mahīsāgarasaṃgamamāhātmyaśatarudriyaliṃgamāhātmyendradyumneśvaraliṃgamāhātmyavarṇanam
nārada uvāca
iti tasya munīṃdrasya bhūpatiḥ śuśruvānvacaḥ ||
prāha nāhaṃ gamiṣyāmi tvāṃ vihāya naraṃ kvacit
||1||इति तस्य मुनींद्रस्य भूपतिः शुश्रुवान्वचः ॥
प्राह नाहं गमिष्यामि त्वां विहाय नरं क्वचित्
liṃgamārādhayiṣye'dya sarvasiddhipradaṃ nṛṇām ||
tvayaivānugṛhīto'dya yāṃtu sarve yathāgatam
||2||लिंगमाराधयिष्येऽद्य सर्वसिद्धिप्रदं नृणाम् ॥
त्वयैवानुगृहीतोऽद्य यांतु सर्वे यथागतम्
tadbhūpativacaḥ śrutvā bako gṛdhro'tha kacchapaḥ ||
ulūkaśca tathaivocuḥ praṇatā lomaśaṃ munim
||3||तद्भूपतिवचः श्रुत्वा बको गृध्रोऽथ कच्छपः ॥
उलूकश्च तथैवोचुः प्रणता लोमशं मुनिम्
sa ca sarvasuhṛdviprastathetyevāha tāṃstadā ||
praṇodyānpraṇatānsarvānanujagrāha śiṣyavat
||4||स च सर्वसुहृद्विप्रस्तथेत्येवाह तांस्तदा ॥
प्रणोद्यान्प्रणतान्सर्वाननुजग्राह शिष्यवत्
śivadīkṣāvidhānena liṃgapūjāṃ samādiśat ||
teṣāmanugrahaparo muniḥ pramatavatsalaḥ ||
tīrthādapyadhikaṃ sthāne satāṃ sādhusamāgamaḥ
||5||शिवदीक्षाविधानेन लिंगपूजां समादिशत् ॥
तेषामनुग्रहपरो मुनिः प्रमतवत्सलः ॥
तीर्थादप्यधिकं स्थाने सतां साधुसमागमः
pacelimaphalaḥ sadyo duraṃtakalupāpahaḥ ||
apūrvaḥ ko'pi sadgoṣṭhīsahasrakiraṇodayaḥ
||6||पचेलिमफलः सद्यो दुरंतकलुपापहः ॥
अपूर्वः कोऽपि सद्गोष्ठीसहस्रकिरणोदयः
ya ekāṃtatayātyaṃtamaṃtargatatamopahaḥ ||
sādhugoṣṭhīsamudbhūtasukhāmṛtarasormayaḥ
||7||य एकांततयात्यंतमंतर्गततमोपहः ॥
साधुगोष्ठीसमुद्भूतसुखामृतरसोर्मयः
sarve varāḥ sudhākārāḥ śarkarāmadhuṣaḍrasāḥ ||
tataste sādhusaṃsargaṃ saṃprāptāḥ śivaśāsanāt
||8||सर्वे वराः सुधाकाराः शर्करामधुषड्रसाः ॥
ततस्ते साधुसंसर्गं संप्राप्ताः शिवशासनात्
ārebhire kriyāyogaṃ mārkaṃḍanṛpapūrvakāḥ ||
teṣāṃ tapasyatāmevaṃ samājagme kadācana ||
tīrthayātrānuṣaṃgena lomaśālokanotsukaḥ
||9||आरेभिरे क्रियायोगं मार्कंडनृपपूर्वकाः ॥
तेषां तपस्यतामेवं समाजग्मे कदाचन ॥
तीर्थयात्रानुषंगेन लोमशालोकनोत्सुकः
mukhyā puruṣayātrā hi tīrthayātrānuṣaṃgataḥ ||
sadbhiḥ samāśrito bhūpa bhūmibhāgastathocyate
||10||मुख्या पुरुषयात्रा हि तीर्थयात्रानुषंगतः ॥
सद्भिः समाश्रितो भूप भूमिभागस्तथोच्यते
kṛtārhaṇātithyavidhiṃ viśrāṃtaṃ māṃ ca phālguna ||
praṇamya te'tha papracchurnāḍījaṃghapuraḥ sarāḥ
||11||कृतार्हणातिथ्यविधिं विश्रांतं मां च फाल्गुन ॥
प्रणम्य तेऽथ पप्रच्छुर्नाडीजंघपुरः सराः
ta ucuḥ ||
śāpabhraṣṭā vayaṃ brahmaṃścatvāro'pi svakarmaṇā ||
tanmuktisādhanārthāya sthānaṃ kiṃcitsamādiśa
||12||त उचुः ॥
शापभ्रष्टा वयं ब्रह्मंश्चत्वारोऽपि स्वकर्मणा ॥
तन्मुक्तिसाधनार्थाय स्थानं किंचित्समादिश
iyaṃ hi niṣphalā bhūmiḥ śapalaṃ bhārataṃ mune
||13||इयं हि निष्फला भूमिः शपलं भारतं मुने
tatrāpi kvacidekatra sarvatīrthaphalaṃ vada ||
iti pṛṣṭastvahaṃ taiśca tānabravamidaṃ tadā
||14||तत्रापि क्वचिदेकत्र सर्वतीर्थफलं वद ॥
इति पृष्टस्त्वहं तैश्च तानब्रवमिदं तदा
saṃvartaṃ paripṛcchadhvaṃ sa vo vakṣyati tattvataḥ ||
sarvatīrthaphalāvāptikārakaṃ bhūpradeśakam
||15||संवर्तं परिपृच्छध्वं स वो वक्ष्यति तत्त्वतः ॥
सर्वतीर्थफलावाप्तिकारकं भूप्रदेशकम्
ta ucuḥ ||
kutrāsau vidyate yogī nājñāsiṣma vayaṃ ca tam ||
saṃvartadarśanānmuktiriti cāsmadanugrahaḥ
||16||त उचुः ॥
कुत्रासौ विद्यते योगी नाज्ञासिष्म वयं च तम् ॥
संवर्तदर्शनान्मुक्तिरिति चास्मदनुग्रहः
yadi jānāsi taṃ brūhi suhṛtsaṃgo na niṣphalaḥ ||
tato'hamabravaṃ tāṃśca vicāryedaṃ punaḥpunaḥ
||17||यदि जानासि तं ब्रूहि सुहृत्संगो न निष्फलः ॥
ततोऽहमब्रवं तांश्च विचार्येदं पुनःपुनः
vārāṇasyāmasāvāste saṃvarto guptaliṃgabhṛt ||
maladigdho vivasano bhikṣāśī kutapādanu
||18||वाराणस्यामसावास्ते संवर्तो गुप्तलिंगभृत् ॥
मलदिग्धो विवसनो भिक्षाशी कुतपादनु
karapātrakṛtāhāraḥ sarvathā niṣparigrahaḥ ||
bhāvayanbrahma paramaṃ praṇavābhidhamīśvaram
||19||करपात्रकृताहारः सर्वथा निष्परिग्रहः ॥
भावयन्ब्रह्म परमं प्रणवाभिधमीश्वरम्
bhuktvā niryāti sāyāhne vanaṃ na jñāyate janaiḥ ||
yogīśvaro'sau tadrūpāḥ santyanye liṃgadhāriṇaḥ
||20||भुक्त्वा निर्याति सायाह्ने वनं न ज्ञायते जनैः ॥
योगीश्वरोऽसौ तद्रूपाः सन्त्यन्ये लिंगधारिणः
vakṣyāmi lakṣaṇaṃ tasya jñāsyatha taṃ munim ||
pratolyā rājamārge tu niśi bhūmau śavaṃ janaiḥ
||21||वक्ष्यामि लक्षणं तस्य ज्ञास्यथ तं मुनिम् ॥
प्रतोल्या राजमार्गे तु निशि भूमौ शवं जनैः
avijñātaṃ sthāpanīyaṃ stheyaṃ tadavidūrataḥ ||
yastāṃ bhūmimupāgamya akasmādvinirvatate
||22||अविज्ञातं स्थापनीयं स्थेयं तदविदूरतः ॥
यस्तां भूमिमुपागम्य अकस्माद्विनिर्वतते
sa saṃvarto na cākrāmatyeṣa śalyamasaṃśayam ||
praṣṭavyo'bhimataṃ cāsāvupāśritya vinītavat
||23||स संवर्तो न चाक्रामत्येष शल्यमसंशयम् ॥
प्रष्टव्योऽभिमतं चासावुपाश्रित्य विनीतवत्
yadi pṛcchati kenāhamākhyāta iti māṃ tataḥ ||
nivedya caitadvaktavyaṃ tvāmākhyāyāgnimāviśat
||24||यदि पृच्छति केनाहमाख्यात इति मां ततः ॥
निवेद्य चैतद्वक्तव्यं त्वामाख्यायाग्निमाविशत्
tacchrutvā te tathā cakruḥ sarvepi vacanaṃ mama ||
prāpya vārāṇasīṃ dṛṣṭvā saṃvartaṃ te tathā vyadhuḥ
||25||तच्छ्रुत्वा ते तथा चक्रुः सर्वेपि वचनं मम ॥
प्राप्य वाराणसीं दृष्ट्वा संवर्तं ते तथा व्यधुः
śavaṃ dṛṣṭvā ca tairnyastaṃ saṃvarto vai nyavartata ||
kṣutparīto'pi taṃ jñātvā yayustamanu śīghragam
||26||शवं दृष्ट्वा च तैर्न्यस्तं संवर्तो वै न्यवर्तत ॥
क्षुत्परीतोऽपि तं ज्ञात्वा ययुस्तमनु शीघ्रगम्
tiṣṭha brahmankṣaṇamiti jalpaṃto rājamārgagam ||
yāti nirbhartsayatyeṣa nivartadhvamiti bruvan
||27||तिष्ठ ब्रह्मन्क्षणमिति जल्पंतो राजमार्गगम् ॥
याति निर्भर्त्सयत्येष निवर्तध्वमिति ब्रुवन्
samayā māmare bho'dya nāgaṃtavyaṃ na vo hitam ||
palāyanamasau kṛtvā gatvā dūrataraṃ saraḥ ||
kupitaḥ prāha tānsarvānkenākhyāto'hamityuta
||28||समया मामरे भोऽद्य नागंतव्यं न वो हितम् ॥
पलायनमसौ कृत्वा गत्वा दूरतरं सरः ॥
कुपितः प्राह तान्सर्वान्केनाख्यातोऽहमित्युत
nivedayata śīghraṃ me yathā bhasma karomi tam ||
śāpāgninātha vā yuṣmānyadi satyaṃ na vakṣyatha
||29||निवेदयत शीघ्रं मे यथा भस्म करोमि तम् ॥
शापाग्निनाथ वा युष्मान्यदि सत्यं न वक्ष्यथ
atha prakaṃpitāḥ prāhurnāradeneti taṃ munim ||
sa tānāha punaryātaḥ piśunaḥ kva nu saṃprati
||30||अथ प्रकंपिताः प्राहुर्नारदेनेति तं मुनिम् ॥
स तानाह पुनर्यातः पिशुनः क्व नु संप्रति
lokānāṃ yena sāpāgnau bhasmaśeṣaṃ karomi tam ||
brahmabaṃdhumahaṃ prāhurbhītāste taṃ punarmunim
||31||लोकानां येन सापाग्नौ भस्मशेषं करोमि तम् ॥
ब्रह्मबंधुमहं प्राहुर्भीतास्ते तं पुनर्मुनिम्
ta ūcuḥ
tvaṃ nivedya sa cāsmākaṃ praviṣṭo havyavāhanam ||
tatkālameva vipreṃdra na vidmastatra kāraṇam
||32||त्वं निवेद्य स चास्माकं प्रविष्टो हव्यवाहनम् ॥
तत्कालमेव विप्रेंद्र न विद्मस्तत्र कारणम्
saṃvarta uvāca
ahamapyevamevāsya kartā tena svayaṃ kṛtam ||
tadbrūta kāryaṃ naivātra ciraṃ sthāsyāmi vaḥ kṛte
||33||अहमप्येवमेवास्य कर्ता तेन स्वयं कृतम् ॥
तद्ब्रूत कार्यं नैवात्र चिरं स्थास्यामि वः कृते
arjuna uvāca
yadi nārada devarṣe praviṣṭo'si hutāśanam ||
jīvitastatkathaṃ bhūya āścaryamiti me vada
||34||यदि नारद देवर्षे प्रविष्टोऽसि हुताशनम् ॥
जीवितस्तत्कथं भूय आश्चर्यमिति मे वद
nārada uvāca
na hutāśaḥ samudro vā vāyurvā vṛkṣaparvataḥ ||
āyudhaṃ vā na me śaktā dehapātāya bhārata
||35||न हुताशः समुद्रो वा वायुर्वा वृक्षपर्वतः ॥
आयुधं वा न मे शक्ता देहपाताय भारत
punaretatkṛtaṃ cāpi saṃvarto manyate yathā ||
ahaṃ sanmānitaśceti vahniṃ prāpyāpyagāmaham
||36||पुनरेतत्कृतं चापि संवर्तो मन्यते यथा ॥
अहं सन्मानितश्चेति वह्निं प्राप्याप्यगामहम्
yathā puṣpagṛhe kaścitpraviśatyaṃga phālguna ||
tathāhamagniṃ saṃviśya yātavānuttaraṃ śrṛṇu
||37||यथा पुष्पगृहे कश्चित्प्रविशत्यंग फाल्गुन ॥
तथाहमग्निं संविश्य यातवानुत्तरं श्रृणु
saṃvartastānpunaḥ prāha mārkaṃḍeyamukhāniti ||
viśalyaḥ paṃthāḥ kṣudhito'haṃ punaḥ purīm ||
bhikṣārthaṃ paryaṭiṣyāmi praśraṃ prabrūta caiva me
||38||संवर्तस्तान्पुनः प्राह मार्कंडेयमुखानिति ॥
विशल्यः पंथाः क्षुधितोऽहं पुनः पुरीम् ॥
भिक्षार्थं पर्यटिष्यामि प्रश्रं प्रब्रूत चैव मे
ta ūcuḥ
śāpabhraṣṭā vayaṃ mokṣaṃ prāpsyāmastavadanugrahāt ||
pratīkāraṃ tadākhyāhi praṇatānāṃ mahāmune
||39||शापभ्रष्टा वयं मोक्षं प्राप्स्यामस्तवदनुग्रहात् ॥
प्रतीकारं तदाख्याहि प्रणतानां महामुने
yatra tīrthe sarvatīrthaphalaṃ prāpnoti mānavaḥ ||
tattīrthaṃ brūhi saṃvarta tiṣṭhāmo yatra vai vayam
||40||यत्र तीर्थे सर्वतीर्थफलं प्राप्नोति मानवः ॥
तत्तीर्थं ब्रूहि संवर्त तिष्ठामो यत्र वै वयम्
saṃvarta uvāca
namaskṛtya kumārāya durgābhyaśca narottamāḥ ||
tīrthaṃ ca saṃpravakṣyāmi mahīsāgarasaṃgamam
||41||नमस्कृत्य कुमाराय दुर्गाभ्यश्च नरोत्तमाः ॥
तीर्थं च संप्रवक्ष्यामि महीसागरसंगमम्
amunā rājasiṃhena iṃdradyumnena dhīmatā ||
yajanāddvyaṃgulotsedhā kṛteyaṃ vasudhāyadā
||42||अमुना राजसिंहेन इंद्रद्युम्नेन धीमता ॥
यजनाद्द्व्यंगुलोत्सेधा कृतेयं वसुधायदा
tadā saṃtāpyamānāyā bhuvaḥ kāṣṭhasya vai yathā ||
susrāva yo jalaughaśca sarvadevanamaskṛtaḥ
||43||तदा संताप्यमानाया भुवः काष्ठस्य वै यथा ॥
सुस्राव यो जलौघश्च सर्वदेवनमस्कृतः
mahīnāma nadī ca pṛthivyāṃ yānikānicit ||
tīrthāni teṣāṃ salilasaṃbhavaṃ tajjalaṃ viduḥ
||44||महीनाम नदी च पृथिव्यां यानिकानिचित् ॥
तीर्थानि तेषां सलिलसंभवं तज्जलं विदुः
mahīnāma samutpannā deśe mālavakābhidhe ||
dakṣiṇaṃ sāgaraṃ prāptā puṇyobhayataṭāśivā
||45||महीनाम समुत्पन्ना देशे मालवकाभिधे ॥
दक्षिणं सागरं प्राप्ता पुण्योभयतटाशिवा
sarvatīrthamayī pūrvaṃ mahīnāma mahānadī ||
kiṃ punaryaḥ samāyogastasyāśca saritāṃ pateḥ
||46||सर्वतीर्थमयी पूर्वं महीनाम महानदी ॥
किं पुनर्यः समायोगस्तस्याश्च सरितां पतेः
vārāṇasī kurukṣetraṃ gaṃgā revā sarasvatī
||47||वाराणसी कुरुक्षेत्रं गंगा रेवा सरस्वती
tāpī payoṣṇī nirvidhyā candrabhāgā irāvatī ||
kāverī śarayūścaiva gaṃḍakī naimiṣaṃ tathā
||48||तापी पयोष्णी निर्विध्या चन्द्रभागा इरावती ॥
कावेरी शरयूश्चैव गंडकी नैमिषं तथा
gayā godāvarī caiva aruṇā varuṇā tathā ||
etāḥ puṇyāḥ śataśonyā yāḥ kāścitsarito bhuvi
||49||गया गोदावरी चैव अरुणा वरुणा तथा ॥
एताः पुण्याः शतशोन्या याः काश्चित्सरितो भुवि
sahasraviṃśatiścaiva ṣaṭśatāni tathaiva ca ||
tāsāṃ sārasamudbhutaṃ mahītoyaṃ prakīrtitam
||50||सहस्रविंशतिश्चैव षट्शतानि तथैव च ॥
तासां सारसमुद्भुतं महीतोयं प्रकीर्तितम्
pṛthivyāṃ sarvatīrtheṣu snātvā yatphalamāpyate ||
tanmahīsāgare proktaṃ kumārasya vaco yathā
||51||पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा यत्फलमाप्यते ॥
तन्महीसागरे प्रोक्तं कुमारस्य वचो यथा
ekatra sarvatīrthānāṃ yadi saṃyogamicchatha ||
tadgacchatha mahāpuṇyaṃ mahīsāgarasaṃgamam
||52||एकत्र सर्वतीर्थानां यदि संयोगमिच्छथ ॥
तद्गच्छथ महापुण्यं महीसागरसंगमम्
ahaṃ cāpi ca tatraiva bahūnvarṣagaṇānpurā ||
avasaṃ cāgataścātra nāradasya bhayāttathā
||53||अहं चापि च तत्रैव बहून्वर्षगणान्पुरा ॥
अवसं चागतश्चात्र नारदस्य भयात्तथा
sa hi tatra samīpasthaḥ piśunaśca viśeṣataḥ ||
maruttaḥ kurute yatnaṃ tasmai brūyādidaṃ bhayam
||54||स हि तत्र समीपस्थः पिशुनश्च विशेषतः ॥
मरुत्तः कुरुते यत्नं तस्मै ब्रूयादिदं भयम्
atra digvāsasāṃ madhye bahūnāṃ tatsamastvaham ||
nivasāmyatipracchanno maruttādatibhītavat
||55||अत्र दिग्वाससां मध्ये बहूनां तत्समस्त्वहम् ॥
निवसाम्यतिप्रच्छन्नो मरुत्तादतिभीतवत्
punaratrāpi māṃ nūnaṃ kathayiṣyati nāradaḥ ||
tathāvidhā hi ceṣṭāsya piśunasya pradṛśyate
||56||पुनरत्रापि मां नूनं कथयिष्यति नारदः ॥
तथाविधा हि चेष्टास्य पिशुनस्य प्रदृश्यते
bhavadbhiśca na cāpyatra vaktānāṃ kasyacitkvacit ||
maruttaḥ kurute yatnaṃ bhūpālo yajñasiddhaye
||57||भवद्भिश्च न चाप्यत्र वक्तानां कस्यचित्क्वचित् ॥
मरुत्तः कुरुते यत्नं भूपालो यज्ञसिद्धये
devācāryeṇa saṃtyakto bhrātrā me kāraṇāṃ tare ||
guruputraṃ ca māṃ jñātvā yajñārtvijyasya kāraṇāt
||58||देवाचार्येण संत्यक्तो भ्रात्रा मे कारणां तरे ॥
गुरुपुत्रं च मां ज्ञात्वा यज्ञार्त्विज्यस्य कारणात्
avidyāṃtargatairyajñakarmabhirna prayojanam ||
mama hiṃsātmakairasti nigamoktairacetanaiḥ
||59||अविद्यांतर्गतैर्यज्ञकर्मभिर्न प्रयोजनम् ॥
मम हिंसात्मकैरस्ति निगमोक्तैरचेतनैः
samitpuṣpakuśaprāyaiḥ sādhanairyadyacetanaiḥ ||
kriyate tattathā bhāvi kāryaṃ kāraṇavannṛṇām
||60||समित्पुष्पकुशप्रायैः साधनैर्यद्यचेतनैः ॥
क्रियते तत्तथा भावि कार्यं कारणवन्नृणाम्
tadyūyaṃ tatra gacchadhvaṃ śīghrameva nṛpānugāḥ ||
asti vipraḥ svayaṃ brahmā yājñavalkyaśca tatra vai
||61||तद्यूयं तत्र गच्छध्वं शीघ्रमेव नृपानुगाः ॥
अस्ति विप्रः स्वयं ब्रह्मा याज्ञवल्क्यश्च तत्र वै
sa hi pūrvaṃ mitheḥ puryāṃ vasannāśramamuttamam ||
āgacchamānaṃ nakulaṃ dṛṣṭvā gārgīṃ vaco'bravīt
||62||स हि पूर्वं मिथेः पुर्यां वसन्नाश्रममुत्तमम् ॥
आगच्छमानं नकुलं दृष्ट्वा गार्गीं वचोऽब्रवीत्
gārgi rakṣa payo bhadre nakulo'yamupeti ca ||
payaḥ pātuṃ kṛtimatiṃ nakulaṃ taṃ nirākuru
||63||गार्गि रक्ष पयो भद्रे नकुलोऽयमुपेति च ॥
पयः पातुं कृतिमतिं नकुलं तं निराकुरु
ityukto nakulaḥ kruddhaḥ sa hi kruddhaḥ purā'bhavat ||
jamadagneḥ pūrvajaiśca śaptaḥ provāca taṃ munim
||64||इत्युक्तो नकुलः क्रुद्धः स हि क्रुद्धः पुराऽभवत् ॥
जमदग्नेः पूर्वजैश्च शप्तः प्रोवाच तं मुनिम्
aho vā dhigdhigityeva bhūyo dhigiti caiva hi ||
nirlajjatā manuṣyāṇāṃ dṛśyate pāpakāriṇām
||65||अहो वा धिग्धिगित्येव भूयो धिगिति चैव हि ॥
निर्लज्जता मनुष्याणां दृश्यते पापकारिणाम्
kathaṃ te nāma pāpāni prakurvaṃti narādhamāḥ ||
maraṇāṃtaritā yeṣāṃ narake tīvravedanā
||66||कथं ते नाम पापानि प्रकुर्वंति नराधमाः ॥
मरणांतरिता येषां नरके तीव्रवेदना
nimeṣo'pi na śakyeta jīvite yasya niścitam ||
tanmātraparamāyuryaḥ pāpaṃ kuryātkathaṃ sa ca
||67||निमेषोऽपि न शक्येत जीविते यस्य निश्चितम् ॥
तन्मात्रपरमायुर्यः पापं कुर्यात्कथं स च
tvaṃ mune manyase cedaṃ kulīno'smīti buddhimān ||
tataḥ kṣipasi māṃ mūḍha nakulo'yamiti smayan
||68||त्वं मुने मन्यसे चेदं कुलीनोऽस्मीति बुद्धिमान् ॥
ततः क्षिपसि मां मूढ नकुलोऽयमिति स्मयन्
kimadhītaṃ yājñavalkya kā yogeśvaratā tava ||
niraparādhaṃ kṣipasi dhigadhītaṃ hi tattava
||69||किमधीतं याज्ञवल्क्य का योगेश्वरता तव ॥
निरपराधं क्षिपसि धिगधीतं हि तत्तव
kasminvedaṃ smṛtau kasyāṃ proktametadbravīhi me ||
paruṣairiti vākyairmāṃ nakuleti bravīṣi yat
||70||कस्मिन्वेदं स्मृतौ कस्यां प्रोक्तमेतद्ब्रवीहि मे ॥
परुषैरिति वाक्यैर्मां नकुलेति ब्रवीषि यत्
kimidaṃ naiva jānāsi yāvatyaḥ paruṣā giraḥ ||
paraḥ saṃśrāvyate tāvacchaṃkavaḥ śrotrataḥ punarā
||71||किमिदं नैव जानासि यावत्यः परुषा गिरः ॥
परः संश्राव्यते तावच्छंकवः श्रोत्रतः पुनरा
kaṃṭhe yamānugāḥ pādaṃ kṛtvā tasya sudurmateḥ ||
atīva rudato lohaśaṃkūnkṣepsyaṃti karṇayoḥ
||72||कंठे यमानुगाः पादं कृत्वा तस्य सुदुर्मतेः ॥
अतीव रुदतो लोहशंकून्क्षेप्स्यंति कर्णयोः
vāvadūkāśca dhvajino muṣṇaṃti kṛpaṇāñjanān ||
svayaṃ hastasahasreṇa dharmasyaivaṃ bhavadvidhāḥ
||73||वावदूकाश्च ध्वजिनो मुष्णंति कृपणाञ्जनान् ॥
स्वयं हस्तसहस्रेण धर्मस्यैवं भवद्विधाः
vajrasya digdhaśastrasya kālakūṭasya cāpyuta ||
samena vacasā tulyaṃ mṛtyoriti mamābhavat
||74||वज्रस्य दिग्धशस्त्रस्य कालकूटस्य चाप्युत ॥
समेन वचसा तुल्यं मृत्योरिति ममाभवत्
karṇanāsikanārācānnirharaṃti śarīrataḥ ||
vākchalyastu na nirhartuṃ śakyo hṛdiśayo hi saḥ
||75||कर्णनासिकनाराचान्निर्हरंति शरीरतः ॥
वाक्छल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः
yaṃtrapīḍaiḥ samākramya varameṣa hato naraḥ ||
na tu taṃ paruṣairvākyairjighāṃseta kathaṃcana
||76||यंत्रपीडैः समाक्रम्य वरमेष हतो नरः ॥
न तु तं परुषैर्वाक्यैर्जिघांसेत कथंचन
tvayā tvahaṃ yājñavalkya nityaṃ paṃḍitamāninā ||
nakulosīti tīvreṇa vacasā tāḍitaḥ kutaḥ
||77||त्वया त्वहं याज्ञवल्क्य नित्यं पंडितमानिना ॥
नकुलोसीति तीव्रेण वचसा ताडितः कुतः
saṃvarta uvāca
iti śrutvā vacastasya bhṛśaṃ vismitamānasaḥ ||
yājñavalkyo'bravīdetatprabaddhakarasaṃpuṭaḥ
||78||इति श्रुत्वा वचस्तस्य भृशं विस्मितमानसः ॥
याज्ञवल्क्योऽब्रवीदेतत्प्रबद्धकरसंपुटः
namo'dharmāya mahate na vidmo yasya vai bhavam ||
paramāṇumapi vyaktaṃ kotra vidyāmadaḥ satām
||79||नमोऽधर्माय महते न विद्मो यस्य वै भवम् ॥
परमाणुमपि व्यक्तं कोत्र विद्यामदः सताम्
viraṃciviṣṇuprasamukhāḥ someṃdrapramukhāstathā ||
sarvajñāste'pi muhyati gaṇanāsmādṛśaṃ ca kā
||80||विरंचिविष्णुप्रसमुखाः सोमेंद्रप्रमुखास्तथा ॥
सर्वज्ञास्तेऽपि मुह्यति गणनास्मादृशं च का
dharmajño'smīti yo mohādātmānaṃ pratipadyate ||
sa vāyuṃ muṣṭinā baddhumīhate kṛpaṇo naraḥ
||81||धर्मज्ञोऽस्मीति यो मोहादात्मानं प्रतिपद्यते ॥
स वायुं मुष्टिना बद्धुमीहते कृपणो नरः
kecidajñānato naṣṭāḥ kecijjñānamadādapi ||
jñānaṃ prāpyāpi naṣṭāśca kecidālasyato'dhamāḥ
||82||केचिदज्ञानतो नष्टाः केचिज्ज्ञानमदादपि ॥
ज्ञानं प्राप्यापि नष्टाश्च केचिदालस्यतोऽधमाः
vedasmṛtītihāseṣu purāṇeṣu prakalpitam ||
catuḥpādaṃ tathā dharmaṃ nācaratyadhamaḥ paśuḥ
||83||वेदस्मृतीतिहासेषु पुराणेषु प्रकल्पितम् ॥
चतुःपादं तथा धर्मं नाचरत्यधमः पशुः
sa purā śocate vyaktaṃ prāpya taccāṃtakaṃ gṛham ||
tathāhi gṛhyakāreṇa śrutau proktamidaṃ vacaḥ
||84||स पुरा शोचते व्यक्तं प्राप्य तच्चांतकं गृहम् ॥
तथाहि गृह्यकारेण श्रुतौ प्रोक्तमिदं वचः
nakulaṃ sakulaṃ brūyānna kaṃcinmarmaṇi spṛśet ||
prapaṭhannapi caivāhamidaṃ sarvaṃ tathā śukaḥ
||85||नकुलं सकुलं ब्रूयान्न कंचिन्मर्मणि स्पृशेत् ॥
प्रपठन्नपि चैवाहमिदं सर्वं तथा शुकः
ālasyenāpyanācārādvṛthākāryekamaṃga tat
||86||आलस्येनाप्यनाचाराद्वृथाकार्येकमंग तत्
kevalaṃ pāṭha mātreṇa yaśca saṃtuṣyate naraḥ ||
tathā paṃḍitamānī ca konyastasmātpaśurmataḥ
||87||केवलं पाठ मात्रेण यश्च संतुष्यते नरः ॥
तथा पंडितमानी च कोन्यस्तस्मात्पशुर्मतः
na cchaṃdāṃsi vṛjināttārayaṃti māyāvinaṃ māyayā''vartamānam ||
nīḍaṃ śakuṃtā iva jātapakṣāśchaṃdāsyenaṃ prajahatyaṃtakāle
||88||न च्छंदांसि वृजिनात्तारयंति मायाविनं माययाऽऽवर्तमानम् ॥
नीडं शकुंता इव जातपक्षाश्छंदास्येनं प्रजहत्यंतकाले
svārgāya baddhakakṣo yaḥ pāṭhamātreṇa brāhmaṇaḥ ||
sa bālo māturaṃkastho grahītuṃ somamicchati
||89||स्वार्गाय बद्धकक्षो यः पाठमात्रेण ब्राह्मणः ॥
स बालो मातुरंकस्थो ग्रहीतुं सोममिच्छति
tadbhavānsarvathā mahyamanayaṃ soḍhumarhasi ||
sarvaḥ ko'pi vadatyevaṃ tanmayaivamudāhṛtam
||90||तद्भवान्सर्वथा मह्यमनयं सोढुमर्हसि ॥
सर्वः कोऽपि वदत्येवं तन्मयैवमुदाहृतम्
nakula uvāca
vṛthedaṃ bhāṣitaṃ tubhyaṃ sarvalokena yatsamam ||
ātmānaṃ manyase naitadvaktuṃ yogyaṃ mahātmanām
||91||वृथेदं भाषितं तुभ्यं सर्वलोकेन यत्समम् ॥
आत्मानं मन्यसे नैतद्वक्तुं योग्यं महात्मनाम्
vājivāraṇalohānāṃ kāṣṭhapāṣāṇavāsasām ||
nārīpuruṣatoyānāmaṃtaraṃ mahadaṃtaram
||92||वाजिवारणलोहानां काष्ठपाषाणवाससाम् ॥
नारीपुरुषतोयानामंतरं महदंतरम्
anye cetprākṛtā lokā bahupāpāni kurvate ||
pradhānapuruṣeṇāpi kāryaṃ tatpṛṣṭhatonu kim
||93||अन्ये चेत्प्राकृता लोका बहुपापानि कुर्वते ॥
प्रधानपुरुषेणापि कार्यं तत्पृष्ठतोनु किम्
sarvārthaṃ nirmitaṃ śāstraṃ manobuddhī tathaiva ca ||
datte vidhātrā sarveṣāṃ tathāpi yadi pāpinaḥ
||94||सर्वार्थं निर्मितं शास्त्रं मनोबुद्धी तथैव च ॥
दत्ते विधात्रा सर्वेषां तथापि यदि पापिनः
tato vidhātuḥ ko doṣasta eva khalu durbhagāḥ ||
brāhmaṇena viśeṣeṇa kiṃ bhāvyaṃ lokavadyataḥ
||95||ततो विधातुः को दोषस्त एव खलु दुर्भगाः ॥
ब्राह्मणेन विशेषेण किं भाव्यं लोकवद्यतः
yadyadācarati śreṣṭhastattadevetaro janaḥ ||
sa yatpramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate
||96||यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ॥
स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते
tasmātsadā mahadbhiśca ātmārthaṃ ca parārthataḥ ||
satāṃ dharmo na saṃtyājyo nyāyyaṃ tacchikṣaṇaṃ tava
||97||तस्मात्सदा महद्भिश्च आत्मार्थं च परार्थतः ॥
सतां धर्मो न संत्याज्यो न्याय्यं तच्छिक्षणं तव
yasmāttvayā pīḍito'haṃ ghoreṇa vacasā mune ||
tasmācchīghraṃ tvāṃ śapsyāmi śāpayogyo hi me mataḥ
||98||यस्मात्त्वया पीडितोऽहं घोरेण वचसा मुने ॥
तस्माच्छीघ्रं त्वां शप्स्यामि शापयोग्यो हि मे मतः
nakulo'sīti māmāha bhavāṃstasmātkulādhamaḥ ||
śīghramutpatsyase mohāttvameva nakulo mune
||99||नकुलोऽसीति मामाह भवांस्तस्मात्कुलाधमः ॥
शीघ्रमुत्पत्स्यसे मोहात्त्वमेव नकुलो मुने
saṃvarta uvāca
iti vācaṃ samākarṇya bhāvyarthakṛtaniścayaḥ ||
yājñavalkyo marau deśe viprasyājāyatātmajaḥ
||100||इति वाचं समाकर्ण्य भाव्यर्थकृतनिश्चयः ॥
याज्ञवल्क्यो मरौ देशे विप्रस्याजायतात्मजः
durācārasya pāpasya nighṛṇasyātivādinaḥ ||
duṣkulīnasya jāto'sau tadā jātismaraḥ sutaḥ
||101||दुराचारस्य पापस्य निघृणस्यातिवादिनः ॥
दुष्कुलीनस्य जातोऽसौ तदा जातिस्मरः सुतः
so'tha jñānātsamālokya bhartṛyajña iti dvijaḥ ||
guptakṣetraṃ samāpanno mahīsāgarasaṃgamam
||102||सोऽथ ज्ञानात्समालोक्य भर्तृयज्ञ इति द्विजः ॥
गुप्तक्षेत्रं समापन्नो महीसागरसंगमम्
tatra pāśupato bhūtvā śivārādhanatatparaḥ ||
svāyaṃbhuvaṃ mahākālaṃ pūjayanvartate'dhunā
||103||तत्र पाशुपतो भूत्वा शिवाराधनतत्परः ॥
स्वायंभुवं महाकालं पूजयन्वर्ततेऽधुना
yo hi nityaṃ mahākālaṃ śraddhayā pūjayetpumān ||
sa dauṣkulīnadoṣebhyo mucyate'hiriva tvacaḥ
||104||यो हि नित्यं महाकालं श्रद्धया पूजयेत्पुमान् ॥
स दौष्कुलीनदोषेभ्यो मुच्यतेऽहिरिव त्वचः
yathāyathā śraddhayāsau talliṃgaṃ paripaśyati ||
tathātathā vimucyeta doṣairjanmaśatodbhavaiḥ
||105||यथायथा श्रद्धयासौ तल्लिंगं परिपश्यति ॥
तथातथा विमुच्येत दोषैर्जन्मशतोद्भवैः
bhartṛyajñastu tatraiva liṃgasyārādhanātkramāt ||
bījadoṣādvinirmuktastalliṃgamahimā tvasau
||106||भर्तृयज्ञस्तु तत्रैव लिंगस्याराधनात्क्रमात् ॥
बीजदोषाद्विनिर्मुक्तस्तल्लिंगमहिमा त्वसौ
babhruṃ ca nakulaṃ prāha vimukto duṣṭajanmataḥ ||
yasmāttasmādidaṃ tīrthaṃ khyātaṃ vai babhru pāvanam
||107||बभ्रुं च नकुलं प्राह विमुक्तो दुष्टजन्मतः ॥
यस्मात्तस्मादिदं तीर्थं ख्यातं वै बभ्रु पावनम्
tasmādvrajadhvaṃ tatraiva mahīsāgarasaṃgamam ||
paṃca tīrthāni sevanto muktimāpsyatha niścitam
||108||तस्माद्व्रजध्वं तत्रैव महीसागरसंगमम् ॥
पंच तीर्थानि सेवन्तो मुक्तिमाप्स्यथ निश्चितम्
ityevamuktvā saṃvarto yayāvabhimataṃ dvijaḥ ||
bhartṛyajñaṃ muniṃ prāpya te ca tatra sthitābhavan
||109||इत्येवमुक्त्वा संवर्तो ययावभिमतं द्विजः ॥
भर्तृयज्ञं मुनिं प्राप्य ते च तत्र स्थिताभवन्
tatastānāha sa jñātvā gaṇāñjñānena śāṃbhavān ||
mahadvo vimalaṃ puṇyaṃ guptakṣetre yadatra vai
||110||ततस्तानाह स ज्ञात्वा गणाञ्ज्ञानेन शांभवान् ॥
महद्वो विमलं पुण्यं गुप्तक्षेत्रे यदत्र वै
bhavanto'bhyāgatā yatra mahīsāgarasaṃgamaḥ ||
snānaṃ dānaṃ japo homaḥ piṃḍadānaṃ viśeṣataḥ
||111||भवन्तोऽभ्यागता यत्र महीसागरसंगमः ॥
स्नानं दानं जपो होमः पिंडदानं विशेषतः
akṣayaṃ jāyate sarvaṃ mahīsāgara saṃgame ||
kṛtaṃ tathā'kṣayaṃ sarvaṃ snānadānakriyādikam
||112||अक्षयं जायते सर्वं महीसागर संगमे ॥
कृतं तथाऽक्षयं सर्वं स्नानदानक्रियादिकम्
yadātra stānakaṃ cakre devarṣirnāradaḥ purā ||
tadā grahairvarā dattāḥ śaninā ca varastvasau
||113||यदात्र स्तानकं चक्रे देवर्षिर्नारदः पुरा ॥
तदा ग्रहैर्वरा दत्ताः शनिना च वरस्त्वसौ
śanaiścareṇa saṃyuktā tvamāvāsyā yadā bhavet ||
śrāddhaṃ prakurvīta snānadānapuraḥ saram
||114||शनैश्चरेण संयुक्ता त्वमावास्या यदा भवेत् ॥
श्राद्धं प्रकुर्वीत स्नानदानपुरः सरम्
yadi śrāvaṇamāsasya śanaiścaradine śubhā ||
kuhūrbhavati tasyāṃ tu saṃkrāṃtiṃ kurute raviḥ
||115||यदि श्रावणमासस्य शनैश्चरदिने शुभा ॥
कुहूर्भवति तस्यां तु संक्रांतिं कुरुते रविः
tasyāmeva tithau yogo vyatīpāto bhavedyadi ||
puṣkaraṃnāma tatparva sūryaparvaśatādhikam
||116||तस्यामेव तिथौ योगो व्यतीपातो भवेद्यदि ॥
पुष्करंनाम तत्पर्व सूर्यपर्वशताधिकम्
sarvayogasamāvāpaḥ sathaṃcidapi labhyate ||
tasmindine śaniṃ lohaṃ kāṃcanaṃ bhāskaraṃ tathā
||117||सर्वयोगसमावापः सथंचिदपि लभ्यते ॥
तस्मिन्दिने शनिं लोहं कांचनं भास्करं तथा
mahīsāgarasaṃsarge pūjayīta yathāvidhi ||
śanimaṃtraiḥ śaniṃ dhyātvā sūryamaṃtrairdivākaram
||118||महीसागरसंसर्गे पूजयीत यथाविधि ॥
शनिमंत्रैः शनिं ध्यात्वा सूर्यमंत्रैर्दिवाकरम्
arghyaṃ dadyādbhākarasya sarvapāpapraśāṃtaye ||
prayāgādidhikaṃ snānaṃ dānaṃ kṣetrātkurorapi
||119||अर्घ्यं दद्याद्भाकरस्य सर्वपापप्रशांतये ॥
प्रयागादिधिकं स्नानं दानं क्षेत्रात्कुरोरपि
piṃḍadānaṃ gayākṣetrādadhikaṃ pāṃḍunaṃdana ||
idaṃ saṃprāpyate parva mahadbhiḥ puṇyarāśibhiḥ
||120||पिंडदानं गयाक्षेत्रादधिकं पांडुनंदन ॥
इदं संप्राप्यते पर्व महद्भिः पुण्यराशिभिः
pitṝṇāmakṣayā tṛptirjāyate divi niścitam ||
yathā gayāśiraḥ puṇyaṃ pitṝṇāṃ tṛptidaṃ param
||121||पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते दिवि निश्चितम् ॥
यथा गयाशिरः पुण्यं पितॄणां तृप्तिदं परम्
tathā samadhikaḥ puṇyo mahīsāgarasaṃgamaḥ
||122||तथा समधिकः पुण्यो महीसागरसंगमः
agniśca reto mṛḍayā ca dehe retodhā viṣṇuramṛtasya nābhiḥ ||
evaṃ bruvañchraddhayā satyavākyaṃ tato'vagāheta mahīsamudram
||123||अग्निश्च रेतो मृडया च देहे रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः ॥
एवं ब्रुवञ्छ्रद्धया सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत महीसमुद्रम्
mukhaṃ ca yaḥ sarvanadīṣu puṇyaḥ pāthodhiraṃbā pravarā mahī ca ||
samastatīrthākṛtiretayośca dadāmi cārghyaṃ praṇamāmi naumi
||124||मुखं च यः सर्वनदीषु पुण्यः पाथोधिरंबा प्रवरा मही च ॥
समस्ततीर्थाकृतिरेतयोश्च ददामि चार्घ्यं प्रणमामि नौमि
tāmrā rasyāḥ payovāhāḥ pitṛprītipradāḥ śabhāḥ ||
sasyamālā mahāsindhurdāturdātrī pṛthustutā ||
indradyumnasya kanyā ca kṣitijanmā rāvatī
||125||ताम्रा रस्याः पयोवाहाः पितृप्रीतिप्रदाः शभाः ॥
सस्यमाला महासिन्धुर्दातुर्दात्री पृथुस्तुता ॥
इन्द्रद्युम्नस्य कन्या च क्षितिजन्मा रावती
mahīparṇā mahīśṛṃgā gaṃgā paścimavāhinī ||
nadī rājanadī ceti nāmāṣṭāśamālikām
||126||महीपर्णा महीशृंगा गंगा पश्चिमवाहिनी ॥
नदी राजनदी चेति नामाष्टाशमालिकाम्
snānakāle ca sarvatra śrāddhakāle paṭhennaraḥ ||
pṛthunoktāni nāmāni yajñamūrtipadaṃ vrajet
||127||स्नानकाले च सर्वत्र श्राद्धकाले पठेन्नरः ॥
पृथुनोक्तानि नामानि यज्ञमूर्तिपदं व्रजेत्
mahīdohe mahānaṃdasaṃdohe viśvamohini ||
jātāsi saritāṃ rājñi pāpaṃ hara mahīdrave ||
ityarghyamaṃtraḥ
||128||महीदोहे महानंदसंदोहे विश्वमोहिनि ॥
जातासि सरितां राज्ञि पापं हर महीद्रवे ॥
इत्यर्घ्यमंत्रः
kaṃkaṇaṃ rajatasyāpi yo'tra nikṣipate naraḥ ||
sa jāyate mahīpṛṣṭhe dhanadhānyayute kule
||129||कंकणं रजतस्यापि योऽत्र निक्षिपते नरः ॥
स जायते महीपृष्ठे धनधान्ययुते कुले
mahīṃ ca sāgaraṃ caiva raupyakaṃkaṇa pūjayā ||
pūjayāmi bhavenmā me dravyānāśo daridratā
||130||महीं च सागरं चैव रौप्यकंकण पूजया ॥
पूजयामि भवेन्मा मे द्रव्यानाशो दरिद्रता
kaṃkaṇakṣepaṇam ||
yatphalaṃ sarvatīrtheṣu sarvayajñaiśca yatphalam ||
tatphalaṃ snānadānena mahīsāgarasaṃgame
||131||कंकणक्षेपणम् ॥
यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञैश्च यत्फलम् ॥
तत्फलं स्नानदानेन महीसागरसंगमे
vivāde ca samutpanne aparādhī ca yo mataḥ ||
jalahastaḥ sadā vācyo mahīsāgarasaṃgame
||132||विवादे च समुत्पन्ने अपराधी च यो मतः ॥
जलहस्तः सदा वाच्यो महीसागरसंगमे
saṃsnāpyāghoramaṃtreṇa sthāpya nābhipramāṇake ||
jale karaṃ samuddhṛtya dakṣiṇaṃ vācayeddrutam
||133||संस्नाप्याघोरमंत्रेण स्थाप्य नाभिप्रमाणके ॥
जले करं समुद्धृत्य दक्षिणं वाचयेद्द्रुतम्
yadi dharmo'tra satyo'sti satyaścetsaṃgamastvasau ||
satyāścetkratudraṣṭāraḥ satyaṃ syānme śubhāśubham
||134||यदि धर्मोऽत्र सत्योऽस्ति सत्यश्चेत्संगमस्त्वसौ ॥
सत्याश्चेत्क्रतुद्रष्टारः सत्यं स्यान्मे शुभाशुभम्
evamuktvā karaṃ kṣipya dakṣiṇaṃ sakalaṃ tataḥ ||
niḥsṛtaḥ pāpakārī cejjvareṇāpīḍyate kṣaṇāt
||135||एवमुक्त्वा करं क्षिप्य दक्षिणं सकलं ततः ॥
निःसृतः पापकारी चेज्ज्वरेणापीड्यते क्षणात्
saptāhāddṛśyate cāpi tāvannirdoṣavānmataḥ ||
atra snātvā ca japtvā ca tapastaptvā tathaiva ca
||136||सप्ताहाद्दृश्यते चापि तावन्निर्दोषवान्मतः ॥
अत्र स्नात्वा च जप्त्वा च तपस्तप्त्वा तथैव च
rudralokaṃ subahavo gatāḥ puṇyena karmaṇā ||
somavāre viśeṣeṇa snātvā yotra subhaktitaḥ
||137||रुद्रलोकं सुबहवो गताः पुण्येन कर्मणा ॥
सोमवारे विशेषेण स्नात्वा योत्र सुभक्तितः
paṃca tīrthāni kurute mucyate paṃcapātakaiḥ ||
ityādyuktaṃ bahuvidhaṃ tīrthamāhātmyamuttamam
||138||पंच तीर्थानि कुरुते मुच्यते पंचपातकैः ॥
इत्याद्युक्तं बहुविधं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्
bhartṛyajñaḥ śivasyo ca teṣāmārādhane kramam ||
śivāgamoktamādiśya pūjāyogaṃ yathāvidhi
||139||भर्तृयज्ञः शिवस्यो च तेषामाराधने क्रमम् ॥
शिवागमोक्तमादिश्य पूजायोगं यथाविधि
śivabhaktisamudraikapūritaḥ prāha tānmuniḥ ||
na śivātparamo devaḥ satyametacchivavratāḥ
||140||शिवभक्तिसमुद्रैकपूरितः प्राह तान्मुनिः ॥
न शिवात्परमो देवः सत्यमेतच्छिवव्रताः
śivaṃ vihāya yo hyānyadasatkiṃcidupāsate ||
karasthaṃ so'mṛtaṃ tyaktvā mṛgatṛṣṇāṃ pradhāvati
||141||शिवं विहाय यो ह्यान्यदसत्किंचिदुपासते ॥
करस्थं सोऽमृतं त्यक्त्वा मृगतृष्णां प्रधावति
śivaśaktimayaṃ hyetatpratyakṣaṃ dṛśyate jagat ||
liṃgāṃkaṃ ca bhagāṃkaṃ ca nānyadevāṃkitaṃ kvacit
||142||शिवशक्तिमयं ह्येतत्प्रत्यक्षं दृश्यते जगत् ॥
लिंगांकं च भगांकं च नान्यदेवांकितं क्वचित्
yaśca taṃ pitaraṃ rudraṃ tyaktvā mātaramaṃ bikām ||
vartate'sau svapitaraṃ tyaktodapitṛpiṃḍakaḥ ||
yasya rudrasya māhātmyaṃ śatarudrīyamuttamam
||143||यश्च तं पितरं रुद्रं त्यक्त्वा मातरमं बिकाम् ॥
वर्ततेऽसौ स्वपितरं त्यक्तोदपितृपिंडकः ॥
यस्य रुद्रस्य माहात्म्यं शतरुद्रीयमुत्तमम्
śrṛṇudhvaṃ yadi pāpānāmicchadhvaṃ kṣālanaṃ param ||
brahmā hāṭakaliṃgaṃ ca samārādhya kapardinaḥ
||144||श्रृणुध्वं यदि पापानामिच्छध्वं क्षालनं परम् ॥
ब्रह्मा हाटकलिंगं च समाराध्य कपर्दिनः
jagatpradhānamiti ca nāma japtvā virājate ||
kṛṣṇamūle kṛṣṇaliṃgaṃ nāma cārjitameva ca
||145||जगत्प्रधानमिति च नाम जप्त्वा विराजते ॥
कृष्णमूले कृष्णलिंगं नाम चार्जितमेव च
sanakādyaiśca talliṃgaṃ pūjyājayurjagadgatim ||
darbhāṃkuramayaṃ sapta munayo viśvayonikam
||146||सनकाद्यैश्च तल्लिंगं पूज्याजयुर्जगद्गतिम् ॥
दर्भांकुरमयं सप्त मुनयो विश्वयोनिकम्
nāradastvaṃtarikṣe ca jadadbījamidaṃ gṛṇan ||
vajramidro liṃgamevaṃ viśvātmānaṃ ca nāma ca
||147||नारदस्त्वंतरिक्षे च जदद्बीजमिदं गृणन् ॥
वज्रमिद्रो लिंगमेवं विश्वात्मानं च नाम च
sūryastāmraṃ tathā liṃgaṃ nāma viśvasṛjaṃ japan ||
caṃdraśca mauktikaṃ liṃgaṃ japannāma jagatpatim
||148||सूर्यस्ताम्रं तथा लिंगं नाम विश्वसृजं जपन् ॥
चंद्रश्च मौक्तिकं लिंगं जपन्नाम जगत्पतिम्
iṃdranīlamayaṃ vahnirnāma viśveśvaraṃ japan ||
puṣparāgaṃ guruliṃgaṃ viśvayoniṃ japanharam
||149||इंद्रनीलमयं वह्निर्नाम विश्वेश्वरं जपन् ॥
पुष्परागं गुरुलिंगं विश्वयोनिं जपन्हरम्
padmarāgamayaṃ śukro viśvakarmeti nāma ca ||
hemaliṃgaṃ ca dhanado japannāmnā tatheśvaram
||150||पद्मरागमयं शुक्रो विश्वकर्मेति नाम च ॥
हेमलिंगं च धनदो जपन्नाम्ना तथेश्वरम्
raupyajaṃ viśvadevāśca nāmāpi jagatāṃpatim ||
vāyavo rītijaṃ liṃgaṃ śaṃbhumityeva nāma ca
||151||रौप्यजं विश्वदेवाश्च नामापि जगतांपतिम् ॥
वायवो रीतिजं लिंगं शंभुमित्येव नाम च
kāśajaṃ vasavo liṃgaṃ svayaṃbhumiti nāma ca ||
trilohaṃ mātaro liṃgaṃ nāma bhūteśameva ca
||152||काशजं वसवो लिंगं स्वयंभुमिति नाम च ॥
त्रिलोहं मातरो लिंगं नाम भूतेशमेव च
lauhaṃ ca rakṣasāṃ nāma bhūtabhavyabhavodbhavam ||
guhyakāḥ sīsajaṃ liṃgaṃ nāma yogaṃ japaṃti ca
||153||लौहं च रक्षसां नाम भूतभव्यभवोद्भवम् ॥
गुह्यकाः सीसजं लिंगं नाम योगं जपंति च
jaigīṣavyo brahmarandhraṃ nāma yogeśvaraṃ japan ||
nimirnayanayorliṃge japañśarveti nāma ca
||154||जैगीषव्यो ब्रह्मरन्ध्रं नाम योगेश्वरं जपन् ॥
निमिर्नयनयोर्लिंगे जपञ्शर्वेति नाम च
dhanvaṃtarirgomayaṃ ca sarvalokeśvareśvaram ||
gaṃdharvā dārujaṃ liṃgaṃ sarvaśreṣṭheti nāma ca
||155||धन्वंतरिर्गोमयं च सर्वलोकेश्वरेश्वरम् ॥
गंधर्वा दारुजं लिंगं सर्वश्रेष्ठेति नाम च
vaiḍūryaṃ rāghavo liṃgaṃ jagajjyeṣṭheti nāma ca ||
bāṇo mārakataṃ liṃgaṃ vasiṣṭhamiti nāma ca
||156||वैडूर्यं राघवो लिंगं जगज्ज्येष्ठेति नाम च ॥
बाणो मारकतं लिंगं वसिष्ठमिति नाम च
varuṇaḥ sphāṭikaṃ liṃgaṃ nāmnā ca parameśvaram ||
nāgā vidrumaliṃgaṃ ca nāma lokatrayaṃkaram
||157||वरुणः स्फाटिकं लिंगं नाम्ना च परमेश्वरम् ॥
नागा विद्रुमलिंगं च नाम लोकत्रयंकरम्
bhāratī tāraliṃgaṃ ca nāma lokatrayāśritam ||
śaniśca saṃgamāvarte jagannātheti nāma ca
||158||भारती तारलिंगं च नाम लोकत्रयाश्रितम् ॥
शनिश्च संगमावर्ते जगन्नाथेति नाम च
śanideśe madhyarātrau mahīsāgarasaṃgame ||
jātījaṃ rāvaṇo liṃgaṃ japannāma sudurjayam
||159||शनिदेशे मध्यरात्रौ महीसागरसंगमे ॥
जातीजं रावणो लिंगं जपन्नाम सुदुर्जयम्
siddhāśca mānasaṃ nāma kāmamṛtyujarātigam ||
uṃchajaṃ ca balirliṃgaṃ jñānātmetyasya nāma ca
||160||सिद्धाश्च मानसं नाम काममृत्युजरातिगम् ॥
उंछजं च बलिर्लिंगं ज्ञानात्मेत्यस्य नाम च
marīcipāḥ puṣpajaṃ ca jñānagamyeti nāma ca ||
śakṛtāḥ śakṛtaṃ liṃgaṃ jñānajñeyeti nāma ca
||161||मरीचिपाः पुष्पजं च ज्ञानगम्येति नाम च ॥
शकृताः शकृतं लिंगं ज्ञानज्ञेयेति नाम च
phenapāḥ phenajaṃ liṃgaṃ nāma cāpi sudurvidam ||
kapilo vālukāliṃgaṃ varadaṃ ca japanharam
||162||फेनपाः फेनजं लिंगं नाम चापि सुदुर्विदम् ॥
कपिलो वालुकालिंगं वरदं च जपन्हरम्
sārasvato vāciliṃgaṃ nāma vāgīśvareti ca ||
gaṇā mūrtimayaṃ liṃgaṃ nāma rudreti cābruvan
||163||सारस्वतो वाचिलिंगं नाम वागीश्वरेति च ॥
गणा मूर्तिमयं लिंगं नाम रुद्रेति चाब्रुवन्
jāṃbūnadamayaṃ devāḥ śitikaṇṭheti nāma ca ||
śaṃkhaliṃgaṃ budho nāma kaniṣṭhamiti saṃjapan
||164||जांबूनदमयं देवाः शितिकण्ठेति नाम च ॥
शंखलिंगं बुधो नाम कनिष्ठमिति संजपन्
aśvinau mṛnmayaṃ liṃgaṃ nāmnā caiva suvedhasam ||
vināyakaḥ piṣṭaliṃgaṃ nāmnā cāpi kapardinam
||165||अश्विनौ मृन्मयं लिंगं नाम्ना चैव सुवेधसम् ॥
विनायकः पिष्टलिंगं नाम्ना चापि कपर्दिनम्
nāvanītaṃ kujo liṃgaṃ nāma cāpi karālakam ||
tārkṣya odanaliṃgaṃ ca haryakṣeti hi nāma ca
||166||नावनीतं कुजो लिंगं नाम चापि करालकम् ॥
तार्क्ष्य ओदनलिंगं च हर्यक्षेति हि नाम च
gauḍaṃ kāmastathā liṃgaṃ ratidaṃ ceti nāma ca ||
śacī lavaṇaliṃgaṃ tu babhrukeśeti nāma ca
||167||गौडं कामस्तथा लिंगं रतिदं चेति नाम च ॥
शची लवणलिंगं तु बभ्रुकेशेति नाम च
viśvakarmā ca prāsādaliṃgaṃ yāmyeti nāma ca ||
vibhīṣaṇaśca pāṃsūtthaṃ suhṛttameti nāma ca ||
vaṃśāṃkurotthaṃ sagaro nāma saṃgatameva ca
||168||विश्वकर्मा च प्रासादलिंगं याम्येति नाम च ॥
विभीषणश्च पांसूत्थं सुहृत्तमेति नाम च ॥
वंशांकुरोत्थं सगरो नाम संगतमेव च
rāhuśca rāmaṭhaṃ liṃgaṃ nāma gamyeti kīrtayan ||
lepyaliṃgaṃ tathā lakṣmīrharinetreti nāma ca
||169||राहुश्च रामठं लिंगं नाम गम्येति कीर्तयन् ॥
लेप्यलिंगं तथा लक्ष्मीर्हरिनेत्रेति नाम च
yoginaḥ sarvabhūtasthaṃ sthāṇurityeva nāma ca ||
nānāvidhaṃ manuṣyāśca puruṣaṃnāma nāma ca
||170||योगिनः सर्वभूतस्थं स्थाणुरित्येव नाम च ॥
नानाविधं मनुष्याश्च पुरुषंनाम नाम च
tejomayaṃ ca ṛkṣāṇi bhagaṃ nāma ca bhāsvaram ||
kiṃnarā dhātuliṃgaṃ ca sudīptamiti nāma ca
||171||तेजोमयं च ऋक्षाणि भगं नाम च भास्वरम् ॥
किंनरा धातुलिंगं च सुदीप्तमिति नाम च
devadeveti nāmāsti liṃgaṃ ca brahmarākṣasāḥ ||
daṃtajaṃ vāraṇā liṃgaṃ nāma raṃhasameva ca
||172||देवदेवेति नामास्ति लिंगं च ब्रह्मराक्षसाः ॥
दंतजं वारणा लिंगं नाम रंहसमेव च
saptalokamayaṃ sādhyā bahūrūpeti nāma ca ||
dūrvāṃkuramayaṃ liṃgamṛtavaḥ sarvanāma ca
||173||सप्तलोकमयं साध्या बहूरूपेति नाम च ॥
दूर्वांकुरमयं लिंगमृतवः सर्वनाम च
kauṃkumamapsaraso liṃgaṃ nāma śaṃbhoḥ priyeti ca ||
siṃdūrajaṃ corvaśī ca nāma ca priyavāsanam
||174||कौंकुममप्सरसो लिंगं नाम शंभोः प्रियेति च ॥
सिंदूरजं चोर्वशी च नाम च प्रियवासनम्
brahmacāri gururliṃgaṃ nāma coṣṇīṣiṇaṃ viduḥ ||
alaktakaṃ ca yoginyo nāma cāsya subabhrukam
||175||ब्रह्मचारि गुरुर्लिंगं नाम चोष्णीषिणं विदुः ॥
अलक्तकं च योगिन्यो नाम चास्य सुबभ्रुकम्
śrīkhaṃḍaṃ siddhayoginyaḥ sahasrākṣeti nāma ca ||
ḍākinyo māṃsa liṃgaṃ ca nāma cāsya ca mīḍhuṣam
||176||श्रीखंडं सिद्धयोगिन्यः सहस्राक्षेति नाम च ॥
डाकिन्यो मांस लिंगं च नाम चास्य च मीढुषम्
apyannajaṃ ca manavo giriśeti ca nāma ca ||
agastyo vrīhijaṃ vāpi suśāṃtamiti nāma ca
||177||अप्यन्नजं च मनवो गिरिशेति च नाम च ॥
अगस्त्यो व्रीहिजं वापि सुशांतमिति नाम च
yavajaṃ devalo liṃgaṃ patimityeva nāma ca ||
valmīkajaṃ ca vālmīkiściravāsīti nāma ca
||178||यवजं देवलो लिंगं पतिमित्येव नाम च ॥
वल्मीकजं च वाल्मीकिश्चिरवासीति नाम च
pratardano bāṇaliṃgaṃ hiraṇyabhujanāma ca ||
rājikaṃ ca tathā daityā nāma ugreti kīrtitam
||179||प्रतर्दनो बाणलिंगं हिरण्यभुजनाम च ॥
राजिकं च तथा दैत्या नाम उग्रेति कीर्तितम्
niṣpāvajaṃ dānavāśca liṃganāma ca dikpatim ||
meghā nīramayaṃ liṃgaṃ parjanyapatināma ca
||180||निष्पावजं दानवाश्च लिंगनाम च दिक्पतिम् ॥
मेघा नीरमयं लिंगं पर्जन्यपतिनाम च
rājamāṣamayaṃ yakṣā nāma bhūtapatiṃ smṛtam ||
tilānnajaṃ ca pitaro nāma vṛṣapatistathā
||181||राजमाषमयं यक्षा नाम भूतपतिं स्मृतम् ॥
तिलान्नजं च पितरो नाम वृषपतिस्तथा
gautamo gorajamayaṃ nāma gopatireva ca ||
vānaprasthāḥ phalamayaṃ nāma vṛkṣāvṛteti ca
||182||गौतमो गोरजमयं नाम गोपतिरेव च ॥
वानप्रस्थाः फलमयं नाम वृक्षावृतेति च
skaṃdaḥ pāṣāṇaliṃgaṃ ca nāma senānya eva ca ||
nāgaścāśvataro dhānyaṃ madhyametyasya nāma ca
||183||स्कंदः पाषाणलिंगं च नाम सेनान्य एव च ॥
नागश्चाश्वतरो धान्यं मध्यमेत्यस्य नाम च
puroḍāśamayaṃ yajvā sruvahasteti nāma ca ||
yamaḥ kālāyasamayaṃ nāma prāha ca dhanvinam
||184||पुरोडाशमयं यज्वा स्रुवहस्तेति नाम च ॥
यमः कालायसमयं नाम प्राह च धन्विनम्
yavāṃkuraṃ jāmadagnyo bhargadaityeti nāma ca ||
purūravāścāścānnamayaṃ bahurūpeti nāma ca
||185||यवांकुरं जामदग्न्यो भर्गदैत्येति नाम च ॥
पुरूरवाश्चाश्चान्नमयं बहुरूपेति नाम च
māṃdhātā śarkarāliṃgaṃ nāma bāhuyugeti ca ||
gāvaḥ payomayaṃ liṃgaṃ nāma netrasahasrakam
||186||मांधाता शर्करालिंगं नाम बाहुयुगेति च ॥
गावः पयोमयं लिंगं नाम नेत्रसहस्रकम्
sādhyā bhartṛmayaṃ liṃgaṃ nāma viśvapatiḥ smṛtam ||
nārāyaṇo naro mauṃjaṃ sahasraśiranāma ca
||187||साध्या भर्तृमयं लिंगं नाम विश्वपतिः स्मृतम् ॥
नारायणो नरो मौंजं सहस्रशिरनाम च
tārkṣyaṃ pṛthustathā liṃgaṃ sahasracaraṇābhidham ||
pakṣiṇo vyomaliṃgaṃ ca nāma sarvātmaketi ca
||188||तार्क्ष्यं पृथुस्तथा लिंगं सहस्रचरणाभिधम् ॥
पक्षिणो व्योमलिंगं च नाम सर्वात्मकेति च
pṛthivī meruliṃgaṃ ca dvitanuścāsya nāma ca ||
bhasmaliṃgaṃ paśupatirnāma cāsya maheśvaraḥ
||189||पृथिवी मेरुलिंगं च द्वितनुश्चास्य नाम च ॥
भस्मलिंगं पशुपतिर्नाम चास्य महेश्वरः
ṛṣayo jñānaliṃgaṃ ca cirasthāneti nāma ca ||
brāhmaṇā brahmaliṃgaṃ ca nāma jyeṣṭheti taṃ viduḥ
||190||ऋषयो ज्ञानलिंगं च चिरस्थानेति नाम च ॥
ब्राह्मणा ब्रह्मलिंगं च नाम ज्येष्ठेति तं विदुः
gorocanamayaṃ śeṣo nāma paśupatiḥ smṛtam ||
vāsukirviṣaliṃgaṃ ca nāma vai śaṃkareti ca
||191||गोरोचनमयं शेषो नाम पशुपतिः स्मृतम् ॥
वासुकिर्विषलिंगं च नाम वै शंकरेति च
takṣakaḥ kālakūṭākhyaṃ bahurūpeti nāma ca ||
hālāhalaṃ ca karkoṭa ekākṣa iti nāma ca
||192||तक्षकः कालकूटाख्यं बहुरूपेति नाम च ॥
हालाहलं च कर्कोट एकाक्ष इति नाम च
śrṛṃgī viṣamayaṃ padmo nāma dhūrjaṭireva ca ||
putraḥ pitṛmayaṃ liṃgaṃ viśvarūpeti nāma ca
||193||श्रृंगी विषमयं पद्मो नाम धूर्जटिरेव च ॥
पुत्रः पितृमयं लिंगं विश्वरूपेति नाम च
pāradaṃ ca śivā devī nāma tryambaka eva ca ||
matsyādyāḥ śāstraliṃgaṃ ca nāma cāpi vṛṣākapiḥ
||194||पारदं च शिवा देवी नाम त्र्यम्बक एव च ॥
मत्स्याद्याः शास्त्रलिंगं च नाम चापि वृषाकपिः
evaṃ kiṃ bahunoktena yadyatsattvaṃ vibhūtimat ||
jagatyāmasti tajjātaṃ śivārādhanayogataḥ
||195||एवं किं बहुनोक्तेन यद्यत्सत्त्वं विभूतिमत् ॥
जगत्यामस्ति तज्जातं शिवाराधनयोगतः
bhasmano yadi vṛkṣatvaṃ jñāyate nīrasevanāt ||
śivabhaktivihīnasya tato'sya phalamucyate
||196||भस्मनो यदि वृक्षत्वं ज्ञायते नीरसेवनात् ॥
शिवभक्तिविहीनस्य ततोऽस्य फलमुच्यते
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yadi prāptau bhavenmatiḥ ||
tato haraḥ samārādhyastrijagatyāḥ prado mataḥ
||197||धर्मार्थकाममोक्षाणां यदि प्राप्तौ भवेन्मतिः ॥
ततो हरः समाराध्यस्त्रिजगत्याः प्रदो मतः
ya idaṃ śatarudrīyaṃ prātaḥprātaḥ paṭhiṣyati ||
tasya prītaḥ śivo devaḥ pradāsyatyakhilānvarān
||198||य इदं शतरुद्रीयं प्रातःप्रातः पठिष्यति ॥
तस्य प्रीतः शिवो देवः प्रदास्यत्यखिलान्वरान्
nātaḥ paraṃ puṇyatamaṃ kiṃcidasti mahāphalam ||
sarvavedarahasyaṃ ca sūryeṇoktamidaṃ mama
||199||नातः परं पुण्यतमं किंचिदस्ति महाफलम् ॥
सर्ववेदरहस्यं च सूर्येणोक्तमिदं मम
vācā ca yatkṛtaṃ pāpaṃ manasā vāpyupārjitam ||
pāpaṃ tannāśamāyāti kīrtite śatarudriye
||200||वाचा च यत्कृतं पापं मनसा वाप्युपार्जितम् ॥
पापं तन्नाशमायाति कीर्तिते शतरुद्रिये
rogārto mucyate rogādbaddho mucyeta bandhanāt ||
bhayānmucyeta bhītaśca japedyaḥ śatarudriyam
||201||रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् ॥
भयान्मुच्येत भीतश्च जपेद्यः शतरुद्रियम्
nāmnāṃ śatena yaḥ kumbhaiḥ puṣpaistāvadbhirīśvaram ||
praṇāmānāṃ śatenāpi mucyate sarvapātakaiḥ
||202||नाम्नां शतेन यः कुम्भैः पुष्पैस्तावद्भिरीश्वरम् ॥
प्रणामानां शतेनापि मुच्यते सर्वपातकैः
liṃgānāṃ śatametacca śatamārādhakāstathā ||
nāmāni ca śataṃ sarvadoṣasaṃnāśakaṃ smṛtam
||203||लिंगानां शतमेतच्च शतमाराधकास्तथा ॥
नामानि च शतं सर्वदोषसंनाशकं स्मृतम्
viśeṣādeṣu liṃgeṣu yaḥ paṭhiṣyati paṃcasu ||
paṃcabhirviṣayodbhūtaiḥ sa doṣaiḥ parimucyate
||204||विशेषादेषु लिंगेषु यः पठिष्यति पंचसु ॥
पंचभिर्विषयोद्भूतैः स दोषैः परिमुच्यते
nārada uvāca
niśamyaivaṃ prārthyate'pi guptakṣetre mudānvitāḥ ||
paṃcaliṃgānayarcayaṃtaḥ śivadhyānaparābhavan
||205||निशम्यैवं प्रार्थ्यतेऽपि गुप्तक्षेत्रे मुदान्विताः ॥
पंचलिंगानयर्चयंतः शिवध्यानपराभवन्
tato bahutithe kāle pratyakṣībhūya śaṃkaraḥ ||
prāhatānmudito devasteṣāṃ bhaktiviśeṣataḥ
||206||ततो बहुतिथे काले प्रत्यक्षीभूय शंकरः ॥
प्राहतान्मुदितो देवस्तेषां भक्तिविशेषतः
śiva uvāca
bakolūkagṛdhrakūrmā indradyumna ca pārthiva ||
sārūpyāṃ muktimāpannā malloke nivasiṣyatha
||207||बकोलूकगृध्रकूर्मा इन्द्रद्युम्न च पार्थिव ॥
सारूप्यां मुक्तिमापन्ना मल्लोके निवसिष्यथ
lomaśaścāpi mārkaṃḍo jīvanmuktau bhaviṣyataḥ ||
ityukte devadevena liṃgaṃ sthāpitavānnṛpaḥ
||208||लोमशश्चापि मार्कंडो जीवन्मुक्तौ भविष्यतः ॥
इत्युक्ते देवदेवेन लिंगं स्थापितवान्नृपः
indradyumneśvaraṃ nāma mahākālākhyamityuta ||
jñātvā tīrthaguṇānrājā kīrtimicchaṃściraṃtanīm
||209||इन्द्रद्युम्नेश्वरं नाम महाकालाख्यमित्युत ॥
ज्ञात्वा तीर्थगुणान्राजा कीर्तिमिच्छंश्चिरंतनीम्
triramyamatulaṃ liṃgaṃ saṃsthāpyedamuvāca ha ||
yāvaccaṃdraśca sūryaśca yāvattiṣṭhati medinī
||210||त्रिरम्यमतुलं लिंगं संस्थाप्येदमुवाच ह ॥
यावच्चंद्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी
indradyumneśvaraṃ liṃgaṃ naṃdatācchāśvatīḥ samāḥ ||
tatastatheti bhagavācchivaḥ procyābravītpunaḥ
||211||इन्द्रद्युम्नेश्वरं लिंगं नंदताच्छाश्वतीः समाः ॥
ततस्तथेति भगवाच्छिवः प्रोच्याब्रवीत्पुनः
atra yo niyataṃ liṃgamaiṃdradyumnaṃ prapūjayet ||
sa gaṇo jāyate nūnaṃ mama loke nivatsyati
||212||अत्र यो नियतं लिंगमैंद्रद्युम्नं प्रपूजयेत् ॥
स गणो जायते नूनं मम लोके निवत्स्यति
ityuktvā saha taiścaiva paṃcabhiḥ śaśiśekharaḥ ||
rudralokama gāddevaste'pi jātā gaṇāḥ punaḥ
||213||इत्युक्त्वा सह तैश्चैव पंचभिः शशिशेखरः ॥
रुद्रलोकम गाद्देवस्तेऽपि जाता गणाः पुनः
evaṃ prabhāvo rājābhūdiṃdradyumno mahīpatiḥ ||
yajatā yena vīreṇa nirmiteyaṃ mahīnadī
||214||एवं प्रभावो राजाभूदिंद्रद्युम्नो महीपतिः ॥
यजता येन वीरेण निर्मितेयं महीनदी
evaṃvidhaḥsa puṇyo'yaṃ mahīsāgarasaṃgamaḥ ||
abhūttato'pi saṃkṣepāttava pārtha prakīrtitaḥ
||215||एवंविधःस पुण्योऽयं महीसागरसंगमः ॥
अभूत्ततोऽपि संक्षेपात्तव पार्थ प्रकीर्तितः
snātvātra saṃgame yaśca indradyumneśvaraṃ naraḥ ||
pūjayettasya vāsaḥ syādyatreśaḥ pārvatīpatiḥ
||216||स्नात्वात्र संगमे यश्च इन्द्रद्युम्नेश्वरं नरः ॥
पूजयेत्तस्य वासः स्याद्यत्रेशः पार्वतीपतिः
sarvabandhaharaṃ liṃgaṃ gāṇapatyapradaṃ tvidam ||
yato bandhānvihāyaiva sthāpitaṃ tena phālalguna
||217||सर्वबन्धहरं लिंगं गाणपत्यप्रदं त्विदम् ॥
यतो बन्धान्विहायैव स्थापितं तेन फालल्गुन
itīdamuktaṃ tava puṇyakāri māhātmyamasyottamasaṃgamasya ||
māhātmyamatyadbutapuṇyamindradyumneśvarasyāpi ca puṇyakāri
||218||इतीदमुक्तं तव पुण्यकारि माहात्म्यमस्योत्तमसंगमस्य ॥
माहात्म्यमत्यद्बुतपुण्यमिन्द्रद्युम्नेश्वरस्यापि च पुण्यकारि
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe mahīsāgarasaṃgamamāhātmyaśatarudriyaliṃgamāhātmyendradyumneśvaraliṃgamāhātmya varṇanaṃnāma trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 ||