pūrvārdhe'ruṇeśvarapradakṣiṇāmāhātmyavarṇanam
gautama uvāca
bhagavannaruṇādrīśa nāmadheyāni te bhṛśam ||
viśeṣācchrotumicchāmi sthāne'sminsurapūjite
||1||भगवन्नरुणाद्रीश नामधेयानि ते भृशम् ॥
विशेषाच्छ्रोतुमिच्छामि स्थानेऽस्मिन्सुरपूजिते
maheśvara uvāca
nāmāni śṛṇu me brahmanmukhyāni dvijasattama ||
durlabhānyalpapuṇyānāṃ kāmadāni sadā bhuvi
||2||नामानि शृणु मे ब्रह्मन्मुख्यानि द्विजसत्तम ॥
दुर्लभान्यल्पपुण्यानां कामदानि सदा भुवि
śoṇādrīśo'ruṇādrīśo devādhīśo janapriyaḥ ||
prapannarakṣako dhīraḥ śivasevakavardhakaḥ
||3||शोणाद्रीशोऽरुणाद्रीशो देवाधीशो जनप्रियः ॥
प्रपन्नरक्षको धीरः शिवसेवकवर्धकः
akṣipeyāmṛteśānaḥ strīpuṃbhāvapradāyakaḥ ||
bhaktavijñaptisaṃdhātā dīnabaṃdivimocakaḥ
||4||अक्षिपेयामृतेशानः स्त्रीपुंभावप्रदायकः ॥
भक्तविज्ञप्तिसंधाता दीनबंदिविमोचकः
mukharāṃghripatiḥ śrīmānmṛḍo mṛgamadeśvaraḥ ||
bhaktaprekṣaṇakṛtsākṣī bhaktadoṣanivarttakaḥ
||5||मुखरांघ्रिपतिः श्रीमान्मृडो मृगमदेश्वरः ॥
भक्तप्रेक्षणकृत्साक्षी भक्तदोषनिवर्त्तकः
jñānasaṃbaṃdhanāthaśca śrīhalāhalasuṃdakaḥ ||
āhavaiśvaryadātā ca smartṛsarvāghanāśanaḥ
||6||ज्ञानसंबंधनाथश्च श्रीहलाहलसुंदकः ॥
आहवैश्वर्यदाता च स्मर्तृसर्वाघनाशनः
vyatyastanṛtyaddhṛjadhṛksakāṃtirnaṭaneśvaraḥ ||
sāmapriyaḥ kalidhvaṃsī vedamūrtirniraṃjanaḥ
||7||व्यत्यस्तनृत्यद्धृजधृक्सकांतिर्नटनेश्वरः ॥
सामप्रियः कलिध्वंसी वेदमूर्तिर्निरंजनः
jagannātho mahādevastrinetrastripurāṃtakaḥ ||
bhaktāparādhasoḍhā ca yogīśo bhoganāyakaḥ
||8||जगन्नाथो महादेवस्त्रिनेत्रस्त्रिपुरांतकः ॥
भक्तापराधसोढा च योगीशो भोगनायकः
bālamūrttiḥ kṣamārūpī dharmarakṣo vṛṣadhvajaḥ ||
haro girīśvaro bhargaścaṃdrarekhāvataṃsakaḥ
||9||बालमूर्त्तिः क्षमारूपी धर्मरक्षो वृषध्वजः ॥
हरो गिरीश्वरो भर्गश्चंद्ररेखावतंसकः
smarāṃtakoṃ'dhakaripuḥ siddharājo digaṃbaraḥ ||
āgamapriya īśāno bhasmarudrākṣalāṃchanaḥ
||10||स्मरांतकोंऽधकरिपुः सिद्धराजो दिगंबरः ॥
आगमप्रिय ईशानो भस्मरुद्राक्षलांछनः
śrīpatiḥ śaṃkaraḥ sraṣṭā sarvavidyeśvaro'naghaḥ ||
gaṃgādharaḥ kratudhvaṃso vimalo nāgabhūṣaṇaḥ
||11||श्रीपतिः शंकरः स्रष्टा सर्वविद्येश्वरोऽनघः ॥
गंगाधरः क्रतुध्वंसो विमलो नागभूषणः
aruṇo bahurūpaśca virūpākṣo'kṣarākṛtiḥ ||
anādiraṃtarahitaḥ śivakāmaḥ svayaṃprabhuḥ
||12||अरुणो बहुरूपश्च विरूपाक्षोऽक्षराकृतिः ॥
अनादिरंतरहितः शिवकामः स्वयंप्रभुः
saccidānaṃdarūpaśca sarvātmā jīvadhārakaḥ ||
strīsaṃgavāmasubhago vidhirvihitasuṃdaraḥ
||13||सच्चिदानंदरूपश्च सर्वात्मा जीवधारकः ॥
स्त्रीसंगवामसुभगो विधिर्विहितसुंदरः
jñānaprado muktidaśca bhaktavāṃchitadāyakaḥ ||
āścaryavaibhavaḥ kāmī niravadyo nidhipradaḥ
||14||ज्ञानप्रदो मुक्तिदश्च भक्तवांछितदायकः ॥
आश्चर्यवैभवः कामी निरवद्यो निधिप्रदः
śūlī paśupatiḥ śaṃbhuḥ svayaṃbhurgiriśo mṛḍaḥ ||
etāni mama mukhyāni nāmānyatra mahāmune
||15||शूली पशुपतिः शंभुः स्वयंभुर्गिरिशो मृडः ॥
एतानि मम मुख्यानि नामान्यत्र महामुने
anyāni divyanāmāni purāṇoktāni saṃsmara ||
pradakṣiṇena māṃ nityaṃ viśeṣāttvaṃ samarcaya
||16||अन्यानि दिव्यनामानि पुराणोक्तानि संस्मर ॥
प्रदक्षिणेन मां नित्यं विशेषात्त्वं समर्चय
pradakṣiṇapriyo yasmādahaṃ śoṇācalākṛtiḥ ||
ityājñapto mahādevamarcayannaruṇācalam ||
avimuṃcannihāvāsaṃ kṛtavānahamadrije
||17||प्रदक्षिणप्रियो यस्मादहं शोणाचलाकृतिः ॥
इत्याज्ञप्तो महादेवमर्चयन्नरुणाचलम् ॥
अविमुंचन्निहावासं कृतवानहमद्रिजे
gauryuvāca
bhagavansarvadharmajña gautamāryya munīśvara ||
pradakṣiṇasya māhātmyaṃ brūhi me śoṇabhūbhṛtaḥ
||18||भगवन्सर्वधर्मज्ञ गौतमार्य्य मुनीश्वर ॥
प्रदक्षिणस्य माहात्म्यं ब्रूहि मे शोणभूभृतः
kasminkāle kathaṃ kāryaṃ kairvā pūrvaṃ pradakṣiṇam ||
kṛtaṃ śoṇādrināthasya prāptamiṣṭaṃ paraṃ padam
||19||कस्मिन्काले कथं कार्यं कैर्वा पूर्वं प्रदक्षिणम् ॥
कृतं शोणाद्रिनाथस्य प्राप्तमिष्टं परं पदम्
brahmovāca
iti pṛṣṭo muniḥ prāha gautamaḥ śailakanyakām ||
śrūyatāṃ devi māhātmyamādiśanme maheśvaraḥ
||20||इति पृष्टो मुनिः प्राह गौतमः शैलकन्यकाम् ॥
श्रूयतां देवि माहात्म्यमादिशन्मे महेश्वरः
mahādeva uvāca
ahaṃ hi śoṇaśailātmā prakāśo vasudhātale
||21||अहं हि शोणशैलात्मा प्रकाशो वसुधातले
parito māṃ surāḥ sarve vartaṃte munibhiḥ saha
||22||परितो मां सुराः सर्वे वर्तंते मुनिभिः सह
yāni kāni ca pāpāni janmāṃtarakṛtāni ca ||
tāni tāni vinaśyaṃti pradakṣiṇapade pade
||23||यानि कानि च पापानि जन्मांतरकृतानि च ॥
तानि तानि विनश्यंति प्रदक्षिणपदे पदे
aśvamedhasahasrāṇi vājapeyāyutāni ca ||
siddhyaṃti sarvatīrthāni pradakṣiṇapade pade
||24||अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयायुतानि च ॥
सिद्ध्यंति सर्वतीर्थानि प्रदक्षिणपदे पदे
api prahīṇasya samastalakṣaṇaiḥ kriyāvihīnasya nikṛṣṭajanmanaḥ ||
pradakṣiṇīkṛtya śaśāṃkaśekharaṃ prayāsyataḥ kasya na siddhiragrataḥ
||25||अपि प्रहीणस्य समस्तलक्षणैः क्रियाविहीनस्य निकृष्टजन्मनः ॥
प्रदक्षिणीकृत्य शशांकशेखरं प्रयास्यतः कस्य न सिद्धिरग्रतः
samasta tīrthābhigameṣu puṇyaṃ samastayajñāgamadharmajātam ||
avāpyate śoṇamahīdharasya pradakṣiṇāprakramaṇena satyam
||26||समस्त तीर्थाभिगमेषु पुण्यं समस्तयज्ञागमधर्मजातम् ॥
अवाप्यते शोणमहीधरस्य प्रदक्षिणाप्रक्रमणेन सत्यम्
padenaikena bhūlokaṃ dvitīyenāṃtarikṣakam ||
tṛtīyena divaṃ martyo jayatyasya pradakṣiṇe
||27||पदेनैकेन भूलोकं द्वितीयेनांतरिक्षकम् ॥
तृतीयेन दिवं मर्त्यो जयत्यस्य प्रदक्षिणे
ekena mānasaṃ pāpaṃ dvitīyena tu vācikam ||
kāyikaṃ tu tṛtīyena padena kṣīyate nṛṇām
||28||एकेन मानसं पापं द्वितीयेन तु वाचिकम् ॥
कायिकं तु तृतीयेन पदेन क्षीयते नृणाम्
pātakāni ca sarvāṇi padenaikena mārjayet ||
dvitīyena tapaḥ sarvaṃ prāpnotyasya pradakṣiṇāt
||29||पातकानि च सर्वाणि पदेनैकेन मार्जयेत् ॥
द्वितीयेन तपः सर्वं प्राप्नोत्यस्य प्रदक्षिणात्
parṇaśālā maharṣīṇāṃ siddhānāṃ ca sahasraśaḥ ||
surāṇāṃ ca tathā''vāsā vidyaṃtetra sahasraśaḥ
||30||पर्णशाला महर्षीणां सिद्धानां च सहस्रशः ॥
सुराणां च तथाऽऽवासा विद्यंतेत्र सहस्रशः
atra siddhaḥ punarnityaṃ vasāmyagre surārcitaḥ ||
mamāṃtare guhā divyā dhyātavyā bhogasaṃyutā
||31||अत्र सिद्धः पुनर्नित्यं वसाम्यग्रे सुरार्चितः ॥
ममांतरे गुहा दिव्या ध्यातव्या भोगसंयुता
agnistaṃbhamayaṃ rūpamaruṇādiriti śrutam ||
dhyāyam̐lliṃgaṃ mama bṛhatmandaṃ kuryātpradakṣiṇam
||32||अग्निस्तंभमयं रूपमरुणादिरिति श्रुतम् ॥
ध्यायँल्लिंगं मम बृहत्मन्दं कुर्यात्प्रदक्षिणम्
aṣṭamūrtimayaṃ liṃgamidaṃ yaistaijasaṃ bhṛśam ||
dhyātvā pradakṣiṇaṃ kurvanpātakāni vinirdahet
||33||अष्टमूर्तिमयं लिंगमिदं यैस्तैजसं भृशम् ॥
ध्यात्वा प्रदक्षिणं कुर्वन्पातकानि विनिर्दहेत्
na punaḥ saṃbhavastasya yaḥ karoti pradakṣiṇām ||
śoṇācalākṛternityaṃ nityatvaṃ dhruvamaśnute
||34||न पुनः संभवस्तस्य यः करोति प्रदक्षिणाम् ॥
शोणाचलाकृतेर्नित्यं नित्यत्वं ध्रुवमश्नुते
asya pādarajaḥsparśātpūyate sakalā mahī ||
padamekaṃ tu dhatte yaḥ śoṇādrīśapradakṣiṇe
||35||अस्य पादरजःस्पर्शात्पूयते सकला मही ॥
पदमेकं तु धत्ते यः शोणाद्रीशप्रदक्षिणे
namaskurvanpratidiśaṃ dhyāyanstauti kṛtāṃjaliḥ ||
asaṃsṛṣṭakaraḥ kaiścinmaṃdaṃ kuryātpradakṣiṇam
||36||नमस्कुर्वन्प्रतिदिशं ध्यायन्स्तौति कृतांजलिः ॥
असंसृष्टकरः कैश्चिन्मंदं कुर्यात्प्रदक्षिणम्
āsannaprasavā nārī yathā gacchedanākulam ||
tathā pradakṣiṇaṃ kuryādaśṛṇvaṃśca padadhvanim
||37||आसन्नप्रसवा नारी यथा गच्छेदनाकुलम् ॥
तथा प्रदक्षिणं कुर्यादशृण्वंश्च पदध्वनिम्
snāto viśuddhaveṣaḥ sanbhasmarudrākṣabhūṣitaḥ ||
śivasmaraṇasaṃsṛṣṭo maṃdaṃ dadyātpadaṃ budhaḥ
||38||स्नातो विशुद्धवेषः सन्भस्मरुद्राक्षभूषितः ॥
शिवस्मरणसंसृष्टो मंदं दद्यात्पदं बुधः
manūnāṃ caratāmagre devānāṃ ca sahasraśaḥ ||
adṛśyānāṃ ca siddhānāṃ nānyeṣāṃ vāyurūpiṇām
||39||मनूनां चरतामग्रे देवानां च सहस्रशः ॥
अदृश्यानां च सिद्धानां नान्येषां वायुरूपिणाम्
saṃghaṭṭamatisaṃmardaṃ mārgarodhaṃ viciṃtayan ||
anukūlena bhaktaḥ sañchanairdadyātpadaṃ budhaḥ
||40||संघट्टमतिसंमर्दं मार्गरोधं विचिंतयन् ॥
अनुकूलेन भक्तः सञ्छनैर्दद्यात्पदं बुधः
athavā śivanāmāni saṃkīrtya varagītibhiḥ ||
śivanṛtyaṃ ca racayanbhaktaiḥ sārddhaṃ parikramet
||41||अथवा शिवनामानि संकीर्त्य वरगीतिभिः ॥
शिवनृत्यं च रचयन्भक्तैः सार्द्धं परिक्रमेत्
māhātmyaṃ mama vā śṛṇvannananyamatirādarāt ||
śanaiḥ pradakṣiṇaṃ kuryādānandarasanirbharaḥ
||42||माहात्म्यं मम वा शृण्वन्ननन्यमतिरादरात् ॥
शनैः प्रदक्षिणं कुर्यादानन्दरसनिर्भरः
dānaiśca vividhaiḥ puṇyairupakāraistathārthinām ||
yathāmati dayāpūrṇa āstikaḥ parito vrajet
||43||दानैश्च विविधैः पुण्यैरुपकारैस्तथार्थिनाम् ॥
यथामति दयापूर्ण आस्तिकः परितो व्रजेत्
kṛte tvagnimayaṃ liṃgaṃ tretāyāṃ maṇiparvatam ||
dvāpare ciṃtayeddhaimaṃ kalau marakatācalam
||44||कृते त्वग्निमयं लिंगं त्रेतायां मणिपर्वतम् ॥
द्वापरे चिंतयेद्धैमं कलौ मरकताचलम्
athavā sphāṭikaṃ rūpamaruṇaṃ tu svayaṃprabham ||
dhyāyanvimuktaḥ sakalaiḥ pāpaiḥ śivapuraṃ vrajet
||45||अथवा स्फाटिकं रूपमरुणं तु स्वयंप्रभम् ॥
ध्यायन्विमुक्तः सकलैः पापैः शिवपुरं व्रजेत्
avāṅmanasagamyatvādaprameyatayā svayam ||
agnitvācca paraṃ liṃgamanāsādyācalābhidham
||46||अवाङ्मनसगम्यत्वादप्रमेयतया स्वयम् ॥
अग्नित्वाच्च परं लिंगमनासाद्याचलाभिधम्
dhyātvā pradakṣiṇaṃ karturabhigamyo'hamaṃjasā ||
tasya pādarajo nṛṇāmajarāmarakāraṇām
||47||ध्यात्वा प्रदक्षिणं कर्तुरभिगम्योऽहमंजसा ॥
तस्य पादरजो नृणामजरामरकारणाम्
rūpamekaṃ tu dhatte yaḥ śoṇādrīśapradakṣiṇe ||
vāhanāni suraughāṇāṃ prārthayaṃte parasparam
||48||रूपमेकं तु धत्ते यः शोणाद्रीशप्रदक्षिणे ॥
वाहनानि सुरौघाणां प्रार्थयंते परस्परम्
kurvatāṃ caraṇaṃ voḍhumaruṇādripradakṣiṇām ||
chāyāpradānaṃ kurvaṃti kalpakādyāḥ suradrumāḥ
||49||कुर्वतां चरणं वोढुमरुणाद्रिप्रदक्षिणाम् ॥
छायाप्रदानं कुर्वंति कल्पकाद्याः सुरद्रुमाः
kurvatāṃ bhuvi marttyānāmaruṇādripradakṣiṇām ||
devagandharvakādyānāṃ sahasreṇa samāvṛtāḥ
||50||कुर्वतां भुवि मर्त्त्यानामरुणाद्रिप्रदक्षिणाम् ॥
देवगन्धर्वकाद्यानां सहस्रेण समावृताः
sevaṃte te gaṇākīrṇā vimānaśatakoṭayaḥ ||
mama pradakṣiṇaṃ bhūmau kurvatāṃ pādapāṃsubhiḥ
||51||सेवंते ते गणाकीर्णा विमानशतकोटयः ॥
मम प्रदक्षिणं भूमौ कुर्वतां पादपांसुभिः
pāvitā mahatī vīthī dṛṣṭā śivapadapradā ||
aṃgapradakṣiṇaṃ kurvankṣaṇātsvargyatanurbhavet
||52||पाविता महती वीथी दृष्टा शिवपदप्रदा ॥
अंगप्रदक्षिणं कुर्वन्क्षणात्स्वर्ग्यतनुर्भवेत्
prāpto vajraśarīratvaṃ na dhṛṣyeta mahītale ||
vyomayānotsukā devāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ
||53||प्राप्तो वज्रशरीरत्वं न धृष्येत महीतले ॥
व्योमयानोत्सुका देवाः सिद्धाश्च परमर्षयः
adṛśyāḥ saṃcaraṃtyatra paśyaṃte mama saṃnidhim ||
vinayaṃ mama bhaktiṃ ca pradakṣiṇaparikrame
||54||अदृश्याः संचरंत्यत्र पश्यंते मम संनिधिम् ॥
विनयं मम भक्तिं च प्रदक्षिणपरिक्रमे
dṛṣṭvā harṣasamāyuktā marttyebhyo dadate varam ||
atra devāstrayastriṃśatpurā kṛtvā pradakṣiṇām
||55||दृष्ट्वा हर्षसमायुक्ता मर्त्त्येभ्यो ददते वरम् ॥
अत्र देवास्त्रयस्त्रिंशत्पुरा कृत्वा प्रदक्षिणाम्
pratyahaṃ mārgamāsīnāḥ pratyekaṃ koṭitāṃ gatāḥ ||
ādityādyā grahāḥ sarve purā kṛtvā pradakṣiṇām
||56||प्रत्यहं मार्गमासीनाः प्रत्येकं कोटितां गताः ॥
आदित्याद्या ग्रहाः सर्वे पुरा कृत्वा प्रदक्षिणाम्
saṃpūrṇajagatībhāge sarve grahapatāṃ gatāḥ ||
yaḥ karoti naro bhūmau sūryavāre pradakṣiṇām
||57||संपूर्णजगतीभागे सर्वे ग्रहपतां गताः ॥
यः करोति नरो भूमौ सूर्यवारे प्रदक्षिणाम्
sa sūryamaḍalaṃ bhittvā muktaḥ śivapuraṃ vrajet ||
somavāre naraḥ kurvannaruṇādripradakṣiṇām
||58||स सूर्यमडलं भित्त्वा मुक्तः शिवपुरं व्रजेत् ॥
सोमवारे नरः कुर्वन्नरुणाद्रिप्रदक्षिणाम्
ajarāmaratāṃ prāpto nāsaumyo bhavati kṣitau ||
bhaumavāre naraḥ kurvannaruṇādripradakṣiṇām
||59||अजरामरतां प्राप्तो नासौम्यो भवति क्षितौ ॥
भौमवारे नरः कुर्वन्नरुणाद्रिप्रदक्षिणाम्
ānṛṇyamakhilaṃ prāpya sārvabhaumo bhaveddhruvam ||
budhavāre naraḥ kurvañchoṇādrīśapradakṣiṇām
||60||आनृण्यमखिलं प्राप्य सार्वभौमो भवेद्ध्रुवम् ॥
बुधवारे नरः कुर्वञ्छोणाद्रीशप्रदक्षिणाम्
sarvajñatāmanuprāptaḥ sa vācāṃ patitāmiyāt ||
guruvāre naraḥ kurvansarvadevanamaskṛtaḥ
||61||सर्वज्ञतामनुप्राप्तः स वाचां पतितामियात् ॥
गुरुवारे नरः कुर्वन्सर्वदेवनमस्कृतः
pradakṣiṇena śoṇādreḥ sa tu lokagururbhavet ||
bhṛguvāre naraḥ kurvannaruṇādripradakṣiṇām
||62||प्रदक्षिणेन शोणाद्रेः स तु लोकगुरुर्भवेत् ॥
भृगुवारे नरः कुर्वन्नरुणाद्रिप्रदक्षिणाम्
saṃprāpya mahatīṃ lakṣmīṃ labhate vaiṣṇavaṃ padam ||
mandavāre naraḥ kṛtvā śoṇādrīśapradakṣiṇām
||63||संप्राप्य महतीं लक्ष्मीं लभते वैष्णवं पदम् ॥
मन्दवारे नरः कृत्वा शोणाद्रीशप्रदक्षिणाम्
vimukto grahapīḍābhiḥ sa viśvavijayī bhavet ||
nakṣatrāṇi ca sarvāṇi purā taddaivataiḥ saha
||64||विमुक्तो ग्रहपीडाभिः स विश्वविजयी भवेत् ॥
नक्षत्राणि च सर्वाणि पुरा तद्दैवतैः सह
mama pradakṣiṇāṃ kartuḥ puṇyāni sahasā vrajet ||
tithayaḥ karaṇānīha yogāśca mama saṃmatāḥ
||65||मम प्रदक्षिणां कर्तुः पुण्यानि सहसा व्रजेत् ॥
तिथयः करणानीह योगाश्च मम संमताः
abhīṣṭaphaladā jātāḥ kurvatāṃ matpradakṣiṇām ||
muhūrtā vividhā horāḥ saumyāśca satatodayāḥ
||66||अभीष्टफलदा जाताः कुर्वतां मत्प्रदक्षिणाम् ॥
मुहूर्ता विविधा होराः सौम्याश्च सततोदयाः
matpradakṣiṇakartṝṇāṃ jāyaṃte satataṃ śubhāḥ ||
pracchinatti prakāro'ghaṃ dakāro vāṃchitapradaḥ
||67||मत्प्रदक्षिणकर्तॄणां जायंते सततं शुभाः ॥
प्रच्छिनत्ति प्रकारोऽघं दकारो वांछितप्रदः
kṣikārātkṣīyate karma ṇakāro muktidāyakaḥ ||
durbalāḥ kārśyasaṃyuktā ādhivyādhivijṛṃbhitāḥ
||68||क्षिकारात्क्षीयते कर्म णकारो मुक्तिदायकः ॥
दुर्बलाः कार्श्यसंयुक्ता आधिव्याधिविजृंभिताः
mama pradakṣiṇaṃ kṛtvā mucyaṃte sarvaduṣkṛtaiḥ ||
mama pradakṣiṇaṃ karturbhaktyā pādena saṃtatam
||69||मम प्रदक्षिणं कृत्वा मुच्यंते सर्वदुष्कृतैः ॥
मम प्रदक्षिणं कर्तुर्भक्त्या पादेन संततम्
kṣaṇena sādhvāṃ paśyāmi trailokyasya pradakṣiṇām ||
lokeśāśca digīśāśca ye cānye kāraṇeśvarāḥ
||70||क्षणेन साध्वां पश्यामि त्रैलोक्यस्य प्रदक्षिणाम् ॥
लोकेशाश्च दिगीशाश्च ये चान्ये कारणेश्वराः
mama pradakṣiṇāṃ kṛtvā sthirā rājye purā'bhavan ||
ahaṃ ca gaṇasaṃyuktaḥ sarvadevarṣisaṃyutaḥ
||71||मम प्रदक्षिणां कृत्वा स्थिरा राज्ये पुराऽभवन् ॥
अहं च गणसंयुक्तः सर्वदेवर्षिसंयुतः
uttarāyaṇasaṃyoge karomi svapradakṣiṇām ||
madrūpaṃ taijasaṃ liṃgamaruṇādririti śrutam
||72||उत्तरायणसंयोगे करोमि स्वप्रदक्षिणाम् ॥
मद्रूपं तैजसं लिंगमरुणाद्रिरिति श्रुतम्
trailokyasya hitārthāya kariṣyāmi pradakṣiṇām ||
āgatā ca parāṃte ca gaurī tapa ihādbhutam
||73||त्रैलोक्यस्य हितार्थाय करिष्यामि प्रदक्षिणाम् ॥
आगता च परांते च गौरी तप इहाद्भुतम्
kartuṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā māmeṣyatyanaghā punaḥ ||
kārtike māsi nakṣatre kṛttikākhye mahātapāḥ
||74||कर्तुं प्रदक्षिणं कृत्वा मामेष्यत्यनघा पुनः ॥
कार्तिके मासि नक्षत्रे कृत्तिकाख्ये महातपाः
mama pradakṣiṇāṃ gaurī pradoṣe racayiṣyati ||
narāṇāmalpapuṇyānāṃ durlabhaṃ tatpradakṣiṇam
||75||मम प्रदक्षिणां गौरी प्रदोषे रचयिष्यति ॥
नराणामल्पपुण्यानां दुर्लभं तत्प्रदक्षिणम्
jyotirligasya dṛṣṭasya devī prārthanayā tathā ||
mayā sametā devī sā prāptā'pītakucābhidhā
||76||ज्योतिर्लिगस्य दृष्टस्य देवी प्रार्थनया तथा ॥
मया समेता देवी सा प्राप्ताऽपीतकुचाभिधा
āśvāsyati surānsarvānuttarāyaṇasaṃgame ||
devagandharvayakṣāṇāṃ siddhānāmapi rakṣasām
||77||आश्वास्यति सुरान्सर्वानुत्तरायणसंगमे ॥
देवगन्धर्वयक्षाणां सिद्धानामपि रक्षसाम्
sarveṣāṃ devayonīnāṃ bhavitā tatra saṃgamaḥ ||
ye tadā māṃ samāgatya pūjayaṃti tapodhikāḥ
||78||सर्वेषां देवयोनीनां भविता तत्र संगमः ॥
ये तदा मां समागत्य पूजयंति तपोधिकाः
sarvajanmakṛtāghaugha prāyaścittaṃ vrajaṃti te ||
durllabhaṃ taddinaṃ puṃsāmuttarāyaṇasaṃgame
||79||सर्वजन्मकृताघौघ प्रायश्चित्तं व्रजंति ते ॥
दुर्ल्लभं तद्दिनं पुंसामुत्तरायणसंगमे
tadā madrūpamabhyarcya kṛtārthāḥ santu mānavāḥ ||
pradakṣiṇaṃ tu me divyaṃ kurvaṃti ca mahībhujaḥ
||80||तदा मद्रूपमभ्यर्च्य कृतार्थाः सन्तु मानवाः ॥
प्रदक्षिणं तु मे दिव्यं कुर्वंति च महीभुजः
teṣāṃ purogataḥ sākṣādahaṃ jeṣyāmi vidviṣaḥ ||
rājā yasya tu deśasya yo yo rājā tapodhikaḥ
||81||तेषां पुरोगतः साक्षादहं जेष्यामि विद्विषः ॥
राजा यस्य तु देशस्य यो यो राजा तपोधिकः
sa kārayedvipramukhyaiḥ śrotriyairme pradakṣiṇām ||
maṃḍalaṃ maṃḍalārddhaṃ vā saṃkalpavidhipūrvakam
||62||स कारयेद्विप्रमुख्यैः श्रोत्रियैर्मे प्रदक्षिणाम् ॥
मंडलं मंडलार्द्धं वा संकल्पविधिपूर्वकम्
tasya tasya sthiraṃ rājyaṃ śatrūṇāṃ ca parāhatim ||
kariṣyāmi mune nityamahameva puraḥsthitaḥ
||83||तस्य तस्य स्थिरं राज्यं शत्रूणां च पराहतिम् ॥
करिष्यामि मुने नित्यमहमेव पुरःस्थितः
na vāhanena kurvīta mama jātu pradakṣiṇām ||
dharmalubdhamanā jānañchivācārapariplutim
||84||न वाहनेन कुर्वीत मम जातु प्रदक्षिणाम् ॥
धर्मलुब्धमना जानञ्छिवाचारपरिप्लुतिम्
dharmaketuḥ purā rājā yamalokādupāgataḥ ||
mama pradakṣiṇāṃ karttuṃ turageṇābhyarocayat
||85||धर्मकेतुः पुरा राजा यमलोकादुपागतः ॥
मम प्रदक्षिणां कर्त्तुं तुरगेणाभ्यरोचयत्
kṣaṇena turago jāto gaṇanāthaḥ surārcitaḥ ||
pratipede padaṃ śaivaṃ vimucya dharaṇīpatim
||86||क्षणेन तुरगो जातो गणनाथः सुरार्चितः ॥
प्रतिपेदे पदं शैवं विमुच्य धरणीपतिम्
vīkṣya taṃ vāhanaṃ bhūyo gaṇanāthavapurddharam ||
pādapradakṣiṇāṃ kṛtvā svayaṃ ca gaṇapo'bhavat
||87||वीक्ष्य तं वाहनं भूयो गणनाथवपुर्द्धरम् ॥
पादप्रदक्षिणां कृत्वा स्वयं च गणपोऽभवत्
tadāprabhṛti śakrādyāḥ surā viṣṇusamanvitāḥ ||
pādābhyāmeva kurvaṃti mama sarve pradakṣiṇām
||88||तदाप्रभृति शक्राद्याः सुरा विष्णुसमन्विताः ॥
पादाभ्यामेव कुर्वंति मम सर्वे प्रदक्षिणाम्
svargānnipātitaḥ ko'pi siddhaḥ kāle tapaḥkṣayāt ||
pradakṣiṇāṃ tataḥ kṛtvā punarlabdhapado'bhavat
||89||स्वर्गान्निपातितः कोऽपि सिद्धः काले तपःक्षयात् ॥
प्रदक्षिणां ततः कृत्वा पुनर्लब्धपदोऽभवत्
skhalitaṃ pādajaṃ raktaṃ mama kartuḥ pradakṣiṇam ||
mārjyate tasya devendra maulimaṃdārakesaraiḥ
||90||स्खलितं पादजं रक्तं मम कर्तुः प्रदक्षिणम् ॥
मार्ज्यते तस्य देवेन्द्र मौलिमंदारकेसरैः
pradakṣiṇamahāvīthī śilāśakalaghaṭṭitam ||
padaṃ saṃdhāryate puṃsāṃ śrīpayodharakuṃkumaiḥ
||91||प्रदक्षिणमहावीथी शिलाशकलघट्टितम् ॥
पदं संधार्यते पुंसां श्रीपयोधरकुंकुमैः
maṇiparvataśṛṃgeṣu kalpadrumavanāṃtare ||
saṃcaraṃti sadā martyā mama kṛtvā pradakṣiṇam
||92||मणिपर्वतशृंगेषु कल्पद्रुमवनांतरे ॥
संचरंति सदा मर्त्या मम कृत्वा प्रदक्षिणम्
gauryuvāca
upacārapravṛttānāṃ phalaṃ me śaṃsa suvrata ||
yairvai janaḥ kṛtārthaḥ syādyathāśakti kṛtādaraḥ
||93||उपचारप्रवृत्तानां फलं मे शंस सुव्रत ॥
यैर्वै जनः कृतार्थः स्याद्यथाशक्ति कृतादरः
muniruvāca
upacāraphalaṃ devi śṛṇu vakṣyāmyahaṃ tava ||
yanmahyaṃ kṛpayā pūrvamuktavānparameśvaraḥ
||94||उपचारफलं देवि शृणु वक्ष्याम्यहं तव ॥
यन्मह्यं कृपया पूर्वमुक्तवान्परमेश्वरः
lūtī taṃtukajālāni saṃsṛjya kvacideva me ||
jātismaro mahīdhre'sminsoṃ'śukairmāṃ vyaveṣṭayat
||95||लूती तंतुकजालानि संसृज्य क्वचिदेव मे ॥
जातिस्मरो महीध्रेऽस्मिन्सोंऽशुकैर्मां व्यवेष्टयत्
gajaḥ kaścitṛṣākrāṃto vimucya ca madhu kvacit ||
vanapallavamutkīrya mukto'bhūdgaṇanāyakaḥ
||96||गजः कश्चितृषाक्रांतो विमुच्य च मधु क्वचित् ॥
वनपल्लवमुत्कीर्य मुक्तोऽभूद्गणनायकः
kṛmayo viluṭhanto me pārśve duritavarjitāḥ ||
siddhaveṣāḥ punaḥ sarve mama lokaṃ vrajaṃti te
||97||कृमयो विलुठन्तो मे पार्श्वे दुरितवर्जिताः ॥
सिद्धवेषाः पुनः सर्वे मम लोकं व्रजंति ते
avyucchinnapradīpārciḥ kṣaṇamapyādadhāti yaḥ ||
svayaṃprakāśaḥ sa bhavanmama sārūpyamaśnute
||98||अव्युच्छिन्नप्रदीपार्चिः क्षणमप्यादधाति यः ॥
स्वयंप्रकाशः स भवन्मम सारूप्यमश्नुते
hārītaḥ kopi saṃprāptaḥ śākhānīḍo mamāṃtike ||
khadyoto dīpavannaktaṃ tāvanmuktiṃ samāgataḥ
||99||हारीतः कोपि संप्राप्तः शाखानीडो ममांतिके ॥
खद्योतो दीपवन्नक्तं तावन्मुक्तिं समागतः
gāvaḥ prasravaṇaiḥ siktā vatsasmaraṇasaṃbhavaiḥ ||
matpārśve muktimāpustā mama lokaṃ samāśrayan
||100||गावः प्रस्रवणैः सिक्ता वत्सस्मरणसंभवैः ॥
मत्पार्श्वे मुक्तिमापुस्ता मम लोकं समाश्रयन्
kākaḥ pakṣajavātena baligrahaṇalolupaḥ ||
mārjayanmatpurobhāgaṃ muktiṃ prāpadyata kṣaṇāt
||101||काकः पक्षजवातेन बलिग्रहणलोलुपः ॥
मार्जयन्मत्पुरोभागं मुक्तिं प्रापद्यत क्षणात्
mūṣako madguhābhāgaṃ maṇisaṃghavikarṣaṇaiḥ ||
prakāśayanvitimiraṃ mama rūpamapadyata
||102||मूषको मद्गुहाभागं मणिसंघविकर्षणैः ॥
प्रकाशयन्वितिमिरं मम रूपमपद्यत
chāyāvṛkṣatvamāsthātuṃ munayastridaśā api ||
prārthayaṃtyeva matpārśve na punaḥsaṃbhavecchayā
||103||छायावृक्षत्वमास्थातुं मुनयस्त्रिदशा अपि ॥
प्रार्थयंत्येव मत्पार्श्वे न पुनःसंभवेच्छया
gopuraṃ śikharaṃ śālāṃ maṇḍapaṃ vāpikāmapi ||
kurvatāṃ matpurobhāge sidhyaṃtīṣṭārthasaṃpadaḥ
||104||गोपुरं शिखरं शालां मण्डपं वापिकामपि ॥
कुर्वतां मत्पुरोभागे सिध्यंतीष्टार्थसंपदः
sadā marttyairanāsādyamagniliṃgamidaṃ mama ||
anāsādyācaleśākhyaṃ pūjyatāṃ vasudhātale
||105||सदा मर्त्त्यैरनासाद्यमग्निलिंगमिदं मम ॥
अनासाद्याचलेशाख्यं पूज्यतां वसुधातले
vīkṣaṇasparśanadhyānaiḥ svabhūtaṃ nikhilaṃ jagat ||
poṣayaṃtī parā śaktiḥ pūjyā'pītakucābhidhā
||106||वीक्षणस्पर्शनध्यानैः स्वभूतं निखिलं जगत् ॥
पोषयंती परा शक्तिः पूज्याऽपीतकुचाभिधा
sarvalokaikajananī saṃprāptā nityayauvanam ||
yauvanaprārthibhiḥ sevyā sadā'pītakucābhidhā
||107||सर्वलोकैकजननी संप्राप्ता नित्ययौवनम् ॥
यौवनप्रार्थिभिः सेव्या सदाऽपीतकुचाभिधा
kṣaṇāttasya purobhāge vasatāṃ prāṇināmiha ||
paratra vātra duṣprāpyamiṣṭavastu na vidyate
||108||क्षणात्तस्य पुरोभागे वसतां प्राणिनामिह ॥
परत्र वात्र दुष्प्राप्यमिष्टवस्तु न विद्यते
aprameyaguṇādhāramapekṣitavarapradam ||
aśeṣabhoganilayaṃ śoṇādrīśaṃ samarcaya
||109||अप्रमेयगुणाधारमपेक्षितवरप्रदम् ॥
अशेषभोगनिलयं शोणाद्रीशं समर्चय
labdhakāmā punaḥ śambhumāśrayiṣyasi suvrate ||
tapaścaraṇamapyetattava lokahitāvaham
||110||लब्धकामा पुनः शम्भुमाश्रयिष्यसि सुव्रते ॥
तपश्चरणमप्येतत्तव लोकहितावहम्
na kevalaṃ tava tapaḥ svavāṃchitaphalapradam ||
tapasyatāmṛṣīṇāṃ ca kṣemāyaiva bhaviṣyati
||111||न केवलं तव तपः स्ववांछितफलप्रदम् ॥
तपस्यतामृषीणां च क्षेमायैव भविष्यति
kāraṇāṃtaramāśaṃkya tapaḥ kurvaṃti devatāḥ ||
rahasyaṃ devatānāṃ tu phalenaivānumīyate
||112||कारणांतरमाशंक्य तपः कुर्वंति देवताः ॥
रहस्यं देवतानां तु फलेनैवानुमीयते
vayaṃ ca sahasaṃvāsāstava vratanirīkṣaṇāt ||
kṛtārthāḥ syāma deveśi tapasā naḥ kṛtārthatā
||113||वयं च सहसंवासास्तव व्रतनिरीक्षणात् ॥
कृतार्थाः स्याम देवेशि तपसा नः कृतार्थता
iti tasya munervākyamarthagarbhaṃ niśamya sā ||
gaurī kautukasaṃyuktā praśaśaṃsa mahāmunim
||114||इति तस्य मुनेर्वाक्यमर्थगर्भं निशम्य सा ॥
गौरी कौतुकसंयुक्ता प्रशशंस महामुनिम्
tapaḥ kimanyatkartavyaṃ labdhaṃ tava tu darśanam ||
aruṇādrirayaṃ dṛṣṭaḥ śrutaṃ māhātmyamasya ca
||115||तपः किमन्यत्कर्तव्यं लब्धं तव तु दर्शनम् ॥
अरुणाद्रिरयं दृष्टः श्रुतं माहात्म्यमस्य च
aho bhūmestu vaicitryaṃ yato dṛṣṭā divo'dhikā ||
yatraiva taijasaṃ liṃgaṃ devatānāṃ varapradaḥ
||116||अहो भूमेस्तु वैचित्र्यं यतो दृष्टा दिवोऽधिका ॥
यत्रैव तैजसं लिंगं देवतानां वरप्रदः
śivaḥ prasādasiddho me darśitaṃ sthānamātmanaḥ ||
atraiva śivamārādhya vaśīkuryāṃ jagadgurum
||117||शिवः प्रसादसिद्धो मे दर्शितं स्थानमात्मनः ॥
अत्रैव शिवमाराध्य वशीकुर्यां जगद्गुरुम्
avinābhūtamaikyaṃ me devena bhavatātsadā ||
tvayā kṛtena sāhyena bhaveyaṃ śivanāyikā
||118||अविनाभूतमैक्यं मे देवेन भवतात्सदा ॥
त्वया कृतेन साह्येन भवेयं शिवनायिका
iti gautamasaṃnidhau tadānīṃ kṛtasaṃvittapa ādareṇa kartum ||
abhajadrucirāṃ ca parṇaśālāṃ muninā cānumatā tatheti bhaktyā
||119||इति गौतमसंनिधौ तदानीं कृतसंवित्तप आदरेण कर्तुम् ॥
अभजद्रुचिरां च पर्णशालां मुनिना चानुमता तथेति भक्त्या
sukumāratanuḥ saroruhākṣī ghanatuṃgastanakalpitottarīyā ||
jaṭilā harinīlaratnakāṃtirgirijā rājati dehavattapaḥśrīḥ
||120||सुकुमारतनुः सरोरुहाक्षी घनतुंगस्तनकल्पितोत्तरीया ॥
जटिला हरिनीलरत्नकांतिर्गिरिजा राजति देहवत्तपःश्रीः
niyamairbahubhistapoviśeṣaiḥ kratuṣu prāptavicitrayogabaṃdhaiḥ ||
nigamāgamadṛṣṭadharmamārgaṃ sakalaṃ sā tu kṛtārthatāmanaiṣīt
||121||नियमैर्बहुभिस्तपोविशेषैः क्रतुषु प्राप्तविचित्रयोगबंधैः ॥
निगमागमदृष्टधर्ममार्गं सकलं सा तु कृतार्थतामनैषीत्
tapasā vividhenatapyamānā na kadācitparikhedamāpa tanvī ||
hariratnamayī ca kāpi vallī nitarāṃ dīptimatī babhūva bālā
||122||तपसा विविधेनतप्यमाना न कदाचित्परिखेदमाप तन्वी ॥
हरिरत्नमयी च कापि वल्ली नितरां दीप्तिमती बभूव बाला
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmye pūrvārdhe'ruṇeśvarapradakṣiṇāmāhātmyavarṇanaṃnāma navamo'dhyāyaḥ || 9 ||