liṃgaprādurbhāvavarṇanam
śrīgaṇeśāya namaḥ
atha śrīmadaruṇācalamāhātmyapūrvārdhaḥ prārabhyate
lalāṭe traipuṃḍrī niṭilakṛtakastūritilakaḥ sphuranmālādhāraḥ sphuritakaṭikaupīnavasanaḥ ||
dadhāno dustāraṃ śirasi phaṇirājaṃ śaśikalāṃ pradīpaḥ sarveṣāmaruṇagiriyogīvijayate
||1||ललाटे त्रैपुंड्री निटिलकृतकस्तूरितिलकः स्फुरन्मालाधारः स्फुरितकटिकौपीनवसनः ॥
दधानो दुस्तारं शिरसि फणिराजं शशिकलां प्रदीपः सर्वेषामरुणगिरियोगीविजयते
vyāsa uvāca
athāhurmunayaḥ sūtaṃ naimiṣāraṇyavāsinaḥ ||
aruṇācalamāhātmyaṃ tvattaḥ śuśrūṣavo vayam
||2||अथाहुर्मुनयः सूतं नैमिषारण्यवासिनः ॥
अरुणाचलमाहात्म्यं त्वत्तः शुश्रूषवो वयम्
tanmāhātmyaṃ vadetyuktaḥ sūtaḥ provāca tānmunīn ||
śrīsūta uvāca ||
etadarthaṃ caturvaktraṃ papraccha sanakaḥ purā
||3||तन्माहात्म्यं वदेत्युक्तः सूतः प्रोवाच तान्मुनीन् ॥
श्रीसूत उवाच ॥
एतदर्थं चतुर्वक्त्रं पप्रच्छ सनकः पुरा
śṛṇutāvahitā yūyaṃ tadvo vakṣyāmi sāṃpratam ||
yadākarṇayatāṃ bhaktyā narāṇāṃ pāpanāśanam
||4||शृणुतावहिता यूयं तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम् ॥
यदाकर्णयतां भक्त्या नराणां पापनाशनम्
satyaloke sthitaṃ pūrvaṃ brahmāṇaṃ kamalāsanam ||
sanakaḥ paripapraccha praṇataḥ prāṃjaliḥ sthitaḥ
||5||सत्यलोके स्थितं पूर्वं ब्रह्माणं कमलासनम् ॥
सनकः परिपप्रच्छ प्रणतः प्रांजलिः स्थितः
sanaka uvāca
bhuvanādhāra deveśa vedavedya caturmukha ||
āsīdaśeṣavijñānaṃ prasādādbhavato mama
||6||भुवनाधार देवेश वेदवेद्य चतुर्मुख ॥
आसीदशेषविज्ञानं प्रसादाद्भवतो मम
bhavadbhaktivibhūtyā me śodhite cittadarpaṇe ||
biṃbate sakalaṃ jñānaṃ sakṛdevopadeśataḥ
||7||भवद्भक्तिविभूत्या मे शोधिते चित्तदर्पणे ॥
बिंबते सकलं ज्ञानं सकृदेवोपदेशतः
sārārthaṃ vedavedānāṃ śivajñānamanākulam ||
labdhavānahamatyaṃtaṃ kaṭākṣaiste jagadguroḥ
||8||सारार्थं वेदवेदानां शिवज्ञानमनाकुलम् ॥
लब्धवानहमत्यंतं कटाक्षैस्ते जगद्गुरोः
liṃgāni bhuvi śaivāni divyāni ca kṛpānidhe ||
mānuṣāṇi ca saiddhāni bhautāni suranāyaka
||9||लिंगानि भुवि शैवानि दिव्यानि च कृपानिधे ॥
मानुषाणि च सैद्धानि भौतानि सुरनायक
yālliṅmamamalaṃ divyamaricchedanavaibhavam ||
svayambhu jāmbave dvīpe taijasaṃ tavdadasva me
||10||याल्लिङ्मममलं दिव्यमरिच्छेदनवैभवम् ॥
स्वयम्भु जाम्बवे द्वीपे तैजसं तव्ददस्व मे
nāmasmaraṇamātreṇa yatpātakavināśanam ||
śivasārūpyadaṃ nityaṃ mahyaṃ vada dayānidhe
||11||नामस्मरणमात्रेण यत्पातकविनाशनम् ॥
शिवसारूप्यदं नित्यं मह्यं वद दयानिधे
anādijagadādhāraṃ yattejaḥ śaivamavyayam ||
yacca dṛṣṭvā kṛtārthaḥ syāttanmahyamupadiśyatām
||12||अनादिजगदाधारं यत्तेजः शैवमव्ययम् ॥
यच्च दृष्ट्वा कृतार्थः स्यात्तन्मह्यमुपदिश्यताम्
iti bhaktimatastasya kautūhalasamanvitam ||
vākyamākarṇya bhagavānprasasāda taponidhiḥ
||13||इति भक्तिमतस्तस्य कौतूहलसमन्वितम् ॥
वाक्यमाकर्ण्य भगवान्प्रससाद तपोनिधिः
dadhyau ca suciraṃ śaṃbhuṃ paṃkajāsanasaṃsthitaḥ ||
aṃtaraṃgasukhāṃbhodhimagnacetāścaturmukhaḥ
||14||दध्यौ च सुचिरं शंभुं पंकजासनसंस्थितः ॥
अंतरंगसुखांभोधिमग्नचेताश्चतुर्मुखः
dṛṣṭvā yadā purā dṛṣṭaṃ tejaḥstaṃbhamayaṃ śivam ||
uttīrṇasakalādhāraṃ na kiṃcitpratyabudhyata
||15||दृष्ट्वा यदा पुरा दृष्टं तेजःस्तंभमयं शिवम् ॥
उत्तीर्णसकलाधारं न किंचित्प्रत्यबुध्यत
punarājñāṃ śivāllabdhāmanupālayituṃ prabhuḥ ||
nirvarttya hṛdayaṃ yogātsasmāra sutamānatam
||16||पुनराज्ञां शिवाल्लब्धामनुपालयितुं प्रभुः ॥
निर्वर्त्त्य हृदयं योगात्सस्मार सुतमानतम्
śivadarśanasaṃjātapulakāṃkitavigrahaḥ ||
ānaṃdavāṣpavannetraḥ sagadgadamabhāṣata
||17||शिवदर्शनसंजातपुलकांकितविग्रहः ॥
आनंदवाष्पवन्नेत्रः सगद्गदमभाषत
brahmovāca
ataḥ saṃsmāritaḥ putra bhavatā'haṃ purātanam ||
śivayogamanudhyāyannasmārṣaṃ tava cādarāt
||18||अतः संस्मारितः पुत्र भवताऽहं पुरातनम् ॥
शिवयोगमनुध्यायन्नस्मार्षं तव चादरात्
śivabhaktiḥ parā jātā tapobhirbahubhistava ||
tayā madīyaṃ hṛdayaṃ vyāvarttitamiva kṣaṇāt
||19||शिवभक्तिः परा जाता तपोभिर्बहुभिस्तव ॥
तया मदीयं हृदयं व्यावर्त्तितमिव क्षणात्
pāvayaṃti jagatsarvaṃ caritaiste nirākule ||
yeṣāṃ sadāśive bhaktirvarddhate sārvakālikī
||20||पावयंति जगत्सर्वं चरितैस्ते निराकुले ॥
येषां सदाशिवे भक्तिर्वर्द्धते सार्वकालिकी
saṃbhāṣaṇaṃ sahāvāsaḥ krīḍā caiva vimiśraṇam ||
darśanaṃ śivabhaktānāṃ smaraṇaṃ cāghanāśanam
||21||संभाषणं सहावासः क्रीडा चैव विमिश्रणम् ॥
दर्शनं शिवभक्तानां स्मरणं चाघनाशनम्
śrūyatāmadbhutaṃ śaivamāvirbhūtaṃ yathā purā ||
avyājakaruṇāpūrṇamaruṇādryabhidhaṃ mahaḥ
||22||श्रूयतामद्भुतं शैवमाविर्भूतं यथा पुरा ॥
अव्याजकरुणापूर्णमरुणाद्र्यभिधं महः
ahaṃ nārāyaṇaścobhau jātau viśvādhikodayāt ||
bahu syāmiti saṃkalpaṃ vitanvānātsadāśivāt
||23||अहं नारायणश्चोभौ जातौ विश्वाधिकोदयात् ॥
बहु स्यामिति संकल्पं वितन्वानात्सदाशिवात्
svabhāvena samudbhūtau vivadaṃtau parasparam ||
na ca śrāṃtau niyudhyaṃtau sāhaṃkārau kadācana
||24||स्वभावेन समुद्भूतौ विवदंतौ परस्परम् ॥
न च श्रांतौ नियुध्यंतौ साहंकारौ कदाचन
parasparaṃ raṇotsāhamāvayoratibhīṣaṇam ||
ālokya karuṇāmūrtiraciṃtayadatheśvaraḥ
||25||परस्परं रणोत्साहमावयोरतिभीषणम् ॥
आलोक्य करुणामूर्तिरचिंतयदथेश्वरः
kimarthamanayoryuddhaṃ jāyate lokanāśanam ||
mayā sṛṣṭamahaṃ pāteti vivādamadhitasthuṣoḥ
||26||किमर्थमनयोर्युद्धं जायते लोकनाशनम् ॥
मया सृष्टमहं पातेति विवादमधितस्थुषोः
samaye'sminsvayaṃ lakṣyo mugdhayoranayorbhṛśam ||
yadi yuddhaṃ na rotsyāmi tadā syādbhuvanakṣayaḥ
||27||समयेऽस्मिन्स्वयं लक्ष्यो मुग्धयोरनयोर्भृशम् ॥
यदि युद्धं न रोत्स्यामि तदा स्याद्भुवनक्षयः
vedeṣu mama māhātmyaṃ viśvādhikatayā śrutam ||
na jānāte imau mugdhau krodhato galitasmṛtī
||28||वेदेषु मम माहात्म्यं विश्वाधिकतया श्रुतम् ॥
न जानाते इमौ मुग्धौ क्रोधतो गलितस्मृती
sarvopi jaṃturātmānamadhikaṃ manyate bhṛśam ||
amatānyasamādhikyastvadhaḥ patati durmatiḥ
||29||सर्वोपि जंतुरात्मानमधिकं मन्यते भृशम् ॥
अमतान्यसमाधिक्यस्त्वधः पतति दुर्मतिः
yadyahaṃ kvāpi bhuvane dāsyāmi mitimātmanaḥ ||
tadā tadrūpavijñānātsa ātmā sopi māmiyāt
||30||यद्यहं क्वापि भुवने दास्यामि मितिमात्मनः ॥
तदा तद्रूपविज्ञानात्स आत्मा सोपि मामियात्
iti niścitya manasā svayameva sadāśivaḥ ||
āvayoryudhyatormadhye vahnistaṃbhaḥ samudyataḥ
||31||इति निश्चित्य मनसा स्वयमेव सदाशिवः ॥
आवयोर्युध्यतोर्मध्ये वह्निस्तंभः समुद्यतः
atītya sakalām̐llokānsarvato'gniriva jvalan
||32||अतीत्य सकलाँल्लोकान्सर्वतोऽग्निरिव ज्वलन्
anādyaṃtatayā cātha dṛgārtau saṃvyatiṣṭhatām ||
tejaḥstaṃbhaṃ jvalaṃtaṃ tamālokya śithilāśayau
||33||अनाद्यंततया चाथ दृगार्तौ संव्यतिष्ठताम् ॥
तेजःस्तंभं ज्वलंतं तमालोक्य शिथिलाशयौ
āvayoḥ purato jātā vāṇī cāpyaśarīriṇī ||
kimarthaṃ bālakau yuddhaṃ kalpyate mūḍhamānasau
||34||आवयोः पुरतो जाता वाणी चाप्यशरीरिणी ॥
किमर्थं बालकौ युद्धं कल्प्यते मूढमानसौ
yuvayorbalavaiṣamyaṃ śiva eva vivekṣyate ||
tejaḥstabhamayaṃ rūpamidaṃ śaṃbhorvyavasthitam
||35||युवयोर्बलवैषम्यं शिव एव विवेक्ष्यते ॥
तेजःस्तभमयं रूपमिदं शंभोर्व्यवस्थितम्
ādyaṃtayoryadi yuvāmīkṣiṣāthāṃ balādhikau ||
iti tāṃ giramākarṇya niyuddhādviratau tadā
||36||आद्यंतयोर्यदि युवामीक्षिषाथां बलाधिकौ ॥
इति तां गिरमाकर्ण्य नियुद्धाद्विरतौ तदा
ahaṃ viṣṇuśca gatimānvicetuṃ tadvyavasthitau ||
agnistaṃbhamayaṃ rūpaṃ śaṃbhorādyaṃtavarjitam
||37||अहं विष्णुश्च गतिमान्विचेतुं तद्व्यवस्थितौ ॥
अग्निस्तंभमयं रूपं शंभोराद्यंतवर्जितम्
ālokituṃ vyavasitāvāvāmādyaṃtabhāgataḥ ||
biṃbitaṃ vyomagaṃ caṃdraṃ yathā bālau jighṛkṣataḥ
||38||आलोकितुं व्यवसितावावामाद्यंतभागतः ॥
बिंबितं व्योमगं चंद्रं यथा बालौ जिघृक्षतः
tathaivāvāṃ samudyuktau paricchettuṃ ca tanmahaḥ ||
atha viṣṇurmahotsāhātkroḍo'bhūtsumahāvapuḥ
||39||तथैवावां समुद्युक्तौ परिच्छेत्तुं च तन्महः ॥
अथ विष्णुर्महोत्साहात्क्रोडोऽभूत्सुमहावपुः
tanmūlavicayā'yācca bhūmigarbhaṃ vyadārayat ||
ahaṃ ca haṃsatāṃ prāpto mahāvegaṃ samutpatan
||40||तन्मूलविचयाऽयाच्च भूमिगर्भं व्यदारयत् ॥
अहं च हंसतां प्राप्तो महावेगं समुत्पतन्
didṛkṣustacchirobhāgaṃ viyadūrdhvamagāhiṣam ||
adhodhodārayankṣoṇimaśeṣāmapi mādhavaḥ
||41||दिदृक्षुस्तच्छिरोभागं वियदूर्ध्वमगाहिषम् ॥
अधोधोदारयन्क्षोणिमशेषामपि माधवः
āvirbhūtamivādhastādagnistaṃbhamavaikṣata ||
anekakoṭivarṣāṇi vicinvannapi tejasaḥ
||42||आविर्भूतमिवाधस्तादग्निस्तंभमवैक्षत ॥
अनेककोटिवर्षाणि विचिन्वन्नपि तेजसः
apaśyannādimakṣayyamārtarūpaḥ sa vihvalaḥ ||
viśīrṇadaṃṣṭrabalayo vigalatsaṃdhibaṃdhanaḥ
||43||अपश्यन्नादिमक्षय्यमार्तरूपः स विह्वलः ॥
विशीर्णदंष्ट्रबलयो विगलत्संधिबंधनः
śramāturastṛṣākrāṃto no yātumaśakaddhariḥ ||
vārāhaṃ rūpamatulaṃ saṃdhārayitumakṣamaḥ
||44||श्रमातुरस्तृषाक्रांतो नो यातुमशकद्धरिः ॥
वाराहं रूपमतुलं संधारयितुमक्षमः
vihaṃtumapi viśrāṃto viṣasāda ramāpatiḥ ||
aciṃtayadameyātmā pariśrāṃtaśarīravān
||45||विहंतुमपि विश्रांतो विषसाद रमापतिः ॥
अचिंतयदमेयात्मा परिश्रांतशरीरवान्
galitaśrīḥ kriyāśrāṃtaḥ śaraṇyaṃ śivamāśrayan ||
dhiṅmamedaṃ mahanmaugdhyamahaṃkārasamudbhavam 48 ||
yenāhamātmano nāthamātmānaṃ nāvabuddhavān ||
ayaṃ hi sarvavedānāṃ devānāṃ jagatāmapi
||47||गलितश्रीः क्रियाश्रांतः शरण्यं शिवमाश्रयन् ॥
धिङ्ममेदं महन्मौग्ध्यमहंकारसमुद्भवम् ४८ ॥
येनाहमात्मनो नाथमात्मानं नावबुद्धवान् ॥
अयं हि सर्ववेदानां देवानां जगतामपि
mūlabhūtaḥ śivaḥ sākṣānmūlamasya kathaṃ bhavet ||
asmādeva samudbhūto'smyahamādyaṃtavarjitāt
||48||मूलभूतः शिवः साक्षान्मूलमस्य कथं भवेत् ॥
अस्मादेव समुद्भूतोऽस्म्यहमाद्यंतवर्जितात्
yanmayānveṣṭumārabdhaṃ śivaṃ paśuvapurdhṛtā ||
avyājakaruṇābandhoḥ pituḥ śaṃbhoḥ prasādataḥ ||
punarevedṛśī labdhā matirme svātmabodhinā ||
svayameva mahādevaḥ śaṃbhuryaṃ pātumicchati
||50||यन्मयान्वेष्टुमारब्धं शिवं पशुवपुर्धृता ॥
अव्याजकरुणाबन्धोः पितुः शंभोः प्रसादतः ॥
पुनरेवेदृशी लब्धा मतिर्मे स्वात्मबोधिना ॥
स्वयमेव महादेवः शंभुर्यं पातुमिच्छति
tasya sadyo bhavejjñānamanahaṃkāramātmajam ||
na śaknomi punaḥ kartuṃ pūjāmasya jagadguroḥ
||51||तस्य सद्यो भवेज्ज्ञानमनहंकारमात्मजम् ॥
न शक्नोमि पुनः कर्तुं पूजामस्य जगद्गुरोः
nivedayāmi cātmānaṃ śaraṇaṃ yāmi śaṃkaram ||
iti dadhyau śivaṃ viṣṇuḥ stutyāmarpitacetanaḥ
||52||निवेदयामि चात्मानं शरणं यामि शंकरम् ॥
इति दध्यौ शिवं विष्णुः स्तुत्यामर्पितचेतनः
satprasādādbhūtapateḥ punarevoddhutaḥ kṣitau ||
ahaṃ ca gagane'bhrāmyamanekānapi vatsarān
||53||सत्प्रसादाद्भूतपतेः पुनरेवोद्धुतः क्षितौ ॥
अहं च गगनेऽभ्राम्यमनेकानपि वत्सरान्
āghūrṇamānanayanaḥ ślathapakṣaḥ śramaṃ gataḥ ||
uparyupari cāpaśyaṃ jvalanaṃ purataḥ sthitam
||54||आघूर्णमाननयनः श्लथपक्षः श्रमं गतः ॥
उपर्युपरि चापश्यं ज्वलनं पुरतः स्थितम्
tejaḥstambhaṃ sthūlaliṃgābhaṃ śaivaṃ tejaḥ surārcitam ||
āhuḥ sma kecidālokya siddhāstejoṃśasaṃbhavāḥ
||55||तेजःस्तम्भं स्थूललिंगाभं शैवं तेजः सुरार्चितम् ॥
आहुः स्म केचिदालोक्य सिद्धास्तेजोंशसंभवाः
nityāṃ śaṃbhoḥ parāṃ koṭiṃ didṛkṣuṃ māṃ kṛtodyamam ||
aho'yaṃ satyamugdhatvamadyāpi ca cikīrṣati
||56||नित्यां शंभोः परां कोटिं दिदृक्षुं मां कृतोद्यमम् ॥
अहोऽयं सत्यमुग्धत्वमद्यापि च चिकीर्षति
āsannadehapāto'pi nāhaṃkāro'sya vai gataḥ ||
viśīryamāṇapakṣo'yaṃ śrāṃtvā vibhrāṃtalocanaḥ
||57||आसन्नदेहपातोऽपि नाहंकारोऽस्य वै गतः ॥
विशीर्यमाणपक्षोऽयं श्रांत्वा विभ्रांतलोचनः
apāratejasi vyartho vimoho'yaṃ bhaviṣyati ||
evaṃ vyākulacitto'yaṃ kroḍarūpī janārdanaḥ
||58||अपारतेजसि व्यर्थो विमोहोऽयं भविष्यति ॥
एवं व्याकुलचित्तोऽयं क्रोडरूपी जनार्दनः
vyāvarttitaḥ śivenaiva nirvyājakaruṇājuṣā ||
īdṛśāṃ brahmamukhyānāṃ surāṇāṃ koṭisaṃbhavaḥ
||59||व्यावर्त्तितः शिवेनैव निर्व्याजकरुणाजुषा ॥
ईदृशां ब्रह्ममुख्यानां सुराणां कोटिसंभवः
yattejaḥparamāṇubhyastasya pāraṃ didṛkṣate ||
svātmano yo gato dhyātvā samaye bhagavāñchivaḥ
||60||यत्तेजःपरमाणुभ्यस्तस्य पारं दिदृक्षते ॥
स्वात्मनो यो गतो ध्यात्वा समये भगवाञ्छिवः
yadi buddhiṃ dadātyasmai tasya naśyedahaṃkriyā ||
ityevaṃ vadatāṃ teṣāṃ siddhānāṃ sadayaṃ vacaḥ
||61||यदि बुद्धिं ददात्यस्मै तस्य नश्येदहंक्रिया ॥
इत्येवं वदतां तेषां सिद्धानां सदयं वचः
ākarṇya śīrṇāhaṃkāro hyahamātmanyaciṃtayam ||
na vedarāśivijñānāttapastīrthaniṣevaṇāt
||62||आकर्ण्य शीर्णाहंकारो ह्यहमात्मन्यचिंतयम् ॥
न वेदराशिविज्ञानात्तपस्तीर्थनिषेवणात्
saṃjāyate śivajñānamasyaivānugrahādṛte ||
śīrṇe'pi pakṣayugale sīdatyaṃge hyacaṃcale
||63||संजायते शिवज्ञानमस्यैवानुग्रहादृते ॥
शीर्णेऽपि पक्षयुगले सीदत्यंगे ह्यचंचले
punarutsahate cetaḥ svāhaṃkārasya saṃgrahe ||
dhiṅmāmahaṃ kriyākrāṃtamanātmabalavedinam
||64||पुनरुत्सहते चेतः स्वाहंकारस्य संग्रहे ॥
धिङ्मामहं क्रियाक्रांतमनात्मबलवेदिनम्
śivārpitamanaskebhyaḥ siddhebhyaḥ satataṃ namaḥ ||
yeṣāṃ saṃsargalabdhena tapasā śodhitāśayaḥ
||65||शिवार्पितमनस्केभ्यः सिद्धेभ्यः सततं नमः ॥
येषां संसर्गलब्धेन तपसा शोधिताशयः
śivamenaṃ vijānāmi svātmahetuṃ puraḥsthitam ||
yatprasādopalabdhena vibhavena samanvitāḥ
||66||शिवमेनं विजानामि स्वात्महेतुं पुरःस्थितम् ॥
यत्प्रसादोपलब्धेन विभवेन समन्विताः
devāḥ sarve bhaviṣyaṃti satataṃ śamitārayaḥ ||
yasya vedā na jānaṃti paramārthaṃ mahāgamaiḥ
||67||देवाः सर्वे भविष्यंति सततं शमितारयः ॥
यस्य वेदा न जानंति परमार्थं महागमैः
tameva śaraṇaṃ yāmi śaṃbhuṃ viśvavilakṣaṇam ||
avādiṣamathābhāṣyaṃ viṣṇuṃ kamalalocanam
||68||तमेव शरणं यामि शंभुं विश्वविलक्षणम् ॥
अवादिषमथाभाष्यं विष्णुं कमललोचनम्
labdhadehaḥ śivaṃ bhaktyā saṃśritaścandraśekharam ||
aho kimidamāścaryamāgataṃ śauryaśālinām
||69||लब्धदेहः शिवं भक्त्या संश्रितश्चन्द्रशेखरम् ॥
अहो किमिदमाश्चर्यमागतं शौर्यशालिनाम्
śaṃbhunā yatsamudbhūtamahaṃkāramupāśritau ||
āvāṃ parasparaṃ yuddhamākarṇya vipulaṃ mahat
||70||शंभुना यत्समुद्भूतमहंकारमुपाश्रितौ ॥
आवां परस्परं युद्धमाकर्ण्य विपुलं महत्
sa eva śaṃkaraḥ sarvamahaṃkāramathāvayoḥ ||
apāharadameyātmā svamāhātmyaprakāśanāt
||71||स एव शंकरः सर्वमहंकारमथावयोः ॥
अपाहरदमेयात्मा स्वमाहात्म्यप्रकाशनात्
imamīśvaramānataṃ surairanalastambhamayaṃ sadāśivam ||
abhipūjayituṃ pravartate sa bhavedvai bhavasāgarasya nauḥ
||72||इममीश्वरमानतं सुरैरनलस्तम्भमयं सदाशिवम् ॥
अभिपूजयितुं प्रवर्तते स भवेद्वै भवसागरस्य नौः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmye pūrvārdhe brahmasanakasaṃvāde liṃgaprādurbhāvavarṇanaṃnāma prathamo'dhyāyaḥ || 1 ||