śrīdevyākhyānavarṇanam
nārada uvāca
tato mayāsya tīrthasya rakṣaṇāya punarjaya ||
samārādhya yathā devyaḥ sthāpitāstacchṛṇuṣva bhoḥ
||1||ततो मयास्य तीर्थस्य रक्षणाय पुनर्जय ॥
समाराध्य यथा देव्यः स्थापितास्तच्छृणुष्व भोः
yathātmā sarvabhūteṣu vyāpakaḥ parameśvaraḥ ||
tathaiva prakṛtirnityā vyāpakā parameśvarī
||2||यथात्मा सर्वभूतेषु व्यापकः परमेश्वरः ॥
तथैव प्रकृतिर्नित्या व्यापका परमेश्वरी
śakti prasādādāpnoti vīryaṃ sarvāśca saṃpadaḥ ||
īśvarī sarvabhūteṣu sā caivaṃ pārtha saṃsthitā
||3||शक्ति प्रसादादाप्नोति वीर्यं सर्वाश्च संपदः ॥
ईश्वरी सर्वभूतेषु सा चैवं पार्थ संस्थिता
buddhihrīpuṣṭilajjeti tuṣṭiḥ śāṃtiḥ kṣamā spṛhā ||
śraddhā ca cetanā śaktirmaṃtrotsāhaprabhūdbhavā
||4||बुद्धिह्रीपुष्टिलज्जेति तुष्टिः शांतिः क्षमा स्पृहा ॥
श्रद्धा च चेतना शक्तिर्मंत्रोत्साहप्रभूद्भवा
iyameva ca baṃdhāya mokṣāyeyaṃ ca sarvadā ||
enāmārādhya caiśvaryamindrādyāḥ samavāpnuyuḥ
||5||इयमेव च बंधाय मोक्षायेयं च सर्वदा ॥
एनामाराध्य चैश्वर्यमिन्द्राद्याः समवाप्नुयुः
ye ca śaktiṃ na manyaṃte tiraskurvaṃti cādhamāḥ ||
yogīndrā api te vyaktaṃ bhraśyaṃte kāśijā yathā
||6||ये च शक्तिं न मन्यंते तिरस्कुर्वंति चाधमाः ॥
योगीन्द्रा अपि ते व्यक्तं भ्रश्यंते काशिजा यथा
vārāṇasyāṃ kila purā siddhayogīśvarāḥ punaḥ ||
avamanya ca te śaktiṃ punarbhraṃśamupāgatāḥ
||7||वाराणस्यां किल पुरा सिद्धयोगीश्वराः पुनः ॥
अवमन्य च ते शक्तिं पुनर्भ्रंशमुपागताः
tasmātsadā dehineyaṃ śaktiḥ pūjyaiva nityadā ||
tuṣṭā dadāti sā kāmānruṣṭā saṃharate kṣaṇāt
||8||तस्मात्सदा देहिनेयं शक्तिः पूज्यैव नित्यदा ॥
तुष्टा ददाति सा कामान्रुष्टा संहरते क्षणात्
paramā prakṛtiḥ sā ca bahubhedairvyavasthitā ||
tāsāṃ madhye mahādevyo hyatra saṃsthāpitāḥ śṛṇu
||9||परमा प्रकृतिः सा च बहुभेदैर्व्यवस्थिता ॥
तासां मध्ये महादेव्यो ह्यत्र संस्थापिताः शृणु
catasrastu mahāśaktyaścaturdikṣu vyavasthitāḥ ||
siddhāṃbikā tu pūrvasyāṃ sthāpitā sā guhena ca
||10||चतस्रस्तु महाशक्त्यश्चतुर्दिक्षु व्यवस्थिताः ॥
सिद्धांबिका तु पूर्वस्यां स्थापिता सा गुहेन च
jagadādau mūlaprakṛterutpannā sā prakīrtyate ||
ārādhitā yataḥ siddhaistasmātsiddhāṃbikā ca sā
||11||जगदादौ मूलप्रकृतेरुत्पन्ना सा प्रकीर्त्यते ॥
आराधिता यतः सिद्धैस्तस्मात्सिद्धांबिका च सा
dakṣiṇasyāṃ tathā tārā saṃsthitā sthāpitā mayā ||
tāraṇārthāya devānāṃ yasmātkūrmaṃ samāśritā
||12||दक्षिणस्यां तथा तारा संस्थिता स्थापिता मया ॥
तारणार्थाय देवानां यस्मात्कूर्मं समाश्रिता
yayāviṣṭaḥ samujjahre vedānkūrmo jagadguruḥ ||
anayāviṣṭadehaśca budho bauddhānhaniṣyati
||13||ययाविष्टः समुज्जह्रे वेदान्कूर्मो जगद्गुरुः ॥
अनयाविष्टदेहश्च बुधो बौद्धान्हनिष्यति
koṭiśo vedamārgasya dhvaṃsakānpāpakarmiṇaḥ ||
iyaṃ mayā samārādhya samānītā gireḥ sutā
||14||कोटिशो वेदमार्गस्य ध्वंसकान्पापकर्मिणः ॥
इयं मया समाराध्य समानीता गिरेः सुता
koṭisaṃkhyābhiratyugradevībhiḥ saṃvṛtā ca sā ||
dakṣiṇāṃ diśamāśritya saṃsthitā mama gauravāt
||15||कोटिसंख्याभिरत्युग्रदेवीभिः संवृता च सा ॥
दक्षिणां दिशमाश्रित्य संस्थिता मम गौरवात्
paścimāyāṃ tathā devī saṃsthitā bhāskarā śubhā ||
yayāviṣṭāni bhāsaṃte bhāskarapramukhāni ca
||16||पश्चिमायां तथा देवी संस्थिता भास्करा शुभा ॥
ययाविष्टानि भासंते भास्करप्रमुखानि च
biṃbāni sarvatārāṇāṃ gacchantyāyāṃti ca drutam ||
saiṣā mahābalā śaktirbhāsvarā kurunandana
||17||बिंबानि सर्वताराणां गच्छन्त्यायांति च द्रुतम् ॥
सैषा महाबला शक्तिर्भास्वरा कुरुनन्दन
mayārādhya samānītā kaṭāhādatra saṃsthitā ||
koṭikoṭivṛtā nityaṃ trāyate paścimāṃ diśam
||18||मयाराध्य समानीता कटाहादत्र संस्थिता ॥
कोटिकोटिवृता नित्यं त्रायते पश्चिमां दिशम्
uttarasyāṃ tathā devī saṃsthitā yoganaṃdinī ||
paramaprakṛterdehātpūrvaṃ niḥsṛtayā yayā
||19||उत्तरस्यां तथा देवी संस्थिता योगनंदिनी ॥
परमप्रकृतेर्देहात्पूर्वं निःसृतया यया
dṛṣṭyā dṛṣṭā nirmalayā yogamāpuścatuḥsanāḥ ||
yogīśvarī ca sā devī sanakādyaiḥ sutoṣitā
||20||दृष्ट्या दृष्टा निर्मलया योगमापुश्चतुःसनाः ॥
योगीश्वरी च सा देवी सनकाद्यैः सुतोषिता
saiva cāṃḍakaṭāhānme samārādhyātra prāpitā ||
yoginībhiḥ parivṛtā saṃsthitā cottarāṃ diśam
||21||सैव चांडकटाहान्मे समाराध्यात्र प्रापिता ॥
योगिनीभिः परिवृता संस्थिता चोत्तरां दिशम्
evametā mahāśaktyaścatasraḥ saṃsthitāḥ sadā ||
pūjitāḥ kāmadā nityaṃ ruṣṭāḥ saṃharaṇakṣamāḥ
||22||एवमेता महाशक्त्यश्चतस्रः संस्थिताः सदा ॥
पूजिताः कामदा नित्यं रुष्टाः संहरणक्षमाः
tataśca nava me durgāḥ samānītāḥ śṛṇudhva tāḥ
||23||ततश्च नव मे दुर्गाः समानीताः शृणुध्व ताः
tripurānāma paramā devī sthāṇuryayā purā ||
āviṣṭastripuraṃ ninye bhasmatvaṃ jagadīśvaraḥ
||24||त्रिपुरानाम परमा देवी स्थाणुर्यया पुरा ॥
आविष्टस्त्रिपुरं निन्ये भस्मत्वं जगदीश्वरः
tripureti tatastāṃ tu proktavānbhagavānharaḥ ||
tuṣṭāva ca svayaṃ tasmātpūjyā sā jagatāmapi
||25||त्रिपुरेति ततस्तां तु प्रोक्तवान्भगवान्हरः ॥
तुष्टाव च स्वयं तस्मात्पूज्या सा जगतामपि
sā cārādhya samānītā mayāmareśvaraparvatāt ||
bhaktānāṃ kāmadā sāsti bhaṭṭādityasamīpataḥ
||26||सा चाराध्य समानीता मयामरेश्वरपर्वतात् ॥
भक्तानां कामदा सास्ति भट्टादित्यसमीपतः
aparā cāpi kolaṃbā mahāśaktiḥ sanātanī ||
kolarūpī yayāviṣṭaḥ keśavaścojjahāra gām
||27||अपरा चापि कोलंबा महाशक्तिः सनातनी ॥
कोलरूपी ययाविष्टः केशवश्चोज्जहार गाम्
tasmātsā viṣṇunā coktā kolaṃbeti stutārcitā ||
sā ca devī mayā pārtha bhaktiyogena toṣitā
||28||तस्मात्सा विष्णुना चोक्ता कोलंबेति स्तुतार्चिता ॥
सा च देवी मया पार्थ भक्तियोगेन तोषिता
vārāhagirisaṃsthā māṃ samānītā ca sābravīt ||
yatrāhaṃ nārada sadā tiṣṭhāmi kṛpayārthinām
||29||वाराहगिरिसंस्था मां समानीता च साब्रवीत् ॥
यत्राहं नारद सदा तिष्ठामि कृपयार्थिनाम्
tatra kūpena saṃstheyaṃ rudrāṇīsaṃsthitena vai ||
taṃ hi kūpaṃ vinā mahyaṃ na ratirjāyate kvacit
||30||तत्र कूपेन संस्थेयं रुद्राणीसंस्थितेन वै ॥
तं हि कूपं विना मह्यं न रतिर्जायते क्वचित्
tasmādbhavānkūpavaraṃ svayamatra khana dvija ||
evamukte pārtha devyā darbhamūlena me tadā
||31||तस्माद्भवान्कूपवरं स्वयमत्र खन द्विज ॥
एवमुक्ते पार्थ देव्या दर्भमूलेन मे तदा
kūpo'khani yatra sākṣādrudrāṇī kūpa ābabhau ||
tato mayā tatra devāḥ snātvā japtvā ca tarpitāḥ
||32||कूपोऽखनि यत्र साक्षाद्रुद्राणी कूप आबभौ ॥
ततो मया तत्र देवाः स्नात्वा जप्त्वा च तर्पिताः
pūjitā ca tato daivī kolaṃbā jagadīśvarī ||
parituṣṭā tadā devī praṇataṃ mā tato'bravīt
||33||पूजिता च ततो दैवी कोलंबा जगदीश्वरी ॥
परितुष्टा तदा देवी प्रणतं मा ततोऽब्रवीत्
sadātra cāhaṃ sthāsyāmi prasādaṃ prāpitā tvayā ||
ye ca kūpetra saṃsnātvā māghāṣṭamyāṃ viśeṣataḥ
||34||सदात्र चाहं स्थास्यामि प्रसादं प्रापिता त्वया ॥
ये च कूपेत्र संस्नात्वा माघाष्टम्यां विशेषतः
pūjayiṣyaṃti māṃ martyāsteṣāṃ chetsyāmi duṣkṛtam ||
sarvatīrthamayī yaśca sarvartukavanesthitaḥ
||35||पूजयिष्यंति मां मर्त्यास्तेषां छेत्स्यामि दुष्कृतम् ॥
सर्वतीर्थमयी यश्च सर्वर्तुकवनेस्थितः
meroḥ samīpe rudrāṇyāḥ kūpa eṣa sa eva ca
||36||मेरोः समीपे रुद्राण्याः कूप एष स एव च
prayāgādapi gaṃgāyā gayāyāśca viśeṣataḥ ||
kūpesminnadhikaṃ snānaṃ mayā nārada kīrtitam
||37||प्रयागादपि गंगाया गयायाश्च विशेषतः ॥
कूपेस्मिन्नधिकं स्नानं मया नारद कीर्तितम्
tadahaṃ tava vākyena saṃsthitātra tapodhana ||
guhenātha saraḥ puṇyaṃ pālayiṣyāmyataṃdritā
||38||तदहं तव वाक्येन संस्थितात्र तपोधन ॥
गुहेनाथ सरः पुण्यं पालयिष्याम्यतंद्रिता
kumāreśaṃ pūjayitvā pūjayiṣyaṃti ye ca mām ||
devībhiḥ ṣaṣṭikoṭībhiryutā teṣāmabhīṣṭadā
||39||कुमारेशं पूजयित्वा पूजयिष्यंति ये च माम् ॥
देवीभिः षष्टिकोटीभिर्युता तेषामभीष्टदा
nārada uvāca
ityukto'haṃ pārtha devyā tadānīṃ prīyamāṇayā ||
pratyabravaṃ pramuditaḥ kolaṃbāṃ viśvamātaram
||40||इत्युक्तोऽहं पार्थ देव्या तदानीं प्रीयमाणया ॥
प्रत्यब्रवं प्रमुदितः कोलंबां विश्वमातरम्
atrāsya mātā tvaṃ devi guptakṣetrasyakāraṇam ||
tīrthayātrā vṛthā teṣāṃ nārccayaṃtīha tvāṃ ca ye
||41||अत्रास्य माता त्वं देवि गुप्तक्षेत्रस्यकारणम् ॥
तीर्थयात्रा वृथा तेषां नार्च्चयंतीह त्वां च ये
idaṃ ca yatsaraḥ puṇyaṃ tvannāmnā khyātimeṣyati ||
īśvarī saraso'sya tvaṃ tīrthasyāsya tatheśvarī
||42||इदं च यत्सरः पुण्यं त्वन्नाम्ना ख्यातिमेष्यति ॥
ईश्वरी सरसोऽस्य त्वं तीर्थस्यास्य तथेश्वरी
evaṃ dīrghaṃ tapastaptvā sthāpitā mayakā śubhā ||
mahādurgā naraistasmātpūjyeyaṃ satataṃ budhaiḥ
||43||एवं दीर्घं तपस्तप्त्वा स्थापिता मयका शुभा ॥
महादुर्गा नरैस्तस्मात्पूज्येयं सततं बुधैः
tṛtīyā ca diśi tasyāṃ sthitā saṃsthāpitā mayā ||
guhena ca kapāleśyāḥ prabhāvosyāḥ pureritaḥ
||44||तृतीया च दिशि तस्यां स्थिता संस्थापिता मया ॥
गुहेन च कपालेश्याः प्रभावोस्याः पुरेरितः
dhanyāste ye prapaśyaṃti nityamenāṃ narottamāḥ ||
kapāleśvaramabhyarcya viśvaśaktiriyaṃ yataḥ
||45||धन्यास्ते ये प्रपश्यंति नित्यमेनां नरोत्तमाः ॥
कपालेश्वरमभ्यर्च्य विश्वशक्तिरियं यतः
evametāstisro durgāḥ pūrvasyāṃ diśi saṃsthitāḥ ||
paścimāyāṃ pravakṣyāmi tisro durgā mahottamā
||46||एवमेतास्तिस्रो दुर्गाः पूर्वस्यां दिशि संस्थिताः ॥
पश्चिमायां प्रवक्ष्यामि तिस्रो दुर्गा महोत्तमा
suvarṇākṣī tu yā devī brahmāṃḍaparipālinī ||
sā mayātra samārādhya tīrthe devī niveśitā
||47||सुवर्णाक्षी तु या देवी ब्रह्मांडपरिपालिनी ॥
सा मयात्र समाराध्य तीर्थे देवी निवेशिता
ye caināṃ praṇamiṣyaṃti pūjayiṣyaṃti bhaktitaḥ ||
trayastriṃśadbhiḥ koṭībhirdevībhiḥ pūjitā ca taiḥ
||48||ये चैनां प्रणमिष्यंति पूजयिष्यंति भक्तितः ॥
त्रयस्त्रिंशद्भिः कोटीभिर्देवीभिः पूजिता च तैः
aparā ca mahādurgā carcitā ceti saṃsthitā |
rasātalatalāttatra mayānītā subhaktitaḥ
||49||अपरा च महादुर्गा चर्चिता चेति संस्थिता ।
रसातलतलात्तत्र मयानीता सुभक्तितः
iyamarcyā ca ciṃtyā ca vīratvaṃ samabhīpsubhiḥ ||
bahubhirdevadaiteyairdadau tebhyaśca vīratām
||50||इयमर्च्या च चिंत्या च वीरत्वं समभीप्सुभिः ॥
बहुभिर्देवदैतेयैर्ददौ तेभ्यश्च वीरताम्
iyameva mahādurgā śūdrakaṃ vīrasattamam |
caurairbaddhaṃ kalau cāgre mokṣayiṣyati vikramāt
||51||इयमेव महादुर्गा शूद्रकं वीरसत्तमम् ।
चौरैर्बद्धं कलौ चाग्रे मोक्षयिष्यति विक्रमात्
tatastvetāṃ sa cārādhya vīreṃdratvamavāpsyati ||
nihaniṣyati cākramya kālasenamukhānripūn
||52||ततस्त्वेतां स चाराध्य वीरेंद्रत्वमवाप्स्यति ॥
निहनिष्यति चाक्रम्य कालसेनमुखान्रिपून्
tasmādiyaṃ samārādhyā vīryakāmairnaraiḥ sadā ||
carcitā yā mahādurgā paścimāyāṃ diśi sthitā
||53||तस्मादियं समाराध्या वीर्यकामैर्नरैः सदा ॥
चर्चिता या महादुर्गा पश्चिमायां दिशि स्थिता
tathā trailokyavijayā tṛtīyasyāṃ diśi sthitā |
yāmārādhya jayaṃ prāptastrilokyāṃ rohiṇīpatiḥ ||
somalokānmayānītā pūjitā jayadā sadā
||54||तथा त्रैलोक्यविजया तृतीयस्यां दिशि स्थिता ।
यामाराध्य जयं प्राप्तस्त्रिलोक्यां रोहिणीपतिः ॥
सोमलोकान्मयानीता पूजिता जयदा सदा
evametāḥ paścimāyāmuttarasyāmataḥ śṛṇu ||
tisro devyaścottarasyāmekavīrāmukhāḥ sthitāḥ
||55||एवमेताः पश्चिमायामुत्तरस्यामतः शृणु ॥
तिस्रो देव्यश्चोत्तरस्यामेकवीरामुखाः स्थिताः
ekavīreti yā devī sākṣātsā śivapūjitā ||
yayāviṣṭo jagatsarvaṃ saṃharatyeṣa bhūtarāṭ
||56||एकवीरेति या देवी साक्षात्सा शिवपूजिता ॥
ययाविष्टो जगत्सर्वं संहरत्येष भूतराट्
vīryeṇādyekavīrāyāḥ kṛtvā lokāṃśca bhasmasāt ||
yugaikādaśapūrṇatve vilakṣo'bhūtsa bhasmani
||57||वीर्येणाद्येकवीरायाः कृत्वा लोकांश्च भस्मसात् ॥
युगैकादशपूर्णत्वे विलक्षोऽभूत्स भस्मनि
evaṃvidhā tvekavīrā śaktireṣā sanātanī ||
pūjitārādhitā caiva sarvābhīpsitadā nṛṇām
||58||एवंविधा त्वेकवीरा शक्तिरेषा सनातनी ॥
पूजिताराधिता चैव सर्वाभीप्सितदा नृणाम्
brahmalokātsamānītā mayārādhyātra bhārata ||
nāmakīrtanamapyasyā duṣṭānāṃ ghātanaṃ viduḥ
||59||ब्रह्मलोकात्समानीता मयाराध्यात्र भारत ॥
नामकीर्तनमप्यस्या दुष्टानां घातनं विदुः
dvitīyā harasiddhyākhyā devī durgā mahābalā ||
śīkottarātsamārādhya mayānītātra pāṃḍava
||60||द्वितीया हरसिद्ध्याख्या देवी दुर्गा महाबला ॥
शीकोत्तरात्समाराध्य मयानीतात्र पांडव
yadā śīkottarasthena pārvatyā prārthitena ca ||
rudreṇa ḍākinīmaṃtraḥ prokto devyāḥ kṛpālunā
||61||यदा शीकोत्तरस्थेन पार्वत्या प्रार्थितेन च ॥
रुद्रेण डाकिनीमंत्रः प्रोक्तो देव्याः कृपालुना
tadā maṃtraprabhāveṇa mohitā girijā satī ||
tamevākramya māṃsaṃ ca śoṇitaṃ ca bhavaṃ papau
||62||तदा मंत्रप्रभावेण मोहिता गिरिजा सती ॥
तमेवाक्रम्य मांसं च शोणितं च भवं पपौ
tato rudraśarīrāttu viniṣkrāṃtārtināśinī ||
harasiddhirmahādurgā mahāmaṃtraviśāradā
||63||ततो रुद्रशरीरात्तु विनिष्क्रांतार्तिनाशिनी ॥
हरसिद्धिर्महादुर्गा महामंत्रविशारदा
sā sahasrabhujā devī samākramyābhipīḍya ca ||
mokṣayāmāsa giriśamaśāpayata tāṃ tathā
||64||सा सहस्रभुजा देवी समाक्रम्याभिपीड्य च ॥
मोक्षयामास गिरिशमशापयत तां तथा
tataḥ prabhṛti sā loke harasiddhiḥ prakīrtyate ||
devīnāṃ ṣaṣṭikoṭībhirāvṛtā pūjyate suraiḥ
||65||ततः प्रभृति सा लोके हरसिद्धिः प्रकीर्त्यते ॥
देवीनां षष्टिकोटीभिरावृता पूज्यते सुरैः
etāmārādhya sugrīvapramukhā doṣanāśinīm ||
abhūvantsumahāvīryā ḍākinīsaṃghanāśanāḥ
||66||एतामाराध्य सुग्रीवप्रमुखा दोषनाशिनीम् ॥
अभूवन्त्सुमहावीर्या डाकिनीसंघनाशनाः
tasmādetāṃ pūjayettu manovākkāyakarmabhiḥ ||
ḍākinyādyā na sarpaṃti harasiddheranaṃtaram
||67||तस्मादेतां पूजयेत्तु मनोवाक्कायकर्मभिः ॥
डाकिन्याद्या न सर्पंति हरसिद्धेरनंतरम्
tṛtīyeśānakoṇasthā caṃḍikā navamī sthitā ||
vāgīśo'pi labhetpāraṃ naiva yasyāḥ pravarṇane
||68||तृतीयेशानकोणस्था चंडिका नवमी स्थिता ॥
वागीशोऽपि लभेत्पारं नैव यस्याः प्रवर्णने
yā purā pārvatīdehādviniḥsṛtya mahāsurau ||
caṃḍamuṃḍau nihatyaiva bhakṣayāmāsa krodhataḥ
||69||या पुरा पार्वतीदेहाद्विनिःसृत्य महासुरौ ॥
चंडमुंडौ निहत्यैव भक्षयामास क्रोधतः
akṣauhiṇīśataṃ tvekaṃ caṃḍamuṃḍau ca tāvubhau ||
nāpūryataikagrāso'syāḥ kiṃlakṣyā yātviyaṃ hi sā
||70||अक्षौहिणीशतं त्वेकं चंडमुंडौ च तावुभौ ॥
नापूर्यतैकग्रासोऽस्याः किंलक्ष्या यात्वियं हि सा
iyamevāṃdhakānāṃ ca tṛṣitā śoṇitaṃ punaḥ ||
papau tato nijagrāha cāṃdhakaṃ bhagavānbhavaḥ
||71||इयमेवांधकानां च तृषिता शोणितं पुनः ॥
पपौ ततो निजग्राह चांधकं भगवान्भवः
iyaṃ ca raktabījānāṃ kṛtvā pānaṃ ca raktajam ||
arpayāmāsa taṃ devyāścāmuṇḍāpītaśoṇitam
||72||इयं च रक्तबीजानां कृत्वा पानं च रक्तजम् ॥
अर्पयामास तं देव्याश्चामुण्डापीतशोणितम्
eṣā tṛpyati bhaktānāṃ praṇāmenāpi bhārata ||
arbudānāṃ ca koṭībhirdaityānāṃ pāpakarmiṇām
||73||एषा तृप्यति भक्तानां प्रणामेनापि भारत ॥
अर्बुदानां च कोटीभिर्दैत्यानां पापकर्मिणाम्
kuṇḍaṃ cāsyā mayā devyāḥ puṇyaṃ niṣpāditaṃ śubham ||
yatra vai sparśamātreṇa sarvatīrthaphalaṃ labhet
||74||कुण्डं चास्या मया देव्याः पुण्यं निष्पादितं शुभम् ॥
यत्र वै स्पर्शमात्रेण सर्वतीर्थफलं लभेत्
harasiddhirdevasiddhirdharmasiddhiśca bhārata ||
vividhā prāpyate siddhistīrthe'smiṃścaṃḍikārataiḥ
||75||हरसिद्धिर्देवसिद्धिर्धर्मसिद्धिश्च भारत ॥
विविधा प्राप्यते सिद्धिस्तीर्थेऽस्मिंश्चंडिकारतैः
yaśca pūjayate devīṃ svalpena bahunāpi vā ||
kātyāyanī koṭiśatairvṛtā tasya vibhūtidā
||76||यश्च पूजयते देवीं स्वल्पेन बहुनापि वा ॥
कात्यायनी कोटिशतैर्वृता तस्य विभूतिदा
evametā mahādurgā navatīrthe'tra saṃsthitāḥ ||
catasraścāpi digdevyo nityamarcyāḥ śubhepsubhiḥ
||77||एवमेता महादुर्गा नवतीर्थेऽत्र संस्थिताः ॥
चतस्रश्चापि दिग्देव्यो नित्यमर्च्याः शुभेप्सुभिः
āśvinasya ca māsasya navarātre viśeṣataḥ ||
upoṣya caikabhaktairvā devīstvetāḥ prapūjayet
||78||आश्विनस्य च मासस्य नवरात्रे विशेषतः ॥
उपोष्य चैकभक्तैर्वा देवीस्त्वेताः प्रपूजयेत्
balipūpakanaivedyaistarpaṇairdhūpagaṃdhibhiḥ ||
tasya rakṣāṃ caraṃtyetā rathyāsu trikacatvare
||79||बलिपूपकनैवेद्यैस्तर्पणैर्धूपगंधिभिः ॥
तस्य रक्षां चरंत्येता रथ्यासु त्रिकचत्वरे
bhūtapretapiśācādyā nopakuryuḥ prapīḍanam ||
āpado vidravaṃtyāśu yoginyo naṃdayaṃti tam
||80||भूतप्रेतपिशाचाद्या नोपकुर्युः प्रपीडनम् ॥
आपदो विद्रवंत्याशु योगिन्यो नंदयंति तम्
putrārthī labhate putrāndhanārthī dhanamāpnuyāt ||
rogārto mucyate rogādbaddho mucyeta bandhanāt
||81||पुत्रार्थी लभते पुत्रान्धनार्थी धनमाप्नुयात् ॥
रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात्
āsāṃ yaḥ kurute bhaktiṃ naro nārī ca śraddhayā ||
sarvānkāmānavāpnoti yāṃściṃtayati cetasi
||82||आसां यः कुरुते भक्तिं नरो नारी च श्रद्धया ॥
सर्वान्कामानवाप्नोति यांश्चिंतयति चेतसि
kāmagavya imā devyaścintāmaṇinibhāstathā ||
kalpavallyo''tha bhaktānāṃ praticchando'tra nava hi
||83||कामगव्य इमा देव्यश्चिन्तामणिनिभास्तथा ॥
कल्पवल्ल्योऽऽथ भक्तानां प्रतिच्छन्दोऽत्र नव हि
tathātra bhūtamātāsti harasiddhestu dakṣiṇe ||
tasyā māhātmyamatulaṃ saṃkṣepātprabravīmi te
||84||तथात्र भूतमातास्ति हरसिद्धेस्तु दक्षिणे ॥
तस्या माहात्म्यमतुलं संक्षेपात्प्रब्रवीमि ते
pūrvaṃ kila guho vidvānpuṇye sārasvate taṭe ||
bhūtapretapiśācānāmādhirājye'bhyaṣicyata
||85||पूर्वं किल गुहो विद्वान्पुण्ये सारस्वते तटे ॥
भूतप्रेतपिशाचानामाधिराज्येऽभ्यषिच्यत
sa ca sarvāṇi bhūtāni maryādāyāmadhārayat ||
etadannaṃ pradāyaiva kṛpayā bhagavānguhaḥ
||86||स च सर्वाणि भूतानि मर्यादायामधारयत् ॥
एतदन्नं प्रदायैव कृपया भगवान्गुहः
yadamaṃtrahutaṃ kiṃcidvedabāhyaṃ ca yatkṛtam ||
aśraddhayā ca krodhena tadvastṛptyai bhaviṣyati
||87||यदमंत्रहुतं किंचिद्वेदबाह्यं च यत्कृतम् ॥
अश्रद्धया च क्रोधेन तद्वस्तृप्त्यै भविष्यति
tatastvanena bhogena tāni naṃdaṃti kṛtsnaśaḥ ||
tataḥ kenāpi kālena śraddhayā'śraddhayā kṛtam
||88||ततस्त्वनेन भोगेन तानि नंदंति कृत्स्नशः ॥
ततः केनापि कालेन श्रद्धयाऽश्रद्धया कृतम्
puṇyaṃ tānyeva bhūtāni grasaṃtyākramya devatāḥ ||
tato devāḥ kṣudhārttāste guhāyaitannyavedayan
||89||पुण्यं तान्येव भूतानि ग्रसंत्याक्रम्य देवताः ॥
ततो देवाः क्षुधार्त्तास्ते गुहायैतन्न्यवेदयन्
sa vai tadākarṇya kruddho guhaḥ kāla ivābhavat ||
tasya kruddhasya bhrūpadmamadhyātkācidvinirgatā
||90||स वै तदाकर्ण्य क्रुद्धो गुहः काल इवाभवत् ॥
तस्य क्रुद्धस्य भ्रूपद्ममध्यात्काचिद्विनिर्गता
jvālāmālā sudurdarśā nārī dvādaśalocanā ||
sā ca praṇamya taṃ prāha tava śaktirahaṃ prabho ||
śīghramādiśa māṃ kṛtye kiṃ karomi tavepsitam
||91||ज्वालामाला सुदुर्दर्शा नारी द्वादशलोचना ॥
सा च प्रणम्य तं प्राह तव शक्तिरहं प्रभो ॥
शीघ्रमादिश मां कृत्ये किं करोमि तवेप्सितम्
skanda uvāca
etairbhūtagaṇaiḥ pāpairullaṃghya mama śāsanam
||92||एतैर्भूतगणैः पापैरुल्लंघ्य मम शासनम्
manuṣyadattaṃ sakalaṃ bhujyate svecchayādhamaiḥ ||
śīghrametāni tvaṃ tasmānmaryādāyāmupānaya
||93||मनुष्यदत्तं सकलं भुज्यते स्वेच्छयाधमैः ॥
शीघ्रमेतानि त्वं तस्मान्मर्यादायामुपानय
etāstvānuvrajiṣyaṃti devyaḥ koṭiśataṃ śubhe ||
tatastatheti sā coktā devībhiḥ saṃvṛtā tadā
||94||एतास्त्वानुव्रजिष्यंति देव्यः कोटिशतं शुभे ॥
ततस्तथेति सा चोक्ता देवीभिः संवृता तदा
mayūraṃ samupāsthāya guhaśaktiḥ samāgatā ||
sarojavanamāsādya bhūtasaṃghānapaśyata
||95||मयूरं समुपास्थाय गुहशक्तिः समागता ॥
सरोजवनमासाद्य भूतसंघानपश्यत
jaghāna ca samāsādya devī nānāvidhāyudhaiḥ ||
tataḥ pretapiśācādyā hanyamānā mahāraṇe
||96||जघान च समासाद्य देवी नानाविधायुधैः ॥
ततः प्रेतपिशाचाद्या हन्यमाना महारणे
prasādayaṃti tāṃ devīṃ nānāveṣaiḥ sudīnavat ||
kecidbrāhmaṇaveṣaiśca tāpasānāṃ tatho ktibhiḥ
||97||प्रसादयंति तां देवीं नानावेषैः सुदीनवत् ॥
केचिद्ब्राह्मणवेषैश्च तापसानां तथो क्तिभिः
nṛtyaṃti devi padmākṣi prasīdeti punaḥpunaḥ ||
tataḥ prasannā sā devī vriyatāṃ svecchayā''ha tān
||98||नृत्यंति देवि पद्माक्षि प्रसीदेति पुनःपुनः ॥
ततः प्रसन्ना सा देवी व्रियतां स्वेच्छयाऽऽह तान्
tāṃ te procustrāhi nastvaṃ bhūtamātā bhaveśvari ||
maryādāṃ naiva tyakṣyāmo vayaṃ skandavinirmitām
||99||तां ते प्रोचुस्त्राहि नस्त्वं भूतमाता भवेश्वरि ॥
मर्यादां नैव त्यक्ष्यामो वयं स्कन्दविनिर्मिताम्
ye caivaṃ tvāṃ toṣayanti teṣāṃ dehi varānsadā
||100||ये चैवं त्वां तोषयन्ति तेषां देहि वरान्सदा
śrīdevyuvāca
vaiśākhe darśadivase ye caivaṃ toṣayaṃti mām ||
ariṣṭābharaṇaiḥ puṣpairdadhibhaktaiśca pūjanaiḥ ||
teṣāṃ sarvopasargā vai yāsyaṃti vilayaṃ sphuṭam
||101||वैशाखे दर्शदिवसे ये चैवं तोषयंति माम् ॥
अरिष्टाभरणैः पुष्पैर्दधिभक्तैश्च पूजनैः ॥
तेषां सर्वोपसर्गा वै यास्यंति विलयं स्फुटम्
evaṃ dattvā varaṃ devī mumude bhūtasaṃvṛtā ||
evaṃprabhāvā sā devī mayānītātra bhārata
||102||एवं दत्त्वा वरं देवी मुमुदे भूतसंवृता ॥
एवंप्रभावा सा देवी मयानीतात्र भारत
ya enāṃ praṇamenmartyaḥ sarvāriṣṭairvimucyate
||103||य एनां प्रणमेन्मर्त्यः सर्वारिष्टैर्विमुच्यते
evaṃ prabhāvāḥ parikīrtitā mayā samāsatastīrthavare'tra devyaḥ ||
caturdaśaivārjuna pūjitā yāścaturdaśasthānavarairnṛmukhyaiḥ
||104||एवं प्रभावाः परिकीर्तिता मया समासतस्तीर्थवरेऽत्र देव्यः ॥
चतुर्दशैवार्जुन पूजिता याश्चतुर्दशस्थानवरैर्नृमुख्यैः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe śrīdevyākhyānavarṇanaṃnāma saptacatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ || 47 ||