tārakāsuradevendrayuddhopakramavarṇanam
tāraka uvāca
rājyena budbudābhena strībhirakṣaiśca pānakaiḥ ||
mohito janma labdhvātra tyajate pauruṣaṃ naraḥ
||1||राज्येन बुद्बुदाभेन स्त्रीभिरक्षैश्च पानकैः ॥
मोहितो जन्म लब्ध्वात्र त्यजते पौरुषं नरः
janma tasya vṛthā sarvamākalpāṃtaṃ na saṃśayaḥ
||2||जन्म तस्य वृथा सर्वमाकल्पांतं न संशयः
mātāpitṛbhyāṃ na karoti kāmānbandhūnaśokānna karoti yo vā ||
kīrtiṃ hi vā nārjayate na mānaṃ naraḥ sa jāto'pi mṛto'tra loke
||3||मातापितृभ्यां न करोति कामान्बन्धूनशोकान्न करोति यो वा ॥
कीर्तिं हि वा नार्जयते न मानं नरः स जातोऽपि मृतोऽत्र लोके
tasmājjayāyāmarapuṃgavānāṃ trailokyalakṣmīharaṇāya śīghram ||
saṃyojyatāṃ me rathamaṣṭacakraṃ balaṃ ca me durjayadaityacakram
||4||तस्माज्जयायामरपुंगवानां त्रैलोक्यलक्ष्मीहरणाय शीघ्रम् ॥
संयोज्यतां मे रथमष्टचक्रं बलं च मे दुर्जयदैत्यचक्रम्
dhvajaṃ ca me kāṃcanapaṭṭabandhaṃ chatraṃ ca me mauktikajālabaddham ||
adyāhamāsāṃ surakāminīnāṃ dhammīllakāṃścāgrathitānkariṣye
||5||ध्वजं च मे कांचनपट्टबन्धं छत्रं च मे मौक्तिकजालबद्धम् ॥
अद्याहमासां सुरकामिनीनां धम्मील्लकांश्चाग्रथितान्करिष्ये
yathā purā markaṭako jananyāstasyāśca satyena tu tārakaḥ syām
||6||यथा पुरा मर्कटको जनन्यास्तस्याश्च सत्येन तु तारकः स्याम्
nārada uvāca
tārakasya vacaḥ śrutvā grasanonāma dānavaḥ ||
senānīrdaityarājasya tathā cakre'vilaṃbitam
||7||तारकस्य वचः श्रुत्वा ग्रसनोनाम दानवः ॥
सेनानीर्दैत्यराजस्य तथा चक्रेऽविलंबितम्
āhatya bherīṃ gambhīrāṃ daityānāhūya satvaraḥ ||
sajjaṃ cakre rathaṃ daityo daityarājasya dhīmataḥ
||8||आहत्य भेरीं गम्भीरां दैत्यानाहूय सत्वरः ॥
सज्जं चक्रे रथं दैत्यो दैत्यराजस्य धीमतः
garuḍānāṃ sahasreṇa garuḍopamitatviṣā ||
te hi putrāḥ suparṇasya saṃsthitā merukandare
||9||गरुडानां सहस्रेण गरुडोपमितत्विषा ॥
ते हि पुत्राः सुपर्णस्य संस्थिता मेरुकन्दरे
vijitya daityarājena vāhanatve prakalpitāḥ ||
aṣṭāṣṭacakraḥ sarathaścaturyojanavistṛtaḥ
||10||विजित्य दैत्यराजेन वाहनत्वे प्रकल्पिताः ॥
अष्टाष्टचक्रः सरथश्चतुर्योजनविस्तृतः
nānākrīḍāgṛhayuto gītavādyamanoharaḥ ||
gaṃdharvanagarākāraḥ saṃyuktaḥ pratyadṛsyata
||11||नानाक्रीडागृहयुतो गीतवाद्यमनोहरः ॥
गंधर्वनगराकारः संयुक्तः प्रत्यदृस्यत
ājagmustatra daityāśca daśā caṃḍaparākramāḥ ||
koṭikoṭiparivārā anye ca bahavo raṇe
||12||आजग्मुस्तत्र दैत्याश्च दशा चंडपराक्रमाः ॥
कोटिकोटिपरिवारा अन्ये च बहवो रणे
teṣāmagresaro jambhaḥ kujambhonaṃtarastathā ||
mahiṣaḥ kuñjaro meṣaḥ kālanemirnimistathā
||13||तेषामग्रेसरो जम्भः कुजम्भोनंतरस्तथा ॥
महिषः कुञ्जरो मेषः कालनेमिर्निमिस्तथा
mathano jaṃbhakaḥ śumbho daityeṃdrā daśa nāyakāḥ ||
daityeṃdrā girivarṣmāṇaḥ saṃti caṃḍaparākramāḥ
||14||मथनो जंभकः शुम्भो दैत्येंद्रा दश नायकाः ॥
दैत्येंद्रा गिरिवर्ष्माणः संति चंडपराक्रमाः
nānāvidhapraharaṇā nānāśastrāstrapāragāḥ ||
tārakasyābhavatketurbahūrūpo mahābhayaḥ
||15||नानाविधप्रहरणा नानाशस्त्रास्त्रपारगाः ॥
तारकस्याभवत्केतुर्बहूरूपो महाभयः
kvacicca rākṣaso ghoraḥ piśācadhvāṃkṣagṛdhrakaḥ ||
evaṃ bahuvidhākāraḥ sa ketuḥ pratyadṛśyata
||16||क्वचिच्च राक्षसो घोरः पिशाचध्वांक्षगृध्रकः ॥
एवं बहुविधाकारः स केतुः प्रत्यदृश्यत
ketunā makareṇāpi senānīrgrasano babhau ||
paiśācaṃ yatra vadanaṃ jaṃbhasyāsīdayasmayam
||17||केतुना मकरेणापि सेनानीर्ग्रसनो बभौ ॥
पैशाचं यत्र वदनं जंभस्यासीदयस्मयम्
kharo vidhutalāṃgūlaḥ kujambhasyābhavaddhvaje ||
mahiṣasya ca gomāyuḥ kāṃto haimastathāṃ babhau
||18||खरो विधुतलांगूलः कुजम्भस्याभवद्ध्वजे ॥
महिषस्य च गोमायुः कांतो हैमस्तथां बभौ
gṛdhro vai kuṃjarasyāsīnmeṣasyābhūcca rākṣasaḥ ||
kālanemermahākālo nimerāsīnmahātimiḥ
||19||गृध्रो वै कुंजरस्यासीन्मेषस्याभूच्च राक्षसः ॥
कालनेमेर्महाकालो निमेरासीन्महातिमिः
rākṣasī mathanasyāpi dhvāṃkṣo'bhūjjaṃbhakasya ca ||
mahāvṛkaśca śumbhasya dhvajā evaṃvidhā babhuḥ
||20||राक्षसी मथनस्यापि ध्वांक्षोऽभूज्जंभकस्य च ॥
महावृकश्च शुम्भस्य ध्वजा एवंविधा बभुः
anekākāravinyāsādanyeṣāṃ ca dhvajā bhavan ||
śatena śīghravegānāṃ vyāghrāṇāṃ hemamālinām
||21||अनेकाकारविन्यासादन्येषां च ध्वजा भवन् ॥
शतेन शीघ्रवेगानां व्याघ्राणां हेममालिनाम्
grasanasya ratho yukto mahāmegharavo babhau ||
śatena cāpi siṃhānāṃ ratho jaṃbhasya yojitaḥ
||22||ग्रसनस्य रथो युक्तो महामेघरवो बभौ ॥
शतेन चापि सिंहानां रथो जंभस्य योजितः
kujaṃbhasya ratho yuktaḥ piśācavadanaiḥ kharaiḥ ||
tāvadbhirmahiṣasyoṣṭairgajasya ca hayairyutaḥ
||23||कुजंभस्य रथो युक्तः पिशाचवदनैः खरैः ॥
तावद्भिर्महिषस्योष्टैर्गजस्य च हयैर्युतः
meṣasya dvīpibhirbhīmaiḥ kuñjaraiḥ kālaneminaḥ ||
parvataṃ vai samārūḍho niścitya vidhṛtaṃ gajaiḥ
||24||मेषस्य द्वीपिभिर्भीमैः कुञ्जरैः कालनेमिनः ॥
पर्वतं वै समारूढो निश्चित्य विधृतं गजैः
caturdaṃṣṭrairgaṃdhavadbhiścarbhirmeghasannibhaiḥ ||
śatahastāyate kṛṣṇe turaṃge hemabhūṣaṇe
||25||चतुर्दंष्ट्रैर्गंधवद्भिश्चर्भिर्मेघसन्निभैः ॥
शतहस्तायते कृष्णे तुरंगे हेमभूषणे
sitacāmarajālena śobhite puṣpadāmani ||
mathanonāma daityendraḥ pāśahasto vyarājata
||26||सितचामरजालेन शोभिते पुष्पदामनि ॥
मथनोनाम दैत्येन्द्रः पाशहस्तो व्यराजत
kiṃkiṇīmālinaṃ coṣṭramārūḍho'bhūcca jaṃbhakaḥ ||
kālamuṃcaṃ mahāmeghamārūḍhaḥ śumbhadānavaḥ
||27||किंकिणीमालिनं चोष्ट्रमारूढोऽभूच्च जंभकः ॥
कालमुंचं महामेघमारूढः शुम्भदानवः
anye ca dānavā vīrā nānāvāhanahetayaḥ ||
pracaṇḍacitravarmāṇaḥ kuṇḍaloṣṇīṣabhūṣitāḥ
||28||अन्ये च दानवा वीरा नानावाहनहेतयः ॥
प्रचण्डचित्रवर्माणः कुण्डलोष्णीषभूषिताः
nānāvidhottarāsaṃgā nānāmālyavibhūṣaṇāḥ ||
nānāsugaṃdhagaṃdhāḍhyā nānābaṃdhiśatastutāḥ
||29||नानाविधोत्तरासंगा नानामाल्यविभूषणाः ॥
नानासुगंधगंधाढ्या नानाबंधिशतस्तुताः
nānāvādyaparisyaṃdasāgresaramahārathāḥ ||
nānāśauryakathāsaktāstasminsainye mahārathāḥ
||30||नानावाद्यपरिस्यंदसाग्रेसरमहारथाः ॥
नानाशौर्यकथासक्तास्तस्मिन्सैन्ये महारथाः
tadbalaṃ daityasiṃhasya bhīmarūpaṃ vyadṛśyata ||
bhūmireṇusamāliṃgatturaṃgarathapattikam
||31||तद्बलं दैत्यसिंहस्य भीमरूपं व्यदृश्यत ॥
भूमिरेणुसमालिंगत्तुरंगरथपत्तिकम्
sa ca daityeśvaraḥ kruddhaḥ samārūḍho mahāratham ||
daśabhiḥ śuśube daityairdaśabāhuriveśvaraḥ ||
jagaddhaṃtuṃ pravṛtto vā pratasthe'sau surānprati
||32||स च दैत्येश्वरः क्रुद्धः समारूढो महारथम् ॥
दशभिः शुशुबे दैत्यैर्दशबाहुरिवेश्वरः ॥
जगद्धंतुं प्रवृत्तो वा प्रतस्थेऽसौ सुरान्प्रति
etasminnaṃtare vāyurdevadūtaḥ surālayam ||
dṛṣṭvā taddānava balaṃ jagāmeṃdrasya śaṃsitum
||33||एतस्मिन्नंतरे वायुर्देवदूतः सुरालयम् ॥
दृष्ट्वा तद्दानव बलं जगामेंद्रस्य शंसितुम्
sa gatvā tu sabhāṃ divyāṃ maheṃdrasya mahātmanaḥ ||
śaśaṃsa madhye devānāmidaṃ kāryamupasthitam
||34||स गत्वा तु सभां दिव्यां महेंद्रस्य महात्मनः ॥
शशंस मध्ये देवानामिदं कार्यमुपस्थितम्
tacchrutvā devarājaḥ sa nimīlitavilocanaḥ ||
bṛhaspatimuvācedaṃ vākyaṃ kāle mahāmatiḥ
||35||तच्छ्रुत्वा देवराजः स निमीलितविलोचनः ॥
बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं काले महामतिः
indra uvāca
saṃprāpto'tivimardo'yaṃ devānāṃ dānavaiḥ saha ||
kāryaṃ kimatra tadbruhi nītyupāyopabṛṃhitam
||36||संप्राप्तोऽतिविमर्दोऽयं देवानां दानवैः सह ॥
कार्यं किमत्र तद्ब्रुहि नीत्युपायोपबृंहितम्
etacchrutvā ca vacanaṃ maheṃdrasya girāṃpatiḥ ||
pratyuvāca mahābhāgo bôhaspati rudāradhīḥ
||37||एतच्छ्रुत्वा च वचनं महेंद्रस्य गिरांपतिः ॥
प्रत्युवाच महाभागो बॉहस्पति रुदारधीः
bṛhaspatiruvāca
sāmapūrvaṃ smṛtā nītiścaturaṃgāmanīkinīm ||
jigīṣatāṃ suraśreṣṭha sthitireṣā sanātanī
||38||सामपूर्वं स्मृता नीतिश्चतुरंगामनीकिनीम् ॥
जिगीषतां सुरश्रेष्ठ स्थितिरेषा सनातनी
sāma dānaṃ ca bhedaśca caturtho daṃḍa eva ca ||
nītau kramātprayojyāśca deśakālaviśeṣataḥ
||39||साम दानं च भेदश्च चतुर्थो दंड एव च ॥
नीतौ क्रमात्प्रयोज्याश्च देशकालविशेषतः
tatra sāma prayoktavyamāryeṣu guṇavatsu ca ||
dānaṃ lubdheṣu bhedaśca śaṃkitoṣvito niścayaḥ
||40||तत्र साम प्रयोक्तव्यमार्येषु गुणवत्सु च ॥
दानं लुब्धेषु भेदश्च शंकितोष्वितो निश्चयः
daṇḍaścāpi prayoktavyo nityakālaṃ durātmasu ||
sāma daityeṣu naivāsti nirguṇatvāddurātmasu
||41||दण्डश्चापि प्रयोक्तव्यो नित्यकालं दुरात्मसु ॥
साम दैत्येषु नैवास्ति निर्गुणत्वाद्दुरात्मसु
śriyā teṣāṃ ca kiṃ kāryaṃ samṛddhānāṃ tathāpi yat ||
jātidharmeṇa cābhedyā vidhāturapi te matāḥ
||42||श्रिया तेषां च किं कार्यं समृद्धानां तथापि यत् ॥
जातिधर्मेण चाभेद्या विधातुरपि ते मताः
eko hyupāyo daṃḍo'tra bhavatāṃ yadi rocate ||
durjanaḥ sujanatvāya kalpate na kadācana
||43||एको ह्युपायो दंडोऽत्र भवतां यदि रोचते ॥
दुर्जनः सुजनत्वाय कल्पते न कदाचन
lālitaḥ pālito vāpi svasvabhāvaṃ na muṃcati ||
evaṃ me manyate buddhirbhavaṃto yadvyavasyatām
||44||लालितः पालितो वापि स्वस्वभावं न मुंचति ॥
एवं मे मन्यते बुद्धिर्भवंतो यद्व्यवस्यताम्
evamuktaḥ sahasrākṣa evamevetyuvāca ha ||
kartavyatāṃ ca saṃciṃtya provācāmarasaṃsadi
||45||एवमुक्तः सहस्राक्ष एवमेवेत्युवाच ह ॥
कर्तव्यतां च संचिंत्य प्रोवाचामरसंसदि
bahumānena me vācaṃ śrṛṇudhvaṃ nākavāsinaḥ
||46||बहुमानेन मे वाचं श्रृणुध्वं नाकवासिनः
bhavaṃto yajñabhoktāraḥ satāmiṣṭāśca sāttvikāḥ ||
svesve pade sthitā nityaṃ jagataḥ pālane ratāḥ
||47||भवंतो यज्ञभोक्तारः सतामिष्टाश्च सात्त्विकाः ॥
स्वेस्वे पदे स्थिता नित्यं जगतः पालने रताः
bhavatāṃ ca nimittena bādhaṃte dānaveśvarāḥ ||
teṣāṃ samādi naivāsti daṃḍa eva vidhīyatām
||48||भवतां च निमित्तेन बाधंते दानवेश्वराः ॥
तेषां समादि नैवास्ति दंड एव विधीयताम्
kriyatāṃ samare buddhiḥ sainyaṃ saṃyojyatāmiti ||
āvādyaṃtāṃ ca śastrāṇi pūjyaṃ tāṃ śastradevatāḥ
||49||क्रियतां समरे बुद्धिः सैन्यं संयोज्यतामिति ॥
आवाद्यंतां च शस्त्राणि पूज्यं तां शस्त्रदेवताः
ityuktāḥ samanahyaṃta devānāṃ ye pradhānataḥ ||
vājināmayutenājau hemapaṭṭapariṣkṛtāḥ
||50||इत्युक्ताः समनह्यंत देवानां ये प्रधानतः ॥
वाजिनामयुतेनाजौ हेमपट्टपरिष्कृताः
vāhanāni vimānāni yojayaṃtu mamāmarāḥ ||
yamaṃ senāpatiṃ kṛtvā śīghraṃ niryāta devatāḥ
||51||वाहनानि विमानानि योजयंतु ममामराः ॥
यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रं निर्यात देवताः
nānāścaryaguṇopetā durjayā devadānavaiḥ ||
ratho mātalinā yukto maheṃdrasyāpyadṛśyata
||52||नानाश्चर्यगुणोपेता दुर्जया देवदानवैः ॥
रथो मातलिना युक्तो महेंद्रस्याप्यदृश्यत
yamo mahiṣamāsthāya senāgre samavartata ||
caṃḍakiṃkiṇivṛṃdena sarvataḥ parivāritaḥ
||53||यमो महिषमास्थाय सेनाग्रे समवर्तत ॥
चंडकिंकिणिवृंदेन सर्वतः परिवारितः
kalpakālojjavālāpūritāṃbaragocaraḥ ||
hutāśa uraṇārūḍhaḥ śaktihasto vyavasthitaḥ
||54||कल्पकालोज्जवालापूरितांबरगोचरः ॥
हुताश उरणारूढः शक्तिहस्तो व्यवस्थितः
pavanoṃ'kuśapāṇistu vistāritamahājavaḥ ||
mahāṛkṣaṃ samārūḍhaṃ senāgre samadṛśyata
||55||पवनोंऽकुशपाणिस्तु विस्तारितमहाजवः ॥
महाऋक्षं समारूढं सेनाग्रे समदृश्यत
bhujagendraṃ samārūḍho jaleśo bhagavānsvayam ||
mahāpāśadharo vīraḥ senāyāṃ samavartata
||56||भुजगेन्द्रं समारूढो जलेशो भगवान्स्वयम् ॥
महापाशधरो वीरः सेनायां समवर्तत
narayukte rathe divye dhanādhyakṣo vyacīcarat ||
mahāsiṃharavo yuddhe gadāhasto vyavasthitaḥ
||57||नरयुक्ते रथे दिव्ये धनाध्यक्षो व्यचीचरत् ॥
महासिंहरवो युद्धे गदाहस्तो व्यवस्थितः
rākṣaseśo'tha nirṛtī rathe rakṣomukhairhayaiḥ ||
dhanvī rakṣogaṇavṛto mahārāvo vyadṛśyata
||58||राक्षसेशोऽथ निर्ऋती रथे रक्षोमुखैर्हयैः ॥
धन्वी रक्षोगणवृतो महारावो व्यदृश्यत
caṃdrādityāvaśvinau ca vasavaḥ sādhyadevatāḥ ||
viśvedevāśca rudrāśca sannaddhāstasthurāhave
||59||चंद्रादित्यावश्विनौ च वसवः साध्यदेवताः ॥
विश्वेदेवाश्च रुद्राश्च सन्नद्धास्तस्थुराहवे
hemapīṭhattarāsaṃgāścitravarmāyudhadhvajāḥ ||
gaṃdharvāḥ pratyadṛśyanta kṛtvā viśvāvasuṃ mukhe
||60||हेमपीठत्तरासंगाश्चित्रवर्मायुधध्वजाः ॥
गंधर्वाः प्रत्यदृश्यन्त कृत्वा विश्वावसुं मुखे
tathā raktottarāsaṃgā nirmalāyovibhūṣaṇāḥ ||
gṛdhradhvajā adṛśyaṃta rākṣasā raktamūrdhajāḥ
||61||तथा रक्तोत्तरासंगा निर्मलायोविभूषणाः ॥
गृध्रध्वजा अदृश्यंत राक्षसा रक्तमूर्धजाः
tathā bhīmāśanikarāḥ kṛṣṇavastrā mahārathāḥ ||
yakṣāstatra vyadṛśyaṃta maṇibhadrādikoṭiśaḥ
||62||तथा भीमाशनिकराः कृष्णवस्त्रा महारथाः ॥
यक्षास्तत्र व्यदृश्यंत मणिभद्रादिकोटिशः
tāmrolūkadhvajā raudrā dvīpicarmāṃbarāstathā ||
piśācāstatra rājaṃte mahāvegapuraḥsarāḥ
||63||ताम्रोलूकध्वजा रौद्रा द्वीपिचर्मांबरास्तथा ॥
पिशाचास्तत्र राजंते महावेगपुरःसराः
tathaiva śvetavasanāḥ sitapaṭṭapatākinaḥ ||
mattebhavāhanaprāyāḥ kiṃnarāstasthurāhave
||64||तथैव श्वेतवसनाः सितपट्टपताकिनः ॥
मत्तेभवाहनप्रायाः किंनरास्तस्थुराहवे
muktājāla piraṣkāro haṃso hārasamaprabhaḥ ||
keturjaladhināthasya saumyarūpo vyarājata
||65||मुक्ताजाल पिरष्कारो हंसो हारसमप्रभः ॥
केतुर्जलधिनाथस्य सौम्यरूपो व्यराजत
paṃcarāgamahāratnaviṭaṃko dhanadasya ca ||
dhvajaḥ samutthito bhāti yātukāma ivāṃbaram
||66||पंचरागमहारत्नविटंको धनदस्य च ॥
ध्वजः समुत्थितो भाति यातुकाम इवांबरम्
kārṣṇalohamayo dhvāṃkṣo yamasyābhūnmahādhvajaḥ ||
rākṣaseśasya vadanaṃ pretasya dhvaja ābabhau
||67||कार्ष्णलोहमयो ध्वांक्षो यमस्याभून्महाध्वजः ॥
राक्षसेशस्य वदनं प्रेतस्य ध्वज आबभौ
hemasiṃhadhvajau devau candrārkavamitadyuti ||
kuṃbhena citravarṇena keturāśvinayorabhūt
||68||हेमसिंहध्वजौ देवौ चन्द्रार्कवमितद्युति ॥
कुंभेन चित्रवर्णेन केतुराश्विनयोरभूत्
mātaṃgo hemaracitaścitraratnapariṣkṛtaḥ ||
dhvajaḥ śatakratorāsītsitacā marasaṃsthitaḥ
||69||मातंगो हेमरचितश्चित्ररत्नपरिष्कृतः ॥
ध्वजः शतक्रतोरासीत्सितचा मरसंस्थितः
anyeṣāṃ ca dhvajāstatra nānārūpā babhū raṇe ||
sanāgayakṣagaṃdharvamahoraganiśācarā
||70||अन्येषां च ध्वजास्तत्र नानारूपा बभू रणे ॥
सनागयक्षगंधर्वमहोरगनिशाचरा
senā sā devarājasya durjayā pratyadṛśyata ||
koṭayastāstrayastriṃśannānādevakāyinām
||71||सेना सा देवराजस्य दुर्जया प्रत्यदृश्यत ॥
कोटयस्तास्त्रयस्त्रिंशन्नानादेवकायिनाम्
haimācalābhe sitakarṇacāmare suvarṇapadmāmalasuṃdarasraji ||
kṛtābhirāmojjvalakuṃkumāṃkure kapolalītāvivimuktarāve
||72||हैमाचलाभे सितकर्णचामरे सुवर्णपद्मामलसुंदरस्रजि ॥
कृताभिरामोज्ज्वलकुंकुमांकुरे कपोललीताविविमुक्तरावे
śritastadairāvaṇanāmakuṃjare mahābalaścitraviśeṣitāṃbaraḥ ||
viśālavajrāṃgavitānabhūṣitaḥ prakīrṇakeyūrabhujāgramaṃḍalaḥ
||73||श्रितस्तदैरावणनामकुंजरे महाबलश्चित्रविशेषितांबरः ॥
विशालवज्रांगवितानभूषितः प्रकीर्णकेयूरभुजाग्रमंडलः
sahasradṛgbaṃdisahasrasaṃstutastriviṣṭape'śobhata pākaśāsanaḥ
||74||सहस्रदृग्बंदिसहस्रसंस्तुतस्त्रिविष्टपेऽशोभत पाकशासनः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārīkākhaṇḍe tārakāsuradevendrayuddhopakramavarṇanaṃnāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ || 16 ||