nāḍījaṃghabakenoktāṃ vācamākarṇyabhūpatiḥ
nārada uvāca
nāḍījaṃghabakenoktāṃ vācamākarṇyabhūpatiḥ ||
mārkaṃḍeyena saṃyukto babhūvātīva duḥkhitaḥ
||1||नाडीजंघबकेनोक्तां वाचमाकर्ण्यभूपतिः ॥
मार्कंडेयेन संयुक्तो बभूवातीव दुःखितः
taṃ niśamya munirbhūpaṃ duḥkhitaṃ sāśrulocanam ||
samānavyasanaḥ prāha tadarthaṃ sa punarbakam
||2||तं निशम्य मुनिर्भूपं दुःखितं साश्रुलोचनम् ॥
समानव्यसनः प्राह तदर्थं स पुनर्बकम्
vidhāyāśāṃ mahābhāga tvadaṃtikamupāgatau ||
āvāṃ cirāyurjñātāṃśāvindradyumnamiti dvija
||3||विधायाशां महाभाग त्वदंतिकमुपागतौ ॥
आवां चिरायुर्ज्ञातांशाविन्द्रद्युम्नमिति द्विज
niṣpannaṃ nāsya tatkāryaṃ prāṇāneṣa mumukṣati ||
vahnipraveśena paraṃ vairāgyaṃ samupāgataḥ
||4||निष्पन्नं नास्य तत्कार्यं प्राणानेष मुमुक्षति ॥
वह्निप्रवेशेन परं वैराग्यं समुपागतः
tanmāmupāgato'haṃ ca tvāṃ siddhaṃ nāsya vāṃchitam ||
tadenamanuyāsyāmi maraṇena tvayā śape
||5||तन्मामुपागतोऽहं च त्वां सिद्धं नास्य वांछितम् ॥
तदेनमनुयास्यामि मरणेन त्वया शपे
āśāṃ kṛtvābhyupāyātaṃ nirāśaṃ nekṣituṃ kṣamāḥ ||
bhavaṃti sādhavastasmājjīvitānmaraṇaṃ varam
||6||आशां कृत्वाभ्युपायातं निराशं नेक्षितुं क्षमाः ॥
भवंति साधवस्तस्माज्जीवितान्मरणं वरम्
prārthitaṃ cāmunā hṛtsthaṃ mayā cāsmai pratiśrutam ||
tvāṃ mitraṃ tatparijñāne dhṛtvā hṛdi cirāyuṣam
||7||प्रार्थितं चामुना हृत्स्थं मया चास्मै प्रतिश्रुतम् ॥
त्वां मित्रं तत्परिज्ञाने धृत्वा हृदि चिरायुषम्
asaṃpādayato nārthaṃ pratijñātaṃ mamāyuṣā ||
kaluṣeṇārthinā māśāpūrakeṇa sakhedhunā
||8||असंपादयतो नार्थं प्रतिज्ञातं ममायुषा ॥
कलुषेणार्थिना माशापूरकेण सखेधुना
pratiśrutaṃ kṛtaṃ ślāghyā dāsatāṃtyajapakvaṇe ||
hariścaṃdrasyeva nṛṇāṃ na ślāghyā satyasaṃdhatā
||9||प्रतिश्रुतं कृतं श्लाघ्या दासतांत्यजपक्वणे ॥
हरिश्चंद्रस्येव नृणां न श्लाघ्या सत्यसंधता
mitrasnehasya paryāyastacca sāptapadaṃ smṛtam ||
snehaḥ sa kīdṛśo mitre duḥkhito yo na dṛśyate
||10||मित्रस्नेहस्य पर्यायस्तच्च साप्तपदं स्मृतम् ॥
स्नेहः स कीदृशो मित्रे दुःखितो यो न दृश्यते
tadavaśyamahaṃ sākamadhunā vahnisādhanam ||
kariṣye kīrtivapuṣaḥ kṛte satyamidaṃ sakhe
||11||तदवश्यमहं साकमधुना वह्निसाधनम् ॥
करिष्ये कीर्तिवपुषः कृते सत्यमिदं सखे
anujānīhi māmetaddarśanaṃ tava paścimam ||
tvayā saha mahābhāga nāḍījaṃgha dvijottama
||12||अनुजानीहि मामेतद्दर्शनं तव पश्चिमम् ॥
त्वया सह महाभाग नाडीजंघ द्विजोत्तम
nārada uvāca
vajravadduḥsahāṃ vācaṃ mārkaṃḍeyasamīritām ||
śuśruvānsa kṣaṇaṃ dhyātvā pratītaḥ prāha tāvubhau
||13||वज्रवद्दुःसहां वाचं मार्कंडेयसमीरिताम् ॥
शुश्रुवान्स क्षणं ध्यात्वा प्रतीतः प्राह तावुभौ
nāḍījaṃgha uvāca
yadyevaṃ tadidaṃ mitraṃ viśaṃtaṃ jvalane'dhunā ||
nivāraya muniśreṣṭha matto'sti cirajīvitaḥ
||14||यद्येवं तदिदं मित्रं विशंतं ज्वलनेऽधुना ॥
निवारय मुनिश्रेष्ठ मत्तोऽस्ति चिरजीवितः
prākārakarṇanāmāsāvulūkaḥ śivaparvate ||
sa jñāsyati mahīpālamiṃdradyumnaṃ na saṃśayaḥ
||15||प्राकारकर्णनामासावुलूकः शिवपर्वते ॥
स ज्ञास्यति महीपालमिंद्रद्युम्नं न संशयः
tasmādahaṃ tvayā sārdhamamunā ca śivālayam ||
vrajāmi taṃ śikhariṇaṃ mitrakāryaprasiddhaye
||16||तस्मादहं त्वया सार्धममुना च शिवालयम् ॥
व्रजामि तं शिखरिणं मित्रकार्यप्रसिद्धये
ityeva muktvā te jagmustrayo'pi dvijapuṃgavāḥ ||
kailāsaṃ dadṛśustatra tamulūkaṃ svanīḍagam
||17||इत्येव मुक्त्वा ते जग्मुस्त्रयोऽपि द्विजपुंगवाः ॥
कैलासं ददृशुस्तत्र तमुलूकं स्वनीडगम्
kṛtasaṃvidasau tena bakaḥ svāgatapūjayā ||
pṛṣṭaśca tāvubhau prāha tatsarvamabhivāṃchitam
||18||कृतसंविदसौ तेन बकः स्वागतपूजया ॥
पृष्टश्च तावुभौ प्राह तत्सर्वमभिवांछितम्
cirāyurasi jānīṣe yadīndradyumnabhūpatim ||
tadbrūhi tena jñānena kāryaṃ jīvāmahe vayam
||19||चिरायुरसि जानीषे यदीन्द्रद्युम्नभूपतिम् ॥
तद्ब्रूहि तेन ज्ञानेन कार्यं जीवामहे वयम्
iti pṛṣṭaḥ sa vimanā mitrakāryaprasādhanāt ||
kauśikaḥ prāha jānāmi nendradyumnamahaṃ nṛpam
||20||इति पृष्टः स विमना मित्रकार्यप्रसाधनात् ॥
कौशिकः प्राह जानामि नेन्द्रद्युम्नमहं नृपम्
aṣṭāviṃśatpramāṇā me kalpā jātasya bhūtale ||
na dṛṣṭo na śruto vāsāviṃdradyumno nṛpaḥ kṣitau
||21||अष्टाविंशत्प्रमाणा मे कल्पा जातस्य भूतले ॥
न दृष्टो न श्रुतो वासाविंद्रद्युम्नो नृपः क्षितौ
tacchrutvā vismito bhūpastasyāyuratimātrataḥ ||
duḥkhito'pi tadā hetuṃ papracchāsau tadāyuṣaḥ
||22||तच्छ्रुत्वा विस्मितो भूपस्तस्यायुरतिमात्रतः ॥
दुःखितोऽपि तदा हेतुं पप्रच्छासौ तदायुषः
evamāyuryadi tava kathaṃ prāptaṃ bravīhi tat ||
ulūkatvaṃ kathamidaṃ jugupsitamatīva ca
||23||एवमायुर्यदि तव कथं प्राप्तं ब्रवीहि तत् ॥
उलूकत्वं कथमिदं जुगुप्सितमतीव च
prākārakarṇa uvāca
śrṛṇu bhadra yathā dīrghamāyurmeśivapūjanāt ||
jugupsitamulūkatvaṃ śāpena ca mahāmuneḥ
||24||श्रृणु भद्र यथा दीर्घमायुर्मेशिवपूजनात् ॥
जुगुप्सितमुलूकत्वं शापेन च महामुनेः
vasiṣṭhakulasaṃbhūtaḥ purāhamabhavaṃ dvijaḥ ||
ghaṃṭa ityabhivikhyāto vārāṇasyāṃ śiverataḥ
||25||वसिष्ठकुलसंभूतः पुराहमभवं द्विजः ॥
घंट इत्यभिविख्यातो वाराणस्यां शिवेरतः
dharmaśravaṇaniṣṭhasya sādhūnāṃ saṃsadi svayam ||
śrutvāsmi pūjayāmīśaṃ bilvapatrairakhaṃḍitaiḥ
||26||धर्मश्रवणनिष्ठस्य साधूनां संसदि स्वयम् ॥
श्रुत्वास्मि पूजयामीशं बिल्वपत्रैरखंडितैः
na mālatī na maṃdāraḥ śatapatraṃ na mallikā ||
tathā priyāṇi śrīvṛkṣo yathā madanavidviṣaḥ
||27||न मालती न मंदारः शतपत्रं न मल्लिका ॥
तथा प्रियाणि श्रीवृक्षो यथा मदनविद्विषः
akhaṃḍabilvapatreṇa ekena śivamūrdhani ||
nihitena naraiḥ puṇyaṃ prāpyate lakṣapuṣpajam
||28||अखंडबिल्वपत्रेण एकेन शिवमूर्धनि ॥
निहितेन नरैः पुण्यं प्राप्यते लक्षपुष्पजम्
akhaṃḍitairbilvapatraiḥ śraddhayā svayamāhṛtaiḥ ||
liṃgaprapūjanaṃ kṛtvā varṣalakṣaṃ vaseddivi
||29||अखंडितैर्बिल्वपत्रैः श्रद्धया स्वयमाहृतैः ॥
लिंगप्रपूजनं कृत्वा वर्षलक्षं वसेद्दिवि
sacchāstrebhya iti śrutvā pūjayāmyahamīśvaram ||
trikālaṃ śraddhayā patraiḥ śrīvṛkṣasya tribhistribhiḥ
||30||सच्छास्त्रेभ्य इति श्रुत्वा पूजयाम्यहमीश्वरम् ॥
त्रिकालं श्रद्धया पत्रैः श्रीवृक्षस्य त्रिभिस्त्रिभिः
tato varṣaśatasyāṃte tutoṣa śaśiśekharaḥ ||
pratyakṣībhūya māmāha meghagaṃbhīrayā girā
||31||ततो वर्षशतस्यांते तुतोष शशिशेखरः ॥
प्रत्यक्षीभूय मामाह मेघगंभीरया गिरा
īśvara uvāca
tuṣṭosmi tava vipreṃdrākhaṃḍabilvadalārcanāt ||
vṛṇīṣvābhimataṃ yatte dāsyamyapi ca durlabham
||32||तुष्टोस्मि तव विप्रेंद्राखंडबिल्वदलार्चनात् ॥
वृणीष्वाभिमतं यत्ते दास्यम्यपि च दुर्लभम्
akhaṃḍabilvapatreṇa mahātuṣṭiḥ prajāyate ||
ekanāpi yathānyeṣāṃ tathā na mama koṭibhiḥ
||33||अखंडबिल्वपत्रेण महातुष्टिः प्रजायते ॥
एकनापि यथान्येषां तथा न मम कोटिभिः
ityukto'haṃ bhagavatā śaṃbhunā svamanaḥ sthitam ||
vṛṇomi sma varaṃ deva kuru māmajarāmaram
||34||इत्युक्तोऽहं भगवता शंभुना स्वमनः स्थितम् ॥
वृणोमि स्म वरं देव कुरु मामजरामरम्
atha līlāvilāso māṃ tathetyuktvā'vicāritam ||
yayāvadarśanaṃ prītimahaṃ ca mahatīṃ gataḥ
||35||अथ लीलाविलासो मां तथेत्युक्त्वाऽविचारितम् ॥
ययावदर्शनं प्रीतिमहं च महतीं गतः
kṛtakṛtyaṃ tadātmānamajñāsipamahaṃ kṣitau ||
etasminneva kāle tu bhṛguvaṃśyo'bhavaddvijaḥ
||36||कृतकृत्यं तदात्मानमज्ञासिपमहं क्षितौ ॥
एतस्मिन्नेव काले तु भृगुवंश्योऽभवद्द्विजः
avadātatrijanmāsavakṣaviccākṣarārthavit ||
sudarśaneti prathitā priyā tasyābhavatsatī
||37||अवदातत्रिजन्मासवक्षविच्चाक्षरार्थवित् ॥
सुदर्शनेति प्रथिता प्रिया तस्याभवत्सती
atīva muditā patyurmukhaṃ prekṣyāsya darśanāt ||
tanayā devalasyaipā rūpeṇāpratimā bhuvi
||38||अतीव मुदिता पत्युर्मुखं प्रेक्ष्यास्य दर्शनात् ॥
तनया देवलस्यैपा रूपेणाप्रतिमा भुवि
tasyāṃ tasmādabhūtkanyā nirviśeṣā nijāraṇeḥ ||
nivṛttabālabhāvābhūtkumārī yauvanonmukhī
||39||तस्यां तस्मादभूत्कन्या निर्विशेषा निजारणेः ॥
निवृत्तबालभावाभूत्कुमारी यौवनोन्मुखी
nālaṃ babhūva tāṃ dātuṃ tanayāṃ guṇaśālinīm ||
kasyāpi janakaḥ sā ca vayaḥsaṃdhau mayekṣitā
||40||नालं बभूव तां दातुं तनयां गुणशालिनीम् ॥
कस्यापि जनकः सा च वयःसंधौ मयेक्षिता
praviśdyauvanābhogabhāvairatimanoharā ||
nirvāsyamānairaparaistilataṃdulitākṛtiḥ
||41||प्रविश्द्यौवनाभोगभावैरतिमनोहरा ॥
निर्वास्यमानैरपरैस्तिलतंदुलिताकृतिः
krīḍamānā vayasyābhirlāvaṇyapratimeva sā ||
vyaciṃtayamahaṃ vipra tāṃ nirīkṣya sumadhyamām
||42||क्रीडमाना वयस्याभिर्लावण्यप्रतिमेव सा ॥
व्यचिंतयमहं विप्र तां निरीक्ष्य सुमध्यमाम्
ananyākṛtimanyo'sau vidhiryeneti nirmitā ||
tataḥ sāttvikabhāvānāṃ tatkṣaṇādasmi gocaram
||43||अनन्याकृतिमन्योऽसौ विधिर्येनेति निर्मिता ॥
ततः सात्त्विकभावानां तत्क्षणादस्मि गोचरम्
prāpito līlayāhatya bāṇaiḥ kusumadhanvinā ||
tato mayā skhaladvālaṃ pṛṣṭā kasyeti tatsakhī
||44||प्रापितो लीलयाहत्य बाणैः कुसुमधन्विना ॥
ततो मया स्खलद्वालं पृष्टा कस्येति तत्सखी
prāheti bhṛguvaṃśyasya kanyeyaṃ dvijajanmanaḥ ||
anūḍhādyāpi kenāpi samāyātātra khelitum
||45||प्राहेति भृगुवंश्यस्य कन्येयं द्विजजन्मनः ॥
अनूढाद्यापि केनापि समायातात्र खेलितुम्
tataḥ kusumabāṇena śaravrātairbhṛśaṃ hataḥ ||
pitaraṃ praṇato gatvā yayāce tāṃ bhṛgūdvaham
||46||ततः कुसुमबाणेन शरव्रातैर्भृशं हतः ॥
पितरं प्रणतो गत्वा ययाचे तां भृगूद्वहम्
sa ca māṃ sadṛśaṃ jñātvā śīlena ca kulena ca ||
atīva cārthinaṃ mahyaṃ dadau vācā puraḥ kramāt
||47||स च मां सदृशं ज्ञात्वा शीलेन च कुलेन च ॥
अतीव चार्थिनं मह्यं ददौ वाचा पुरः क्रमात्
tataḥ sā tanayā tasya bhārgavasyā śrṛṇoditi ||
dattāsmi tasmai viprāya virūpāyeti jalpatām
||48||ततः सा तनया तस्य भार्गवस्या श्रृणोदिति ॥
दत्तास्मि तस्मै विप्राय विरूपायेति जल्पताम्
rorūyamāṇā jananīmāha paśya yathā kṛtam ||
atīvānucitaṃ dattvā janakena tathā vare
||49||रोरूयमाणा जननीमाह पश्य यथा कृतम् ॥
अतीवानुचितं दत्त्वा जनकेन तथा वरे
viṣamāloḍya pāsyāmi pravekṣyāmi hutāśanam ||
varaṃ na tu virūpasyodvoḍhurbhāryā kathaṃcana
||50||विषमालोड्य पास्यामि प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥
वरं न तु विरूपस्योद्वोढुर्भार्या कथंचन
tataḥ saṃbodhya jananī tāṃ sutāmāha bhārgavam ||
na deyāsmai tvayā kanyā virūpāyeti cāgrahāt
||51||ततः संबोध्य जननी तां सुतामाह भार्गवम् ॥
न देयास्मै त्वया कन्या विरूपायेति चाग्रहात्
sa vallabhāvacaḥ śrutvā dharmaśāstrāṇyavekṣya ca ||
dattāmapi haretpūrvāṃ śreyāṃścedvara āvrajet
||52||स वल्लभावचः श्रुत्वा धर्मशास्त्राण्यवेक्ष्य च ॥
दत्तामपि हरेत्पूर्वां श्रेयांश्चेद्वर आव्रजेत्
arvākchilākramaṇato niṣṭhā syātsaptame pade ||
iti vyavasya pradadāvanyasmai tāṃ dvijaḥ sutām
||53||अर्वाक्छिलाक्रमणतो निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे ॥
इति व्यवस्य प्रददावन्यस्मै तां द्विजः सुताम्
śvobhāvini vivāhe tu tacca sarvaṃ mayā śrutam ||
tatotīva vilakṣyohaṃ vayasyānāṃ purastadā
||54||श्वोभाविनि विवाहे तु तच्च सर्वं मया श्रुतम् ॥
ततोतीव विलक्ष्योहं वयस्यानां पुरस्तदा
nāśakaṃ vadanaṃ bhadra tathā darśayituṃ nijam ||
kāmārtotīva tāṃ suptāmarvāgniśi tadāharam
||55||नाशकं वदनं भद्र तथा दर्शयितुं निजम् ॥
कामार्तोतीव तां सुप्तामर्वाग्निशि तदाहरम्
nītvā durgatamaikāṃte'kārṣamaudvāhikaṃ vidhim ||
gāṃdharveṇa vivāhena tato'kārṣaṃ hṛdīpsitam
||56||नीत्वा दुर्गतमैकांतेऽकार्षमौद्वाहिकं विधिम् ॥
गांधर्वेण विवाहेन ततोऽकार्षं हृदीप्सितम्
anicchaṃtīṃ tadā bālāṃ balātsuratasevanam ||
athānupadamāgatya tatpitā prātareva mām
||57||अनिच्छंतीं तदा बालां बलात्सुरतसेवनम् ॥
अथानुपदमागत्य तत्पिता प्रातरेव माम्
niśvasya saṃvṛto viprāstāṃ vīkṣyodvāhitāṃ sutām ||
śaśāpa kupito bhadra māṃ tadānīṃ sa bhārgavaḥ
||58||निश्वस्य संवृतो विप्रास्तां वीक्ष्योद्वाहितां सुताम् ॥
शशाप कुपितो भद्र मां तदानीं स भार्गवः
bhārgava uvāca
niśācarasya dharmeṇa yattvayodvāhitā sutā ||
tasmānniśācaraḥ pāpa bhava tvamavilaṃbitam
||59||निशाचरस्य धर्मेण यत्त्वयोद्वाहिता सुता ॥
तस्मान्निशाचरः पाप भव त्वमविलंबितम्
iti śaptaḥ praṇmyainaṃ pādopagrahapūrvakam ||
hāheti ca bruvangāḍhaṃ sāśrunetraṃ sagadgadam
||60||इति शप्तः प्रण्म्यैनं पादोपग्रहपूर्वकम् ॥
हाहेति च ब्रुवन्गाढं साश्रुनेत्रं सगद्गदम्
tatohamabravaṃ kasmādadoṣaṃ māṃ bhavāniti ||
śapate bhavatā dattā mama vācā purā sutā
||61||ततोहमब्रवं कस्माददोषं मां भवानिति ॥
शपते भवता दत्ता मम वाचा पुरा सुता
sodvāhitā mayā kanyā dānaṃ sakṛditi smṛtiḥ ||
sakṛjjalpaṃti rājānaḥ sakṛjjalpaṃti paṇḍitāḥ
||62||सोद्वाहिता मया कन्या दानं सकृदिति स्मृतिः ॥
सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति पण्डिताः
sakṛtkanyāḥ pradīyaṃte trīṇyetāni sakṛtsakṛt ||
kiṃ ca pratiśrutārthasya nirvāhastatsatāṃ vratam
||63||सकृत्कन्याः प्रदीयंते त्रीण्येतानि सकृत्सकृत् ॥
किं च प्रतिश्रुतार्थस्य निर्वाहस्तत्सतां व्रतम्
bhavādṛśānāṃ sādhūnāṃ sādhūnāṃ tasya tyāgo vigarhitaḥ ||
pratiśrutā tvayā labdhā tadā kālamiyaṃ mayā
||64||भवादृशानां साधूनां साधूनां तस्य त्यागो विगर्हितः ॥
प्रतिश्रुता त्वया लब्धा तदा कालमियं मया
udvoḍhā cādhunā nāhamucitaḥ śāpabhājanam ||
vṛthā śapanti mahyaṃ ca bhavaṃtastadvicāryatām
||65||उद्वोढा चाधुना नाहमुचितः शापभाजनम् ॥
वृथा शपन्ति मह्यं च भवंतस्तद्विचार्यताम्
yo dattvā kanyakāṃ vācā paścāddharati durmatiḥ ||
sa yāti narakaṃ ceti dharmaśāstreṣu niścitam
||66||यो दत्त्वा कन्यकां वाचा पश्चाद्धरति दुर्मतिः ॥
स याति नरकं चेति धर्मशास्त्रेषु निश्चितम्
tadākarṇya vyavasyāsau tathyaṃ madvacanaṃ hṛdā ||
paścāttāpasamopeto munirmāmityathābravīt
||67||तदाकर्ण्य व्यवस्यासौ तथ्यं मद्वचनं हृदा ॥
पश्चात्तापसमोपेतो मुनिर्मामित्यथाब्रवीत्
na me syādanyathā vāṇī ulūkastvaṃ bhaviṣyati ||
niśācaro hyulūko'pi procyate dvijasattama
||68||न मे स्यादन्यथा वाणी उलूकस्त्वं भविष्यति ॥
निशाचरो ह्युलूकोऽपि प्रोच्यते द्विजसत्तम
yadeṃdradyumnavijñāne sahāyastaṃva bhaviṣyasi ||
tadā tvaṃ prakṛtiṃ vipra prāpsyasītyabravītsa mām
||69||यदेंद्रद्युम्नविज्ञाने सहायस्तंव भविष्यसि ॥
तदा त्वं प्रकृतिं विप्र प्राप्स्यसीत्यब्रवीत्स माम्
tadvākyasamakālaṃ ca kauśikatvamidaṃ mama ||
etāvaṃti dinānyāsīdaṣṭāviṃśaddinaṃ vidheḥ
||70||तद्वाक्यसमकालं च कौशिकत्वमिदं मम ॥
एतावंति दिनान्यासीदष्टाविंशद्दिनं विधेः
bilvīdalauriti purā śaśiśekharasya saṃpūjanena mama dīrghataraṃ kilāyuḥ ||
saṃjātamatra ca jugupsitamasya śāpātkailāsarodhasi niśācararūpamāsīt
||71||बिल्वीदलौरिति पुरा शशिशेखरस्य संपूजनेन मम दीर्घतरं किलायुः ॥
संजातमत्र च जुगुप्सितमस्य शापात्कैलासरोधसि निशाचररूपमासीत्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekā śītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe mahīnadīprādurbhāve bilvadalamāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭamo'dhyāyaḥ || 8 ||