sthāvaraliṃgamāhātmyavarṇanam
brahmovāca
athāhamuccaranvedānaśeṣairvadanaiḥ śivam ||
astauṣaṃ bhaktisaṃpūrṇaṃ kṛtvā mānasamarcanam
||1||अथाहमुच्चरन्वेदानशेषैर्वदनैः शिवम् ॥
अस्तौषं भक्तिसंपूर्णं कृत्वा मानसमर्चनम्
namaḥ śivāya mahate sarvalokaikahetave ||
yena prakāśyate sarvaṃ dhriyate satataṃ namaḥ
||2||नमः शिवाय महते सर्वलोकैकहेतवे ॥
येन प्रकाश्यते सर्वं ध्रियते सततं नमः
viśvavyāptamidaṃ tejaḥ prakāśayati saṃtatam ||
nekṣaṃte tvaddayāhīnā jātyaṃdhā bhāskaraṃ yathā
||3||विश्वव्याप्तमिदं तेजः प्रकाशयति संततम् ॥
नेक्षंते त्वद्दयाहीना जात्यंधा भास्करं यथा
bhūliṃgamamalaṃ hyetaddṛśyamadhyātmacakṣuṣā ||
aṃtassthaṃ vā bahissthaṃ vā tvadbhaktairanubhūyate
||4||भूलिंगममलं ह्येतद्दृश्यमध्यात्मचक्षुषा ॥
अंतस्स्थं वा बहिस्स्थं वा त्वद्भक्तैरनुभूयते
aparicchedyamākāramaṃtarātmani yoginaḥ ||
tadetattava deveśa jvalitaṃ darpaṇo yathā
||5||अपरिच्छेद्यमाकारमंतरात्मनि योगिनः ॥
तदेतत्तव देवेश ज्वलितं दर्पणो यथा
athavā śāṃkarī śaktiḥ satyā'ṇorapyaṇīyasī ||
matto nānyataraḥ kaścidyanmayyapi vilīyate
||6||अथवा शांकरी शक्तिः सत्याऽणोरप्यणीयसी ॥
मत्तो नान्यतरः कश्चिद्यन्मय्यपि विलीयते
aṇuste karuṇāpātraṃ mahattvaṃ dhruvamaśnute ||
nādhiko'sti parastvatto na matto'pi tadāśrayāt
||7||अणुस्ते करुणापात्रं महत्त्वं ध्रुवमश्नुते ॥
नाधिकोऽस्ति परस्त्वत्तो न मत्तोऽपि तदाश्रयात्
tvayyarpitaṃ manastvato na viyogamapekṣate ||
vācaḥ kathaṃ pravṛttiḥ syāttava vaibhavakīrttane
||6||त्वय्यर्पितं मनस्त्वतो न वियोगमपेक्षते ॥
वाचः कथं प्रवृत्तिः स्यात्तव वैभवकीर्त्तने
svayamīśa mahādeva prasīda bhuvanādhika ||
ādiśa prayataṃ bhaktamapekṣitaniyuktiṣu
||9||स्वयमीश महादेव प्रसीद भुवनाधिक ॥
आदिश प्रयतं भक्तमपेक्षितनियुक्तिषु
idaṃ vijñāpya vinayānnamaskṛtvā punaḥpunaḥ ||
prāṃjalirdevadeveśaṃ nyaṣīdaṃ savidhe vibho
||10||इदं विज्ञाप्य विनयान्नमस्कृत्वा पुनःपुनः ॥
प्रांजलिर्देवदेवेशं न्यषीदं सविधे विभो
atha viṣṇurnavāṃbhodagaṃbhīradhvanirabhyadhāt ||
vācaḥ kṛtārthanbhūyaḥ śuklāḥ śaṃkarakīrttanaiḥ
||11||अथ विष्णुर्नवांभोदगंभीरध्वनिरभ्यधात् ॥
वाचः कृतार्थन्भूयः शुक्लाः शंकरकीर्त्तनैः
jaya tribhuvanādhīśa jaya gaṃgādhara prabho ||
jaya nātha virūpākṣa jaya caṃdrārddhaśekhara
||12||जय त्रिभुवनाधीश जय गंगाधर प्रभो ॥
जय नाथ विरूपाक्ष जय चंद्रार्द्धशेखर
avyājamamitaṃ śaṃbho kāruṇyaṃ tava varddhate ||
yena nirdhūtamakhilaṃ bhakteṣu jñānamāhitam
||13||अव्याजममितं शंभो कारुण्यं तव वर्द्धते ॥
येन निर्धूतमखिलं भक्तेषु ज्ञानमाहितम्
pālanaṃ sarvavidyānāṃ prāpaṇaṃ bhūtisaṃcayaiḥ ||
purāṇaṃ ca saputrāṇāṃ pitureva pravardhanam
||14||पालनं सर्वविद्यानां प्रापणं भूतिसंचयैः ॥
पुराणं च सपुत्राणां पितुरेव प्रवर्धनम्
śatānāmapi mūrtīnāmekāmapi navaiḥ stavaiḥ ||
stotuṃ na śaknumeśāna samavāyastu ki punaḥ
||15||शतानामपि मूर्तीनामेकामपि नवैः स्तवैः ॥
स्तोतुं न शक्नुमेशान समवायस्तु कि पुनः
tvameva tvāmalaṃ vettuṃ yadi vā tvatprasādataḥ ||
bhramaraḥ kīṭamākṛṣya svātmānaṃ kiṃ na cānayet
||16||त्वमेव त्वामलं वेत्तुं यदि वा त्वत्प्रसादतः ॥
भ्रमरः कीटमाकृष्य स्वात्मानं किं न चानयेत्
devāstvadaṃśasaṃbhūtiprabhavo na bhavanti kim ||
apyāyasyāgnikīlasya dāhe śaktirna kiṃ bhavet
||17||देवास्त्वदंशसंभूतिप्रभवो न भवन्ति किम् ॥
अप्यायस्याग्निकीलस्य दाहे शक्तिर्न किं भवेत्
deśakālakriyāyogādyathāgnerbhedasambhavaḥ ||
tathā viṣayabhedena tvameko'pi vibhidyase
||18||देशकालक्रियायोगाद्यथाग्नेर्भेदसम्भवः ॥
तथा विषयभेदेन त्वमेकोऽपि विभिद्यसे
anugrahaparo deva mūrtiṃ darśaya śaṃkara ||
āvayorakhilādhāra nayanānaṃdadāyinīm
||19||अनुग्रहपरो देव मूर्तिं दर्शय शंकर ॥
आवयोरखिलाधार नयनानंददायिनीम्
evaṃ praṇamatordevaḥ śraddhābhaktisamanvitam ||
prasasāda paraṃ śaṃbhuḥ stuvatorāvayordvayoḥ
||20||एवं प्रणमतोर्देवः श्रद्धाभक्तिसमन्वितम् ॥
प्रससाद परं शंभुः स्तुवतोरावयोर्द्वयोः
tejaḥstaṃbhātpunastasmāddevaścandrārddhaśekharaḥ ||
āvirbabhūva puruṣaḥ kapilaḥ kālakandharaḥ
||21||तेजःस्तंभात्पुनस्तस्माद्देवश्चन्द्रार्द्धशेखरः ॥
आविर्बभूव पुरुषः कपिलः कालकन्धरः
paraśuṃ bālahariṇaṃ karairabhayaviśramau ||
dadhānaḥ puruṣo'vādītputrāvāvāmiti prabhuḥ
||22||परशुं बालहरिणं करैरभयविश्रमौ ॥
दधानः पुरुषोऽवादीत्पुत्रावावामिति प्रभुः
parituṣṭo'smi yuvayorbhaktyā yuktātmanormayi ||
bhavataṃ sarvalokānāṃ sṛṣṭirakṣādhipau yuvām
||23||परितुष्टोऽस्मि युवयोर्भक्त्या युक्तात्मनोर्मयि ॥
भवतं सर्वलोकानां सृष्टिरक्षाधिपौ युवाम्
yuvayoriṣṭasiddhyarthamāvirbhūto'smyahaṃ yataḥ ||
varaṃ vṛṇutamanyaṃ ca varado'hamupāgataḥ
||24||युवयोरिष्टसिद्ध्यर्थमाविर्भूतोऽस्म्यहं यतः ॥
वरं वृणुतमन्यं च वरदोऽहमुपागतः
iti devasya vacanātsaprītau ca kṛtāṃjalī ||
vijñāpayāmāsivatau svaṃ svamarthaṃ pṛthakpṛthak
||25||इति देवस्य वचनात्सप्रीतौ च कृतांजली ॥
विज्ञापयामासिवतौ स्वं स्वमर्थं पृथक्पृथक्
ahaṃ mantraiḥ śiśuprāyajagattrayavidhāyakaḥ ||
saṃstuvanvaidikairmaṃtrairīśānamaparājitam
||26||अहं मन्त्रैः शिशुप्रायजगत्त्रयविधायकः ॥
संस्तुवन्वैदिकैर्मंत्रैरीशानमपराजितम्
namasyehamidaṃ rūpaṃ śaśvadvaradamīśvaram ||
tejomayaṃ mahādevaṃ yogidhyeyaṃ niraṃjanam
||27||नमस्येहमिदं रूपं शश्वद्वरदमीश्वरम् ॥
तेजोमयं महादेवं योगिध्येयं निरंजनम्
āpūryamāṇaṃ bhavatā tejasā gaganāṃtaram ||
paripṛcchyaḥ surāvāsaḥ kṣaṇāddeva bhaviṣyati
||28||आपूर्यमाणं भवता तेजसा गगनांतरम् ॥
परिपृच्छ्यः सुरावासः क्षणाद्देव भविष्यति
siddhacāraṇagandharvā devāśca paramarṣayaḥ ||
nāvasandivi saṃcāraṃ labheraṃstejasā tava
||29||सिद्धचारणगन्धर्वा देवाश्च परमर्षयः ॥
नावसन्दिवि संचारं लभेरंस्तेजसा तव
pṛthvī ca sakalā caiva tapyamānā tavaujasā ||
carācarasamutpattikṣamā naiva bhavipyati
||30||पृथ्वी च सकला चैव तप्यमाना तवौजसा ॥
चराचरसमुत्पत्तिक्षमा नैव भविप्यति
upasaṃhṛtya tejaḥ svamaruṇācalasaṃjñayā ||
bhava sthāvaraliṃgaṃ tvaṃ lokānugrahakāraṇāt
||31||उपसंहृत्य तेजः स्वमरुणाचलसंज्ञया ॥
भव स्थावरलिंगं त्वं लोकानुग्रहकारणात्
jyotirmayamidaṃ rūpamaruṇācalasaṃjñitam ||
ye namanti narā bhaktyā te bhavantyamarādhikāḥ
||32||ज्योतिर्मयमिदं रूपमरुणाचलसंज्ञितम् ॥
ये नमन्ति नरा भक्त्या ते भवन्त्यमराधिकाः
sevaṃtāṃ sakalā lokāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ ||
gaṇāśca vividhā bhūmau mānuṣaṃ bhāvamāsthitāḥ
||33||सेवंतां सकला लोकाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥
गणाश्च विविधा भूमौ मानुषं भावमास्थिताः
divyārāma samudbhūtakalpakādyāḥ suradrumāḥ ||
sevinastvāṃ prarohaṃtu bharitā vividhaiḥ phalaiḥ
||34||दिव्याराम समुद्भूतकल्पकाद्याः सुरद्रुमाः ॥
सेविनस्त्वां प्ररोहंतु भरिता विविधैः फलैः
divyauṣadhigaṇāssarve siṃhādyā mṛgajātayaḥ ||
praśāṃtāḥ parivarttaṃtā pāpakalmaṣanāśanam
||35||दिव्यौषधिगणास्सर्वे सिंहाद्या मृगजातयः ॥
प्रशांताः परिवर्त्तंता पापकल्मषनाशनम्
ayanadvayabhinnena gamanenāpi saṃyutaḥ ||
na laṃghayiṣyati raviḥ śṛṃgaṃ liṃgatanostava
||36||अयनद्वयभिन्नेन गमनेनापि संयुतः ॥
न लंघयिष्यति रविः शृंगं लिंगतनोस्तव
divya duṃdubhiśaṃkhānāṃ ghoṣaiḥ puṣpaughavṛṣṭibhiḥ ||
sevito bhava deva tvamapsaronṛtyagītibhiḥ
||37||दिव्य दुंदुभिशंखानां घोषैः पुष्पौघवृष्टिभिः ॥
सेवितो भव देव त्वमप्सरोनृत्यगीतिभिः
amaratvaṃ ca siddhatvaṃ rasasiddhīśca nirvṛtim ||
labhaṃtāṃ mānuṣā nityaṃ tvatsaṃnidhimupāgatāḥ
||38||अमरत्वं च सिद्धत्वं रससिद्धीश्च निर्वृतिम् ॥
लभंतां मानुषा नित्यं त्वत्संनिधिमुपागताः
īśatvaṃ ca vaśitvaṃ ca saubhāgyaṃ kālavaṃcanam ||
tvāmāśritya narāssarve labhaṃtāmaruṇācala
||39||ईशत्वं च वशित्वं च सौभाग्यं कालवंचनम् ॥
त्वामाश्रित्य नरास्सर्वे लभंतामरुणाचल
sarvāvayavadānena sarvavyādhivināśanāt ||
sarvābhīṣṭapradānena dṛśyo bhava mahītale
||40||सर्वावयवदानेन सर्वव्याधिविनाशनात् ॥
सर्वाभीष्टप्रदानेन दृश्यो भव महीतले
tatheti varadaṃ devamaruṇādripatiṃ śivam ||
praṇamya kamalānāthaḥ prārthayannidamabravīt
||41||तथेति वरदं देवमरुणाद्रिपतिं शिवम् ॥
प्रणम्य कमलानाथः प्रार्थयन्निदमब्रवीत्
prasīda karuṇāpūrṇa śoṇaśaileśvara prabho ||
maheśa sarvalokānāṃ hitāya prakaṭodaya
||42||प्रसीद करुणापूर्ण शोणशैलेश्वर प्रभो ॥
महेश सर्वलोकानां हिताय प्रकटोदय
yadāhaṃ tvāmupāśritya jagadrakṣaṇadakṣiṇaḥ ||
śrīpatitvamanuprāptastadā bhaktā bhavaṃtu te
||43||यदाहं त्वामुपाश्रित्य जगद्रक्षणदक्षिणः ॥
श्रीपतित्वमनुप्राप्तस्तदा भक्ता भवंतु ते
nālpapuṇyairupāsyeta tvadrūpaṃ mahadadbhutam ||
mayā ca brahmaṇā caivamadṛṣṭapadaśekharaḥ
||44||नाल्पपुण्यैरुपास्येत त्वद्रूपं महदद्भुतम् ॥
मया च ब्रह्मणा चैवमदृष्टपदशेखरः
pradakṣiṇānamaskārairnṛtyagītaiśca pūjanaiḥ ||
tvāmarcayaṃti ye martyāḥ kṛtārthāste gatāṃhasaḥ
||45||प्रदक्षिणानमस्कारैर्नृत्यगीतैश्च पूजनैः ॥
त्वामर्चयंति ये मर्त्याः कृतार्थास्ते गतांहसः
upavāsairvrataiḥ satrairupahāraistathārcanaiḥ ||
tvāmarcayaṃti manujāḥ sārvabhaumā bhavaṃtu te
||46||उपवासैर्व्रतैः सत्रैरुपहारैस्तथार्चनैः ॥
त्वामर्चयंति मनुजाः सार्वभौमा भवंतु ते
ārāmaṃ maṃḍapaṃ cāpi kūpaṃ vidhiviśodhanam ||
kurvatāmaruṇādrīśa saṃnidhāne punarbhava
||47||आरामं मंडपं चापि कूपं विधिविशोधनम् ॥
कुर्वतामरुणाद्रीश संनिधाने पुनर्भव
aṃgapradakṣiṇaṃ kurvannaṣṭaiśvaryasamanvitaḥ ||
aśeṣapātakaiḥ sadyo vimukto nirmalāśayaḥ
||48||अंगप्रदक्षिणं कुर्वन्नष्टैश्वर्यसमन्वितः ॥
अशेषपातकैः सद्यो विमुक्तो निर्मलाशयः
āvāmapyavimuṃcaṃtau sadā tvatpādapaṃkajam ||
dhyātavyaṃ manujaiḥ sarvaistava saṃnidhimāgataiḥ
||49||आवामप्यविमुंचंतौ सदा त्वत्पादपंकजम् ॥
ध्यातव्यं मनुजैः सर्वैस्तव संनिधिमागतैः
tathāstviti varaṃ dattvā viṣṇave caṃdraśekharaḥ ||
bharuṇācalarūpeṇa prāptaḥ sthāvaraliṃgatām
||50||तथास्त्विति वरं दत्त्वा विष्णवे चंद्रशेखरः ॥
भरुणाचलरूपेण प्राप्तः स्थावरलिंगताम्
taijasaṃ liṃgametaddhi sarvalokaikakāraṇam ||
aruṇādririti khyātaṃ dṛśyate vasudhātale
||51||तैजसं लिंगमेतद्धि सर्वलोकैककारणम् ॥
अरुणाद्रिरिति ख्यातं दृश्यते वसुधातले
yugāṃtasamaye kṣubdhaiścaturbhirapi sāgaraiḥ ||
api nirmagnalokāṃtairaspṛṣṭāṃtikabhūtalam
||52||युगांतसमये क्षुब्धैश्चतुर्भिरपि सागरैः ॥
अपि निर्मग्नलोकांतैरस्पृष्टांतिकभूतलम्
gajapramāṇaiḥ pṛṣataiḥ pūrayaṃto jagattrayam ||
puṣkarādyā mahāmeghā viśrāṃtā yasya sānuni
||53||गजप्रमाणैः पृषतैः पूरयंतो जगत्त्रयम् ॥
पुष्कराद्या महामेघा विश्रांता यस्य सानुनि
pravṛtte bhūtasaṃhāre prakṛtau pratisaṃcare ||
bhaviṣyatsarvabījāni niṣeduryatra niścayam
||54||प्रवृत्ते भूतसंहारे प्रकृतौ प्रतिसंचरे ॥
भविष्यत्सर्वबीजानि निषेदुर्यत्र निश्चयम्
mayā cāhūyamānebhyaḥ pralayānaṃtaraṃ punaḥ ||
yatpādaseviviprebhyo vedādhyayanasaṃgrahaḥ
||55||मया चाहूयमानेभ्यः प्रलयानंतरं पुनः ॥
यत्पादसेविविप्रेभ्यो वेदाध्ययनसंग्रहः
sarvāsāmapi vidyānāṃ kalānāṃ śāstrasaṃpadām ||
āgamānāṃ ca vedānāṃ yatra satyavyavasthitiḥ
||56||सर्वासामपि विद्यानां कलानां शास्त्रसंपदाम् ॥
आगमानां च वेदानां यत्र सत्यव्यवस्थितिः
yadguhāgahvarāṃtassthā munayaḥ śaṃsitavratāḥ ||
jaṭinaḥ saṃprakāśaṃte koṭisūryāgnitejasaḥ
||57||यद्गुहागह्वरांतस्स्था मुनयः शंसितव्रताः ॥
जटिनः संप्रकाशंते कोटिसूर्याग्नितेजसः
paṃcabrahmamayairmaṃtraiḥ paṃcākṣaravapurdharaiḥ ||
akārapīṭhikārūḍho nādātmā yaḥ sadāśivaḥ
||58||पंचब्रह्ममयैर्मंत्रैः पंचाक्षरवपुर्धरैः ॥
अकारपीठिकारूढो नादात्मा यः सदाशिवः
aṣṭabhiśca sadā liṃgairaṣṭadikpālapūjitaḥ ||
aṣṭamūrttitayā yo'yamaṣṭasiddhipradāyakaḥ
||59||अष्टभिश्च सदा लिंगैरष्टदिक्पालपूजितः ॥
अष्टमूर्त्तितया योऽयमष्टसिद्धिप्रदायकः
yatra siddhāstathā lokānsvānsvānmuktvā sureśvarāḥ ||
apekṣaṃte sthitā muktiṃ vihāya kanakācalam
||60||यत्र सिद्धास्तथा लोकान्स्वान्स्वान्मुक्त्वा सुरेश्वराः ॥
अपेक्षंते स्थिता मुक्तिं विहाय कनकाचलम्
evaṃ vasuṃdharāpuṇyaparipākasamuccayaḥ ||
aruṇādririti khyāto bhaktabhaktivarapradaḥ
||61||एवं वसुंधरापुण्यपरिपाकसमुच्चयः ॥
अरुणाद्रिरिति ख्यातो भक्तभक्तिवरप्रदः
kailāsānmeruśikharādāgatairdevasaṃcayaiḥ ||
pūjyate śoṇaśailātmā śaṃbhuḥ sarvavarapradaḥ
||62||कैलासान्मेरुशिखरादागतैर्देवसंचयैः ॥
पूज्यते शोणशैलात्मा शंभुः सर्ववरप्रदः
iti kamalajavaktrapadmajāṃ taṃ muditamanāḥ sanako niśamya bhaktyā ||
viracitavinayaḥ praṇamya putraḥ pitaramapṛcchadaśeṣavedasāram
||63||इति कमलजवक्त्रपद्मजां तं मुदितमनाः सनको निशम्य भक्त्या ॥
विरचितविनयः प्रणम्य पुत्रः पितरमपृच्छदशेषवेदसारम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmye pūrvārdhe brahmaviṣṇustutipūrvakaṃ śaṃkarasya sthāvaraliṃgamāhātmyavarṇanaṃnāma dvitīyo'dhyāyaḥ || 2 ||