tatastrayodaśe varṣe vyatīte samaye tadā
sūta uvāca
tatastrayodaśe varṣe vyatīte samaye tadā ||
upaplave saṃgateṣu sarvarājasu pāṃḍavāḥ
||1||ततस्त्रयोदशे वर्षे व्यतीते समये तदा ॥
उपप्लवे संगतेषु सर्वराजसु पांडवाः
yoddhumāgatya saṃtasthuḥ kurukṣetraṃ mahārathāḥ ||
kauravāścāpi saṃtasdhurduryodhanapurogamāḥ
||2||योद्धुमागत्य संतस्थुः कुरुक्षेत्रं महारथाः ॥
कौरवाश्चापि संतस्धुर्दुर्योधनपुरोगमाः
tato bhīṣmeṇa proktāṃ ca naraiḥ śrutvā yudhiṣṭhiraḥ ||
rathātirathasaṃkhyāṃ tu rājñāṃ madhye vaco'bravīt
||3||ततो भीष्मेण प्रोक्तां च नरैः श्रुत्वा युधिष्ठिरः ॥
रथातिरथसंख्यां तु राज्ञां मध्ये वचोऽब्रवीत्
bhīṣmeṇa vihitā kṛṣṇa rathātirathavarṇanā ||
tato duryodhano'pṛcchadidaṃ svīyānmahārathān
||4||भीष्मेण विहिता कृष्ण रथातिरथवर्णना ॥
ततो दुर्योधनोऽपृच्छदिदं स्वीयान्महारथान्
sasainyānpāṃḍavānetānhanyātkālena kena kaḥ ||
māsena tu pratijñātaṃ bhīṣmeṇa ca kṛpeṇa ca
||5||ससैन्यान्पांडवानेतान्हन्यात्कालेन केन कः ॥
मासेन तु प्रतिज्ञातं भीष्मेण च कृपेण च
pakṣaṃ droṇena cāhnāṃ ca daśabhirdrauṇinā raṇe ||
ṣaḍbhiḥ karṇena ca tathā sadā mamabhayaṃkṛtā
||6||पक्षं द्रोणेन चाह्नां च दशभिर्द्रौणिना रणे ॥
षड्भिः कर्णेन च तथा सदा ममभयंकृता
tadahaṃ svāṃśca pṛcchāmi kena kālena haṃti kaḥ ||
etacchrutvā vaco rājñaḥ phālguno vākyamabravīt
||7||तदहं स्वांश्च पृच्छामि केन कालेन हंति कः ॥
एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञः फाल्गुनो वाक्यमब्रवीत्
ayuktametadbhīṣmādyaiḥ pratijñātaṃ yudhiṣṭhira ||
tato jaye ca vijaye niścayo hi mṛṣaiva tat
||8||अयुक्तमेतद्भीष्माद्यैः प्रतिज्ञातं युधिष्ठिर ॥
ततो जये च विजये निश्चयो हि मृषैव तत्
tavāpi ye saṃti nṛpāḥ sannaddhā raṇasaṃsthitāḥ ||
paśyaitānpuruṣavyāghrānkālakalpāndurāsadān
||9||तवापि ये संति नृपाः सन्नद्धा रणसंस्थिताः ॥
पश्यैतान्पुरुषव्याघ्रान्कालकल्पान्दुरासदान्
drupadaṃ ca virāṭaṃ ca dhṛṣṭaketuṃ ca kaikayam ||
sahadevaṃ sātyakiṃ ca cekitānaṃ ca durjayam
||10||द्रुपदं च विराटं च धृष्टकेतुं च कैकयम् ॥
सहदेवं सात्यकिं च चेकितानं च दुर्जयम्
dhṛṣṭadyumnaṃ saputraṃ ca mahāvīryaṃ ghaṭotkacam ||
bhīmādīṃśca maheṣvāsānkeśavaṃ cāparājitam
||11||धृष्टद्युम्नं सपुत्रं च महावीर्यं घटोत्कचम् ॥
भीमादींश्च महेष्वासान्केशवं चापराजितम्
manyehamekastveteṣāṃ hanyātkauravavāhinīm ||
sannaddhāḥ pratidṛśyaṃte bhīṣmādyā bahavo rathāḥ
||12||मन्येहमेकस्त्वेतेषां हन्यात्कौरववाहिनीम् ॥
सन्नद्धाः प्रतिदृश्यंते भीष्माद्या बहवो रथाः
tebhyo bhayaṃ na kāryaṃ te phalgavo'mī mṛgā iva
||13||तेभ्यो भयं न कार्यं ते फल्गवोऽमी मृगा इव
asmākaṃ dhanuṣāṃ ghoṣairidānīmeva bhārata ||
kauravā vidraviṣyaṃti siṃhatrastā mṛgā iva
||14||अस्माकं धनुषां घोषैरिदानीमेव भारत ॥
कौरवा विद्रविष्यंति सिंहत्रस्ता मृगा इव
vṛddhādbhīṣmāddvijādvṛddhāddroṇādapi kṛpādapi ||
bāliśātkiṃ bhayaṃ drauṇeḥ sūtaputrācca durmateḥ
||15||वृद्धाद्भीष्माद्द्विजाद्वृद्धाद्द्रोणादपि कृपादपि ॥
बालिशात्किं भयं द्रौणेः सूतपुत्राच्च दुर्मतेः
athavā cittanirvṛtyai jñātumicchasi bhārata ||
śatrūṇāṃ pratyanīkeṣu saṃdhāvacchṛṇu me vacaḥ
||16||अथवा चित्तनिर्वृत्यै ज्ञातुमिच्छसि भारत ॥
शत्रूणां प्रत्यनीकेषु संधावच्छृणु मे वचः
eko'hameva saṃgrāme sarve tiṣṭhaṃtu te rathāḥ ||
ekāhnā kṣapaye sarvānkauravānsainyasaṃyutān
||17||एकोऽहमेव संग्रामे सर्वे तिष्ठंतु ते रथाः ॥
एकाह्ना क्षपये सर्वान्कौरवान्सैन्यसंयुतान्
ityarjunavacaḥ śrutvā smayandāmodaro'bravīt ||
evametadyathā prāha phālguno'yaṃ mṛṣā na tat
||18||इत्यर्जुनवचः श्रुत्वा स्मयन्दामोदरोऽब्रवीत् ॥
एवमेतद्यथा प्राह फाल्गुनोऽयं मृषा न तत्
tataśca śaṃkhānbherīśca śataśaścaiva puṣkarān ||
nivārya rājamadhyastho barbarīko vaco'bravīt
||19||ततश्च शंखान्भेरीश्च शतशश्चैव पुष्करान् ॥
निवार्य राजमध्यस्थो बर्बरीको वचोऽब्रवीत्
yena taptaṃ guptakṣetre yena devyaḥ sutoṣitāḥ ||
yasyātulaṃ bāhubalaṃ tena coktaṃ niśamyatām
||20||येन तप्तं गुप्तक्षेत्रे येन देव्यः सुतोषिताः ॥
यस्यातुलं बाहुबलं तेन चोक्तं निशम्यताम्
yadbravīmi vacaḥ satyaṃ śṛṇudhvaṃ tannarādhipāḥ ||
ātmano vīryasadṛśaṃ kevalaṃ na tu darpataḥ
||21||यद्ब्रवीमि वचः सत्यं शृणुध्वं तन्नराधिपाः ॥
आत्मनो वीर्यसदृशं केवलं न तु दर्पतः
yadāryeṇa pratijñātamarjunena mahātmanā ||
na marṣayāmi tadvākyaṃ kālakṣepo mahānayam
||22||यदार्येण प्रतिज्ञातमर्जुनेन महात्मना ॥
न मर्षयामि तद्वाक्यं कालक्षेपो महानयम्
sarve bhavaṃtastiṣṭhaṃtu sārjunāḥ sahakeśavāḥ ||
eko muhūrtādbhīṣmādīnsarvānneṣye yamakṣayam
||23||सर्वे भवंतस्तिष्ठंतु सार्जुनाः सहकेशवाः ॥
एको मुहूर्ताद्भीष्मादीन्सर्वान्नेष्ये यमक्षयम्
mayi tiṣṭhati kenāpi śastragrāhyaṃ na kṣatriyaiḥ ||
svadharmaśapatho vo'stu mṛte grāhyaṃ tato mayi
||24||मयि तिष्ठति केनापि शस्त्रग्राह्यं न क्षत्रियैः ॥
स्वधर्मशपथो वोऽस्तु मृते ग्राह्यं ततो मयि
paśyadhvaṃ me balaṃ bāhvordevyārādhanasaṃbhavam ||
māhātmyaṃ guptakṣetrasya tathā bhaktiṃ ca pāṃḍuṣu
||25||पश्यध्वं मे बलं बाह्वोर्देव्याराधनसंभवम् ॥
माहात्म्यं गुप्तक्षेत्रस्य तथा भक्तिं च पांडुषु
paśyadhvaṃ me dhanurghoraṃ tūṇīrāvakṣayau tathā ||
khaḍgaṃ ca devyā yaddattaṃ tato vacmi vacastvidam
||26||पश्यध्वं मे धनुर्घोरं तूणीरावक्षयौ तथा ॥
खड्गं च देव्या यद्दत्तं ततो वच्मि वचस्त्विदम्
iti tasya vacaḥ śrutvā kṣatriyā vismayaṃ yayuḥ ||
arjunaśca kaṭākṣepe lajjitaḥ kṛṣṇamaikṣata
||27||इति तस्य वचः श्रुत्वा क्षत्रिया विस्मयं ययुः ॥
अर्जुनश्च कटाक्षेपे लज्जितः कृष्णमैक्षत
tamāha lalitaṃ kṛṣṇaḥ phālgunaṃ paramaṃ vacaḥ ||
ātmaupayikamevedaṃ bhaimi putro'bhyabhāṣata
||28||तमाह ललितं कृष्णः फाल्गुनं परमं वचः ॥
आत्मौपयिकमेवेदं भैमि पुत्रोऽभ्यभाषत
navakoṭiyuto'nena palāśī nihataḥ purā ||
kṣaṇādeva ca pātāle śrūyate mahadadbhutam
||29||नवकोटियुतोऽनेन पलाशी निहतः पुरा ॥
क्षणादेव च पाताले श्रूयते महदद्भुतम्
punaḥ prakṣyāmade tvenaṃ kvenopāyena kauravān ||
muhūrtāddhaṃsi brūhīti pṛcchayatāṃ cāha taṃ jayaḥ
||30||पुनः प्रक्ष्यामदे त्वेनं क्वेनोपायेन कौरवान् ॥
मुहूर्ताद्धंसि ब्रूहीति पृच्छयतां चाह तं जयः
tataḥ smaranyādaveṃdro bhaimiputramabhāṣata
||31||ततः स्मरन्यादवेंद्रो भैमिपुत्रमभाषत
bhīpmadroṇakṛpadrauṇikarṇaduryodhanādibhiḥ ||
guptāṃ tryaṃbakadurjeyāṃ senāṃ haṃsi kathaṃ kṣaṇāt
||32||भीप्मद्रोणकृपद्रौणिकर्णदुर्योधनादिभिः ॥
गुप्तां त्र्यंबकदुर्जेयां सेनां हंसि कथं क्षणात्
ayaṃ mahānvismayaste vacaso bhaiminaṃdana ||
saṃbhūtaḥ sarvarājñāṃ ca phālgunasya ca dhīmataḥ
||33||अयं महान्विस्मयस्ते वचसो भैमिनंदन ॥
संभूतः सर्वराज्ञां च फाल्गुनस्य च धीमतः
tadbrūhi kenopāyena muhūrtāddhaṃsi kauravān ||
upāyavīryaṃ te jñātvā maṃsyāmo vayamapyuta
||34||तद्ब्रूहि केनोपायेन मुहूर्ताद्धंसि कौरवान् ॥
उपायवीर्यं ते ज्ञात्वा मंस्यामो वयमप्युत
sūta uvāca
ityukto vāsudevena sarvabhūteśvareṇa ca ||
siṃhavakṣāḥ parvatābho nānābhūṣaṇabhūṣitaḥ
||35||इत्युक्तो वासुदेवेन सर्वभूतेश्वरेण च ॥
सिंहवक्षाः पर्वताभो नानाभूषणभूषितः
ghaṭāsyo ghaṭahāsaśca ūrdhvakeśo'tidīpti mān ||
vidyudakṣo vāyujavo yaścecchennāśayejjagat
||36||घटास्यो घटहासश्च ऊर्ध्वकेशोऽतिदीप्ति मान् ॥
विद्युदक्षो वायुजवो यश्चेच्छेन्नाशयेज्जगत्
devīdattātulabalo barbarīko'bhyabhāṣata ||
yadi vo mānasaṃ vīrā upāyasya pradarśane
||37||देवीदत्तातुलबलो बर्बरीकोऽभ्यभाषत ॥
यदि वो मानसं वीरा उपायस्य प्रदर्शने
tadahaṃ darśayāmyeṣa paśyadhvaṃ sahakeśavāḥ ||
ityuktvā dhanurāropya saṃdadhe viśikhaṃ tvaran ||
niḥśalyaṃ cāpi saṃpūrṇaṃ siṃdūrābheṇa bhasmanā
||38||तदहं दर्शयाम्येष पश्यध्वं सहकेशवाः ॥
इत्युक्त्वा धनुरारोप्य संदधे विशिखं त्वरन् ॥
निःशल्यं चापि संपूर्णं सिंदूराभेण भस्मना
ākarṇamākṛpya ca taṃ mumoca mukhādathodbhūtamabhūcca bhasma
||39||आकर्णमाकृप्य च तं मुमोच मुखादथोद्भूतमभूच्च भस्म
senādvaye tacca papāta śīghraṃ yasyaiva yatrāsti ca mṛtyumarma ||
sarvaromasu bhīṣmasya kaṃṭhe rādheyadroṇayoḥ
||40||सेनाद्वये तच्च पपात शीघ्रं यस्यैव यत्रास्ति च मृत्युमर्म ॥
सर्वरोमसु भीष्मस्य कंठे राधेयद्रोणयोः
ūrau duryodhanasyāpi śalyasyāpi ca vakṣasi ||
kaṃṭhe ca śakunerdīptaṃ bhagadattasya cāpatat
||41||ऊरौ दुर्योधनस्यापि शल्यस्यापि च वक्षसि ॥
कंठे च शकुनेर्दीप्तं भगदत्तस्य चापतत्
kṛṣṇasya pādatala lake kaṃṭhe drupadamatsyayoḥ ||
śikhaṃḍinastathā kaṭyāṃ kaṃṭhe senāpatestathā
||42||कृष्णस्य पादतल लके कंठे द्रुपदमत्स्ययोः ॥
शिखंडिनस्तथा कट्यां कंठे सेनापतेस्तथा
papāta raktaṃ tadbhasma yatra yeṣāṃ ca marma ca ||
kevalaṃ caiva pāṃḍūnāṃ kṛpadroṇyośca nāspṛśata
||43||पपात रक्तं तद्भस्म यत्र येषां च मर्म च ॥
केवलं चैव पांडूनां कृपद्रोण्योश्च नास्पृशत
iti kṛtvā tato bhūyo barbarīko'bhyabhāṣata ||
dṛṣṭaṃ bhavadbhirevaṃ yanmayā marma nirīkṣitam
||44||इति कृत्वा ततो भूयो बर्बरीकोऽभ्यभाषत ॥
दृष्टं भवद्भिरेवं यन्मया मर्म निरीक्षितम्
adhunā pātayiṣyāmi marmasveṣāṃ śitāñcharān ||
devīdattānamoghākhyānyairmariṣyaṃtyamī kṣaṇāt
||45||अधुना पातयिष्यामि मर्मस्वेषां शिताञ्छरान् ॥
देवीदत्तानमोघाख्यान्यैर्मरिष्यंत्यमी क्षणात्
śapathā vaḥ svadharmasya śastraṃ grāhyaṃ na vaḥ kvacit ||
muhūrtātpātayiṣyāmi śatrūnetāñchitaiḥ śaraiḥ
||46||शपथा वः स्वधर्मस्य शस्त्रं ग्राह्यं न वः क्वचित् ॥
मुहूर्तात्पातयिष्यामि शत्रूनेताञ्छितैः शरैः
tato vismitacittānāṃ yudhiṣṭhirapurogiṇām ||
āsīnninādaḥ sumahānsādhusādhviti śaṃsa tām
||47||ततो विस्मितचित्तानां युधिष्ठिरपुरोगिणाम् ॥
आसीन्निनादः सुमहान्साधुसाध्विति शंस ताम्
vāsudevaśca saṃkruddhaścakreṇa niśitena ca ||
evaṃ bruvata evāsya śiraśchittvā nyapātayat
||48||वासुदेवश्च संक्रुद्धश्चक्रेण निशितेन च ॥
एवं ब्रुवत एवास्य शिरश्छित्त्वा न्यपातयत्
tataḥ kṣaṇātsarvamāsīdāvigraṃ rājamaṃ ḍalam ||
vyalokayankeśavaṃ te vismitāścābhavanbhṛśam
||49||ततः क्षणात्सर्वमासीदाविग्रं राजमं डलम् ॥
व्यलोकयन्केशवं ते विस्मिताश्चाभवन्भृशम्
kimetaditi prāhuśca barbarīkaḥ kuto hataḥ ||
pāṃḍavāścāpi mumucuraśrūṇi sahapārthivāḥ
||50||किमेतदिति प्राहुश्च बर्बरीकः कुतो हतः ॥
पांडवाश्चापि मुमुचुरश्रूणि सहपार्थिवाः
hāhā putreti ca gṛṇanpraskhalaṃśca padepade ||
ghaṭotkaco'pataddīnaḥ putropari vimūrchitaḥ
||51||हाहा पुत्रेति च गृणन्प्रस्खलंश्च पदेपदे ॥
घटोत्कचोऽपतद्दीनः पुत्रोपरि विमूर्छितः
etasminnaṃtare devyaścaturdaśa samāyayuḥ
||52||एतस्मिन्नंतरे देव्यश्चतुर्दश समाययुः
siddhāṃbikā kroḍamātā kapālī tārā suvarṇā ca trilokajetrī ||
bhāṇeśvarī carcikā caikavīrā yogeśvarī caṃḍikā traipurā ca
||53||सिद्धांबिका क्रोडमाता कपाली तारा सुवर्णा च त्रिलोकजेत्री ॥
भाणेश्वरी चर्चिका चैकवीरा योगेश्वरी चंडिका त्रैपुरा च
bhūtāṃbikā harasiddhistathāmūḥ saṃprāpya tasthurnṛpavismayaṃkarāḥ ||
śrīcaṃḍikā''śvāsya tatau ghaṭotkacaṃ provāca vākyaṃ mahatā svareṇa
||54||भूतांबिका हरसिद्धिस्तथामूः संप्राप्य तस्थुर्नृपविस्मयंकराः ॥
श्रीचंडिकाऽऽश्वास्य ततौ घटोत्कचं प्रोवाच वाक्यं महता स्वरेण
śṛṇudhvaṃ pārthivāḥ sarve kṛṣṇena viditātmanā ||
hetunā yena nihato barbarīko mahābalaḥ
||55||शृणुध्वं पार्थिवाः सर्वे कृष्णेन विदितात्मना ॥
हेतुना येन निहतो बर्बरीको महाबलः
merumūrdhni purā pṛthvī samavetāndivaukasaḥ ||
bhārākrāṃtā jagādaitānbhāro'pa hriyatāṃ hi me
||56||मेरुमूर्ध्नि पुरा पृथ्वी समवेतान्दिवौकसः ॥
भाराक्रांता जगादैतान्भारोऽप ह्रियतां हि मे
tato brahmā prāha viṣṇuṃ bhagavaṃstvamidaṃ śṛṇu ||
devāstvānugamiṣyaṃti bhāraṃ hara bhuvaḥ prabho
||57||ततो ब्रह्मा प्राह विष्णुं भगवंस्त्वमिदं शृणु ॥
देवास्त्वानुगमिष्यंति भारं हर भुवः प्रभो
tatastatheti tanmene vacanaṃ viṣṇuravyayaḥ ||
etasminnaṃtare bāhumuddhṛtyoccairabhāṣata
||58||ततस्तथेति तन्मेने वचनं विष्णुरव्ययः ॥
एतस्मिन्नंतरे बाहुमुद्धृत्योच्चैरभाषत
sūryavarceti yakṣeṃdraścaturāśītikoṭipaḥ ||
kimarthaṃ mānuṣe loke bhavadbhirjanma kāryate
||59||सूर्यवर्चेति यक्षेंद्रश्चतुराशीतिकोटिपः ॥
किमर्थं मानुषे लोके भवद्भिर्जन्म कार्यते
mayi tiṣṭhati doṣāṇāmanekānāṃ mahāspade ||
sarve bhavaṃto modaṃtu svargeṣu saha viṣṇunā
||60||मयि तिष्ठति दोषाणामनेकानां महास्पदे ॥
सर्वे भवंतो मोदंतु स्वर्गेषु सह विष्णुना
ahameko'vatīryaitānhaniṣyāmi bhuvo bharān ||
svadharmaśapathā vo vai saṃti cejjanma prāpsyatha
||61||अहमेकोऽवतीर्यैतान्हनिष्यामि भुवो भरान् ॥
स्वधर्मशपथा वो वै संति चेज्जन्म प्राप्स्यथ
ityuktavacane brahmā kruddhastaṃ samabhāṣata ||
durmate sarvadevānāmaviṣahyaṃ mahābharam
||62||इत्युक्तवचने ब्रह्मा क्रुद्धस्तं समभाषत ॥
दुर्मते सर्वदेवानामविषह्यं महाभरम्
svasādhyaṃ brūṣe mohāttvaṃ śāpayogyo'si bāliśa ||
deśakālocitaṃ svīyaṃ parasya ca balaṃ hṛdā
||63||स्वसाध्यं ब्रूषे मोहात्त्वं शापयोग्योऽसि बालिश ॥
देशकालोचितं स्वीयं परस्य च बलं हृदा
avicāryaiva prabhuṣu vakti so'rhati daṃḍanam ||
tasmādbhūbhāraharaṇe yuddhasyopakrame sati
||64||अविचार्यैव प्रभुषु वक्ति सोऽर्हति दंडनम् ॥
तस्माद्भूभारहरणे युद्धस्योपक्रमे सति
śarīranāśaṃ kṛṣṇāttvamavāpsyasi na saṃśayaḥ ||
evaṃ śapto brahmaṇā'sau viṣṇumetadayācata
||65||शरीरनाशं कृष्णात्त्वमवाप्स्यसि न संशयः ॥
एवं शप्तो ब्रह्मणाऽसौ विष्णुमेतदयाचत
yadyevaṃ bhavitā nāśastadekaṃ deva prārthaye ||
janmaprabhṛti me dehi matiṃ sarvārthasādhanīm
||66||यद्येवं भविता नाशस्तदेकं देव प्रार्थये ॥
जन्मप्रभृति मे देहि मतिं सर्वार्थसाधनीम्
tatastatheti taṃ prāha keśavo devasaṃsadi ||
śiraste pūjayiṣyaṃti devyāḥ pūjyo bhaviṣyasi
||67||ततस्तथेति तं प्राह केशवो देवसंसदि ॥
शिरस्ते पूजयिष्यंति देव्याः पूज्यो भविष्यसि
ityuktvā cāvatīrṇo'sau saha devairharistadā ||
harirnāma sa kṛṣṇo'sau bhavaṃtaste tathā surāḥ
||68||इत्युक्त्वा चावतीर्णोऽसौ सह देवैर्हरिस्तदा ॥
हरिर्नाम स कृष्णोऽसौ भवंतस्ते तथा सुराः
sūryavarcāḥ sa cāyaṃ hi nihato bhaimiputrakaḥ ||
prākchāpaṃ brahmaṇaḥ smṛtvā hatonena mahātmanā ||
tasmāddoṣo na kṛṣṇe'smindraṣṭavyaḥ sarvabhū mipaiḥ
||69||सूर्यवर्चाः स चायं हि निहतो भैमिपुत्रकः ॥
प्राक्छापं ब्रह्मणः स्मृत्वा हतोनेन महात्मना ॥
तस्माद्दोषो न कृष्णेऽस्मिन्द्रष्टव्यः सर्वभू मिपैः
śrīkṛṣṇa uvāca
yaduktaṃ bhūmipā devyā tattathaiva na saṃśayaḥ
||70||यदुक्तं भूमिपा देव्या तत्तथैव न संशयः
yadyenamadhunā naiva hanyāṃ brahmavaco'nyathā ||
tato bhavediti smṛtvā mayāsau vinipātitaḥ
||71||यद्येनमधुना नैव हन्यां ब्रह्मवचोऽन्यथा ॥
ततो भवेदिति स्मृत्वा मयासौ विनिपातितः
guptakṣetre mayaivā'sau niyukto devyanusmṛtau ||
pūrvaṃ dattaṃ varaṃ svīyaṃ smaratā devasaṃsadi
||72||गुप्तक्षेत्रे मयैवाऽसौ नियुक्तो देव्यनुस्मृतौ ॥
पूर्वं दत्तं वरं स्वीयं स्मरता देवसंसदि
ityukte caṃḍikā devī tadā bhaktaśirastvidam ||
abhyukṣya sudhayā śīghramajaraṃ cāmaraṃ vyadhāt
||73||इत्युक्ते चंडिका देवी तदा भक्तशिरस्त्विदम् ॥
अभ्युक्ष्य सुधया शीघ्रमजरं चामरं व्यधात्
yathā rāhuśirastadvattacchiraḥ praṇanāma tān ||
uvāca ca didṛkṣāmi yuddhaṃ tadanumanyatām
||74||यथा राहुशिरस्तद्वत्तच्छिरः प्रणनाम तान् ॥
उवाच च दिदृक्षामि युद्धं तदनुमन्यताम्
tataḥ kṛṣṇo vacaḥ prāha meghagaṃbhīravākprabhuḥ ||
yāvanmahī sanakṣatrā yāvaccaṃdradivākarau
||75||ततः कृष्णो वचः प्राह मेघगंभीरवाक्प्रभुः ॥
यावन्मही सनक्षत्रा यावच्चंद्रदिवाकरौ
tāvattvaṃ sarvalokānāṃ vatsa pūjyo bhaviṣyasi ||
devīlokeṣu sarveṣu devīvadvicariṣyasi
||76||तावत्त्वं सर्वलोकानां वत्स पूज्यो भविष्यसि ॥
देवीलोकेषु सर्वेषु देवीवद्विचरिष्यसि
svabhaktānāṃ ca lokeṣu devīnāṃ dāsyase sthitim ||
bālānāṃ ye bhaviṣyaṃti vātapittakaphodbhavāḥ ||
piṭakāstāḥ sukhenaiva śāmayiṣyasi pūjanāt
||77||स्वभक्तानां च लोकेषु देवीनां दास्यसे स्थितिम् ॥
बालानां ये भविष्यंति वातपित्तकफोद्भवाः ॥
पिटकास्ताः सुखेनैव शामयिष्यसि पूजनात्
idaṃ ca śṛṃgamāruhya paśya yuddhaṃ yathā bhavet
||78||इदं च शृंगमारुह्य पश्य युद्धं यथा भवेत्
dhāvaṃtaḥ kauravāstvasmānvayaṃ yāmastvamūniti ||
ityukte vāsudevena devyo'thāṃbaramāviśan
||79||धावंतः कौरवास्त्वस्मान्वयं यामस्त्वमूनिति ॥
इत्युक्ते वासुदेवेन देव्योऽथांबरमाविशन्
barbarīkaśiraścaiva giriśṛṃgamavāpya tat ||
dehasya bhūmisaṃskārāścābhavacchiraso nahi ||
tato yuddhaṃ mahadabhūtkurupāṃḍavasenayoḥ
||80||बर्बरीकशिरश्चैव गिरिशृंगमवाप्य तत् ॥
देहस्य भूमिसंस्काराश्चाभवच्छिरसो नहि ॥
ततो युद्धं महदभूत्कुरुपांडवसेनयोः
aṣṭādaśāhena hatā ye ca droṇavṛṣādayaḥ ||
duryodhane hate krūre aṣṭādaśadinātyaye
||81||अष्टादशाहेन हता ये च द्रोणवृषादयः ॥
दुर्योधने हते क्रूरे अष्टादशदिनात्यये
yudhiṣṭhiro jñātimadhye goviṃdaṃ samabhāṣata ||
puruṣottama saṃgrāmamamuṃ saṃtāritā vayam
||82||युधिष्ठिरो ज्ञातिमध्ये गोविंदं समभाषत ॥
पुरुषोत्तम संग्रामममुं संतारिता वयम्
tvayaiva nāthena hare namaste puruṣottama ||
śrutvā tasyāpi sāsūyamidaṃ bhīmo vaco'bravīt
||83||त्वयैव नाथेन हरे नमस्ते पुरुषोत्तम ॥
श्रुत्वा तस्यापि सासूयमिदं भीमो वचोऽब्रवीत्
yena dhvastā dhārtarāṣṭrāstaṃ nirākṛtya māṃ nṛpa ||
puruṣottamaṃ kṛṣṇamiti bravīṣi kimu mūḍhavat
||84||येन ध्वस्ता धार्तराष्ट्रास्तं निराकृत्य मां नृप ॥
पुरुषोत्तमं कृष्णमिति ब्रवीषि किमु मूढवत्
dhṛṣṭadyumnaṃ phālgunaṃ ca sātyakiṃ māṃ ca pāṃḍava ||
nirākṛtya bravīṣyeva sūtaṃ dhiktvā yudhiṣṭhira
||85||धृष्टद्युम्नं फाल्गुनं च सात्यकिं मां च पांडव ॥
निराकृत्य ब्रवीष्येव सूतं धिक्त्वा युधिष्ठिर
arjuna uvāca
maivaṃ maivaṃ brūhi bhīma na tvaṃ vetsi janārdanam ||
na mayā na tvayā pārtha nānyenāpyarayo hatāḥ
||86||मैवं मैवं ब्रूहि भीम न त्वं वेत्सि जनार्दनम् ॥
न मया न त्वया पार्थ नान्येनाप्यरयो हताः
ahaṃ hi sarvadāgrasthaṃ naraṃ paśyāmi saṃyuge ||
nighnaṃtaṃ śātravāṃstatra na jāne ko'pyasāviti
||87||अहं हि सर्वदाग्रस्थं नरं पश्यामि संयुगे ॥
निघ्नंतं शात्रवांस्तत्र न जाने कोऽप्यसाविति
bhīma uvāca
vibhrāṃto'si dhruvaṃ pārtha nātra haṃtā naro'paraḥ ||
atha cedasti tvatpautramuccasthaṃ vacmi haṃta kaḥ
||88||विभ्रांतोऽसि ध्रुवं पार्थ नात्र हंता नरोऽपरः ॥
अथ चेदस्ति त्वत्पौत्रमुच्चस्थं वच्मि हंत कः
upasṛtya tato bhīmo barbarīkamapṛcchata ||
brūhyete kena nihatā dhārtarāṣṭrā hi śatravaḥ
||89||उपसृत्य ततो भीमो बर्बरीकमपृच्छत ॥
ब्रूह्येते केन निहता धार्तराष्ट्रा हि शत्रवः
barbarīka uvāca
eko mayā pumāndṛṣṭo yudhyamānaḥ paraiḥ saha ||
savyataḥ paṃcavaktraḥ sa dakṣiṇe caikavaktrataḥ
||90||एको मया पुमान्दृष्टो युध्यमानः परैः सह ॥
सव्यतः पंचवक्त्रः स दक्षिणे चैकवक्त्रतः
savyato daśahastaśca dhṛtaśūlādyudāyudhaḥ ||
dakṣiṇe ca caturhasto dhṛtacakrādyudāyudhaḥ
||91||सव्यतो दशहस्तश्च धृतशूलाद्युदायुधः ॥
दक्षिणे च चतुर्हस्तो धृतचक्राद्युदायुधः
savyataśca jaṭādhārī dakṣiṇe mukuṭoccayaḥ ||
savyato bhasmadhārī ca dakṣiṇe dhṛtacaṃdanaḥ
||92||सव्यतश्च जटाधारी दक्षिणे मुकुटोच्चयः ॥
सव्यतो भस्मधारी च दक्षिणे धृतचंदनः
savyataścaṃdradhārī ca dakṣiṇe kaustubhadyutiḥ ||
mamāpi taddarśanato mahadbhayamajāyata
||93||सव्यतश्चंद्रधारी च दक्षिणे कौस्तुभद्युतिः ॥
ममापि तद्दर्शनतो महद्भयमजायत
īdṛśo me naro dṛṣṭo na cānyo yo jaghāna tān ||
ityukte puṣpavarṣaṃ tu khādāsītsumahāprabham
||94||ईदृशो मे नरो दृष्टो न चान्यो यो जघान तान् ॥
इत्युक्ते पुष्पवर्षं तु खादासीत्सुमहाप्रभम्
sasvanurdevavādyāni sādhusādhviti vai jaguḥ ||
vismitāḥ pāṃḍavāścāsanpraṇemuḥ puruṣottamam
||95||सस्वनुर्देववाद्यानि साधुसाध्विति वै जगुः ॥
विस्मिताः पांडवाश्चासन्प्रणेमुः पुरुषोत्तमम्
vilakṣaścābhavadbhīmo niśvāsāṃścāpyamuṃcata ||
taṃ tataḥ keśavaḥ svāmī samādāya kare dṛḍhe
||96||विलक्षश्चाभवद्भीमो निश्वासांश्चाप्यमुंचत ॥
तं ततः केशवः स्वामी समादाय करे दृढे
kuruśārdūla ehīti procya sasmāra kāśyapim ||
āruhya garuḍaṃ paścātsmṛtamātramupasthitam
||97||कुरुशार्दूल एहीति प्रोच्य सस्मार काश्यपिम् ॥
आरुह्य गरुडं पश्चात्स्मृतमात्रमुपस्थितम्
bhīmena sahito vyomni prayāto dakṣiṇāṃ diśam ||
tato'rṇavamatītyaiva suvelaṃ ca mahāgirim
||98||भीमेन सहितो व्योम्नि प्रयातो दक्षिणां दिशम् ॥
ततोऽर्णवमतीत्यैव सुवेलं च महागिरिम्
laṃkāsamīpe dṛṣṭvaiva saraḥ kṛṣṇo'bravīdvacaḥ ||
kuruśārdūla paśyedaṃ saro dvādaśayojanam
||99||लंकासमीपे दृष्ट्वैव सरः कृष्णोऽब्रवीद्वचः ॥
कुरुशार्दूल पश्येदं सरो द्वादशयोजनम्
yadi śūro'si tacchīghramānayāsyatalānmṛdam ||
ityukto garuḍācchīghraṃ nyapatattajjale balī
||100||यदि शूरोऽसि तच्छीघ्रमानयास्यतलान्मृदम् ॥
इत्युक्तो गरुडाच्छीघ्रं न्यपतत्तज्जले बली
yojanaṃ vāyujavādgacchannadho nāṃtamapaśyata ||
tato bhīmo viniḥsṛtya bhagnavīryo'bhyabhāṣata
||101||योजनं वायुजवाद्गच्छन्नधो नांतमपश्यत ॥
ततो भीमो विनिःसृत्य भग्नवीर्योऽभ्यभाषत
agādhametatsumahatsaraḥ kaiścinmahābalaiḥ ||
ahaṃ khāditumārabdhaḥ kathaṃciccāpi nirgataḥ
||102||अगाधमेतत्सुमहत्सरः कैश्चिन्महाबलैः ॥
अहं खादितुमारब्धः कथंचिच्चापि निर्गतः
evamukto hasankṛṣṇa uccikṣepa mahatsaraḥ ||
svenāṃguṣṭhena tejasvī tadardhārdhamajāyata
||103||एवमुक्तो हसन्कृष्ण उच्चिक्षेप महत्सरः ॥
स्वेनांगुष्ठेन तेजस्वी तदर्धार्धमजायत
tadṛṣṭvā vismitaḥ prāha kimidaṃ kṛṣṇa brūhi me
||104||तदृष्ट्वा विस्मितः प्राह किमिदं कृष्ण ब्रूहि मे
śrīkṛṣṇa uvāca
kumbhakarṇa iti khyātaḥ pūrvamāsīnniśācaraḥ ||
rāmabāṇahatasyābhūcchiraśchinnaṃ sudurmateḥ
||105||कुम्भकर्ण इति ख्यातः पूर्वमासीन्निशाचरः ॥
रामबाणहतस्याभूच्छिरश्छिन्नं सुदुर्मतेः
śirasastasya tālukyakhaṃḍametadvṛkodara ||
yojanadvādaśāyāmaṃ mṛdu kṣiptaṃ vicūrṇitam
||106||शिरसस्तस्य तालुक्यखंडमेतद्वृकोदर ॥
योजनद्वादशायामं मृदु क्षिप्तं विचूर्णितम्
vidhṛtastvaṃ ca yaiste tu sarogeyābhidhāḥ surāḥ ||
trikūṭasya śilā bhiśca cūrṇitā ye ca koṭiśaḥ
||107||विधृतस्त्वं च यैस्ते तु सरोगेयाभिधाः सुराः ॥
त्रिकूटस्य शिला भिश्च चूर्णिता ये च कोटिशः
ete hi viśvaripavo nihatāḥ syurupāyataḥ ||
gacchāmaḥ pāṃḍavānbhīma drauṇirhi tvarate dṛḍham
||108||एते हि विश्वरिपवो निहताः स्युरुपायतः ॥
गच्छामः पांडवान्भीम द्रौणिर्हि त्वरते दृढम्
tato bhīmaḥ praṇamyāha manovākkāyavṛddhibhiḥ ||
kṛtamājanmataḥ sava kukṛtaṃ kṣama keśava
||109||ततो भीमः प्रणम्याह मनोवाक्कायवृद्धिभिः ॥
कृतमाजन्मतः सव कुकृतं क्षम केशव
puruṣottama bhavānnātha bāliśasya prasīda me ||
tataḥ kṣāṃtamiti procya bhīmena sahito hariḥ
||110||पुरुषोत्तम भवान्नाथ बालिशस्य प्रसीद मे ॥
ततः क्षांतमिति प्रोच्य भीमेन सहितो हरिः
raṇājiraṃ bhūya etya barbarīkaṃ vaco'bravīt ||
carannevaṃ suhṛdaya sarvalokeṣu nityaśaḥ
||111||रणाजिरं भूय एत्य बर्बरीकं वचोऽब्रवीत् ॥
चरन्नेवं सुहृदय सर्वलोकेषु नित्यशः
pūjitaḥ sarvalokaistvaṃ yacchaṃsteṣāṃ varānvṛtān ||
guptakṣetraṃ ca na tyājyaṃ sarvakṣetrottamottamam
||112||पूजितः सर्वलोकैस्त्वं यच्छंस्तेषां वरान्वृतान् ॥
गुप्तक्षेत्रं च न त्याज्यं सर्वक्षेत्रोत्तमोत्तमम्
dehisthalyāṃ tathā vāsī kṣamasva duṣkṛtaṃ ca yat ||
ityuktastānnamatkṛtya bhaimiḥ svairaṃ yayau mudā
||113||देहिस्थल्यां तथा वासी क्षमस्व दुष्कृतं च यत् ॥
इत्युक्तस्तान्नमत्कृत्य भैमिः स्वैरं ययौ मुदा
vāsudevo'pi kāryāṇi sarvāṇyūrdhvamakārayat ||
iti vo varṇitotpattirbarbarīkasya vāḍavāḥ ||
stavaṃ cāsya pravakṣyāmi yena tuṣyati yakṣarāṭ
||114||वासुदेवोऽपि कार्याणि सर्वाण्यूर्ध्वमकारयत् ॥
इति वो वर्णितोत्पत्तिर्बर्बरीकस्य वाडवाः ॥
स्तवं चास्य प्रवक्ष्यामि येन तुष्यति यक्षराट्
jayajaya caturaśītikoṭiparivāra sūryavarcābhidhāna yakṣarāja jaya bhūbhāraharaṇapravṛtta laghuśāpaprāptanairṛtiyonisaṃbhava jaya kāmakaṭaṃkaṭākukṣirājahaṃsa jaya ghaṭotkacānaṃdavardhana barbarīkābhidhāna jaya kṛṣṇopadiṣṭaśrīguptakṣetrade vīsamārādhanaprāptātulavīrya jaya vijayasiddhidāyaka jaya piṃgalārepalendraduhadruhānavakoṭīśvara palāśanadāvānala jaya bhūpātālāṃtarāle nāgakanyāpari hāraka jaya bhīmamānamardana jaya sakalakauravasenāvadhamuhūrtapravṛtta jaya śrīkṛṣṇavaralabdhasarvavarapradānasāmarthya jayajaya kalikālavaṃditanamonamaste pā hipāhīti
||115||जयजय चतुरशीतिकोटिपरिवार सूर्यवर्चाभिधान यक्षराज जय भूभारहरणप्रवृत्त लघुशापप्राप्तनैर्ऋतियोनिसंभव जय कामकटंकटाकुक्षिराजहंस जय घटोत्कचानंदवर्धन बर्बरीकाभिधान जय कृष्णोपदिष्टश्रीगुप्तक्षेत्रदे वीसमाराधनप्राप्तातुलवीर्य जय विजयसिद्धिदायक जय पिंगलारेपलेन्द्रदुहद्रुहानवकोटीश्वर पलाशनदावानल जय भूपातालांतराले नागकन्यापरि हारक जय भीममानमर्दन जय सकलकौरवसेनावधमुहूर्तप्रवृत्त जय श्रीकृष्णवरलब्धसर्ववरप्रदानसामर्थ्य जयजय कलिकालवंदितनमोनमस्ते पा हिपाहीति
anena yaḥ suhṛdayaṃ śrāvaṇe'bhyarcya darśake ||
vaiśākhe ca trayodaśyāṃ kṛṣṇapakṣe dvijottamāḥ ||
śatadīpaiḥ pūrikābhiḥ saṃstavettasya tuṣyati
||116||अनेन यः सुहृदयं श्रावणेऽभ्यर्च्य दर्शके ॥
वैशाखे च त्रयोदश्यां कृष्णपक्षे द्विजोत्तमाः ॥
शतदीपैः पूरिकाभिः संस्तवेत्तस्य तुष्यति
tato viprā nāradaśca samārādhya maheśvaram ||
mahīnagarake puṇye sthāpayāmāsa śaṃkaram
||117||ततो विप्रा नारदश्च समाराध्य महेश्वरम् ॥
महीनगरके पुण्ये स्थापयामास शंकरम्
lokānāṃ ca hitārthāya kedāraṃ liṅgamuttamam ||
atrīśāduttare bhāge mahāpāpapraṇāśanam
||118||लोकानां च हितार्थाय केदारं लिङ्गमुत्तमम् ॥
अत्रीशादुत्तरे भागे महापापप्रणाशनम्
atra kuṇḍe naraḥ snātvā śrāddhaṃ kṛtvā yathāvidhi ||
atrīśaṃ ca namaskṛtya kedāraṃ ca prapaśyati
||119||अत्र कुण्डे नरः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा यथाविधि ॥
अत्रीशं च नमस्कृत्य केदारं च प्रपश्यति
mātuḥ stanyaṃ punarnaiva sa pibenmuktibhāgbhavet ||
tato rudro nīlakaṇṭho nāradāya mahātmane
||120||मातुः स्तन्यं पुनर्नैव स पिबेन्मुक्तिभाग्भवेत् ॥
ततो रुद्रो नीलकण्ठो नारदाय महात्मने
varaṃ dattvā svayaṃ tasthau mahīnagarake śubhe ||
koṭitīrthe naraḥ snātvā nīlakaṇṭhaṃ prapaśyati
||121||वरं दत्त्वा स्वयं तस्थौ महीनगरके शुभे ॥
कोटितीर्थे नरः स्नात्वा नीलकण्ठं प्रपश्यति
jayādityaṃ namaskṛtya rudralokamavāpnuyāt ||
jayādityaṃ pūjayaṃti kūpe snātvā narottamāḥ
||122||जयादित्यं नमस्कृत्य रुद्रलोकमवाप्नुयात् ॥
जयादित्यं पूजयंति कूपे स्नात्वा नरोत्तमाः
na teṣāṃ vaṃśanāśo'sti jayādityaprasādataḥ ||
teṣāṃ kule na rogaḥ syānna dāridryaṃ na lāñchanam
||123||न तेषां वंशनाशोऽस्ति जयादित्यप्रसादतः ॥
तेषां कुले न रोगः स्यान्न दारिद्र्यं न लाञ्छनम्
putrapautrasamāyuktā dhanadhānyasamāyutāḥ ||
bhuktvā bhogāniha bahūnsūryaloke vasanti te
||124||पुत्रपौत्रसमायुक्ता धनधान्यसमायुताः ॥
भुक्त्वा भोगानिह बहून्सूर्यलोके वसन्ति ते
iti proktaṃ mayā viprā guptakṣetraṃ samāsataḥ ||
saptakrośapramāṇaṃ ca kṣetrasyāsya purā dvijāḥ ||
svayaṃbhuvā proktamidaṃ sarvakāmārthasiddhidam
||125||इति प्रोक्तं मया विप्रा गुप्तक्षेत्रं समासतः ॥
सप्तक्रोशप्रमाणं च क्षेत्रस्यास्य पुरा द्विजाः ॥
स्वयंभुवा प्रोक्तमिदं सर्वकामार्थसिद्धिदम्
iti vo varṇitaḥ puṇyo mahīsāgarasambhavaḥ ||
śṛṇvansaṃkīrtayaṃścaiva sarvapāpaiḥ pramucyate
||126||इति वो वर्णितः पुण्यो महीसागरसम्भवः ॥
शृण्वन्संकीर्तयंश्चैव सर्वपापैः प्रमुच्यते
ya idaṃ śrāvayedvidvānmahāmāhātmyamuttamam ||
sarvapāpavinirmukto rudralokaṃ sa gacchati
||127||य इदं श्रावयेद्विद्वान्महामाहात्म्यमुत्तमम् ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकं स गच्छति
guptakṣetrasya māhātmyaṃ sakalaṃ śrāvayedyadi ||
sarvaiśvaryamavāpnoti brahmahatyāṃ vyapohati
||128||गुप्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं सकलं श्रावयेद्यदि ॥
सर्वैश्वर्यमवाप्नोति ब्रह्महत्यां व्यपोहति
koṭitīrthasya māhātmyaṃ mahīnagarakasya ca ||
śṛṇoti śrāvayedyastu brahmabhūyāya kalpate
||129||कोटितीर्थस्य माहात्म्यं महीनगरकस्य च ॥
शृणोति श्रावयेद्यस्तु ब्रह्मभूयाय कल्पते
koṭitīrthe naraḥ snātvā śrāddhaṃ kṛtvā prayatnataḥ ||
dānaṃ dadyādyathāśaktyā śṛṇudhvaṃ tatphalaṃ hi me
||130||कोटितीर्थे नरः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा प्रयत्नतः ॥
दानं दद्याद्यथाशक्त्या शृणुध्वं तत्फलं हि मे
svargapātālamartyeṣu yāni tīrthāni santi vai ||
teṣu dāneṣu yatpuṇyaṃ tatphalaṃ prāpyate naraiḥ
||131||स्वर्गपातालमर्त्येषु यानि तीर्थानि सन्ति वै ॥
तेषु दानेषु यत्पुण्यं तत्फलं प्राप्यते नरैः
aśvamedhādibhiryajñairiṣṭaiścaivāptadakṣiṇaiḥ ||
sarvavratatapobhiśca kṛtairyatpuṇyamāpyate
||132||अश्वमेधादिभिर्यज्ञैरिष्टैश्चैवाप्तदक्षिणैः ॥
सर्वव्रततपोभिश्च कृतैर्यत्पुण्यमाप्यते
tatpuṇyaṃ prāpyate viprāḥ koṭitīrthe na saṃśayaḥ
||133||तत्पुण्यं प्राप्यते विप्राः कोटितीर्थे न संशयः
idaṃ pavitraṃ khalu puṇyadaṃ sadā yaśaskaraṃ pāpaharaṃ parātparam ||
śṛṇoti bhaktyā puruṣaḥ sa puṇyabhāgasukṣaye rudrasalokatāṃ vrajet
||134||इदं पवित्रं खलु पुण्यदं सदा यशस्करं पापहरं परात्परम् ॥
शृणोति भक्त्या पुरुषः स पुण्यभागसुक्षये रुद्रसलोकतां व्रजेत्
dhanyaṃ yaśasyaṃ niyataṃ supuṇyaṃ svarmokṣadaṃ pāpaharaṃ narāṇām ||
śṛṇoti nityaṃ niyataḥ śuciḥ pumānbhittvā raviṃ viṣṇu padaṃ prayāti
||135||धन्यं यशस्यं नियतं सुपुण्यं स्वर्मोक्षदं पापहरं नराणाम् ॥
शृणोति नित्यं नियतः शुचिः पुमान्भित्त्वा रविं विष्णु पदं प्रयाति
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṃḍe guptakṣetramāhātmyapari samāptivarṇanaṃnāma triṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 63 ||
ata ūrdhvaṃ kāpilasthānopākhyānaṃ bhaviṣyati || ? || iti śrīskandapurāṇīyaprathamamāheśvarakhaṇḍāntargato dvitīyaḥ kaumārikākhaṇḍaḥ samāptaḥ