dhanādhipasya jaṃbhena sāyakairmarmabhedibhiḥ
nārada uvāca
dhanādhipasya jaṃbhena sāyakairmarmabhedibhiḥ ||
diśoparuddhāḥ kruddhena sainyaṃ cābhyarditaṃ bhṛśam
||1||धनाधिपस्य जंभेन सायकैर्मर्मभेदिभिः ॥
दिशोपरुद्धाः क्रुद्धेन सैन्यं चाभ्यर्दितं भृशम्
taddṛṣṭvā karma daityasya dhanādhyakṣaḥ pratāpavān ||
ākarṇākṛṣṭacāpastu jaṃbhamājau mahābalam
||2||तद्दृष्ट्वा कर्म दैत्यस्य धनाध्यक्षः प्रतापवान् ॥
आकर्णाकृष्टचापस्तु जंभमाजौ महाबलम्
hṛdi vivyādha bāṇānāṃ sahasreṇāgnivarcasām ||
sa prahasya tato vīro bāṇānāmayutatrayam
||3||हृदि विव्याध बाणानां सहस्रेणाग्निवर्चसाम् ॥
स प्रहस्य ततो वीरो बाणानामयुतत्रयम्
niyutaṃ ca tathā koṭimarbudaṃ cākṣipatkṣaṇāt ||
tasya tallāghravaṃ dṛṣaṭvā kruddho gṛhya mahāgadām
||4||नियुतं च तथा कोटिमर्बुदं चाक्षिपत्क्षणात् ॥
तस्य तल्लाघ्रवं दृषट्वा क्रुद्धो गृह्य महागदाम्
dhanādhyakṣaḥ pracikṣepa svargepsuḥ svadhanaṃ yathā ||
muktāyāṃ vai nādo'bhūtpralaye yathā
||5||धनाध्यक्षः प्रचिक्षेप स्वर्गेप्सुः स्वधनं यथा ॥
मुक्तायां वै नादोऽभूत्प्रलये यथा
bhūtānāṃ bahudhā rāvā jajñire khe mahābhayāḥ ||
vāyuśca sumahāñjajñe khamāyānmeghasaṃkulam
||6||भूतानां बहुधा रावा जज्ञिरे खे महाभयाः ॥
वायुश्च सुमहाञ्जज्ञे खमायान्मेघसंकुलम्
sā hi vaiśravaṇasyāste trailokyābhyarcitā gadā ||
āyāṃtīṃ tāṃ samālokya taḍitsaṃghātadurddaśām
||7||सा हि वैश्रवणस्यास्ते त्रैलोक्याभ्यर्चिता गदा ॥
आयांतीं तां समालोक्य तडित्संघातदुर्द्दशाम्
daityo gadāvighātārthaṃ śastravṛṣṭiṃ mumoca ha ||
cakrāṇi kuṇapānprāsāñchataghnīḥ paṭṭiśāṃstathā
||8||दैत्यो गदाविघातार्थं शस्त्रवृष्टिं मुमोच ह ॥
चक्राणि कुणपान्प्रासाञ्छतघ्नीः पट्टिशांस्तथा
parighānmuśalānvṛkṣāngirīṃścātulavikramaḥ ||
kadarthīkṛtya śastrāṇi tāni sarvāṇi sā gadā
||9||परिघान्मुशलान्वृक्षान्गिरींश्चातुलविक्रमः ॥
कदर्थीकृत्य शस्त्राणि तानि सर्वाणि सा गदा
kalpāṃtabhāskaro yadvannyapataddaityavakṣasi ||
sa tayā gāḍhabhinnaḥ sansaphenarudhiraṃ vaman
||10||कल्पांतभास्करो यद्वन्न्यपतद्दैत्यवक्षसि ॥
स तया गाढभिन्नः सन्सफेनरुधिरं वमन्
niḥpapāta rathājjaṃbho vasudhāṃ gatacetanaḥ ||
jaṃbhaṃ nipatitaṃ dṛṣṭvā kujaṃbho ghoraniścayaḥ
||11||निःपपात रथाज्जंभो वसुधां गतचेतनः ॥
जंभं निपतितं दृष्ट्वा कुजंभो घोरनिश्चयः
dhanādhipasya saṃkruddho nādenāpūrayandiśaḥ ||
cakre bāṇamayaṃ jālaṃ śakuṃtasyeva paṃjaram
||12||धनाधिपस्य संक्रुद्धो नादेनापूरयन्दिशः ॥
चक्रे बाणमयं जालं शकुंतस्येव पंजरम्
vicchidya bāṇajālaṃ ca māyājālamivotkaṭam ||
mumoca bāṇānaparāṃstasya yakṣādhipo balī
||13||विच्छिद्य बाणजालं च मायाजालमिवोत्कटम् ॥
मुमोच बाणानपरांस्तस्य यक्षाधिपो बली
ciccheda līlayā tāṃśca daityaḥ krodhīva sadvacaḥ ||
niṣphalāṃstāṃstato dṛṣṭvā bāṇānkruddho dhanādhipaḥ
||14||चिच्छेद लीलया तांश्च दैत्यः क्रोधीव सद्वचः ॥
निष्फलांस्तांस्ततो दृष्ट्वा बाणान्क्रुद्धो धनाधिपः
śaktiṃ jagrāha durdharṣāṃ śataghaṃṭāmahāsvanām ||
preṣitā sā tadā śaktirdārayāmāsa taṃ hṛti
||15||शक्तिं जग्राह दुर्धर्षां शतघंटामहास्वनाम् ॥
प्रेषिता सा तदा शक्तिर्दारयामास तं हृति
yathālpabodhaṃ puruṣaṃ duḥkhaṃ saṃsārasaṃbhavam ||
tathāsya hṛdayaṃ bhittvā jagāma dharaṇītalam
||16||यथाल्पबोधं पुरुषं दुःखं संसारसंभवम् ॥
तथास्य हृदयं भित्त्वा जगाम धरणीतलम्
nimeṣātsobhisaṃstambhya dānavo dāruṇākṛtiḥ ||
jagrāha paṭṭiśaṃ daityo girīṇāmapi bhedanam
||17||निमेषात्सोभिसंस्तम्भ्य दानवो दारुणाकृतिः ॥
जग्राह पट्टिशं दैत्यो गिरीणामपि भेदनम्
sa tena paṭṭisenājau dhanadasya stanāṃtaram ||
vākyena tīkṣṇarūpeṇa marmākṣaravisarpiṇā
||18||स तेन पट्टिसेनाजौ धनदस्य स्तनांतरम् ॥
वाक्येन तीक्ष्णरूपेण मर्माक्षरविसर्पिणा
nirbibhedābhijātasya hṛdayaṃ durjano yathā ||
tena paṭṭiśa ghātena dhaneśaḥ|
parimūrchitaḥ
||19||निर्बिभेदाभिजातस्य हृदयं दुर्जनो यथा ॥
तेन पट्टिश घातेन धनेशः।
परिमूर्छितः
niṣasāda rathopasthe durvācā sujano yathā ||
tathāgataṃ tu taṃ dṛṣṭvā dhaneśaṃ vai mṛtaṃ yathā
||20||निषसाद रथोपस्थे दुर्वाचा सुजनो यथा ॥
तथागतं तु तं दृष्ट्वा धनेशं वै मृतं यथा
rākṣaso nirṛtirdevo niśācarabalānugaḥ ||
abhidudrāva vegena kujaṃbhaṃ bhīmavikramam
||21||राक्षसो निर्ऋतिर्देवो निशाचरबलानुगः ॥
अभिदुद्राव वेगेन कुजंभं भीमविक्रमम्
atha dṛṣṭvātidurdharṣaṃ kujaṃbho rākṣaseśvaram ||
nodayāmāsa daityānsa rākṣaseśarathaṃ prati
||22||अथ दृष्ट्वातिदुर्धर्षं कुजंभो राक्षसेश्वरम् ॥
नोदयामास दैत्यान्स राक्षसेशरथं प्रति
sa dṛṣṭvā noditāṃ senāṃ prabalāstrāṃ subhīṣaṇām ||
rathādāplutya vegena nirṛtī rākṣaseśvaram
||23||स दृष्ट्वा नोदितां सेनां प्रबलास्त्रां सुभीषणाम् ॥
रथादाप्लुत्य वेगेन निर्ऋती राक्षसेश्वरम्
khaḍgena tīkṣṇadhāreṇa carmapāṇiradhāvata ||
praviśya dānavānīkaṃ gajaḥ padmasaro yathā
||24||खड्गेन तीक्ष्णधारेण चर्मपाणिरधावत ॥
प्रविश्य दानवानीकं गजः पद्मसरो यथा
loḍayāmāsa bahudhā viniṣkṛtya sahasraśaḥ ||
ciccheda kāṃścicchataśo bibhedānyānvarāsinā
||25||लोडयामास बहुधा विनिष्कृत्य सहस्रशः ॥
चिच्छेद कांश्चिच्छतशो बिभेदान्यान्वरासिना
saṃdaṣṭauṣṭhamukhaiḥ pṛthvīṃ daityānāṃ so'bhyapūrayat ||
tato niḥśeṣitaprāyāṃ vilokya svāṃ camūṃ tadā
||26||संदष्टौष्ठमुखैः पृथ्वीं दैत्यानां सोऽभ्यपूरयत् ॥
ततो निःशेषितप्रायां विलोक्य स्वां चमूं तदा
muktvā dhanapatiṃ daityaḥ kujaṃbho nirṛtiṃ yayau ||
labdhasaṃjñastu jaṃbho'pi dhanādhyakṣapadānugān
||27||मुक्त्वा धनपतिं दैत्यः कुजंभो निर्ऋतिं ययौ ॥
लब्धसंज्ञस्तु जंभोऽपि धनाध्यक्षपदानुगान्
jīvagrāhaṃ sa jagrāha baddhā pāśaiḥ sahasradhā ||
mūrtimaṃti ca ratnani padmādīṃśca nidhīṃstathā
||28||जीवग्राहं स जग्राह बद्धा पाशैः सहस्रधा ॥
मूर्तिमंति च रत्ननि पद्मादींश्च निधींस्तथा
vāhanāni ca divyāni vimānāni ca sarvaśaḥ ||
dhaneśo labdhasaṃjñastu tāmavasthāṃ vilokya saḥ
||29||वाहनानि च दिव्यानि विमानानि च सर्वशः ॥
धनेशो लब्धसंज्ञस्तु तामवस्थां विलोक्य सः
niḥśvasandīrghamuṣṇaṃ ca roṣāttāmravilocanaḥ ||
dhyātvāstraṃ gāruḍaṃ divyaṃ bāṇaṃ saṃdhāya kārmuke
||30||निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च रोषात्ताम्रविलोचनः ॥
ध्यात्वास्त्रं गारुडं दिव्यं बाणं संधाय कार्मुके
mumoca dānavānīke taṃ bāṇaṃ śatrudāraṇam ||
prathamaṃ kārmukaṃ tasya vahnijvālamadṛśyata
||31||मुमोच दानवानीके तं बाणं शत्रुदारणम् ॥
प्रथमं कार्मुकं तस्य वह्निज्वालमदृश्यत
niścerurvisphuliṃgānāṃ koṭayo dhanuṣastathā ||
tato jvālākulaṃ vyoma cakre cāstraṃ samaṃtataḥ
||32||निश्चेरुर्विस्फुलिंगानां कोटयो धनुषस्तथा ॥
ततो ज्वालाकुलं व्योम चक्रे चास्त्रं समंततः
tadastraṃ sahasā dṛṣṭvā jaṃbho bhīmaparākramaḥ ||
saṃvartaṃ mumuce tena praśāṃtaṃ gāruḍaṃ tadā
||33||तदस्त्रं सहसा दृष्ट्वा जंभो भीमपराक्रमः ॥
संवर्तं मुमुचे तेन प्रशांतं गारुडं तदा
tatastaṃ dānavo dṛṣṭvā kuberaṃ roṣavihvalaḥ ||
abhidudrāva vegena padātirdhanadaṃ nadan
||34||ततस्तं दानवो दृष्ट्वा कुबेरं रोषविह्वलः ॥
अभिदुद्राव वेगेन पदातिर्धनदं नदन्
athābhimukhamāyāṃtaṃ daityaṃ dṛṣṭvā dhanādhipaḥ ||
babhūva saṃbhramāviṣṭaḥ palāyanaparāyaṇaḥ
||35||अथाभिमुखमायांतं दैत्यं दृष्ट्वा धनाधिपः ॥
बभूव संभ्रमाविष्टः पलायनपरायणः
tataḥ palāyatastasya mukuṭo ratnamaṃḍitaḥ ||
papāta bhūtale dīpto ravibiṃbamivāṃbarāt
||36||ततः पलायतस्तस्य मुकुटो रत्नमंडितः ॥
पपात भूतले दीप्तो रविबिंबमिवांबरात्
yakṣaṇāmabhijātānāṃ bhagnaṃ pravavṛte raṇāt ||
martuṃ saṃgrāma śirasi yuktaṃ no bhūṣaṇāya tat
||37||यक्षणामभिजातानां भग्नं प्रववृते रणात् ॥
मर्तुं संग्राम शिरसि युक्तं नो भूषणाय तत्
iti vyavasya durdharṣā nānāśastrāstrapāṇayaḥ ||
yuyutsavastathā yakṣā mukuṭaṃ parivārya te
||38||इति व्यवस्य दुर्धर्षा नानाशस्त्रास्त्रपाणयः ॥
युयुत्सवस्तथा यक्षा मुकुटं परिवार्य ते
abhimāna dhanā vīrā dhanasya padānugāḥ ||
tānamarṣācca saṃprekṣya dānavaścaṃḍapauruṣaḥ
||39||अभिमान धना वीरा धनस्य पदानुगाः ॥
तानमर्षाच्च संप्रेक्ष्य दानवश्चंडपौरुषः
bhuśuṇḍīṃ bhīṣaṇākārāṃ gṛhītvā śailagauravām ||
rakṣiṇo mukuṭasyātha niṣpipeṣa niśācarān
||40||भुशुण्डीं भीषणाकारां गृहीत्वा शैलगौरवाम् ॥
रक्षिणो मुकुटस्याथ निष्पिपेष निशाचरान्
tānpramathyātha niyutaṃ mukuṭaṃ taṃ svake rathe ||
samāropyāmararipurjitvā dhanadamāhave
||41||तान्प्रमथ्याथ नियुतं मुकुटं तं स्वके रथे ॥
समारोप्यामररिपुर्जित्वा धनदमाहवे
dhanāni ca nidhīngṛhya svasainyena samāvṛtaḥ ||
nādena mahatā devāndrāvayāmāsa sarvaśaḥ
||42||धनानि च निधीन्गृह्य स्वसैन्येन समावृतः ॥
नादेन महता देवान्द्रावयामास सर्वशः
dhanado'pi dhanaṃ sarvaṃ gṛhīto muktamūrdhajaḥ ||
padātirekaḥ santrastaḥ prāpyaivaṃ dīnavatsthitaḥ
||43||धनदोऽपि धनं सर्वं गृहीतो मुक्तमूर्धजः ॥
पदातिरेकः सन्त्रस्तः प्राप्यैवं दीनवत्स्थितः
kujaṃbhenātha saṃsakto rajanīcaranaṃdanaḥ ||
māyāmamoghāmāśritya tāmasīṃ rākṣaseśvaraḥ
||44||कुजंभेनाथ संसक्तो रजनीचरनंदनः ॥
मायाममोघामाश्रित्य तामसीं राक्षसेश्वरः
mohayāmāsa daityendro jagatkṛtvā tamomayam ||
tato viphalanetrāṇi dānavānāṃ balāni ca
||45||मोहयामास दैत्येन्द्रो जगत्कृत्वा तमोमयम् ॥
ततो विफलनेत्राणि दानवानां बलानि च
na śekuścalituṃ tatra padādapi padaṃ tadā ||
tato nānāstravarṣeṇa dānavānāṃ mahācamūḥ
||46||न शेकुश्चलितुं तत्र पदादपि पदं तदा ॥
ततो नानास्त्रवर्षेण दानवानां महाचमूः
jaghāna nirṛtirdevastamasā saṃvṛtā bhṛśam ||
hanyamāneṣu daityeṣu kujaṃbhe mūḍhacetasi
||47||जघान निर्ऋतिर्देवस्तमसा संवृता भृशम् ॥
हन्यमानेषु दैत्येषु कुजंभे मूढचेतसि
mahiṣo dānavendrastu kalpāṃtāṃ bhodasannibhaḥ ||
astraṃ cakāra sāvitramulkāsaṃghātamaṃḍitam
||48||महिषो दानवेन्द्रस्तु कल्पांतां भोदसन्निभः ॥
अस्त्रं चकार सावित्रमुल्कासंघातमंडितम्
vijṛṃbhatyatha sāvitre paramāstre prātapini ||
praṇāsamagamattīvraṃ tamo ghoramanaṃtaram
||49||विजृंभत्यथ सावित्रे परमास्त्रे प्रातपिनि ॥
प्रणासमगमत्तीव्रं तमो घोरमनंतरम्
tato'stravisphuliṃgāṃkaṃ tamaḥ śuklaṃ vyajāyata ||
protphullāruṇapadmaughaṃ śaradīvāmalaṃ saraḥ
||50||ततोऽस्त्रविस्फुलिंगांकं तमः शुक्लं व्यजायत ॥
प्रोत्फुल्लारुणपद्मौघं शरदीवामलं सरः
tatastamasi saṃśāṃte daityendrāḥ prāptacakṣuṣaḥ ||
cakruḥ krureṇa tamasā devānīkaṃ mahādbhutam
||51||ततस्तमसि संशांते दैत्येन्द्राः प्राप्तचक्षुषः ॥
चक्रुः क्रुरेण तमसा देवानीकं महाद्भुतम्
athādāya dhanurghoramiṣuṃ cāśīviṣopamam ||
kujaṃbho'dhāvata kṣipraṃ rakṣodevabalaṃ prati
||52||अथादाय धनुर्घोरमिषुं चाशीविषोपमम् ॥
कुजंभोऽधावत क्षिप्रं रक्षोदेवबलं प्रति
rākṣasendrastathāyāṃtaṃ dṛṣaṭvā taṃ sa padānugaḥ ||
vivyādha niśitairbāṇaiḥ kālāśanisamasvanaiḥ
||53||राक्षसेन्द्रस्तथायांतं दृषट्वा तं स पदानुगः ॥
विव्याध निशितैर्बाणैः कालाशनिसमस्वनैः
nādānaṃ na ca sandhānaṃ na mokṣo vāsya lakṣyate ||
cicchedograiḥ śaravrātaistāñcharānatilāghavāt
||54||नादानं न च सन्धानं न मोक्षो वास्य लक्ष्यते ॥
चिच्छेदोग्रैः शरव्रातैस्ताञ्छरानतिलाघवात्
dhvajaṃ śareṇa tīkṣṇena nicakartāmaradviṣaḥ ||
sārathiṃ cāsya bhallena rathanīḍādapāharat
||55||ध्वजं शरेण तीक्ष्णेन निचकर्तामरद्विषः ॥
सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपाहरत्
kālakalpena bāṇena taṃ ca vakṣasyātāḍayat ||
sa tu tena prahāreṇa cakampe pīḍito bhṛśam
||56||कालकल्पेन बाणेन तं च वक्षस्याताडयत् ॥
स तु तेन प्रहारेण चकम्पे पीडितो भृशम्
daityeṃdro rākṣasendreṇa kṣitikaṃpenago yathā ||
sa suhūrtātsamāśvāsya matvā taṃ durjayaṃ raṇe
||57||दैत्येंद्रो राक्षसेन्द्रेण क्षितिकंपेनगो यथा ॥
स सुहूर्तात्समाश्वास्य मत्वा तं दुर्जयं रणे
padātirāsādya rathaṃ rakṣo vāmakareṇa ca ||
keśeṣu nirṛtiṃ gṛhya jānunākramya ca sthitaḥ
||58||पदातिरासाद्य रथं रक्षो वामकरेण च ॥
केशेषु निर्ऋतिं गृह्य जानुनाक्रम्य च स्थितः
tataḥ khaḍgena ca śiraśchettumaicchadamarṣaṇaḥ ||
tataḥ kalakalo jajñe devānāṃ sumahāṃstadā ||
kujaṃbhasya vaśaṃ prāptaṃ dṛṣṭvā nirṛtimāhave
||59||ततः खड्गेन च शिरश्छेत्तुमैच्छदमर्षणः ॥
ततः कलकलो जज्ञे देवानां सुमहांस्तदा ॥
कुजंभस्य वशं प्राप्तं दृष्ट्वा निर्ऋतिमाहवे
etasminnantare devo varuṇaḥ pāśabhṛddhṛtaḥ ||
pāśena dānaveṃdrasya babandhāśu bhujadvayam
||60||एतस्मिन्नन्तरे देवो वरुणः पाशभृद्धृतः ॥
पाशेन दानवेंद्रस्य बबन्धाशु भुजद्वयम्
tato baddhabhujaṃ daityaṃ viphalīkṛtapauruṣam ||
tāḍayāmāsa gadayā dayāmutsṛjya pāśabhṛt
||61||ततो बद्धभुजं दैत्यं विफलीकृतपौरुषम् ॥
ताडयामास गदया दयामुत्सृज्य पाशभृत्
sa tu tena prahāreṇa srotobhiḥ kṣatajaṃ sravan ||
dadhāra kālameghasya rūpaṃ vidyullatābhṛtam
||62||स तु तेन प्रहारेण स्रोतोभिः क्षतजं स्रवन् ॥
दधार कालमेघस्य रूपं विद्युल्लताभृतम्
tadavasthāgataṃ dṛṣṭvā kujaṃbhaṃ mahiṣāsuraḥ ||
vyāvṛttavadanārāvo bhoktumaicchatsurāvubhau
||63||तदवस्थागतं दृष्ट्वा कुजंभं महिषासुरः ॥
व्यावृत्तवदनारावो भोक्तुमैच्छत्सुरावुभौ
nirṛti varuṇaṃ caiva tīkṣṇadaṃṣṭrotkaṭānanaḥ ||
tāvabhiprāyamā lokya tasya daityasya dūṣitam
||64||निर्ऋति वरुणं चैव तीक्ष्णदंष्ट्रोत्कटाननः ॥
तावभिप्रायमा लोक्य तस्य दैत्यस्य दूषितम्
tyaktvā rathāvubhau bhītau padātī pradrutau drutam ||
jagmaturmahiṣādbhītau śaraṇaṃ pākaśāsanam
||65||त्यक्त्वा रथावुभौ भीतौ पदाती प्रद्रुतौ द्रुतम् ॥
जग्मतुर्महिषाद्भीतौ शरणं पाकशासनम्
kruddho'tha mahiṣo daityo varuṇaṃ samupādravat ||
tamaṃtakamukhāsannamālokya himadīdhitiḥ
||66||क्रुद्धोऽथ महिषो दैत्यो वरुणं समुपाद्रवत् ॥
तमंतकमुखासन्नमालोक्य हिमदीधितिः
cakre śastraṃ visṛṣṭaṃ hi himasaṃghātamulbaṇam ||
vāyavyaṃ cāstra matulaṃ caṃdraścakre dvitīyakam
||67||चक्रे शस्त्रं विसृष्टं हि हिमसंघातमुल्बणम् ॥
वायव्यं चास्त्र मतुलं चंद्रश्चक्रे द्वितीयकम्
vāyunā tena caṃḍaṃna saṃśuṣkeṇa himena ca ||
mahāhimanipātena śastraiścaṃdrapraṇoditaiḥ
||68||वायुना तेन चंडंन संशुष्केण हिमेन च ॥
महाहिमनिपातेन शस्त्रैश्चंद्रप्रणोदितैः
gātrāṇyasurasainyānāmadahyaṃta samaṃtataḥ ||
vyathitā dānavāḥ sarve sītacchāditapauruṣāḥ
||69||गात्राण्यसुरसैन्यानामदह्यंत समंततः ॥
व्यथिता दानवाः सर्वे सीतच्छादितपौरुषाः
na śekuścaliṃtuṃ tatra nāstrāṇyādātumeva ca ||
mahiṣo niṣprayatnaśca śītenākaṃpitānanaḥ
||70||न शेकुश्चलिंतुं तत्र नास्त्राण्यादातुमेव च ॥
महिषो निष्प्रयत्नश्च शीतेनाकंपिताननः
aṃsamāliṃgya pāṇibhyāmupaviṣṭo hyadhomukhaḥ ||
sarve te niṣpratīkārā daityāścaṃdramasā jitāḥ
||71||अंसमालिंग्य पाणिभ्यामुपविष्टो ह्यधोमुखः ॥
सर्वे ते निष्प्रतीकारा दैत्याश्चंद्रमसा जिताः
raṇecchāṃ dūratastyaktvā tasthuste jīvitārthinaḥ ||
tatrābravītkālanemirdaityānkrodhavidīpitaḥ
||72||रणेच्छां दूरतस्त्यक्त्वा तस्थुस्ते जीवितार्थिनः ॥
तत्राब्रवीत्कालनेमिर्दैत्यान्क्रोधविदीपितः
bhobhoḥ śrṛṃgāriṇaḥ krūrāḥ sarvaśastrāstrapāragāḥ ||
ekaiko'pi jagatkṛsnaṃ śaktastulayituṃ bhujaiḥ
||73||भोभोः श्रृंगारिणः क्रूराः सर्वशस्त्रास्त्रपारगाः ॥
एकैकोऽपि जगत्कृस्नं शक्तस्तुलयितुं भुजैः
ekaiko'pi kṣamo grastuṃ jagatsarvaṃ carācaram ||
ekaikasyāpi paryāptā na sarve'pi divaukasaḥ
||74||एकैकोऽपि क्षमो ग्रस्तुं जगत्सर्वं चराचरम् ॥
एकैकस्यापि पर्याप्ता न सर्वेऽपि दिवौकसः
kiṃ trastanayanāścaiva samare parinirjitāḥ ||
na yuktametacchūrāṇāṃ viśeṣāddaityajanmanām
||75||किं त्रस्तनयनाश्चैव समरे परिनिर्जिताः ॥
न युक्तमेतच्छूराणां विशेषाद्दैत्यजन्मनाम्
rājñaśca tārakasyāpi darśayiṣyatha kiṃ mukham ||
viratānāṃ raṇāccāsau kruddhaḥ prāṇānhariṣyati
||76||राज्ञश्च तारकस्यापि दर्शयिष्यथ किं मुखम् ॥
विरतानां रणाच्चासौ क्रुद्धः प्राणान्हरिष्यति
iti te procyamānāpi nocuḥ kiṃcinmahāsurāḥ ||
śītena naṣṭaśrutayo bhraṣṭavākyāśca te tathā
||77||इति ते प्रोच्यमानापि नोचुः किंचिन्महासुराः ॥
शीतेन नष्टश्रुतयो भ्रष्टवाक्याश्च ते तथा
mūkāstathābhavandaityā mṛtakalpā mahāraṇe ||
tāndṛṣṭvā naṣṭacetaskāndaityāñchītena pīḍitān
||78||मूकास्तथाभवन्दैत्या मृतकल्पा महारणे ॥
तान्दृष्ट्वा नष्टचेतस्कान्दैत्याञ्छीतेन पीडितान्
matvā kālakṣamaṃ kāryaṃ kālanemirmahāsuraḥ ||
āśritya mānavīṃ māyāṃ vitatya ca mahāvapuḥ
||79||मत्वा कालक्षमं कार्यं कालनेमिर्महासुरः ॥
आश्रित्य मानवीं मायां वितत्य च महावपुः
pūrayāmāsa gaganaṃ vidiśa eva ca ||
nirmame dānavendro'sau śarīrebhāskarāyutam
||80||पूरयामास गगनं विदिश एव च ॥
निर्ममे दानवेन्द्रोऽसौ शरीरेभास्करायुतम्
diśaśca vidiśaścaiva pūrayāmāsa pāvakaiḥ ||
tato jvālākulaṃ sarvaṃ trailokyamabhavatkṣaṇāt
||81||दिशश्च विदिशश्चैव पूरयामास पावकैः ॥
ततो ज्वालाकुलं सर्वं त्रैलोक्यमभवत्क्षणात्
tena jvālāsamūhena himāṃ śuragamaddrutam ||
tataḥ krameṇa vibhraṣṭaṃ śītadurdinamābabhau
||82||तेन ज्वालासमूहेन हिमां शुरगमद्द्रुतम् ॥
ततः क्रमेण विभ्रष्टं शीतदुर्दिनमाबभौ
tadbalaṃ dānaveṃdrāṇāṃ māyayā kālaneminaḥ ||
taddṛṣṭvā dānavānīkaṃ labdhasaṃjñaṃ divākaraḥ ||
uvācāruṇamatyarthaṃ koparaktāṃtalocanaḥ
||83||तद्बलं दानवेंद्राणां मायया कालनेमिनः ॥
तद्दृष्ट्वा दानवानीकं लब्धसंज्ञं दिवाकरः ॥
उवाचारुणमत्यर्थं कोपरक्तांतलोचनः
divākara uvāca
nayāruṇa rathaṃ śīghraṃ kālanemiratho yataḥ
||84||नयारुण रथं शीघ्रं कालनेमिरथो यतः
vimarde tatra viṣame bhavitā bhūtasaṃkṣayaḥ ||
jita eṣaśaśāṃko'tha vayaṃ yadbalamāśritāḥ
||85||विमर्दे तत्र विषमे भविता भूतसंक्षयः ॥
जित एषशशांकोऽथ वयं यद्बलमाश्रिताः
ityuktaścodayāmāsa rathaṃ garuḍapūrvajaḥ ||
rathe sthito'pi tairaśvaiḥ sitacāmaradhāribhiḥ
||86||इत्युक्तश्चोदयामास रथं गरुडपूर्वजः ॥
रथे स्थितोऽपि तैरश्वैः सितचामरधारिभिः
jagaddīpo'tha bhagavāñjagrāha vitataṃ dhanuḥ ||
śaraugho vai pāṃḍuputra kṣipramāsīdviṣadyutiḥ
||87||जगद्दीपोऽथ भगवाञ्जग्राह विततं धनुः ॥
शरौघो वै पांडुपुत्र क्षिप्रमासीद्विषद्युतिः
śaṃbarāstreṇa saṃdhāya bāṇamekaṃ sasarja ha ||
dvitīyaṃ cendrajālenāyojitaṃ pramumoca ha
||88||शंबरास्त्रेण संधाय बाणमेकं ससर्ज ह ॥
द्वितीयं चेन्द्रजालेनायोजितं प्रमुमोच ह
śaṃbarāstraṃ kṣaṇāccakre teṣāṃrūpaviparyayam ||
devānāṃ dānavaṃ rūpaṃ dānavānāṃ ca daivikam
||89||शंबरास्त्रं क्षणाच्चक्रे तेषांरूपविपर्ययम् ॥
देवानां दानवं रूपं दानवानां च दैविकम्
matvā surānsvakāneva jaghne ghorāstralāghavāt ||
kālanemī ruṣāviṣṭaḥ kṛtāṃta iva saṃkṣaye
||90||मत्वा सुरान्स्वकानेव जघ्ने घोरास्त्रलाघवात् ॥
कालनेमी रुषाविष्टः कृतांत इव संक्षये
kāṃścitkhaḍgena tīkṣṇena kāṃścinnārācavṛṣṭibhiḥ ||
kāṃścidgadābhirghorābhiḥ kāṃściddhoraiḥ paraśvadhaiḥ
||91||कांश्चित्खड्गेन तीक्ष्णेन कांश्चिन्नाराचवृष्टिभिः ॥
कांश्चिद्गदाभिर्घोराभिः कांश्चिद्धोरैः परश्वधैः
śirāṃsi keṣācidapātayadrathādbhujāṃstathā sārathīṃscogravegān ||
kāṃścitpipeṣātharathasya vegātkāṃścittathātyadbhutamuṣṭipātaiḥ
||92||शिरांसि केषाचिदपातयद्रथाद्भुजांस्तथा सारथींस्चोग्रवेगान् ॥
कांश्चित्पिपेषाथरथस्य वेगात्कांश्चित्तथात्यद्भुतमुष्टिपातैः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikā khaṇḍe tārakasainyadevasainyayoryuddhavarṇanaṃnāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ || 18 ||