evaṃ sthānāni puṇyāni yāniyānīha vai bhuvi
sūta uvāca
evaṃ sthānāni puṇyāni yāniyānīha vai bhuvi ||
nirīkṣaṃstatra tatrāhaṃ nārado vīrasattama
||1||एवं स्थानानि पुण्यानि यानियानीह वै भुवि ॥
निरीक्षंस्तत्र तत्राहं नारदो वीरसत्तम
vicaranmedinīṃ sarvāṃ prāpto'hamāśramaṃ bhṛgoḥ ||
yatra revānadī puṇyā saptakalpasmarā varā
||2||विचरन्मेदिनीं सर्वां प्राप्तोऽहमाश्रमं भृगोः ॥
यत्र रेवानदी पुण्या सप्तकल्पस्मरा वरा
mahāpuṇyā pavitrā ca sarvatīrthamayī śubhā ||
punāni kīrtanenaiva darśanena viśeṣataḥ
||3||महापुण्या पवित्रा च सर्वतीर्थमयी शुभा ॥
पुनानि कीर्तनेनैव दर्शनेन विशेषतः
tatrāvagāhanātpārtha mucyate jaṃturaṃhasā ||
yathā sā piṅgalā nāḍī dehamadhye vyavasthitā
||4||तत्रावगाहनात्पार्थ मुच्यते जंतुरंहसा ॥
यथा सा पिङ्गला नाडी देहमध्ये व्यवस्थिता
iyaṃ brahmāṃḍapiṇḍasya sthāne tasminprakīrtitā ||
tatrāste śuklatīrthākhyaṃ revāyāṃ pāpanāśanam
||5||इयं ब्रह्मांडपिण्डस्य स्थाने तस्मिन्प्रकीर्तिता ॥
तत्रास्ते शुक्लतीर्थाख्यं रेवायां पापनाशनम्
yatra vai snānamātreṇa brahmahatyā praṇaśyati ||
tasyāpi sannidhau pārtha revāyā uttare taṭe
||6||यत्र वै स्नानमात्रेण ब्रह्महत्या प्रणश्यति ॥
तस्यापि सन्निधौ पार्थ रेवाया उत्तरे तटे
nānāvṛkṣasamākīrṇaṃ latāgulmopaśobhitam ||
nānāpuṣpaphalo petaṃ kadalīkhaṃḍamaṃḍitam
||7||नानावृक्षसमाकीर्णं लतागुल्मोपशोभितम् ॥
नानापुष्पफलो पेतं कदलीखंडमंडितम्
anekāśvāpadākīrṇaṃ vihagairanunāditam ||
sugaṃdhapuṣpaśobhāḍhyaṃ mayūraravanāditam
||8||अनेकाश्वापदाकीर्णं विहगैरनुनादितम् ॥
सुगंधपुष्पशोभाढ्यं मयूररवनादितम्
bhramaraiḥ sarvamutsṛjya nilīnaṃ rāvasaṃyutam ||
yathā saṃsāramutsṛjya bhaktena harapādayoḥ
||9||भ्रमरैः सर्वमुत्सृज्य निलीनं रावसंयुतम् ॥
यथा संसारमुत्सृज्य भक्तेन हरपादयोः
kokilā madhuraiḥ svānairnādayaṃti tathā munīn ||
yathā kathāmṛtākhyānairbrāhmaṇā bhavabhīrukān
||10||कोकिला मधुरैः स्वानैर्नादयंति तथा मुनीन् ॥
यथा कथामृताख्यानैर्ब्राह्मणा भवभीरुकान्
yatra vṛkṣā hlādayaṃti phalaiḥ puṣpaiśca patrakaiḥ ||
chāyābhirapi kāṣṭhaiśca lokāniva haravratāḥ
||11||यत्र वृक्षा ह्लादयंति फलैः पुष्पैश्च पत्रकैः ॥
छायाभिरपि काष्ठैश्च लोकानिव हरव्रताः
putraputreti vāśaṃte yatra putrapriyāḥ khagāḥ ||
yathā śivapriyāḥ śaivā nityaṃ śivaśiveti ca
||12||पुत्रपुत्रेति वाशंते यत्र पुत्रप्रियाः खगाः ॥
यथा शिवप्रियाः शैवा नित्यं शिवशिवेति च
evaṃvidhaṃ munestasya bhṛgorāśramamaṃḍalam ||
vipraistraividyasaṃyuktaiḥ sarvataḥ samalaṃkṛtam
||13||एवंविधं मुनेस्तस्य भृगोराश्रममंडलम् ॥
विप्रैस्त्रैविद्यसंयुक्तैः सर्वतः समलंकृतम्
ṛgyajuḥ sāmanirghopairārūritadigantaram ||
rudrabhaktena dhīreṇa yathaiva bhuvanatrayam
||14||ऋग्यजुः सामनिर्घोपैरारूरितदिगन्तरम् ॥
रुद्रभक्तेन धीरेण यथैव भुवनत्रयम्
tatrāhaṃ pārtha saṃprāpto yatrāste munisattamaḥ ||
bhṛguḥ paramadharmātmātapasā dyotitaprabhaḥ
||15||तत्राहं पार्थ संप्राप्तो यत्रास्ते मुनिसत्तमः ॥
भृगुः परमधर्मात्मातपसा द्योतितप्रभः
āgacchaṃtaṃ tu māṃ dṛṣṭvā dīnaṃ ca muditaṃ tathā ||
abhyutthānaṃ kṛtaṃ sarvairviprairbhṛgupurogamaiḥ
||16||आगच्छंतं तु मां दृष्ट्वा दीनं च मुदितं तथा ॥
अभ्युत्थानं कृतं सर्वैर्विप्रैर्भृगुपुरोगमैः
kṛtvā susvāgataṃ dattvā arghādyaṃ bhṛguṇā saha ||
āsaneṣūpaviṣṭāste munīṃdrā grāhitā mayā
||17||कृत्वा सुस्वागतं दत्त्वा अर्घाद्यं भृगुणा सह ॥
आसनेषूपविष्टास्ते मुनींद्रा ग्राहिता मया
viśrāṃtaṃ tu tato jñātvā bhṛgurmāmapyuvācaha ||
kva gaṃtavyaṃ muniśreṣṭha kasmādiha samāgataḥ
||18||विश्रांतं तु ततो ज्ञात्वा भृगुर्मामप्युवाचह ॥
क्व गंतव्यं मुनिश्रेष्ठ कस्मादिह समागतः
āgamanakāraṇaṃ sarvaṃ samācakṣva parisphuṭam ||
tatastaṃ ciṃtayāviṣṭo bhṛguṃ pārthāhamabruvam
||19||आगमनकारणं सर्वं समाचक्ष्व परिस्फुटम् ॥
ततस्तं चिंतयाविष्टो भृगुं पार्थाहमब्रुवम्
śrūyatāmabhidhāsyāmi yadarthamahāmāgataḥ ||
mayā paryaṭitā sarvā samudrāṃtā ca medinī
||20||श्रूयतामभिधास्यामि यदर्थमहामागतः ॥
मया पर्यटिता सर्वा समुद्रांता च मेदिनी
dvijānāṃ bhūmidānārthaṃ mārgamāṇaḥ padepade ||
nirdoṣāṃ ca pavitrāṃ ca tīrtheṣvapi samanvitām
||21||द्विजानां भूमिदानार्थं मार्गमाणः पदेपदे ॥
निर्दोषां च पवित्रां च तीर्थेष्वपि समन्विताम्
ramyāṃ manoramāṃ bhūmiṃ na paśyāmi kathaṃcana ||
bhṛguruvāca ||
viprāṇāṃ sthāpanārthāya mayāpi bhramatā purā
||22||रम्यां मनोरमां भूमिं न पश्यामि कथंचन ॥
भृगुरुवाच ॥
विप्राणां स्थापनार्थाय मयापि भ्रमता पुरा
pṛthvī sāgaraparyaṃtā dṛṣṭā sarvā tadānagha ||
mahīnāma nadī puṇyā sarvatīrthamayī śubhā
||23||पृथ्वी सागरपर्यंता दृष्टा सर्वा तदानघ ॥
महीनाम नदी पुण्या सर्वतीर्थमयी शुभा
divyā manoramā saumyā mahāpāpapraṇāśinī ||
nadīrūpeṇa tatraiva pṛthvī sā nātra saṃśayaḥ
||24||दिव्या मनोरमा सौम्या महापापप्रणाशिनी ॥
नदीरूपेण तत्रैव पृथ्वी सा नात्र संशयः
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni dṛṣṭādṛṣṭāni nārada ||
tāni sarvāṇi tatraiva nivasaṃti mahījale
||25||पृथिव्यां यानि तीर्थानि दृष्टादृष्टानि नारद ॥
तानि सर्वाणि तत्रैव निवसंति महीजले
sā samudreṇa saṃprāptā puṇyatoyā mahānadī ||
saṃjātastatra devarṣe mahīsāgarasaṃgamaḥ
||26||सा समुद्रेण संप्राप्ता पुण्यतोया महानदी ॥
संजातस्तत्र देवर्षे महीसागरसंगमः
staṃbhākhyaṃ tatra tīrthaṃ tu triṣu lokeṣu viśrutam ||
tatra ye manujāḥ snānaṃ prakurvaṃti vipaścitaḥ
||27||स्तंभाख्यं तत्र तीर्थं तु त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥
तत्र ये मनुजाः स्नानं प्रकुर्वंति विपश्चितः
sarvapāpavinirmuktā nopasarpaṃti vai yamam ||
tatrādbhutaṃ hi dṛṣṭaṃ me purā snātuṃ gatena vai
||28||सर्वपापविनिर्मुक्ता नोपसर्पंति वै यमम् ॥
तत्राद्भुतं हि दृष्टं मे पुरा स्नातुं गतेन वै
tadahaṃ kīrtayiṣyāmi mune śrṛṇu mahādbhutam ||
yāvatsnātuṃ vrajāmyasminmahīsāgarasaṃgame
||29||तदहं कीर्तयिष्यामि मुने श्रृणु महाद्भुतम् ॥
यावत्स्नातुं व्रजाम्यस्मिन्महीसागरसंगमे
tīre sthitaṃ prapaśyāmi munīṃdraṃ pāvakopamam ||
prāṃśuṃ vṛddhaṃ cāsthiśeṣaṃ tapolakṣmyā vibhūṣitam
||30||तीरे स्थितं प्रपश्यामि मुनींद्रं पावकोपमम् ॥
प्रांशुं वृद्धं चास्थिशेषं तपोलक्ष्म्या विभूषितम्
bhujāvūrdhvau tataḥ kṛtvā prarudaṃtaṃ muhurmuhuḥ ||
taṃ tathā duḥkhitaṃ dṛṣṭvā duḥkhito'hamathābhavam
||31||भुजावूर्ध्वौ ततः कृत्वा प्ररुदंतं मुहुर्मुहुः ॥
तं तथा दुःखितं दृष्ट्वा दुःखितोऽहमथाभवम्
satāṃ lakṣaṇametaddhi yaddṛṣṭvā duḥkhitaṃ janam ||
śatasaṃkhya tasya bhavettathāhaṃ vilalāpa ha
||32||सतां लक्षणमेतद्धि यद्दृष्ट्वा दुःखितं जनम् ॥
शतसंख्य तस्य भवेत्तथाहं विललाप ह
ahiṃsā satyamasteyaṃ mānuṣye sati durlabham ||
tatastamupasaṃgamya paryapṛcchamahaṃ tadā
||33||अहिंसा सत्यमस्तेयं मानुष्ये सति दुर्लभम् ॥
ततस्तमुपसंगम्य पर्यपृच्छमहं तदा
kimarthaṃ rodiśi mune śoke kiṃ kāraṇaṃ tava ||
suguhyamapi cedbūhi jijñāsā mahatī hi me
||34||किमर्थं रोदिशि मुने शोके किं कारणं तव ॥
सुगुह्यमपि चेद्बूहि जिज्ञासा महती हि मे
munistato māmavadadbhṛgo nirbhāgyavānaham ||
tena rodimi mā pṛccha durbhāgyaṃ cālapeddhi kaḥ
||35||मुनिस्ततो मामवदद्भृगो निर्भाग्यवानहम् ॥
तेन रोदिमि मा पृच्छ दुर्भाग्यं चालपेद्धि कः
tamahaṃ vismayāviṣṭaḥ punarevedamabruvam ||
durlabhaṃ bhārate janma tatrāpi ca manuṣyatā
||36||तमहं विस्मयाविष्टः पुनरेवेदमब्रुवम् ॥
दुर्लभं भारते जन्म तत्रापि च मनुष्यता
manuṣyatve brāhmaṇatvaṃ munitvaṃ tatra durlabham ||
tatrāpi ca tapaḥsiddhiḥ prāpyaitatpaṃcakaṃ param
||37||मनुष्यत्वे ब्राह्मणत्वं मुनित्वं तत्र दुर्लभम् ॥
तत्रापि च तपःसिद्धिः प्राप्यैतत्पंचकं परम्
kimarthaṃ rodiṣi mune vismayo'tra mahānmama ||
evaṃ saṃpṛcchate mahyametasminneva cāṃtare
||38||किमर्थं रोदिषि मुने विस्मयोऽत्र महान्मम ॥
एवं संपृच्छते मह्यमेतस्मिन्नेव चांतरे
subhadronāma nāmnā ca munistatrābhyupāyayau ||
sa hi meruṃ parityajya jñātvā tīrthasya sāratām
||39||सुभद्रोनाम नाम्ना च मुनिस्तत्राभ्युपाययौ ॥
स हि मेरुं परित्यज्य ज्ञात्वा तीर्थस्य सारताम्
kṛtāśramaḥ pūjayati sadā staṃbheśvaraṃ muniḥ ||
so'pyevaṃ māmi vāpṛcchanmuniṃ rodanakāraṇam
||40||कृताश्रमः पूजयति सदा स्तंभेश्वरं मुनिः ॥
सोऽप्येवं मामि वापृच्छन्मुनिं रोदनकारणम्
athāhācamya sa muniḥ śrūyatāṃ kāraṇaṃ munī ||
ahaṃ hi devaśarmākhyo muniḥ saṃyatavāṅmanāḥ
||41||अथाहाचम्य स मुनिः श्रूयतां कारणं मुनी ॥
अहं हि देवशर्माख्यो मुनिः संयतवाङ्मनाः
nivasāmi kṛtasthāno gaṃgāsāgarasaṃgame ||
tatra darśetarpayāmi sadaiva ca pitṝnaham
||42||निवसामि कृतस्थानो गंगासागरसंगमे ॥
तत्र दर्शेतर्पयामि सदैव च पितॄनहम्
śrāddhāṃte te ca pratyakṣā hyāśiṣo me vadaṃti ca ||
tataḥ kadācitpitaraḥ prahṛṣṭā māmathābravan
||43||श्राद्धांते ते च प्रत्यक्षा ह्याशिषो मे वदंति च ॥
ततः कदाचित्पितरः प्रहृष्टा मामथाब्रवन्
vayaṃ sadātra cāyāmo devaśarmaṃstavāṃtike ||
sthāne'smākaṃ kadācittvaṃ na cāyāsi kutaḥ sutaḥ
||44||वयं सदात्र चायामो देवशर्मंस्तवांतिके ॥
स्थानेऽस्माकं कदाचित्त्वं न चायासि कुतः सुतः
sthānaṃ didṛkṣustaccāhaṃ na śakto'smi nivoditum ||
tataḥ paramamityuktvā gatavānpitṛbhiḥ saha
||45||स्थानं दिदृक्षुस्तच्चाहं न शक्तोऽस्मि निवोदितुम् ॥
ततः परममित्युक्त्वा गतवान्पितृभिः सह
pitṝṇāṃ maṃdiraṃ puṇyaṃ bhaumalokasamāsthitam ||
tatratatra sthitaścāhaṃ tejomaṇḍaladurdṛśān
||46||पितॄणां मंदिरं पुण्यं भौमलोकसमास्थितम् ॥
तत्रतत्र स्थितश्चाहं तेजोमण्डलदुर्दृशान्
dṛṣṭvāgrataḥ pūjayāḍhyānapṛcchaṃ svānpitṝniti ||
ke hyamī samupāyāṃti bhṛśaṃ tṛptā bhṛśārcitāḥ ||
bhṛśaṃpramuditā naiva tathā yūyaṃ yathā hyamī
||47||दृष्ट्वाग्रतः पूजयाढ्यानपृच्छं स्वान्पितॄनिति ॥
के ह्यमी समुपायांति भृशं तृप्ता भृशार्चिताः ॥
भृशंप्रमुदिता नैव तथा यूयं यथा ह्यमी
pitara ūcuḥ
bhadraṃ te pitaraḥ puṇyāḥ subhadrasya mahāmuneḥ ||
tarpitāstena muninā mahīsāgarasaṃgame
||48||भद्रं ते पितरः पुण्याः सुभद्रस्य महामुनेः ॥
तर्पितास्तेन मुनिना महीसागरसंगमे
sarvatīrthamayī yatra nilīnā hyudadhau mahī ||
tatra darśe tarpayati subhadrastānamūnsuta
||49||सर्वतीर्थमयी यत्र निलीना ह्युदधौ मही ॥
तत्र दर्शे तर्पयति सुभद्रस्तानमून्सुत
ityākarṇya vacasteṣāṃ lajjito'haṃ bhṛśaṃtadā ||
vismitaśca praṇamyaitānpitṝnsvaṃ sthānamāgataḥ
||50||इत्याकर्ण्य वचस्तेषां लज्जितोऽहं भृशंतदा ॥
विस्मितश्च प्रणम्यैतान्पितॄन्स्वं स्थानमागतः
yathā tathā ciṃtitaṃ ca tatra yāsyāmyahaṃ śphuṭam ||
puṇyo yatrāpi vikhyāto mahīsāgarasaṃgamaḥ
||51||यथा तथा चिंतितं च तत्र यास्याम्यहं श्फुटम् ॥
पुण्यो यत्रापि विख्यातो महीसागरसंगमः
kṛtāśramaśca tatraiva tarpayiṣye nijānpitṝn ||
darśedarśe yathā cāsau stutyanāmā subhadrakaḥ
||52||कृताश्रमश्च तत्रैव तर्पयिष्ये निजान्पितॄन् ॥
दर्शेदर्शे यथा चासौ स्तुत्यनामा सुभद्रकः
kiṃ tena nanu jātena kulāṃgāreṇa pāpinā ||
yasmiñjīvatyavi nijāḥ pitaro'nyaspṛhākarāḥ
||53||किं तेन ननु जातेन कुलांगारेण पापिना ॥
यस्मिञ्जीवत्यवि निजाः पितरोऽन्यस्पृहाकराः
iti saṃciṃtya mudito ruciṃ bhāryāmathābravum ||
ruce tvayā samāyukto mahīsāgagarasaṃgamam
||54||इति संचिंत्य मुदितो रुचिं भार्यामथाब्रवुम् ॥
रुचे त्वया समायुक्तो महीसागगरसंगमम्
gatvā sthāsyāmi tatraiva śīghraṃ tvaṃ sammukhībhava ||
pativratāsi śuddhāsikulīnāsi yaśasvini ||
tasmādetanmama śubhe kartumarhasi ciṃtitam
||55||गत्वा स्थास्यामि तत्रैव शीघ्रं त्वं सम्मुखीभव ॥
पतिव्रतासि शुद्धासिकुलीनासि यशस्विनि ॥
तस्मादेतन्मम शुभे कर्तुमर्हसि चिंतितम्
ruciruvāca
hatā tasya janirnābhūtkathaṃ pāpa durātmanā
||56||हता तस्य जनिर्नाभूत्कथं पाप दुरात्मना
śmaśānastaṃbha yenāhaṃ dattā tubhyaṃ kṛtaṃtvāya ||
iha kaṃdaphalāhārairyatkiṃ tena na pūryate
||57||श्मशानस्तंभ येनाहं दत्ता तुभ्यं कृतंत्वाय ॥
इह कंदफलाहारैर्यत्किं तेन न पूर्यते
netumicchasi māṃ tatra yatra kṣārodakaṃ sadā ||
tvameva tatra saṃyāhi naṃdaṃtu tava pūrvajāḥ
||58||नेतुमिच्छसि मां तत्र यत्र क्षारोदकं सदा ॥
त्वमेव तत्र संयाहि नंदंतु तव पूर्वजाः
gaccha vā tiṣṭha vā vṛddha vasa vā kākavacciram ||
tathā bruvantyāṃ tasyāṃ tu karṇāvasmi pidhāya ca
||59||गच्छ वा तिष्ठ वा वृद्ध वस वा काकवच्चिरम् ॥
तथा ब्रुवन्त्यां तस्यां तु कर्णावस्मि पिधाय च
vipulaṃ śiṣyamādiśya gṛha eko'tra āgataḥ ||
so'haṃ snātvātra saṃtarpya pitṝñchraddhāparāyaṇaḥ
||60||विपुलं शिष्यमादिश्य गृह एकोऽत्र आगतः ॥
सोऽहं स्नात्वात्र संतर्प्य पितॄञ्छ्रद्धापरायणः
ciṃtāṃ suvipulāṃ prāpto narake duṣkṛtī yathā ||
yadi tiṣṭhāmi cātraiva ardhadehadharo hyaham
||61||चिंतां सुविपुलां प्राप्तो नरके दुष्कृती यथा ॥
यदि तिष्ठामि चात्रैव अर्धदेहधरो ह्यहम्
naro hi gṛhiṇīhīno ardhadeha iti smṛtaḥ ||
yathātmanā vinā dehe kāryaṃ kiṃcinna sidhyati
||62||नरो हि गृहिणीहीनो अर्धदेह इति स्मृतः ॥
यथात्मना विना देहे कार्यं किंचिन्न सिध्यति
anayorhi phalaṃ grāhyaṃ sāratā nātra kācana ||
ardhadehī ca manujastvasaṃspṛśyaḥ satāṃmataḥ
||63||अनयोर्हि फलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन ॥
अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतांमतः
anayorhiphalaṃ grāhyaṃ sāratā nātra kācana ||
ardhadehī ca manujastvasaṃspṛśyaḥ satāṃmataḥ
||64||अनयोर्हिफलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन ॥
अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतांमतः
auttānapādiraspṛśya uttamo hi suraiḥ kṛtaḥ ||
atha cettatra saṃyāmi na mahīsāgarastataḥ
||65||औत्तानपादिरस्पृश्य उत्तमो हि सुरैः कृतः ॥
अथ चेत्तत्र संयामि न महीसागरस्ततः
yāmi vā tatkathaṃ pādau calato me kathaṃcana ||
etasminme mano viddhaṃ khidyate'jñānasaṃkaṭe
||66||यामि वा तत्कथं पादौ चलतो मे कथंचन ॥
एतस्मिन्मे मनो विद्धं खिद्यतेऽज्ञानसंकटे
ato'hamatimuhyāmi bhṛśaṃ śocāmi rodimi ||
itiśrutvā vacastasya bhṛśaṃ romāṃcapūritam
||67||अतोऽहमतिमुह्यामि भृशं शोचामि रोदिमि ॥
इतिश्रुत्वा वचस्तस्य भृशं रोमांचपूरितम्
sādhusādhvityathovāca taṃ subhadro'pyahaṃ tathā ||
daṇḍavacca praṇamito mahīsāgarasaṅgamam
||68||साधुसाध्वित्यथोवाच तं सुभद्रोऽप्यहं तथा ॥
दण्डवच्च प्रणमितो महीसागरसङ्गमम्
cintayāvaśca manasi pratīkāraṃ munerubhau ||
yo hi mānuṣyamāsādya jalabudbudabhaṃguram
||69||चिन्तयावश्च मनसि प्रतीकारं मुनेरुभौ ॥
यो हि मानुष्यमासाद्य जलबुद्बुदभंगुरम्
parārthāya bhavatyeṣa puruṣo'nye purīṣakāḥ ||
tataḥ saṃciṃtya prāhedaṃ subhadro munisattamam
||70||परार्थाय भवत्येष पुरुषोऽन्ये पुरीषकाः ॥
ततः संचिंत्य प्राहेदं सुभद्रो मुनिसत्तमम्
mā mune parikhidyasva devaśarmansthiro bhava ||
ahaṃ te nāśayiṣyāmi śokaṃ sūryastamo yathā
||71||मा मुने परिखिद्यस्व देवशर्मन्स्थिरो भव ॥
अहं ते नाशयिष्यामि शोकं सूर्यस्तमो यथा
gamiṣyāmyāśramaṃ tvaṃ ca nātrāpi parihāsyate ||
śrṛṇu tatkāraṇaṃ tubhyaṃ tarpayiṣye pitṝnaham
||72||गमिष्याम्याश्रमं त्वं च नात्रापि परिहास्यते ॥
श्रृणु तत्कारणं तुभ्यं तर्पयिष्ये पितॄनहम्
devaśarmovāca
evaṃ te vadamānasya āyurastu śataṃ samāḥ ||
yadaśakyaṃ mahatkarma kartumicchasi matkṛte
||73||एवं ते वदमानस्य आयुरस्तु शतं समाः ॥
यदशक्यं महत्कर्म कर्तुमिच्छसि मत्कृते
harṣasthāne viṣādaśca punarmāṃ bādhate śrṛṇu ||
api vākyaṃ śubhaṃ santo na gṛhṇanti mudhā mune
||74||हर्षस्थाने विषादश्च पुनर्मां बाधते श्रृणु ॥
अपि वाक्यं शुभं सन्तो न गृह्णन्ति मुधा मुने
kathametanmahatkarma kārayāmi mudhāvada ||
punaḥ kiṃcitpravakṣyāmi yathā me niṣkṛtirbhavet
||75||कथमेतन्महत्कर्म कारयामि मुधावद ॥
पुनः किंचित्प्रवक्ष्यामि यथा मे निष्कृतिर्भवेत्
śāpito'si mayā prāṇairyathā vacmi tathā kuru ||
ahaṃ sadā kariṣyāmi darśe coddiśyate pitṝn
||76||शापितोऽसि मया प्राणैर्यथा वच्मि तथा कुरु ॥
अहं सदा करिष्यामि दर्शे चोद्दिश्यते पितॄन्
śrāddhaṃ gaṃgārṇave cātra matpitṝṇāṃ tvamācara ||
ahaṃ caivāpi tapasaḥ saṃcitasyāpi janmanā ||
caturbhāgaṃ pradāsyāmi evamevaitadācara
||77||श्राद्धं गंगार्णवे चात्र मत्पितॄणां त्वमाचर ॥
अहं चैवापि तपसः संचितस्यापि जन्मना ॥
चतुर्भागं प्रदास्यामि एवमेवैतदाचर
subhadra uvāca
yadyevaṃ tava saṃtoṣastvevamastu munīśvara ||
sādhūnāṃ ca yathā harṣastathā kāryaṃ vijānatā
||78||यद्येवं तव संतोषस्त्वेवमस्तु मुनीश्वर ॥
साधूनां च यथा हर्षस्तथा कार्यं विजानता
bhṛguruvāca
devaśarmā tato hṛṣṭo dattvā puṇyaṃ trivācikam ||
caturthāśaṃ yayau dhāma svaṃ subhadro'pi ca sthitaḥ
||79||देवशर्मा ततो हृष्टो दत्त्वा पुण्यं त्रिवाचिकम् ॥
चतुर्थाशं ययौ धाम स्वं सुभद्रोऽपि च स्थितः
evaṃvidho nāradāsau mahī sāgarasaṃgamaḥ ||
yamanusmarato mahyaṃ romāṃco'dyāpi vartate
||80||एवंविधो नारदासौ मही सागरसंगमः ॥
यमनुस्मरतो मह्यं रोमांचोऽद्यापि वर्तते
nārada uvāca
iti śrutvā phālgunāhaṃ harṣagadgadayā girā ||
mṛtomṛta ivā vocaṃ sādhusādhviti taṃbhṛgum
||81||इति श्रुत्वा फाल्गुनाहं हर्षगद्गदया गिरा ॥
मृतोमृत इवा वोचं साधुसाध्विति तंभृगुम्
yūyaṃ vayaṃ gamiṣyāmo mahītīraṃ suśobhanam ||
āvāmīkṣāvahe sarvaṃ sthānakaṃ tadanuttamam
||82||यूयं वयं गमिष्यामो महीतीरं सुशोभनम् ॥
आवामीक्षावहे सर्वं स्थानकं तदनुत्तमम्
mama caivaṃ vacaḥ śrutvā bhṛguḥ saha mayayayau ||
samastaṃ tu mahāpuṇyaṃ mahīkūlaṃ nirīkṣitam
||83||मम चैवं वचः श्रुत्वा भृगुः सह मयययौ ॥
समस्तं तु महापुण्यं महीकूलं निरीक्षितम्
taddṛṣṭvā cātihṛṣṭohamāsaṃ romāṃcakaṃcukaḥ ||
abravaṃ muniśārdūlaṃ harṣagadgadayā girā
||84||तद्दृष्ट्वा चातिहृष्टोहमासं रोमांचकंचुकः ॥
अब्रवं मुनिशार्दूलं हर्षगद्गदया गिरा
tvatprasādātkariṣyāmi bhṛgo sthānamanuttamam ||
svasthānaṃ gamyatāṃ brahmannataḥ kṛtyaṃ viciṃtaye
||85||त्वत्प्रसादात्करिष्यामि भृगो स्थानमनुत्तमम् ॥
स्वस्थानं गम्यतां ब्रह्मन्नतः कृत्यं विचिंतये
evaṃ bhṛguṃ cāsmivisarjayitvā kallolakolāhalakautukītaṭe ||
athopaviśyedamaciṃtayaṃ tadā kiṃ kṛtyamātmānamivaikayogī
||86||एवं भृगुं चास्मिविसर्जयित्वा कल्लोलकोलाहलकौतुकीतटे ॥
अथोपविश्येदमचिंतयं तदा किं कृत्यमात्मानमिवैकयोगी
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārīkākhaṃḍe nāradārjunasaṃvāde mahīsāgarasaṃgamatīrthamāhātmye tṛtīyo'dhyāyaḥ || 3 ||