atyadbhutamidaṃ sūta guptakṣetrasya pāvanam
śaunaka uvāca
atyadbhutamidaṃ sūta guptakṣetrasya pāvanam ||
mahanmāhātmyamatulaṃ kīrtitaṃ harṣavardhanam
||1||अत्यद्भुतमिदं सूत गुप्तक्षेत्रस्य पावनम् ॥
महन्माहात्म्यमतुलं कीर्तितं हर्षवर्धनम्
punaryatsiddhaliṃgasya pūrvaṃ māhātmyakīrtane ||
ityuktaṃ yatprasādena siddhamātustu setsyati
||2||पुनर्यत्सिद्धलिंगस्य पूर्वं माहात्म्यकीर्तने ॥
इत्युक्तं यत्प्रसादेन सिद्धमातुस्तु सेत्स्यति
vijayonāma puṇyātmā sāhāyyāccaṃḍilasya ca ||
ko nvasau caṃḍilonāma vijayonāma kastathā
||3||विजयोनाम पुण्यात्मा साहाय्याच्चंडिलस्य च ॥
को न्वसौ चंडिलोनाम विजयोनाम कस्तथा
kathaṃ ca prāptavānsiddhiṃ siddhamātuḥ prasādataḥ ||
etadācakṣva tattvena śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ
||4||कथं च प्राप्तवान्सिद्धिं सिद्धमातुः प्रसादतः ॥
एतदाचक्ष्व तत्त्वेन श्रोतुं कौतूहलं हि नः
satāṃ caritraśravaṇe kautukaṃ kasya no bhavet ||
ugraśravā uvāca ||
sādhu pṛṣṭamidaṃ viprā dūrāṃtaritamapyuta
||5||सतां चरित्रश्रवणे कौतुकं कस्य नो भवेत् ॥
उग्रश्रवा उवाच ॥
साधु पृष्टमिदं विप्रा दूरांतरितमप्युत
śrutā dvaipāyanamukhātkathāṃ vakṣyāmi cātra vaḥ ||
purā drupadarājasya putrīmāsādya pāṃḍavāḥ
||6||श्रुता द्वैपायनमुखात्कथां वक्ष्यामि चात्र वः ॥
पुरा द्रुपदराजस्य पुत्रीमासाद्य पांडवाः
dhṛtarāṣṭramate paścādiṃdraprasthaṃ nyaveśayan ||
rakṣitā vāsudevena kadācittatra pāṃḍavāḥ
||7||धृतराष्ट्रमते पश्चादिंद्रप्रस्थं न्यवेशयन् ॥
रक्षिता वासुदेवेन कदाचित्तत्र पांडवाः
upaviṣṭāḥ sabhāmadhye kathāścakruḥ pṛthagvidhāḥ ||
devarṣipitṛbhūtānāṃ rājñāṃ cāpi prakīrtane
||8||उपविष्टाः सभामध्ये कथाश्चक्रुः पृथग्विधाः ॥
देवर्षिपितृभूतानां राज्ञां चापि प्रकीर्तने
kriyamāṇe'tha tatrāgādbhīmaputro ghaṭotkacaḥ ||
taṃ dṛṣṭvā bhrātaraḥ paṃca vāsudevaśca vīryavān
||9||क्रियमाणेऽथ तत्रागाद्भीमपुत्रो घटोत्कचः ॥
तं दृष्ट्वा भ्रातरः पंच वासुदेवश्च वीर्यवान्
utthāya sahasā pīṭhādāliliṃgurmudā yutāḥ ||
sa ca tānpraṇataḥ prahvo vavaṃde bhīmanaṃdanaḥ
||10||उत्थाय सहसा पीठादालिलिंगुर्मुदा युताः ॥
स च तान्प्रणतः प्रह्वो ववंदे भीमनंदनः
sāśiṣaṃ ca tato rājñā svotsaṃga upaveśitaḥ ||
āghrāya snehato mūrdhni proktaśca janasaṃsadi
||11||साशिषं च ततो राज्ञा स्वोत्संग उपवेशितः ॥
आघ्राय स्नेहतो मूर्ध्नि प्रोक्तश्च जनसंसदि
yudhiṣṭhira uvāca
kuta āgamyate putra kva cāyaṃ vihṛtastvayā ||
kālaḥ kvacitsukhaṃ rājyaṃ kuruṣe mātulaṃ tava
||12||कुत आगम्यते पुत्र क्व चायं विहृतस्त्वया ॥
कालः क्वचित्सुखं राज्यं कुरुषे मातुलं तव
kaściddeveṣu vipreṣu goṣu sādhuṣu sarvadā ||
haiḍaṃbe nāpakuruṣe priyametaddhareśca naḥ
||13||कश्चिद्देवेषु विप्रेषु गोषु साधुषु सर्वदा ॥
हैडंबे नापकुरुषे प्रियमेतद्धरेश्च नः
heḍaṃbasya vanaṃ sarvaṃ tasya ye sainyarākṣasāḥ ||
pālyamānāstvayā sādho vardhaṃte janakṣemakāḥ
||14||हेडंबस्य वनं सर्वं तस्य ये सैन्यराक्षसाः ॥
पाल्यमानास्त्वया साधो वर्धंते जनक्षेमकाः
kaccinnaṃdati te mātā bhṛśaṃ naḥ priyakāriṇī ||
kanyaiva yā purā bhīmaṃ tyaktvā mānaṃ patiṃ śritā
||15||कच्चिन्नंदति ते माता भृशं नः प्रियकारिणी ॥
कन्यैव या पुरा भीमं त्यक्त्वा मानं पतिं श्रिता
iti pṛṣṭo dharmarājñā smayanhaiḍaṃbirabravīt ||
hate tasmindurācāre mātule'smi niyojitaḥ
||16||इति पृष्टो धर्मराज्ञा स्मयन्हैडंबिरब्रवीत् ॥
हते तस्मिन्दुराचारे मातुलेऽस्मि नियोजितः
tadrājyaṃ śāsane sthāpya duṣṭānnighnaṃścarāmyaham ||
mātā kuśalinī devī tapo divyamupāśritā
||17||तद्राज्यं शासने स्थाप्य दुष्टान्निघ्नंश्चराम्यहम् ॥
माता कुशलिनी देवी तपो दिव्यमुपाश्रिता
māmuvāca sadā putra pitṝṇāṃ bhaktikṛdbhava ||
so'haṃ māturvacaḥ śrutvā merupādātsamāgataḥ
||18||मामुवाच सदा पुत्र पितॄणां भक्तिकृद्भव ॥
सोऽहं मातुर्वचः श्रुत्वा मेरुपादात्समागतः
praṇāmāyaiva bhavatāṃ bhaktiprahveṇa cetasā ||
ātmānaṃ ca mahatyarthe kasmiṃścittu niyojitam ||
bhavadbhirahamicchāmi phalaṃ yasmādidaṃ mahat
||19||प्रणामायैव भवतां भक्तिप्रह्वेण चेतसा ॥
आत्मानं च महत्यर्थे कस्मिंश्चित्तु नियोजितम् ॥
भवद्भिरहमिच्छामि फलं यस्मादिदं महत्
yadājñāpālanaṃ putraḥ pitṝṇāṃ sarvadā caret ||
athorddhvalokānsa jayediha jāyeta kīrtimān
||20||यदाज्ञापालनं पुत्रः पितॄणां सर्वदा चरेत् ॥
अथोर्द्ध्वलोकान्स जयेदिह जायेत कीर्तिमान्
sūta uvāca
ityuktavaṃtaṃ taṃ rājā parirabhya punaḥpunaḥ ||
uvāca dharmarāṭ putramānaṃdāśruḥ sagadgadam
||21||इत्युक्तवंतं तं राजा परिरभ्य पुनःपुनः ॥
उवाच धर्मराट् पुत्रमानंदाश्रुः सगद्गदम्
tvameva no bhaktikārī sahāyaścāpi vartase
||22||त्वमेव नो भक्तिकारी सहायश्चापि वर्तसे
etadarthaṃ ca haiḍaṃbe putrānicchaṃti sādhavaḥ ||
ihāmutra tārayaṃte tādṛśāścāpi putrakāḥ
||23||एतदर्थं च हैडंबे पुत्रानिच्छंति साधवः ॥
इहामुत्र तारयंते तादृशाश्चापि पुत्रकाः
avaśyaṃ yādṛśī mātā tādṛśastanayo bhavet ||
mātā ca te bhaktimatī dṛḍhaṃ nastvaṃ ca tādṛśaḥ
||24||अवश्यं यादृशी माता तादृशस्तनयो भवेत् ॥
माता च ते भक्तिमती दृढं नस्त्वं च तादृशः
aho suduṣkaraṃ devī kurute me priyā vadhūḥ ||
yā bhartṛśriyamullaṃghya tapa eva samāśritā
||25||अहो सुदुष्करं देवी कुरुते मे प्रिया वधूः ॥
या भर्तृश्रियमुल्लंघ्य तप एव समाश्रिता
nūnaṃ kāmena bhogairvā kṛtyaṃ vadhvā na me manāk ||
yā putrasukhamanvīkṣya paralokārthamāśritā
||26||नूनं कामेन भोगैर्वा कृत्यं वध्वा न मे मनाक् ॥
या पुत्रसुखमन्वीक्ष्य परलोकार्थमाश्रिता
duṣkulīnāpi yā bhaktā sūte'patyaṃ ca bhaktimat ||
kulīnameva tanmanye mamedaṃ matamuttamam
||27||दुष्कुलीनापि या भक्ता सूतेऽपत्यं च भक्तिमत् ॥
कुलीनमेव तन्मन्ये ममेदं मतमुत्तमम्
evaṃ bahūni vākyāni tāni tāni vadannṛpaḥ ||
dharmarājaḥ samābhāṣya keśavaṃ vākyamabravīt
||28||एवं बहूनि वाक्यानि तानि तानि वदन्नृपः ॥
धर्मराजः समाभाष्य केशवं वाक्यमब्रवीत्
puṃḍarīkākṣa jānāsi yathā bhīmādabhūdayam ||
jātamātrastu yaścāsīdyauvanastho mahābalaḥ
||29||पुंडरीकाक्ष जानासि यथा भीमादभूदयम् ॥
जातमात्रस्तु यश्चासीद्यौवनस्थो महाबलः
aṣṭānāṃ devayonīnāṃ yato janma ca yauvanam ||
sadya eva bhavettasmātsadyo'syāsīcca yauvanam
||30||अष्टानां देवयोनीनां यतो जन्म च यौवनम् ॥
सद्य एव भवेत्तस्मात्सद्योऽस्यासीच्च यौवनम्
tadasyocitadārārthe sadā ciṃtāsti kṛṣṇa me ||
ucitaṃ bata haiḍaṃbeḥ kva kalatraṃ karomyaham
||31||तदस्योचितदारार्थे सदा चिंतास्ति कृष्ण मे ॥
उचितं बत हैडंबेः क्व कलत्रं करोम्यहम्
tadbhavānkṛṣṇasarvajña trilokīmapi vetsi ca ||
haiḍaṃberucitā dārānvaktumarhasi yādava
||32||तद्भवान्कृष्णसर्वज्ञ त्रिलोकीमपि वेत्सि च ॥
हैडंबेरुचिता दारान्वक्तुमर्हसि यादव
sūta uvāca
evamukto dharmarājñā kṣaṇaṃ dhyātvā janārdanaḥ ||
dharmarājamidaṃ vākyaṃ padāṃtaritamabravīt
||33||एवमुक्तो धर्मराज्ञा क्षणं ध्यात्वा जनार्दनः ॥
धर्मराजमिदं वाक्यं पदांतरितमब्रवीत्
asti rājanpravakṣyāmi dārānasyocitāṃ śubhām ||
sāṃprataṃ saṃsthitā ramye prāgjyotiṣapure vare
||34||अस्ति राजन्प्रवक्ष्यामि दारानस्योचितां शुभाम् ॥
सांप्रतं संस्थिता रम्ये प्राग्ज्योतिषपुरे वरे
sā ca putrī muroḥ pārtha daityasyādbhutakarmaṇaḥ ||
yo'sau narakadaityasya prāṇatulyaḥ sakhā'bhavat
||35||सा च पुत्री मुरोः पार्थ दैत्यस्याद्भुतकर्मणः ॥
योऽसौ नरकदैत्यस्य प्राणतुल्यः सखाऽभवत्
sa ca me nihato ghoraḥ pāśadurgasamanvitaḥ ||
narakaśca durācārastvametadvetsi sarvaśaḥ
||36||स च मे निहतो घोरः पाशदुर्गसमन्वितः ॥
नरकश्च दुराचारस्त्वमेतद्वेत्सि सर्वशः
tato hate murau daitye mayā tasya sutāvrajat ||
yoddhuṃ māmativīryatvādghorā kāmakaṭaṃkaṭā
||37||ततो हते मुरौ दैत्ये मया तस्य सुताव्रजत् ॥
योद्धुं मामतिवीर्यत्वाद्घोरा कामकटंकटा
tāṃ tato'haṃ mahāyuddhe khaḍgakheṭakadhāriṇīm ||
ayodhayaṃ mahābāṇaiḥ suśārṅgadhanuṣaścyutaiḥ
||38||तां ततोऽहं महायुद्धे खड्गखेटकधारिणीम् ॥
अयोधयं महाबाणैः सुशार्ङ्गधनुषश्च्युतैः
khaḍgena ciccheda bāṇānmama sā ca muroḥ sutā ||
samāgamya ca khaḍgena garuḍaṃ mūrdhnyatāḍayat
||39||खड्गेन चिच्छेद बाणान्मम सा च मुरोः सुता ॥
समागम्य च खड्गेन गरुडं मूर्ध्न्यताडयत्
sa ca mohasamāviṣṭo garuḍo'bhūdacetanaḥ ||
tatastasyā vadhārthāya mayā cakraṃ samudyatam
||40||स च मोहसमाविष्टो गरुडोऽभूदचेतनः ॥
ततस्तस्या वधार्थाय मया चक्रं समुद्यतम्
cakraṃ samudyataṃ dṛṣṭvā mayā tasminraṇājire ||
kāmākhyā nāma māṃ devī puraḥ sthitvā vaco'bravīt
||41||चक्रं समुद्यतं दृष्ट्वा मया तस्मिन्रणाजिरे ॥
कामाख्या नाम मां देवी पुरः स्थित्वा वचोऽब्रवीत्
naināṃ haṃtuṃ bhavānarho rakṣaitāṃ puruṣottama ||
ajeyatvaṃ mayā hyasyā dattaṃ khaḍgaṃ ca kheṭakam
||42||नैनां हंतुं भवानर्हो रक्षैतां पुरुषोत्तम ॥
अजेयत्वं मया ह्यस्या दत्तं खड्गं च खेटकम्
buddhirapratimā cāpi śaktiśca paramā raṇe ||
tatastvayā trirātre'pi na jitāsīnmuroḥ sutā
||43||बुद्धिरप्रतिमा चापि शक्तिश्च परमा रणे ॥
ततस्त्वया त्रिरात्रेऽपि न जितासीन्मुरोः सुता
evamukte tadā devīṃ vacanaṃ cāhamabravam ||
ayameṣa nivṛtto'smi vārayaināṃ ca tvaṃ śubhe
||44||एवमुक्ते तदा देवीं वचनं चाहमब्रवम् ॥
अयमेष निवृत्तोऽस्मि वारयैनां च त्वं शुभे
tataścāliṃgya tāṃ bhaktāṃ kāmākhyā vākyamabravīt ||
bhadre raṇānnivartasva nāyaṃ haṃtuṃ kathaṃcana
||45||ततश्चालिंग्य तां भक्तां कामाख्या वाक्यमब्रवीत् ॥
भद्रे रणान्निवर्तस्व नायं हंतुं कथंचन
śakyaḥ kenāpi samare mādhavo raṇadurjayaḥ ||
nābhūdasti bhaviṣyo vā ya enaṃ saṃyuge jayet
||46||शक्यः केनापि समरे माधवो रणदुर्जयः ॥
नाभूदस्ति भविष्यो वा य एनं संयुगे जयेत्
api vā tryaṃbakaḥ putri nainaṃ śaktaḥ kuto'nyakaḥ ||
tasmādenaṃ namaskṛtya bhāvinaṃ śvaśuraṃ śubhe
||47||अपि वा त्र्यंबकः पुत्रि नैनं शक्तः कुतोऽन्यकः ॥
तस्मादेनं नमस्कृत्य भाविनं श्वशुरं शुभे
raṇādasmānnivartasva tavocitamidaṃ sphuṭam ||
asya bhrāturhi bhīmasya snuṣā tvaṃ ca bhaviṣyasi
||48||रणादस्मान्निवर्तस्व तवोचितमिदं स्फुटम् ॥
अस्य भ्रातुर्हि भीमस्य स्नुषा त्वं च भविष्यसि
tasmāttvaṃ śvaśuraṃ bhadre sammānaya janārdanam ||
na ca śokastvayā kāryaḥ pitaraṃ prati paṃḍite
||49||तस्मात्त्वं श्वशुरं भद्रे सम्मानय जनार्दनम् ॥
न च शोकस्त्वया कार्यः पितरं प्रति पंडिते
jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruva janma mṛtasya ca ||
bahavaścā'sya vettāro vada kenāpi vāryate
||50||जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुव जन्म मृतस्य च ॥
बहवश्चाऽस्य वेत्तारो वद केनापि वार्यते
ṛṣīṃśca devāṃśca mahāsurāṃśca traividyavidyānpuruṣānnṛpāṃśca ||
kānmṛtyureko na pateta kāle parāvarajño'tra na muhyate kvacit
||51||ऋषींश्च देवांश्च महासुरांश्च त्रैविद्यविद्यान्पुरुषान्नृपांश्च ॥
कान्मृत्युरेको न पतेत काले परावरज्ञोऽत्र न मुह्यते क्वचित्
ślāghya eva hi te mṛtyuḥ piturasmājjanārdṛnāt ||
sarvapātakanirmukto gato'sau dhāma vaiṣṇavam
||52||श्लाघ्य एव हि ते मृत्युः पितुरस्माज्जनार्दृनात् ॥
सर्वपातकनिर्मुक्तो गतोऽसौ धाम वैष्णवम्
evaṃ kāmākhyayā proktā sā ca kāmakaṭaṃkaṭā ||
tyaktvā krodhaṃ ca saṃvṛtya gātrāṇi praṇatā ca mām
||53||एवं कामाख्यया प्रोक्ता सा च कामकटंकटा ॥
त्यक्त्वा क्रोधं च संवृत्य गात्राणि प्रणता च माम्
tāmahaṃ sāśiṣaṃ cāpi prāvocaṃ bharatarṣabha ||
asminneva pure tiṣṭha bhagadattaprapūjitā
||54||तामहं साशिषं चापि प्रावोचं भरतर्षभ ॥
अस्मिन्नेव पुरे तिष्ठ भगदत्तप्रपूजिता
mayā devyā pṛthivyā ca bhagadattaḥ kṛto nṛpaḥ ||
sa te pūjāṃ bahuvidhāṃ kariṣyati svasuryathā
||55||मया देव्या पृथिव्या च भगदत्तः कृतो नृपः ॥
स ते पूजां बहुविधां करिष्यति स्वसुर्यथा
vasaṃtī cātra taṃ vīraṃ haiḍiṃbaṃ patimāpsyasi ||
evamāśvāsya tāṃ devīṃ maurvīṃ cāhaṃ vyasarjayam
||56||वसंती चात्र तं वीरं हैडिंबं पतिमाप्स्यसि ॥
एवमाश्वास्य तां देवीं मौर्वीं चाहं व्यसर्जयम्
sā sthitā ca pure tatra gato'haṃ śakrasadma ca ||
tato dvāravatīṃ prāpya tvayā saha samāgataḥ
||57||सा स्थिता च पुरे तत्र गतोऽहं शक्रसद्म च ॥
ततो द्वारवतीं प्राप्य त्वया सह समागतः
evameṣocitā dārā haiḍaṃbervidyate śubhā ||
kāmākhye ca raṇe ghorā yā vidyudiva bhāsate
||58||एवमेषोचिता दारा हैडंबेर्विद्यते शुभा ॥
कामाख्ये च रणे घोरा या विद्युदिव भासते
na ca rūpaṃ varṇitaṃ me śvaśurasyocitaṃ yataḥ ||
sādhorhi naitaducitaṃ sarvastrīṇāṃ pravarṇanam
||59||न च रूपं वर्णितं मे श्वशुरस्योचितं यतः ॥
साधोर्हि नैतदुचितं सर्वस्त्रीणां प्रवर्णनम्
punarekaśca samayaḥ kṛtastaṃ śṛṇu yastayā ||
yo māṃ niruttarāṃ praśne kṛtvaiva vijayetpumān
||60||पुनरेकश्च समयः कृतस्तं शृणु यस्तया ॥
यो मां निरुत्तरां प्रश्ने कृत्वैव विजयेत्पुमान्
yo me pratibalaścāpi sa me bhartā bhaviṣyati ||
evaṃ ca samayaṃ śrutvā bahavo daityarākṣasāḥ
||61||यो मे प्रतिबलश्चापि स मे भर्ता भविष्यति ॥
एवं च समयं श्रुत्वा बहवो दैत्यराक्षसाः
tasyā jayārthamagamaṃste'pi jitvā hatāstayā ||
yo ya enāṃ gataḥ pūrvaṃ na sa bhūyo nyavartata
||62||तस्या जयार्थमगमंस्तेऽपि जित्वा हतास्तया ॥
यो य एनां गतः पूर्वं न स भूयो न्यवर्तत
vahneriva prabhāṃ dīptāṃ pataṃgānāṃ samuccayaḥ ||
evametādṛśīṃ maurvīṃ jetumutsahate yadi
||63||वह्नेरिव प्रभां दीप्तां पतंगानां समुच्चयः ॥
एवमेतादृशीं मौर्वीं जेतुमुत्सहते यदि
ghaṭotkaco mahāvīryo bhāryāsya niyataṃ bhavet
||64||घटोत्कचो महावीर्यो भार्यास्य नियतं भवेत्
yudhiṣṭhira uvāca
alaṃ sarvaguṇaistasyā yasyāstveko guṇo mahān ||
kriyate kiṃ hi kṣīreṇa yadi tadviṣamiśritam
||65||अलं सर्वगुणैस्तस्या यस्यास्त्वेको गुणो महान् ॥
क्रियते किं हि क्षीरेण यदि तद्विषमिश्रितम्
prāṇādhikaṃ bhaimaseniṃ kathaṃ kevalasāhasāt ||
kṣipeyaṃ tava vākyānāṃ śuddhānāṃ cātha kovidam
||66||प्राणाधिकं भैमसेनिं कथं केवलसाहसात् ॥
क्षिपेयं तव वाक्यानां शुद्धानां चाथ कोविदम्
anyā api striyaḥ saṃti deśe deśe janārdana ||
bahvyastāsāṃ varāṃ kāṃcidyoṣitaṃ vaktumarhasi
||67||अन्या अपि स्त्रियः संति देशे देशे जनार्दन ॥
बह्व्यस्तासां वरां कांचिद्योषितं वक्तुमर्हसि
bhīma uvāca
samyaguktaṃ keśavena vākyaṃ bahvarthamuttamam ||
rājñā punaḥ snehavaśādyaduktaṃ tanna bhāti me
||68||सम्यगुक्तं केशवेन वाक्यं बह्वर्थमुत्तमम् ॥
राज्ञा पुनः स्नेहवशाद्यदुक्तं तन्न भाति मे
kārye duḥsādhya eva syātkṣatriyasya parākramaḥ ||
karīṃdrasyeva yūtheṣu gajānāṃ na mṛgeṣu ca
||69||कार्ये दुःसाध्य एव स्यात्क्षत्रियस्य पराक्रमः ॥
करींद्रस्येव यूथेषु गजानां न मृगेषु च
ātmā prakhyātimāneyaḥ sarvathā vīrapuṃgavaiḥ ||
sā ca khyātiḥ kathaṃ jāyedduḥsādhyakaraṇādṛte
||70||आत्मा प्रख्यातिमानेयः सर्वथा वीरपुंगवैः ॥
सा च ख्यातिः कथं जायेद्दुःसाध्यकरणादृते
na hyātmavaśagaṃ pārtha haiḍaṃberasya rakṣaṇam ||
yena dattastvayaṃ dhātrā sa enaṃ pālayiṣyati
||71||न ह्यात्मवशगं पार्थ हैडंबेरस्य रक्षणम् ॥
येन दत्तस्त्वयं धात्रा स एनं पालयिष्यति
sarvathoccapadārohe yatnaḥ kāryo vijānatā ||
tanna sidhyati ceddaivānnāsau doṣo vijānataḥ
||72||सर्वथोच्चपदारोहे यत्नः कार्यो विजानता ॥
तन्न सिध्यति चेद्दैवान्नासौ दोषो विजानतः
yathā devavratastveko jahre kāśisutāḥ purā ||
tathaika eva haiḍaṃbirmaurvīṃ prāpnotu mā ciram
||73||यथा देवव्रतस्त्वेको जह्रे काशिसुताः पुरा ॥
तथैक एव हैडंबिर्मौर्वीं प्राप्नोतु मा चिरम्
arjuna uvāca
kevalaṃ pauruṣaparaṃ bhīmenoktamidaṃ vacaḥ ||
abalaṃ daivahetutvātprabalaṃ pratibhāti me
||74||केवलं पौरुषपरं भीमेनोक्तमिदं वचः ॥
अबलं दैवहेतुत्वात्प्रबलं प्रतिभाति मे
na mṛṣā hi vaco brūte kāmākhyā yā purā'bravīt ||
bhīmasenasutaḥ pāṇiṃ tava bhadre grahīṣyati
||75||न मृषा हि वचो ब्रूते कामाख्या या पुराऽब्रवीत् ॥
भीमसेनसुतः पाणिं तव भद्रे ग्रहीष्यति
anena hetunā yātu śīghraṃ tatra ghaṭotkacaḥ ||
iti me rocate kṛṣṇa tava kiṃ brūhi rocate
||76||अनेन हेतुना यातु शीघ्रं तत्र घटोत्कचः ॥
इति मे रोचते कृष्ण तव किं ब्रूहि रोचते
kṛṣṇa uvāca
rocate me vacastubhyaṃ bhīmasya ca mahātmanaḥ ||
na hi tulyo bhaimasenerbuddhau vīrye ca kaścana
||77||रोचते मे वचस्तुभ्यं भीमस्य च महात्मनः ॥
न हि तुल्यो भैमसेनेर्बुद्धौ वीर्ये च कश्चन
aṃtarātmā ca me vetti prāptāmeva muroḥ sutām ||
tacchīghraṃ yātu haiḍaṃbistvaṃ ca kiṃ putra manyase
||78||अंतरात्मा च मे वेत्ति प्राप्तामेव मुरोः सुताम् ॥
तच्छीघ्रं यातु हैडंबिस्त्वं च किं पुत्र मन्यसे
ghaṭotkaca uvāca
na hi nyāyyāḥ svakā vaktuṃ pūjyānāmagrato guṇāḥ ||
pravṛttā eva bhāsaṃte sadguṇāśca raveḥ karāḥ
||79||न हि न्याय्याः स्वका वक्तुं पूज्यानामग्रतो गुणाः ॥
प्रवृत्ता एव भासंते सद्गुणाश्च रवेः कराः
sarvathā tatkariṣyāmi pitaro yena me'malāḥ ||
lajjiṣyaṃti na saṃsatsu mayā putreṇa pāṃḍavāḥ
||80||सर्वथा तत्करिष्यामि पितरो येन मेऽमलाः ॥
लज्जिष्यंति न संसत्सु मया पुत्रेण पांडवाः
evamuktvā mahābāhurutthāya praṇanāma tān ||
jayāśīrbhiśca pitṛbhirvarddhito gaṃtumaicchata
||81||एवमुक्त्वा महाबाहुरुत्थाय प्रणनाम तान् ॥
जयाशीर्भिश्च पितृभिर्वर्द्धितो गंतुमैच्छत
taṃ gatukāmamāhedamabhinaṃdya janārdanaḥ ||
kathākathanakāle māṃ smarethāstvaṃ jayāvaham
||82||तं गतुकाममाहेदमभिनंद्य जनार्दनः ॥
कथाकथनकाले मां स्मरेथास्त्वं जयावहम्
yathā buddhiṃ sudurbhedyāṃ vardhayāmi balaṃ ca te ||
ityuktvāliṃgya taṃ kṛṣṇo vyasasarjata sāśiṣam
||83||यथा बुद्धिं सुदुर्भेद्यां वर्धयामि बलं च ते ॥
इत्युक्त्वालिंग्य तं कृष्णो व्यससर्जत साशिषम्
tato hiḍaṃbātanayo mahaujāḥ sūryākṣakālākṣamahodarānugaḥ ||
viyatpathaṃ prāpya jagāma tatpuraṃ prāgjyotiṣaṃ nāma dinavyapāye
||84||ततो हिडंबातनयो महौजाः सूर्याक्षकालाक्षमहोदरानुगः ॥
वियत्पथं प्राप्य जगाम तत्पुरं प्राग्ज्योतिषं नाम दिनव्यपाये
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe barbarikopā khyāne ghaṭotkacasya prāgjyotiṣapuraṃ prati gamanavarṇanaṃnāmaikonaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 59 ||