koṭitīrthādimāhātmyavarṇanam
nārada uvāca
athānyatsaṃpravakṣyāmi śālāmāhātmya muttamam ||
saṃsthāpite purā sthāne proktohaṃ dvijapuṃgavaiḥ
||1||अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि शालामाहात्म्य मुत्तमम् ॥
संस्थापिते पुरा स्थाने प्रोक्तोहं द्विजपुंगवैः
sthānasya rakṣaṇārthāya upāyaṃ kuru suvrata ||
tato mayā pratijñātaṃ kariṣye sthāna rakṣaṇam
||2||स्थानस्य रक्षणार्थाय उपायं कुरु सुव्रत ॥
ततो मया प्रतिज्ञातं करिष्ये स्थान रक्षणम्
ārādhitā mayā paścādbrahmaviṣṇumaheśvarāḥ ||
trayastvekāgracittena tatastuṣṭāḥ surottamāḥ
||3||आराधिता मया पश्चाद्ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ॥
त्रयस्त्वेकाग्रचित्तेन ततस्तुष्टाः सुरोत्तमाः
samāgamyātha māṃ procurnārada vriyatāṃ varaḥ ||
proktaṃ tānārcya ca mayā kriyatāṃ sthānarakṣaṇam
||4||समागम्याथ मां प्रोचुर्नारद व्रियतां वरः ॥
प्रोक्तं तानार्च्य च मया क्रियतां स्थानरक्षणम्
ayameva varo mahyaṃ deyo devaiḥ sutoṣitaiḥ ||
sthānalopo yathā na syādyathā kīrtirbhavenmama
||5||अयमेव वरो मह्यं देयो देवैः सुतोषितैः ॥
स्थानलोपो यथा न स्याद्यथा कीर्तिर्भवेन्मम
evamastviti deveśaiḥ pratijñātaṃ tadā mune ||
svāṃśena prakaripyāma dvijānāṃ tava rakṣaṇam
||6||एवमस्त्विति देवेशैः प्रतिज्ञातं तदा मुने ॥
स्वांशेन प्रकरिप्याम द्विजानां तव रक्षणम्
evamuktvā kalā muktā devaistripuruṣaiḥ svayam ||
aṃtardhānaṃ tataḥ prāptāḥ sarve'pi surasattamāḥ
||7||एवमुक्त्वा कला मुक्ता देवैस्त्रिपुरुषैः स्वयम् ॥
अंतर्धानं ततः प्राप्ताः सर्वेऽपि सुरसत्तमाः
tato mayā dvijaiḥ sārdhaṃ śālāgre sthānarakṣaṇam ||
sthāpitāśca pṛthagdevāstrayastribhuvaneśvarāḥ
||8||ततो मया द्विजैः सार्धं शालाग्रे स्थानरक्षणम् ॥
स्थापिताश्च पृथग्देवास्त्रयस्त्रिभुवनेश्वराः
pīḍyamānā yadā viprāḥ kenāpi ca bhavaṃti hi ||
pūrvāhne cāpi ṛgvedaṃ madhyāhne ca yajūṃ ṣyatha
||9||पीड्यमाना यदा विप्राः केनापि च भवंति हि ॥
पूर्वाह्ने चापि ऋग्वेदं मध्याह्ने च यजूं ष्यथ
yāme tṛtīye sāmāni tārasvaramadhītya ca ||
śāpaṃ yasya pradāsyaṃti śālāgre bhṛśaroṣitāḥ
||10||यामे तृतीये सामानि तारस्वरमधीत्य च ॥
शापं यस्य प्रदास्यंति शालाग्रे भृशरोषिताः
saptāhādvarṣamadhyādvā trivarṣādbhasmatāṃ vrajet ||
pratijñātā sthānarakṣā yadi vo nāradāgrataḥ
||11||सप्ताहाद्वर्षमध्याद्वा त्रिवर्षाद्भस्मतां व्रजेत् ॥
प्रतिज्ञाता स्थानरक्षा यदि वो नारदाग्रतः
satyena tena no vairī bhasmībhavatu ha kṣaṇāt ||
anena śāpa maṃtreṇa bhasmībhavati niścitam
||12||सत्येन तेन नो वैरी भस्मीभवतु ह क्षणात् ॥
अनेन शाप मंत्रेण भस्मीभवति निश्चितम्
śālāṃ tripuruṣāṃ tatra yaḥ paśyati dinedine ||
arcayettoṣayeccāsau svargaloke mahīyate
||13||शालां त्रिपुरुषां तत्र यः पश्यति दिनेदिने ॥
अर्चयेत्तोषयेच्चासौ स्वर्गलोके महीयते
iti tripuruṣaśālāmāhātmyam ||
nārada uvāca ||
athānyatsaṃpravakṣyāmi madīyasaraso mahat
||14||इति त्रिपुरुषशालामाहात्म्यम् ॥
नारद उवाच ॥
अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि मदीयसरसो महत्
māhātmyamatulaṃ pārtha devānāmapi durlabham ||
mayā pūrvaṃ saraḥ khātaṃ darbhāṃkuraśalākayā
||15||माहात्म्यमतुलं पार्थ देवानामपि दुर्लभम् ॥
मया पूर्वं सरः खातं दर्भांकुरशलाकया
mṛttikā tāmrapātreṇa tyaktā bāhye tataḥ svayam ||
sarveṣāmeva tīrthānāmāhṛtyodaka muttamam
||16||मृत्तिका ताम्रपात्रेण त्यक्ता बाह्ये ततः स्वयम् ॥
सर्वेषामेव तीर्थानामाहृत्योदक मुत्तमम्
tattatra sarasi kṣiptaṃ tena saṃpūritaṃ saraḥ ||
āśvine māsi saṃprāpte bhānuvāre naraḥ śuciḥ
||17||तत्तत्र सरसि क्षिप्तं तेन संपूरितं सरः ॥
आश्विने मासि संप्राप्ते भानुवारे नरः शुचिः
śrāddhaṃ yaḥ kurute tatra snātvā dānaṃ viśeṣataḥ ||
pitarastasya tṛpyaṃti yāvadābhūtasaṃplavam
||18||श्राद्धं यः कुरुते तत्र स्नात्वा दानं विशेषतः ॥
पितरस्तस्य तृप्यंति यावदाभूतसंप्लवम्
nāradīyaṃ saro hyetadvikhyāta jagatītale ||
mahatā puṇyayogena devairapi hi labhyate
||19||नारदीयं सरो ह्येतद्विख्यात जगतीतले ॥
महता पुण्ययोगेन देवैरपि हि लभ्यते
yadatra dīyate dānaṃ hūyate yacca pāvake ||
sarvaṃ tadakṣayaṃ vidyājjapānaśanasādhanāt
||20||यदत्र दीयते दानं हूयते यच्च पावके ॥
सर्वं तदक्षयं विद्याज्जपानशनसाधनात्
nāradīye saraḥśreṣṭhe snātvā yo nāradeśva ram ||
pūjayecchraddhayā martyaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate
||21||नारदीये सरःश्रेष्ठे स्नात्वा यो नारदेश्व रम् ॥
पूजयेच्छ्रद्धया मर्त्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते
atra tīrthe purā pārtha sarvanāgaistapaḥ kṛtam ||
kadrūśāpasya mokṣārthamātmano hitakā myayā
||22||अत्र तीर्थे पुरा पार्थ सर्वनागैस्तपः कृतम् ॥
कद्रूशापस्य मोक्षार्थमात्मनो हितका म्यया
tataḥ siddhiṃ parāṃ prāptā etarttārthaprabhāvataḥ ||
tato nāgeśvaraṃ liṃgaṃ sthāpayāmāsurūrjitam
||23||ततः सिद्धिं परां प्राप्ता एतर्त्तार्थप्रभावतः ॥
ततो नागेश्वरं लिंगं स्थापयामासुरूर्जितम्
nāradāduttare bhāge sarve nāgāḥ praharṣitāḥ ||
nāradīye saraḥśreṣṭhe yaḥ snātvā pūjayeddharam
||24||नारदादुत्तरे भागे सर्वे नागाः प्रहर्षिताः ॥
नारदीये सरःश्रेष्ठे यः स्नात्वा पूजयेद्धरम्
nāgeśvaraṃ mahābhaktyā tasya puṇyamanantakam ||
teṣāṃ sarpabhayaṃ nāsti nāgānāṃ vacanaṃ yathā
||25||नागेश्वरं महाभक्त्या तस्य पुण्यमनन्तकम् ॥
तेषां सर्पभयं नास्ति नागानां वचनं यथा
iti nāradīyasaromāhātmyam ||
nārada uvāca ||
aparadvārakānāma devī cātrāsti pāṃḍava
||26||इति नारदीयसरोमाहात्म्यम् ॥
नारद उवाच ॥
अपरद्वारकानाम देवी चात्रास्ति पांडव
sā ca brahmāṃḍadvāre vai sadaiva vihitālayā ||
caturviṃśatikoṭībhirdevībhiḥ parirakṣitā
||27||सा च ब्रह्मांडद्वारे वै सदैव विहितालया ॥
चतुर्विंशतिकोटीभिर्देवीभिः परिरक्षिता
tato dīrghaṃ tapastaptvā mayānītātra toṣitā ||
aparasmiṃstato dvāre sthā pitā parameśvarī
||28||ततो दीर्घं तपस्तप्त्वा मयानीतात्र तोषिता ॥
अपरस्मिंस्ततो द्वारे स्था पिता परमेश्वरी
pūrvasminnagaradvāre sthāpitā dvāravāsinī ||
navamī caitramāsasya kṛṣṇapakṣe bhavettu yā
||29||पूर्वस्मिन्नगरद्वारे स्थापिता द्वारवासिनी ॥
नवमी चैत्रमासस्य कृष्णपक्षे भवेत्तु या
kuṇḍe snānaṃ naraḥ kṛtvā tāṃ ca devīṃ prapūjayet ||
balibākulanaivedyairgandhadhūpādipūjanaiḥ
||30||कुण्डे स्नानं नरः कृत्वा तां च देवीं प्रपूजयेत् ॥
बलिबाकुलनैवेद्यैर्गन्धधूपादिपूजनैः
saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ nāśamāyāti tatkṣaṇāt ||
yānyānprārthayate kāmāṃstāṃstānā pnoti mānavaḥ
||31||सप्तजन्मकृतं पापं नाशमायाति तत्क्षणात् ॥
यान्यान्प्रार्थयते कामांस्तांस्ताना प्नोति मानवः
vandhyā ca labhate putraṃ snānamātreṇa tatra vai ||
navamyāṃ caitramāsasya puṣpadhūpārghyapūjayā
||32||वन्ध्या च लभते पुत्रं स्नानमात्रेण तत्र वै ॥
नवम्यां चैत्रमासस्य पुष्पधूपार्घ्यपूजया
vighnāni nāśayeddevī sarva siddhiṃ prayacchati ||
bhaktānāṃ tatkṣaṇādeva satyametanna saṃśayaḥ
||33||विघ्नानि नाशयेद्देवी सर्व सिद्धिं प्रयच्छति ॥
भक्तानां तत्क्षणादेव सत्यमेतन्न संशयः
uttaradvārakāṃ cāpi pūjyaivaṃ vidhivannaraḥ ||
etadeva phalaṃ sopi prāpnuyānmāna vottamaḥ
||34||उत्तरद्वारकां चापि पूज्यैवं विधिवन्नरः ॥
एतदेव फलं सोपि प्राप्नुयान्मान वोत्तमः
pūrvadvāre tu vai devī yā sthitā dvāravāsinī ||
tasyāḥ pūjanamātreṇa prāpnuyādvāṃchitaṃ phalam
||35||पूर्वद्वारे तु वै देवी या स्थिता द्वारवासिनी ॥
तस्याः पूजनमात्रेण प्राप्नुयाद्वांछितं फलम्
āśvine māsi saṃprāpte nava rātre viśeṣataḥ ||
upoṣya navarātraṃ ca snātvā kuṇḍe samāhitaḥ
||36||आश्विने मासि संप्राप्ते नव रात्रे विशेषतः ॥
उपोष्य नवरात्रं च स्नात्वा कुण्डे समाहितः
pūjayeddevatāṃ bhaktyā puṣpadhūpānnatarpaṇaiḥ ||
aputro labhate putrānnirdhano labhate dhanam
||37||पूजयेद्देवतां भक्त्या पुष्पधूपान्नतर्पणैः ॥
अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनो लभते धनम्
vandhyā prasūyate pārtha nātra kāryā vicāraṇā
||38||वन्ध्या प्रसूयते पार्थ नात्र कार्या विचारणा
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvara khaṇḍe kaumārikākhaṃḍe koṭitīrthādimāhātmyavarṇanaṃnāma tripaṃcāśattamo'dhyāyaḥ || 53 ||