yuddhavarṇanam
brahmovāca
atha devā mahīṃ hitvā mahiṣāsurapīḍitāḥ ||
natvā gaurīṃ tapasyaṃtīṃ jagmuḥ śaraṇamākulāḥ
||1||अथ देवा महीं हित्वा महिषासुरपीडिताः ॥
नत्वा गौरीं तपस्यंतीं जग्मुः शरणमाकुलाः
atha tānabhayaṃ dehi devīti bhayavihvalān ||
amarānvīkṣya sā devī kiṃ kāryamiti cābhyadhāt
||2||अथ तानभयं देहि देवीति भयविह्वलान् ॥
अमरान्वीक्ष्य सा देवी किं कार्यमिति चाभ्यधात्
tato vijñāpayāmāsurdaityeṃdrādbhayamātmanām ||
devyai baddhāṃjalipuṭā devā iṃdrapurogamāḥ
||3||ततो विज्ञापयामासुर्दैत्येंद्राद्भयमात्मनाम् ॥
देव्यै बद्धांजलिपुटा देवा इंद्रपुरोगमाः
devā ūcuḥ
apsarobhiḥ parivṛtaḥ sukhaṃ krīḍati naṃdane ||
airāvatamukhānsarvāndiṅnāgānnijamaṃdire
||4||अप्सरोभिः परिवृतः सुखं क्रीडति नंदने ॥
ऐरावतमुखान्सर्वान्दिङ्नागान्निजमंदिरे
āvasayanvinodārthamaṃganābhiḥ sahāgatān ||
uccaiḥśravaḥpurogānāmupabhogaṃ karotyasau
||5||आवसयन्विनोदार्थमंगनाभिः सहागतान् ॥
उच्चैःश्रवःपुरोगानामुपभोगं करोत्यसौ
maṃdurāsvasya ramyāsu dṛśyaṃte lakṣakoṭayaḥ ||
hutāśavāhanaṃ meṣaṃ putrārohārthamīpsati
||6||मंदुरास्वस्य रम्यासु दृश्यंते लक्षकोटयः ॥
हुताशवाहनं मेषं पुत्रारोहार्थमीप्सति
yāmyaṃ mahiṣamānīya śakaṭe so'bhyavāhayat ||
siddhīrākṛṣya sakalā gṛhakarmaṇi cādiśat
||7||याम्यं महिषमानीय शकटे सोऽभ्यवाहयत् ॥
सिद्धीराकृष्य सकला गृहकर्मणि चादिशत्
apsaraḥsaṃghamakhilamātmasevārthamānayat ||
anyatkimapi yadvastu ratnabhūtaṃ jagattraye
||8||अप्सरःसंघमखिलमात्मसेवार्थमानयत् ॥
अन्यत्किमपि यद्वस्तु रत्नभूतं जगत्त्रये
anāhṛtaṃ punarhartuṃ na viśrāmyati kopavān ||
vayaṃ ca sevakā bhūtvā nityaṃ bhītisamanvitāḥ
||9||अनाहृतं पुनर्हर्तुं न विश्राम्यति कोपवान् ॥
वयं च सेवका भूत्वा नित्यं भीतिसमन्विताः
pūjayaṃtaśca tasyājñāṃ nānyāṃ vīkṣāmahe gatim ||
śaraṇāgatasaṃtrāṇaṃ tapaḥphalamudāhṛtam
||10||पूजयंतश्च तस्याज्ञां नान्यां वीक्षामहे गतिम् ॥
शरणागतसंत्राणं तपःफलमुदाहृतम्
durjayo'yaṃ varo daityaḥ sarveṣāṃ balināmapi ||
surāṇāmapi daityānāṃ śivāllabdhavarodayaḥ
||11||दुर्जयोऽयं वरो दैत्यः सर्वेषां बलिनामपि ॥
सुराणामपि दैत्यानां शिवाल्लब्धवरोदयः
asya śṛṃgāhataḥ siṃdhurvyāvarjitamiti bruvan ||
ratnopahāradānena nityaṃ tatprītimicchati
||12||अस्य शृंगाहतः सिंधुर्व्यावर्जितमिति ब्रुवन् ॥
रत्नोपहारदानेन नित्यं तत्प्रीतिमिच्छति
parvatāṃśca samutkṣipya śṛṃgāgreṇa mahoddhataḥ ||
krīḍati kṣoditāśeṣadhātudhūlivilepanaiḥ
||13||पर्वतांश्च समुत्क्षिप्य शृंगाग्रेण महोद्धतः ॥
क्रीडति क्षोदिताशेषधातुधूलिविलेपनैः
na śakyamatulaṃ tasya balamanyadurāsadam ||
svayameva vijānīhi hatvā te nijatejasā
||14||न शक्यमतुलं तस्य बलमन्यदुरासदम् ॥
स्वयमेव विजानीहि हत्वा ते निजतेजसा
śaṃbhuśaktiḥ parā seyaṃ strīrūpeṇātra dṛśyate ||
tvayaivāyaṃ nihaṃtavyaḥ śivāllabdhavaro hyayam
||15||शंभुशक्तिः परा सेयं स्त्रीरूपेणात्र दृश्यते ॥
त्वयैवायं निहंतव्यः शिवाल्लब्धवरो ह्ययम्
na jānīmo vayaṃ devi kiṃcicchaṃbhuviceṣṭitam ||
kevalaṃ pālanīyāḥ sma jaganmātrā sadā tvayā
||16||न जानीमो वयं देवि किंचिच्छंभुविचेष्टितम् ॥
केवलं पालनीयाः स्म जगन्मात्रा सदा त्वया
iti teṣāṃ bhayārtānāmākarṇya vacanaṃ śubham ||
vyājahāra prasannātmā devī dattvābhayaṃ tadā
||17||इति तेषां भयार्तानामाकर्ण्य वचनं शुभम् ॥
व्याजहार प्रसन्नात्मा देवी दत्त्वाभयं तदा
śaraṇāgatasaṃtrāṇaṃ tapasi sthitayā mayā ||
karttavyamamarāḥ kālātkṣīṇaḥ śatrurbhaviṣyati
||18||शरणागतसंत्राणं तपसि स्थितया मया ॥
कर्त्तव्यममराः कालात्क्षीणः शत्रुर्भविष्यति
upāyena samākṛṣya haniṣyāmi mahāsuram ||
nirāgasastu hananamadya me na hi yujyate
||19||उपायेन समाकृष्य हनिष्यामि महासुरम् ॥
निरागसस्तु हननमद्य मे न हि युज्यते
dharmage dharmabhettāraḥ śalabhatvaṃ vrajaṃti hi ||
devāstadvacanaṃ śrutvā praṇamya girikanyakām
||20||धर्मगे धर्मभेत्तारः शलभत्वं व्रजंति हि ॥
देवास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रणम्य गिरिकन्यकाम्
jagmuryathāgataṃ sarve nirbhayā hṛṣṭacetasaḥ
||21||जग्मुर्यथागतं सर्वे निर्भया हृष्टचेतसः
gateṣu teṣu deveṣu gaurī kamalalocanā ||
babhūva mohinī śaktiḥ kāṃtiyuktā tatodarī
||22||गतेषु तेषु देवेषु गौरी कमललोचना ॥
बभूव मोहिनी शक्तिः कांतियुक्ता ततोदरी
sā devī dikṣu śaileṣu caturṣvaruṇabhūbhṛtaḥ ||
rakṣārthaṃ sthāpitavatī caturo baṭukānvarān
||23||सा देवी दिक्षु शैलेषु चतुर्ष्वरुणभूभृतः ॥
रक्षार्थं स्थापितवती चतुरो बटुकान्वरान्
yadā kailāsaśikharādāgatā śailakanyakā ||
anvagacchansevamānāścatasro mātarastadā
||24||यदा कैलासशिखरादागता शैलकन्यका ॥
अन्वगच्छन्सेवमानाश्चतस्रो मातरस्तदा
dundubhiḥ satyavatyākhyā tathā cānavamī parā ||
sundarīti catasrastāmanvayuḥ paricārikāḥ
||25||दुन्दुभिः सत्यवत्याख्या तथा चानवमी परा ॥
सुन्दरीति चतस्रस्तामन्वयुः परिचारिकाः
vimuñcatātithiṃ śrāṃtaṃ kṣutpipāsā samanvitam ||
aruṇādrimimaṃ draṣṭuṃ nānyamityabravīcca tān
||26||विमुञ्चतातिथिं श्रांतं क्षुत्पिपासा समन्वितम् ॥
अरुणाद्रिमिमं द्रष्टुं नान्यमित्यब्रवीच्च तान्
sīmāśalasthitānvīrāṃstānādiśya balādhikān ||
tapaścacārādrikanyā gautamāśramasannidhau
||27||सीमाशलस्थितान्वीरांस्तानादिश्य बलाधिकान् ॥
तपश्चचाराद्रिकन्या गौतमाश्रमसन्निधौ
tasyāṃ tapatyāṃ tanvaṃgyāṃ na tāpaḥ kaścidapyabhūt ||
vavarṣa kāle jaladaḥ saphalāścābhavandrumāḥ
||28||तस्यां तपत्यां तन्वंग्यां न तापः कश्चिदप्यभूत् ॥
ववर्ष काले जलदः सफलाश्चाभवन्द्रुमाः
virodhīni ca sattvāni mumucuḥ pūrvamatsaram ||
āśramaḥ sarvajantūnāṃ śaraṇyo'bhūdbhayāpahaḥ
||29||विरोधीनि च सत्त्वानि मुमुचुः पूर्वमत्सरम् ॥
आश्रमः सर्वजन्तूनां शरण्योऽभूद्भयापहः
yojanadvayaparyaṃtaṃ sīmāśaileṣu saṃsthitaiḥ ||
catubhirvaṭakaiḥ śūrai rakṣitaścāruṇācalaḥ
||30||योजनद्वयपर्यंतं सीमाशैलेषु संस्थितैः ॥
चतुभिर्वटकैः शूरै रक्षितश्चारुणाचलः
nodabhūtkaścana trāso na ca dṛṣṭo bhayodayaḥ ||
na vyādhipīḍanaṃ cāsīttatra nārivijṛṃbhaṇam
||31||नोदभूत्कश्चन त्रासो न च दृष्टो भयोदयः ॥
न व्याधिपीडनं चासीत्तत्र नारिविजृंभणम्
kṛtārthā munayaḥ sarve praśaṃsaṃto nagātmajām ||
śivalokapadaṃ kecitpratyaśaṃsaṃstathāśramam
||32||कृतार्था मुनयः सर्वे प्रशंसंतो नगात्मजाम् ॥
शिवलोकपदं केचित्प्रत्यशंसंस्तथाश्रमम्
sā ca gaurī tapo ghoraṃ kurvatī ca divāniśam ||
na tṛptimāyayau bālā śivasaṃtoṣakārakam
||33||सा च गौरी तपो घोरं कुर्वती च दिवानिशम् ॥
न तृप्तिमाययौ बाला शिवसंतोषकारकम्
mahiṣaśca mahāvīryo mṛgayāṃ kartumudyataḥ ||
cacāra kānanaṃ sarvaṃ vidūre śoṇabhūbhṛtaḥ
||34||महिषश्च महावीर्यो मृगयां कर्तुमुद्यतः ॥
चचार काननं सर्वं विदूरे शोणभूभृतः
daityasainyasamāyukto mṛgayūthānyanekaśaḥ ||
vaneṣu nighnastarasā vicacārāśu bhakṣayan
||35||दैत्यसैन्यसमायुक्तो मृगयूथान्यनेकशः ॥
वनेषु निघ्नस्तरसा विचचाराशु भक्षयन्
dhanvibhirbalibhirvīrairmṛgāḥ kecidanudrutāḥ ||
bhayārttāḥ paridhāvaṃtaḥ prāviśaṃstaṃ tathāśramam
||36||धन्विभिर्बलिभिर्वीरैर्मृगाः केचिदनुद्रुताः ॥
भयार्त्ताः परिधावंतः प्राविशंस्तं तथाश्रमम्
anuvrajanto ditijā mṛgāṃstānhaṃtumudyatāḥ ||
vāritā baṭukairvīrairmā yātātreti satvaraiḥ
||37||अनुव्रजन्तो दितिजा मृगांस्तान्हंतुमुद्यताः ॥
वारिता बटुकैर्वीरैर्मा यातात्रेति सत्वरैः
kimatreti tadā pṛṣṭā baṭukā duṣṭadānavaiḥ ||
tapasyati varārohā kanyātretyāhuraṃjasā
||38||किमत्रेति तदा पृष्टा बटुका दुष्टदानवैः ॥
तपस्यति वरारोहा कन्यात्रेत्याहुरंजसा
na kenacitpraveṣṭavyaṃ balinā munisevitam ||
tapaḥsthānamidaṃ devyāḥ śaraṇāgatarakṣakam
||39||न केनचित्प्रवेष्टव्यं बलिना मुनिसेवितम् ॥
तपःस्थानमिदं देव्याः शरणागतरक्षकम्
iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā balino duṣṭadānavāḥ ||
tatheti vinivṛttyāśu karttavyaṃ samaciṃtayan
||40||इति तेषां वचः श्रुत्वा बलिनो दुष्टदानवाः ॥
तथेति विनिवृत्त्याशु कर्त्तव्यं समचिंतयन्
māyayā pakṣirūpāste praviśyāśramamādarāt ||
ārāmavṛkṣaśākhāsu niṣeduḥ khādihekṣitum
||41||मायया पक्षिरूपास्ते प्रविश्याश्रममादरात् ॥
आरामवृक्षशाखासु निषेदुः खादिहेक्षितुम्
sā punarllasitāraṇye sarvartukusumānvite ||
tapasyantī tadā dṛṣṭā māyā daityasya sainikaiḥ
||42||सा पुनर्ल्लसितारण्ये सर्वर्तुकुसुमान्विते ॥
तपस्यन्ती तदा दृष्टा माया दैत्यस्य सैनिकैः
rūpalāvaṇyate tasyā niścayaṃ tapasi sthitam ||
vīkṣya te vismayopetā gatvā tasmai nyavedayan
||43||रूपलावण्यते तस्या निश्चयं तपसि स्थितम् ॥
वीक्ष्य ते विस्मयोपेता गत्वा तस्मै न्यवेदयन्
sa smarārto vṛddharūpaḥ praviveśāśramaṃ tadā ||
pūjito'syāḥ sakhībhiśca gataśrāṃtiriva sthitaḥ
||44||स स्मरार्तो वृद्धरूपः प्रविवेशाश्रमं तदा ॥
पूजितोऽस्याः सखीभिश्च गतश्रांतिरिव स्थितः
vṛddho'pṛcchatkimarthaṃ tu tapo'syā iti tāstathā ||
bālā kāṃtaprasādārthaṃ ciramatra tapasyati
||45||वृद्धोऽपृच्छत्किमर्थं तु तपोऽस्या इति तास्तथा ॥
बाला कांतप्रसादार्थं चिरमत्र तपस्यति
paraṃ sa balavānkāṃto na kadāpi prasīdati ||
kāryaṃ vivāhasamaye manorathaṃ yathocitam
||46||परं स बलवान्कांतो न कदापि प्रसीदति ॥
कार्यं विवाहसमये मनोरथं यथोचितम्
apūrvaprabhuṇā tena navopakaraṇaṃ mahat ||
sadyojātakulālena sadyaḥ sṛṣṭairvipācitaiḥ
||47||अपूर्वप्रभुणा तेन नवोपकरणं महत् ॥
सद्योजातकुलालेन सद्यः सृष्टैर्विपाचितैः
bhājanarapi sādyaskairnyastaḥ pakvaiśca śālibhiḥ ||
tādṛśaiḥ sādhanaiḥ sarvaistādṛśairdravyasaṃcayaiḥ
||48||भाजनरपि साद्यस्कैर्न्यस्तः पक्वैश्च शालिभिः ॥
तादृशैः साधनैः सर्वैस्तादृशैर्द्रव्यसंचयैः
apūrvadṛṣṭavibhavaiḥ kāryaṃ syādupakāraṇam ||
siddhe tathopakaraṇe'syāḥ sadyo'stu svayaṃvaraḥ
||49||अपूर्वदृष्टविभवैः कार्यं स्यादुपकारणम् ॥
सिद्धे तथोपकरणेऽस्याः सद्योऽस्तु स्वयंवरः
iti tāsāṃ vacaḥ śrutvā vihasanmahiṣo'bhyadhāt ||
tapaḥphalamahaṃ prāptaḥ satyamasyā iti sthitam ||
madīyā sakalāṃ bhūtiṃ śṛṇu bāle tapasvini
||50||इति तासां वचः श्रुत्वा विहसन्महिषोऽभ्यधात् ॥
तपःफलमहं प्राप्तः सत्यमस्या इति स्थितम् ॥
मदीया सकलां भूतिं शृणु बाले तपस्विनि
mahiṣo'haṃ mahāvīro daityendraḥ suravaṃditaḥ ||
jagattrayamidaṃ sarvaṃ mayaiva parigṛhyate
||51||महिषोऽहं महावीरो दैत्येन्द्रः सुरवंदितः ॥
जगत्त्रयमिदं सर्वं मयैव परिगृह्यते
ananyavīrasadbhāvo mayyeva bhujaśuṣmaṇā ||
kāmarūposmyahaṃ bāle sarvabhogapradāyakaḥ
||52||अनन्यवीरसद्भावो मय्येव भुजशुष्मणा ॥
कामरूपोस्म्यहं बाले सर्वभोगप्रदायकः
bhaja māṃ tava bharttāraṃ prāṇināṃ tapasaḥ phalam ||
sarvaṃ saṃpādayiṣyāmi kalpavṛkṣaiḥ samāhṛtaiḥ
||53||भज मां तव भर्त्तारं प्राणिनां तपसः फलम् ॥
सर्वं संपादयिष्यामि कल्पवृक्षैः समाहृतैः
sṛjāmi tapasā cāhaṃ viśvakarmāṇamāditaḥ ||
kāmadhenusahasrāṇi sṛjāmi tapasā kṣaṇāt
||54||सृजामि तपसा चाहं विश्वकर्माणमादितः ॥
कामधेनुसहस्राणि सृजामि तपसा क्षणात्
navabhirnidhibhiḥ prāptaiḥ pārśvasthairnityadā mama ||
apekṣitārthasaṃsiddhiḥ sahasaivopapādyate
||55||नवभिर्निधिभिः प्राप्तैः पार्श्वस्थैर्नित्यदा मम ॥
अपेक्षितार्थसंसिद्धिः सहसैवोपपाद्यते
iti tasya vacaḥ śrutvā smṛtadevābhavatkramāt ||
visṛjya maunaṃ śanakairvihasaṃtī tamabravīt
||56||इति तस्य वचः श्रुत्वा स्मृतदेवाभवत्क्रमात् ॥
विसृज्य मौनं शनकैर्विहसंती तमब्रवीत्
ahaṃ balavato bhāryā bhaviṣyāmi tapaściram ||
karomi yadyasi balī balaṃ darśaya me nijam
||57||अहं बलवतो भार्या भविष्यामि तपश्चिरम् ॥
करोमि यद्यसि बली बलं दर्शय मे निजम्
viraca strīsvabhāvaṃ svaṃ śrutvā tadvākyamutthitam ||
hate koyamiti krodhānnanarda mahiṣāsuraḥ
||58||विरच स्त्रीस्वभावं स्वं श्रुत्वा तद्वाक्यमुत्थितम् ॥
हते कोयमिति क्रोधान्ननर्द महिषासुरः
jighṛkṣataṃ samāyāṃtaṃ vīkṣya taṃ mahiṣāsuram ||
abhūddurāsadā durgā kanyā sā jvalanākṛtiḥ
||59||जिघृक्षतं समायांतं वीक्ष्य तं महिषासुरम् ॥
अभूद्दुरासदा दुर्गा कन्या सा ज्वलनाकृतिः
mahāmāyāṃ samālokya jvalaṃtī purataḥ sthitām ||
svayaṃ sa mahiṣākāro vavṛdhe merusannibhaḥ
||60||महामायां समालोक्य ज्वलंती पुरतः स्थिताम् ॥
स्वयं स महिषाकारो ववृधे मेरुसन्निभः
kulabhūdharaśṛṃgāṇi śṛṃgābhyāṃ muhurākṣipan ||
ājuhāva nijāṃ senāmāpūritadigaṃtarām
||61||कुलभूधरशृंगाणि शृंगाभ्यां मुहुराक्षिपन् ॥
आजुहाव निजां सेनामापूरितदिगंतराम्
atha brahmamukhā devāḥ praṇamya vividhāyudhaiḥ ||
pūjayāmāsurātmīyairdurgāṃ kālāgnirūpiṇīm
||62||अथ ब्रह्ममुखा देवाः प्रणम्य विविधायुधैः ॥
पूजयामासुरात्मीयैर्दुर्गां कालाग्निरूपिणीम्
paṃcahetīrhariḥ prādāddaśa cāpi sadāśivaḥ ||
brahmā catasraśca tadā tasyai māyātirohitāḥ
||63||पंचहेतीर्हरिः प्रादाद्दश चापि सदाशिवः ॥
ब्रह्मा चतस्रश्च तदा तस्यै मायातिरोहिताः
dikpālāśca surāścānye parvatāśca payodhayaḥ ||
svīyairābharaṇaiḥ śastrairadhṛṣyāstāmapūjayan
||64||दिक्पालाश्च सुराश्चान्ये पर्वताश्च पयोधयः ॥
स्वीयैराभरणैः शस्त्रैरधृष्यास्तामपूजयन्
māyā sā bahubhirhastairjvaladāyudhasaṃcayaiḥ ||
ābaddhakavacā tūrṇaṃ durgābhūtsiṃhavāhanā
||65||माया सा बहुभिर्हस्तैर्ज्वलदायुधसंचयैः ॥
आबद्धकवचा तूर्णं दुर्गाभूत्सिंहवाहना
āpūritadiśābhogā tejastatsoḍhumakṣamaḥ ||
durgāyā ghoramālokya mahiṣastu palāyitaḥ
||66||आपूरितदिशाभोगा तेजस्तत्सोढुमक्षमः ॥
दुर्गाया घोरमालोक्य महिषस्तु पलायितः
atha tejo nijaṃ ghoraṃ prajvalatsoḍhumakṣamam ||
palāyamānamālokya mahiṣaṃ sā vyaciṃtayat
||67||अथ तेजो निजं घोरं प्रज्वलत्सोढुमक्षमम् ॥
पलायमानमालोक्य महिषं सा व्यचिंतयत्
upāyena nihaṃtavyo duṣṭo'yaṃ mahiṣāsuraḥ ||
madapūrvaṃ nivṛtyaṃte mṛgā mṛgayubhirvane
||68||उपायेन निहंतव्यो दुष्टोऽयं महिषासुरः ॥
मदपूर्वं निवृत्यंते मृगा मृगयुभिर्वने
dūtoktibhiḥ samākṛṣya mṛdvībhirmarmavṛttibhiḥ ||
kopamasya samudbhāvya kariṣyebhimukhaṃ kṣaṇāt
||69||दूतोक्तिभिः समाकृष्य मृद्वीभिर्मर्मवृत्तिभिः ॥
कोपमस्य समुद्भाव्य करिष्येभिमुखं क्षणात्
adharmavṛttiyuktānāṃ dharmavākyapariśravāt ||
kopaḥ samudbhavetsadyaḥ svajīvakṣayakāraṇam
||70||अधर्मवृत्तियुक्तानां धर्मवाक्यपरिश्रवात् ॥
कोपः समुद्भवेत्सद्यः स्वजीवक्षयकारणम्
athavā dharmabuddhissanyadi śāṃto bhaviṣyati ||
tadā hitopadeśena dharmalopo na saṃbhavet
||71||अथवा धर्मबुद्धिस्सन्यदि शांतो भविष्यति ॥
तदा हितोपदेशेन धर्मलोपो न संभवेत्
tapasyadbhiḥ sadā kāryaḥ kopatyāgaḥ phalānvitaḥ ||
dharmahānirna soḍhavyā tatkopo hi tapaḥ param
||72||तपस्यद्भिः सदा कार्यः कोपत्यागः फलान्वितः ॥
धर्महानिर्न सोढव्या तत्कोपो हि तपः परम्
iti saṃciṃtya sā gaurī nāmnā suraguruṃ munim ||
saṃkalpya vānaramukhaṃ prāhiṇodasuraṃ prati
||73||इति संचिंत्य सा गौरी नाम्ना सुरगुरुं मुनिम् ॥
संकल्प्य वानरमुखं प्राहिणोदसुरं प्रति
gaccha tvaṃ māyayā yukto maharṣe vānarānana ||
mahiṣaṃ bodhayitvā ca vacanaṃ śīghramāvraja
||74||गच्छ त्वं मायया युक्तो महर्षे वानरानन ॥
महिषं बोधयित्वा च वचनं शीघ्रमाव्रज
maiva tvamaruṇādrīśamupapīḍaya durmate ||
atra durmanasāṃ vīryamadṛśyaṃ bhavati kṣaṇāt
||75||मैव त्वमरुणाद्रीशमुपपीडय दुर्मते ॥
अत्र दुर्मनसां वीर्यमदृश्यं भवति क्षणात्
na kalerupatāpo'tra nāsurairapi pīḍanam ||
na sāhasaṃ ca śubhadaṃ śivabhaktimatāmapi
||76||न कलेरुपतापोऽत्र नासुरैरपि पीडनम् ॥
न साहसं च शुभदं शिवभक्तिमतामपि
pūrvajanmakṛtaiḥ puṇyairlabdhavīryamahodayaḥ ||
mā tvaṃ śoṇācaleśāgnau śalabhatvaṃ bhajāsura
||77||पूर्वजन्मकृतैः पुण्यैर्लब्धवीर्यमहोदयः ॥
मा त्वं शोणाचलेशाग्नौ शलभत्वं भजासुर
śivena dattā vibhavāstava pūrvatapobalāt ||
dahyeranyatra tarasā dāvavahnau yathā drumāḥ
||78||शिवेन दत्ता विभवास्तव पूर्वतपोबलात् ॥
दह्येरन्यत्र तरसा दाववह्नौ यथा द्रुमाः
atra dharmātmanāṃ vāsaḥ śivabhaktimatāṃ sadā ||
parapīḍāprasaktānāṃ bhavedrogaśatāvṛtaḥ
||79||अत्र धर्मात्मनां वासः शिवभक्तिमतां सदा ॥
परपीडाप्रसक्तानां भवेद्रोगशतावृतः
aiśvaryyamatulaṃ prāpto balamanyaddurāsadam ||
kimarthaṃ svalpabuddhiḥ sansvadoṣairnāśameṣyasi
||80||ऐश्वर्य्यमतुलं प्राप्तो बलमन्यद्दुरासदम् ॥
किमर्थं स्वल्पबुद्धिः सन्स्वदोषैर्नाशमेष्यसि
mayā kanyā punardṛṣṭā viśeṣādabalā matā ||
aṃtargatoruṇādrīśa etasmātsā viśiṣyate
||81||मया कन्या पुनर्दृष्टा विशेषादबला मता ॥
अंतर्गतोरुणाद्रीश एतस्मात्सा विशिष्यते
athavā yuktibhedaistvaṃ śāstrairvā śivasaṃmataiḥ ||
anigrāhyamanovṛttirātmasainyaṃ samānaya
||82||अथवा युक्तिभेदैस्त्वं शास्त्रैर्वा शिवसंमतैः ॥
अनिग्राह्यमनोवृत्तिरात्मसैन्यं समानय
yena lokānsamastāṃstvaṃ bādhase balagarvitaḥ ||
tatsainyaṃ tava vṛddhaṃ ca kṣaṇāddhakṣyāmi tejasā
||83||येन लोकान्समस्तांस्त्वं बाधसे बलगर्वितः ॥
तत्सैन्यं तव वृद्धं च क्षणाद्धक्ष्यामि तेजसा
ānīya sakalaṃ sainyamagre sthāpaya sāyudham ||
sadyastvātmabalaiḥ sṛṣṭeḥ saṃhariṣyāmi tatkṣaṇāt
||84||आनीय सकलं सैन्यमग्रे स्थापय सायुधम् ॥
सद्यस्त्वात्मबलैः सृष्टेः संहरिष्यामि तत्क्षणात्
macchastra parikṛttasya sasainyasya tavāyuṣaḥ ||
muktiratraiva bhavitā ko jānāti śivehitam
||85||मच्छस्त्र परिकृत्तस्य ससैन्यस्य तवायुषः ॥
मुक्तिरत्रैव भविता को जानाति शिवेहितम्
vāryamāṇo'pi pūrveṇa karmaṇā prerito janaḥ ||
avaśaḥ karma kurute bhuṃkte ca sadṛśaṃ phalam
||86||वार्यमाणोऽपि पूर्वेण कर्मणा प्रेरितो जनः ॥
अवशः कर्म कुरुते भुंक्ते च सदृशं फलम्
tvayāpi karuṇāvākyaṃ vaktavyaṃ kila bhūribhiḥ ||
akāryavinivṛttyarthaṃ nityadharmānupālane
||87||त्वयापि करुणावाक्यं वक्तव्यं किल भूरिभिः ॥
अकार्यविनिवृत्त्यर्थं नित्यधर्मानुपालने
iti gauryā samādiṣṭā vācaṃ kapimukho muniḥ ||
dūtaḥ sansarvamācaṣṭa mahiṣasyāgrataḥ sthitaḥ
||88||इति गौर्या समादिष्टा वाचं कपिमुखो मुनिः ॥
दूतः सन्सर्वमाचष्ट महिषस्याग्रतः स्थितः
so'pi sarvaṃ samākarṇya krodhavegasamākulaḥ ||
taṃ bhakṣayitumārebhe sopi māyābalādyayau
||89||सोऽपि सर्वं समाकर्ण्य क्रोधवेगसमाकुलः ॥
तं भक्षयितुमारेभे सोपि मायाबलाद्ययौ
atha sainyaṃ nijaṃ sarvaṃ samāhūya durāśayaḥ ||
sannaddhaṃ sāyudhaṃ yoddhumādiśallokabhīṣaṇam
||90||अथ सैन्यं निजं सर्वं समाहूय दुराशयः ॥
सन्नद्धं सायुधं योद्धुमादिशल्लोकभीषणम्
yugāṃtasamayodvelacaturarṇavasaṃnibham ||
sainyānāṃ sainyamatulaṃ śoṇādriṃ paryaveṣṭayat
||91||युगांतसमयोद्वेलचतुरर्णवसंनिभम् ॥
सैन्यानां सैन्यमतुलं शोणाद्रिं पर्यवेष्टयत्
atha gaurī samālokya daityānāṃ sainyamadbhutam ||
sasarja taijasāñśūrānghorānbhūtagaṇānbahūn
||92||अथ गौरी समालोक्य दैत्यानां सैन्यमद्भुतम् ॥
ससर्ज तैजसाञ्शूरान्घोरान्भूतगणान्बहून्
ekapādākṣicaraṇā laṃbakarṇapayodharāḥ ||
pāṇipādaśiraḥkukṣivaktrāḥ kecidvinirgatāḥ
||93||एकपादाक्षिचरणा लंबकर्णपयोधराः ॥
पाणिपादशिरःकुक्षिवक्त्राः केचिद्विनिर्गताः
ahaṃ grasāmi sakalamaparyāptamidaṃ mama ||
ahameva haniṣyāmi daityasainyamaśeṣataḥ
||94||अहं ग्रसामि सकलमपर्याप्तमिदं मम ॥
अहमेव हनिष्यामि दैत्यसैन्यमशेषतः
kiṃ tvayātra punaḥ kāryaṃ vīkṣya tvaṃ tiṣṭha kevalam ||
ahamevātra yotsyāmītyabhāṣaṃta parasparam
||95||किं त्वयात्र पुनः कार्यं वीक्ष्य त्वं तिष्ठ केवलम् ॥
अहमेवात्र योत्स्यामीत्यभाषंत परस्परम्
teṣāṃ kathayatāṃ śaṃkhaṃ gaṇānāṃ yoginīgaṇaiḥ ||
adhamatsā bhagavatī haṃtuṃ taddaityamaṃḍalam
||96||तेषां कथयतां शंखं गणानां योगिनीगणैः ॥
अधमत्सा भगवती हंतुं तद्दैत्यमंडलम्
ālokya tāṃ tathārūpāmāpataṃstasya sainikāḥ ||
darśayaṃtaḥ svavīryāṇi svāminogre dhṛtāyudhāḥ
||97||आलोक्य तां तथारूपामापतंस्तस्य सैनिकाः ॥
दर्शयंतः स्ववीर्याणि स्वामिनोग्रे धृतायुधाः
vavṛṣuḥ śastravarṣāṇi daityāḥ pratidigantaram ||
bāṇaiḥ kārmukanirmuktaistāni sā tu nyavārayat
||98||ववृषुः शस्त्रवर्षाणि दैत्याः प्रतिदिगन्तरम् ॥
बाणैः कार्मुकनिर्मुक्तैस्तानि सा तु न्यवारयत्
rathānāṃ vāraṇeṃdrāṇāṃ hayānāṃ lakṣakoṭibhiḥ ||
yuyudhurbhūtavetālā devyā sṛṣṭāstu durjayāḥ
||99||रथानां वारणेंद्राणां हयानां लक्षकोटिभिः ॥
युयुधुर्भूतवेताला देव्या सृष्टास्तु दुर्जयाः
mātaro vividhākārā ḍākinyo yoginīgaṇāḥ ||
sṛṣṭāśca tejasā bhūyaḥ piśācāḥ pretarākṣasāḥ
||100||मातरो विविधाकारा डाकिन्यो योगिनीगणाः ॥
सृष्टाश्च तेजसा भूयः पिशाचाः प्रेतराक्षसाः
devyā sṛṣṭena sainyena durjayena mahāsurāḥ ||
bhakṣitāścūrṇitā bhinnā dāritā nihatāḥ kṣaṇāt
||101||देव्या सृष्टेन सैन्येन दुर्जयेन महासुराः ॥
भक्षिताश्चूर्णिता भिन्ना दारिता निहताः क्षणात्
devī ca sāyudhā dṛṣṭā jvalaṃtī nihatāsuraiḥ ||
nṛtyadbhūtagaṇairbhuktai raktairmāṃsaiśca toṣitaiḥ
||102||देवी च सायुधा दृष्टा ज्वलंती निहतासुरैः ॥
नृत्यद्भूतगणैर्भुक्तै रक्तैर्मांसैश्च तोषितैः
yadā kailāsaśikharātprāptā karttuṃ tapo bhuvam ||
tadā samāgatāḥ kāścinmātṛkā dehaguptaye
||103||यदा कैलासशिखरात्प्राप्ता कर्त्तुं तपो भुवम् ॥
तदा समागताः काश्चिन्मातृका देहगुप्तये
duṃdubhiḥ satyavatyākhyā tathā cāntavatī parā ||
suṃdarīti catasrastā anvayuḥ paricārikāḥ
||104||दुंदुभिः सत्यवत्याख्या तथा चान्तवती परा ॥
सुंदरीति चतस्रस्ता अन्वयुः परिचारिकाः
devyā sṛṣṭā ca cāmuṃḍā daṃṣṭrāvalayabhīpaṇā ||
daityakṛttivasā māṃsaraktatṛptā cacāra sā
||105||देव्या सृष्टा च चामुंडा दंष्ट्रावलयभीपणा ॥
दैत्यकृत्तिवसा मांसरक्ततृप्ता चचार सा
asuraṃ kaṃcidākramya naṭanaṃ sā cakāra ha
||106||असुरं कंचिदाक्रम्य नटनं सा चकार ह
atha tāṃ samavekṣya durmado hi jvalayāmāsa ca kopavahninā saḥ ||
atitīvravivṛttabhīṣmanetraśrutiśṛṃgāgravibhinnameghajālaḥ
||107||अथ तां समवेक्ष्य दुर्मदो हि ज्वलयामास च कोपवह्निना सः ॥
अतितीव्रविवृत्तभीष्मनेत्रश्रुतिशृंगाग्रविभिन्नमेघजालः
jvaladagniśikhābhadīrghajihvāparilīḍhonnataśailaśṛṃgabhāgaḥ ||
avaniṃ dalayankhurābhighātairasakṛtpāṃsubhirāsvanandigaṃtān
||108||ज्वलदग्निशिखाभदीर्घजिह्वापरिलीढोन्नतशैलशृंगभागः ॥
अवनिं दलयन्खुराभिघातैरसकृत्पांसुभिरास्वनन्दिगंतान्
atigharghara dīrghaghoranādasphuṭadaṃḍabhramamohitāmaro yaḥ ||
dhṛtavāladhidaṃḍatāḍyamānapratiśīrṇāmitaśastravarṣasaṃghaḥ
||109||अतिघर्घर दीर्घघोरनादस्फुटदंडभ्रममोहितामरो यः ॥
धृतवालधिदंडताड्यमानप्रतिशीर्णामितशस्त्रवर्षसंघः
mṛtaye vyagamadbalitrayāḍhyāṃ mṛgarājasthitibhāsurāṃ bhavānīm
||110||मृतये व्यगमद्बलित्रयाढ्यां मृगराजस्थितिभासुरां भवानीम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmye pūrvārdhe devyāstapaścaryāyāṃ mahiṣāsureṇa saha yuddhavarṇanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||