karau baddhvā vinamrakāḥ
||20||दृष्ट्वा शिवं शिवां चैव सर्वे विष्ण्वादयो द्रुतम् ।
प्रणम्य शंकरं भक्त्या करौ बद्ध्वा विनम्रकाः
kumāro'pi vinītātmā vimānādavatīrya ca |
praṇanāma mudā śaṃbhuṃ śivāṃ siṃhāsanasthitām
||21||कुमारोऽपि विनीतात्मा विमानादवतीर्य च ।
प्रणनाम मुदा शंभुं शिवां सिंहासनस्थिताम्
atha dṛṣṭvā kumāraṃ taṃ tanayaṃ prāṇavallabham |
tau daṃpatī śivau devau mumudāte'ti nārada
||22||अथ दृष्ट्वा कुमारं तं तनयं प्राणवल्लभम् ।
तौ दंपती शिवौ देवौ मुमुदातेऽति नारद
mahāprabhussamutthāpya tamutsaṃge nyaveśayat |
mūrdhni jaghrau mudā snehāttaṃ pasparśa kareṇa ha
||23||महाप्रभुस्समुत्थाप्य तमुत्संगे न्यवेशयत् ।
मूर्ध्नि जघ्रौ मुदा स्नेहात्तं पस्पर्श करेण ह
mahānaṃdabharaḥ śaṃbhuścakāra mukhacuṃbanam |
kumārasya mahāsnehāt tārakārermahāprabhoḥ
||24||महानंदभरः शंभुश्चकार मुखचुंबनम् ।
कुमारस्य महास्नेहात् तारकारेर्महाप्रभोः
śivāpi taṃ samutthāpya svotsaṃge saṃnyaveśayat |
kṛtvā mūrdhni mahāsnehāt tanmukhābjaṃ cucumba hi
||25||शिवापि तं समुत्थाप्य स्वोत्संगे संन्यवेशयत् ।
कृत्वा मूर्ध्नि महास्नेहात् तन्मुखाब्जं चुचुम्ब हि
tayostadā mahāmodo vavṛdhe'tīva nārada |
daṃpatyoḥ śivayostāta bhavācāraṃ prakurvatoḥ
||26||तयोस्तदा महामोदो ववृधेऽतीव नारद ।
दंपत्योः शिवयोस्तात भवाचारं प्रकुर्वतोः
tadotsavo mahānāsīnnānāvidhiḥ śivālaye |
jayaśabdo namaśśabdo babhūvātīva sarvataḥ
||27||तदोत्सवो महानासीन्नानाविधिः शिवालये ।
जयशब्दो नमश्शब्दो बभूवातीव सर्वतः
tatassuragaṇāssarve viṣṇvādyā munayastathā |
supraṇamya mudā śaṃbhuṃ tuṣṭuvussaśivaṃ mune
||28||ततस्सुरगणास्सर्वे विष्ण्वाद्या मुनयस्तथा ।
सुप्रणम्य मुदा शंभुं तुष्टुवुस्सशिवं मुने
devā ūcuḥ
devadeva mahādeva bhaktānāmabhayaprada |
namo namaste bahuśaḥ kṛpākara maheśvara
||29||देवदेव महादेव भक्तानामभयप्रद ।
नमो नमस्ते बहुशः कृपाकर महेश्वर
adbhutā te mahādeva mahālīlā sukhapradā |
sarveṣāṃ śaṃkara satāṃ dīnabaṃdho mahāprabho
||30||अद्भुता ते महादेव महालीला सुखप्रदा ।
सर्वेषां शंकर सतां दीनबंधो महाप्रभो
evaṃ mūḍhadhiyaścājñāḥ pūjāyāṃ te sanātanam |
āvāhanaṃ na jānīmo gatiṃ naiva prabhodbhutām
||31||एवं मूढधियश्चाज्ञाः पूजायां ते सनातनम् ।
आवाहनं न जानीमो गतिं नैव प्रभोद्भुताम्
gaṃgāsaliladhārāya hyādhārāya guṇātmane |
namaste tridaśeśāya śaṃkarāya namonamaḥ
||32||गंगासलिलधाराय ह्याधाराय गुणात्मने ।
नमस्ते त्रिदशेशाय शंकराय नमोनमः
vṛṣāṃkāya maheśāya gaṇānāṃ pataye namaḥ |
sarveśvarāya devāya trilokapataye namaḥ
||33||वृषांकाय महेशाय गणानां पतये नमः ।
सर्वेश्वराय देवाय त्रिलोकपतये नमः
saṃhartre jagatāṃ nātha sarveṣāṃ te namo namaḥ |
bhartre kartre ca deveśa triguṇeśāya śāśvate
||34||संहर्त्रे जगतां नाथ सर्वेषां ते नमो नमः ।
भर्त्रे कर्त्रे च देवेश त्रिगुणेशाय शाश्वते
visaṃgāya pareśāya śivāya paramātmane |
niṣprapaṃcāya śuddhāya paramāyāvyayāya ca
||35||विसंगाय परेशाय शिवाय परमात्मने ।
निष्प्रपंचाय शुद्धाय परमायाव्ययाय च
daṇḍahastāya kālāya pāśahastāya te namaḥ |
vedamaṃtrapradhānāya śatajihvāya te namaḥ
||36||दण्डहस्ताय कालाय पाशहस्ताय ते नमः ।
वेदमंत्रप्रधानाय शतजिह्वाय ते नमः
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca sthāvaraṃ jaṃgamaṃ ca yat |
tava dehātsamutpannaṃ sarvathā parameśvara
||37||भूतं भव्यं भविष्यच्च स्थावरं जंगमं च यत् ।
तव देहात्समुत्पन्नं सर्वथा परमेश्वर
pāhi nassarvadā svāminprasīda bhagavanprabho |
vayaṃ te śaraṇāpannāḥ sarvathā parameśvara
||38||पाहि नस्सर्वदा स्वामिन्प्रसीद भगवन्प्रभो ।
वयं ते शरणापन्नाः सर्वथा परमेश्वर
śitikaṇṭhāya rudrāya svāhākārāya te namaḥ |
arūpāya sarūpāya viśvarūpāya te namaḥ
||39||शितिकण्ठाय रुद्राय स्वाहाकाराय ते नमः ।
अरूपाय सरूपाय विश्वरूपाय ते नमः
śivāya nīlakaṃṭhāya citābhasmāṃgadhāriṇe |
nityaṃ nīlaśikhaṃḍāya śrīkaṇṭhāya namonamaḥ
||40||शिवाय नीलकंठाय चिताभस्मांगधारिणे ।
नित्यं नीलशिखंडाय श्रीकण्ठाय नमोनमः
sarvapraṇatadehāya saṃyamapraṇatāya ca |
mahādevāya śarvāya sarvārcitapadāya ca
||41||सर्वप्रणतदेहाय संयमप्रणताय च ।
महादेवाय शर्वाय सर्वार्चितपदाय च
tvaṃ brahmā sarvadevānāṃ rudrāṇāṃ nīlalohitaḥ |
ātmā ca sarvabhūtānāṃ sāṃkhyaiḥ puruṣa ucyase
||42||त्वं ब्रह्मा सर्वदेवानां रुद्राणां नीललोहितः ।
आत्मा च सर्वभूतानां सांख्यैः पुरुष उच्यसे
parvatānāṃ sumerustvaṃ nakṣatrāṇāṃ ca candramā |
ṛṣīṇāṃ ca vaśiṣṭhastvaṃ devānāṃ vāsavastathā
||43||पर्वतानां सुमेरुस्त्वं नक्षत्राणां च चन्द्रमा ।
ऋषीणां च वशिष्ठस्त्वं देवानां वासवस्तथा
akārassarvavedānāṃ trātā bhava maheśvara |
tvaṃ ca lokahitārthāya bhūtāni pariṣiṃcasi
||44||अकारस्सर्ववेदानां त्राता भव महेश्वर ।
त्वं च लोकहितार्थाय भूतानि परिषिंचसि
maheśvara mahābhāga śubhāśubhanirīkṣaka |
āpyāyāsmānhi deveśa kartṝnvai vacanaṃ tava
||45||महेश्वर महाभाग शुभाशुभनिरीक्षक ।
आप्यायास्मान्हि देवेश कर्तॄन्वै वचनं तव
rūpakoṭisahasreṣu rūpakoṭiśateṣu te |
aṃtaṃ gaṃtuṃ na śaktāḥ sma devadeva namostu te
||46||रूपकोटिसहस्रेषु रूपकोटिशतेषु ते ।
अंतं गंतुं न शक्ताः स्म देवदेव नमोस्तु ते
brahmovāca
iti stutvākhilā devā viṣṇvādyā pramukhasthitāḥ |
muhurmuhussupraṇamya skaṃdaṃ kṛtvā purassaram
||47||इति स्तुत्वाखिला देवा विष्ण्वाद्या प्रमुखस्थिताः ।
मुहुर्मुहुस्सुप्रणम्य स्कंदं कृत्वा पुरस्सरम्
devastutiṃ samākarṇya śivassarveśvarassvarāṭ |
suprasanno babhūvātha vijahāsa dayāparaḥ
||48||देवस्तुतिं समाकर्ण्य शिवस्सर्वेश्वरस्स्वराट् ।
सुप्रसन्नो बभूवाथ विजहास दयापरः
uvāca suprasannātmā viṣṇvādīnsurasattamān |
śaṃkaraḥ parameśāno dīnabaṃdhussatāṃ gatiḥ
||49||उवाच सुप्रसन्नात्मा विष्ण्वादीन्सुरसत्तमान् ।
शंकरः परमेशानो दीनबंधुस्सतां गतिः
śiva uvāca
he hare he vidhe devā vākyaṃ me śṛṇutādarāt |
sarvathāhaṃ satāṃ trātā devānāṃ vaḥ kṛpānidhiḥ
||50||हे हरे हे विधे देवा वाक्यं मे शृणुतादरात् ।
सर्वथाहं सतां त्राता देवानां वः कृपानिधिः
duṣṭahaṃtā trilokeśaśśaṃkaro bhaktavatsalaḥ |
kartā bhartā ca hartā ca sarveṣāṃ nirvikāravān
||51||दुष्टहंता त्रिलोकेशश्शंकरो भक्तवत्सलः ।
कर्ता भर्ता च हर्ता च सर्वेषां निर्विकारवान्
yadā yadā bhavedduḥkhaṃ yuṣmākaṃ devasattamāḥ |
tadā tadā māṃ yūyaṃ vai bhajaṃtu sukhahetave
||52||यदा यदा भवेद्दुःखं युष्माकं देवसत्तमाः ।
तदा तदा मां यूयं वै भजंतु सुखहेतवे
brahmovāca
ityājñaptastadā devā viṣṇvādyāssamunīśvarāḥ |
śivaṃ praṇamya saśivaṃ kumāraṃ ca mudānvitāḥ
||53||इत्याज्ञप्तस्तदा देवा विष्ण्वाद्यास्समुनीश्वराः ।
शिवं प्रणम्य सशिवं कुमारं च मुदान्विताः
kathayaṃto yaśo ramyaṃ śivayośśāṃkareśca tat |
ānandaṃ paramaṃ prāpya svadhāmāni yayu rmune
||54||कथयंतो यशो रम्यं शिवयोश्शांकरेश्च तत् ।
आनन्दं परमं प्राप्य स्वधामानि ययु र्मुने
śivopi śivayā sārddhaṃ sagaṇaḥ parameśvaraḥ |
kumāreṇayutaḥ prītyovāsa tasmingirau mudā
||55||शिवोपि शिवया सार्द्धं सगणः परमेश्वरः ।
कुमारेणयुतः प्रीत्योवास तस्मिन्गिरौ मुदा
ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ kaumāraṃ caritaṃ mune |
śaivaṃ ca sukhadaṃ divyaṃ kimanyacchrotumicchasi
||56||इत्येवं कथितं सर्वं कौमारं चरितं मुने ।
शैवं च सुखदं दिव्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ caturthe kumārakhaṃḍe svāmikārtikacaritagarbhitaśivāśivacaritavarṇanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ || 12 ||