tamāgatantato dṛṣṭvā dhyānaṃ kṛtvā śivasya saḥ
tamāgatantato dṛṣṭvā dhyānaṃ kṛtvā śivasya saḥ |
gatvā tatrārjunastena yuddhaṃ cakre sudāruṇam
||1||तमागतन्ततो दृष्ट्वा ध्यानं कृत्वा शिवस्य सः ।
गत्वा तत्रार्जुनस्तेन युद्धं चक्रे सुदारुणम्
gaṇaiśca vividhaistīkṣṇairāyudhaistaṃ nyapīḍayat |
taistadā pīḍitaḥ pārthaḥ sasmāra svāminaṃ śivam
||2||गणैश्च विविधैस्तीक्ष्णैरायुधैस्तं न्यपीडयत् ।
तैस्तदा पीडितः पार्थः सस्मार स्वामिनं शिवम्
arjunaśca tadā teṣāṃ bāṇāvalimathācchinat |
yadāyuddhaṃ ca taiḥ kṣiptaṃ tataḥ śarvaṃ parāmṛśat
||3||अर्जुनश्च तदा तेषां बाणावलिमथाच्छिनत् ।
यदायुद्धं च तैः क्षिप्तं ततः शर्वं परामृशत्
pīḍitāste gaṇāstena yayuścaiva diśo daśa |
gaṇeśā vāritāste ca nājagmussvāminamprati
||4||पीडितास्ते गणास्तेन ययुश्चैव दिशो दश ।
गणेशा वारितास्ते च नाजग्मुस्स्वामिनम्प्रति
śivaścaivārjunaścaiva yuyudhāte parasparam |
nānāvidhaiścāyudhairhi mahābalaparākramau
||5||शिवश्चैवार्जुनश्चैव युयुधाते परस्परम् ।
नानाविधैश्चायुधैर्हि महाबलपराक्रमौ
śivo'pi manasā nūnaṃ dayāṃ kṛtvārjunaṃ hyagāt |
arjunaśca dṛḍhaṃ tatra prahāraṃ kṛtavāṃstadā
||6||शिवोऽपि मनसा नूनं दयां कृत्वार्जुनं ह्यगात् ।
अर्जुनश्च दृढं तत्र प्रहारं कृतवांस्तदा
āyudhāni śivasso vai hyarjunasyācchinattadā |
kavacāni ca sarvāṇi śarīraṃ kevalaṃ sthitam
||7||आयुधानि शिवस्सो वै ह्यर्जुनस्याच्छिनत्तदा ।
कवचानि च सर्वाणि शरीरं केवलं स्थितम्
tadārjunaḥ śivaṃ smṛtvā mallayuddhaṃ cakāra saḥ |
vāhinīpatinā tena bhayātkliṣṭopi dhairyavān
||8||तदार्जुनः शिवं स्मृत्वा मल्लयुद्धं चकार सः ।
वाहिनीपतिना तेन भयात्क्लिष्टोपि धैर्यवान्
tadyuddhena mahī sarvā cakaṃpe sasamudrakā |
devā duḥkhaṃ samāpannaḥ kiṃ bhaviṣyati vā punaḥ
||9||तद्युद्धेन मही सर्वा चकंपे ससमुद्रका ।
देवा दुःखं समापन्नः किं भविष्यति वा पुनः
etasmitraṃtare devaḥ śivo gaganamāsthitaḥ |
yuddhaṃ cakāra tatrasthassorjunaśca tathā'karot
||10||एतस्मित्रंतरे देवः शिवो गगनमास्थितः ।
युद्धं चकार तत्रस्थस्सोर्जुनश्च तथाऽकरोत्
uḍḍīyoḍḍīya tau yuddhaṃ cakraturdevapārthivau |
devāśca vismayaṃ prāpū raṇaṃ dṛṣṭvā tadādbhutam
||11||उड्डीयोड्डीय तौ युद्धं चक्रतुर्देवपार्थिवौ ।
देवाश्च विस्मयं प्रापू रणं दृष्ट्वा तदाद्भुतम्
athārjunottare jñātvā smṛtvā śivapadāṃbujam |
dadhāra pādayostaṃ vai taddhyānādāptasadbalaḥ
||12||अथार्जुनोत्तरे ज्ञात्वा स्मृत्वा शिवपदांबुजम् ।
दधार पादयोस्तं वै तद्ध्यानादाप्तसद्बलः
dhṛtvā pādau tadā tasya bhrāmayāmāsa sorjunaḥ |
vijahāsa mahādevo bhaktavatsala ūtikṛt
||13||धृत्वा पादौ तदा तस्य भ्रामयामास सोर्जुनः ।
विजहास महादेवो भक्तवत्सल ऊतिकृत्
dātuṃ svadāsatāṃ tasmai bhaktavaśyatayā mune |
śivenaiva kṛtaṃ hyetaccaritannānyathā bhavet
||14||दातुं स्वदासतां तस्मै भक्तवश्यतया मुने ।
शिवेनैव कृतं ह्येतच्चरितन्नान्यथा भवेत्
paścādvihasya tatraiva śaṃkaro rūpama dbhutam |
darśayāmāsa sahasā bhaktavaśyatayā śubham
||15||पश्चाद्विहस्य तत्रैव शंकरो रूपम द्भुतम् ।
दर्शयामास सहसा भक्तवश्यतया शुभम्
yathoktaṃ vedaśāstreṣu purāṇe puruṣottamam |
vyāsopadiṣṭaṃ dhyānāya tasya yatsarvasiddhidam
||16||यथोक्तं वेदशास्त्रेषु पुराणे पुरुषोत्तमम् ।
व्यासोपदिष्टं ध्यानाय तस्य यत्सर्वसिद्धिदम्
taddṛṣṭvā suṃdaraṃ rūpaṃ dhyānaprāptaṃ śivasya tu |
babhūva vismitotīva hyarjuno lajjitaḥ svayam
||17||तद्दृष्ट्वा सुंदरं रूपं ध्यानप्राप्तं शिवस्य तु ।
बभूव विस्मितोतीव ह्यर्जुनो लज्जितः स्वयम्
aho śivaśśivassoya yo me prabhutayā vṛtaḥ |
trilokeśaḥ svayaṃ sākṣāddhā kṛtaṃ kiṃ mayā'dhunā
||18||अहो शिवश्शिवस्सोय यो मे प्रभुतया वृतः ।
त्रिलोकेशः स्वयं साक्षाद्धा कृतं किं मयाऽधुना
prabhorbalavatī māyā māyināmapi mohinī |
kiṃ kṛtaṃ rūpamācchādya prabhuṇā chalito hyaham
||19||प्रभोर्बलवती माया मायिनामपि मोहिनी ।
किं कृतं रूपमाच्छाद्य प्रभुणा छलितो ह्यहम्
dhiyeti saṃvicāryyaiva sāñjalirnatamastakaḥ |
praṇanāma prabhuṃ prītyā tadovāca sa khinnadhīḥ
||20||धियेति संविचार्य्यैव साञ्जलिर्नतमस्तकः ।
प्रणनाम प्रभुं प्रीत्या तदोवाच स खिन्नधीः
arjuna uvāca
devadeva mahādeva karuṇākara śaṃkara |
mamāparādhaḥ sarveśa kṣantavyaśca tvayā punaḥ
||21||देवदेव महादेव करुणाकर शंकर ।
ममापराधः सर्वेश क्षन्तव्यश्च त्वया पुनः
kiṃ kṛtaṃ rūpamācchādya cchalito'smi tvayādhunā |
dhiṅ māṃ samarakartāraṃ svāminā bhavatā prabho
||22||किं कृतं रूपमाच्छाद्य च्छलितोऽस्मि त्वयाधुना ।
धिङ् मां समरकर्तारं स्वामिना भवता प्रभो
nandīśvara uvāca
ityevaṃ pāṇḍavassotha paścāttāpamavāpa saḥ |
pādayornipapātāśu śaṃkarasya mahāprabhoḥ
||23||इत्येवं पाण्डवस्सोथ पश्चात्तापमवाप सः ।
पादयोर्निपपाताशु शंकरस्य महाप्रभोः
atheśvaraḥ prasannātmā pratyuvācārjunaṃ ca tam |
samāśvāsyeti bahuśo maheśo bhaktavatsalaḥ
||24||अथेश्वरः प्रसन्नात्मा प्रत्युवाचार्जुनं च तम् ।
समाश्वास्येति बहुशो महेशो भक्तवत्सलः
śaṃkara uvāca
na khidya pārtha bhaktosi mama tvaṃ hi viśeṣataḥ |
parīkṣārthaṃ mayā te'dya kṛtamevaṃ śucañjahi
||25||न खिद्य पार्थ भक्तोसि मम त्वं हि विशेषतः ।
परीक्षार्थं मया तेऽद्य कृतमेवं शुचञ्जहि
naṃdīśvara uvāca
ityuktvā taṃ svahastābhyāmutthāpya prabhurarjunam |
vilajjaṃ kārayāmāsa gaṇaiśca svāmino gaṇaiḥ
||26||इत्युक्त्वा तं स्वहस्ताभ्यामुत्थाप्य प्रभुरर्जुनम् ।
विलज्जं कारयामास गणैश्च स्वामिनो गणैः
punaśśivo'rjunamprāha pāṇḍavaṃ vīrasammatam |
harṣayan sarvathā prītyā śaṃkaro bhaktavatsalaḥ
||27||पुनश्शिवोऽर्जुनम्प्राह पाण्डवं वीरसम्मतम् ।
हर्षयन् सर्वथा प्रीत्या शंकरो भक्तवत्सलः
śiva uvāca
he pārtha pāṇḍavaśreṣṭha prasannosmi varaṃ vṛṇu |
prahāraistāḍanaiste'dya pūjanammānitammayā
||28||हे पार्थ पाण्डवश्रेष्ठ प्रसन्नोस्मि वरं वृणु ।
प्रहारैस्ताडनैस्तेऽद्य पूजनम्मानितम्मया
icchayā ca kṛtaṃ me'dya nāparādhastavādhunā |
nādeyaṃ vidyate tubhyaṃ yadicchasi vṛṇīṣva tat
||29||इच्छया च कृतं मेऽद्य नापराधस्तवाधुना ।
नादेयं विद्यते तुभ्यं यदिच्छसि वृणीष्व तत्
te śatruṣu yaśorājyasthāpanāya śubhaṃ kṛtam |
etadduḥkhaṃ na kartavyaṃ vaiklavyaṃ ca tyajākhilam
||30||ते शत्रुषु यशोराज्यस्थापनाय शुभं कृतम् ।
एतद्दुःखं न कर्तव्यं वैक्लव्यं च त्यजाखिलम्
nandīśvara uvāca
ityuktastvarjunastena prabhuṇā śaṃkareṇa saḥ |
uvāca śaṃkaraṃ bhaktyā sāvadhānatayā sthitaḥ
||31||इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तेन प्रभुणा शंकरेण सः ।
उवाच शंकरं भक्त्या सावधानतया स्थितः
arjuna uvāca
bhaktapriyasya śambhoste suprabho kiṃ samīhitam |
varṇanīyaṃ mayā deva kṛpālustvaṃ sadāśiva
||32||भक्तप्रियस्य शम्भोस्ते सुप्रभो किं समीहितम् ।
वर्णनीयं मया देव कृपालुस्त्वं सदाशिव
ityuktvā saṃstutiṃ tasya śaṃkarasya mahāprabhoḥ |
cakāra pāṇḍavassotha sadbhaktiṃ vedasaṃmatām
||33||इत्युक्त्वा संस्तुतिं तस्य शंकरस्य महाप्रभोः ।
चकार पाण्डवस्सोथ सद्भक्तिं वेदसंमताम्
arjuna uvāca
namaste devadevāya namaḥ kailāsavāsine |
sadāśiva namastubhyaṃ pañcavaktrāya te namaḥ
||34||नमस्ते देवदेवाय नमः कैलासवासिने ।
सदाशिव नमस्तुभ्यं पञ्चवक्त्राय ते नमः
kapardine namastubhyantrinetrāya namo'stu te |
manaḥ prasannarūpāya sahasravadanāya ca
||35||कपर्दिने नमस्तुभ्यन्त्रिनेत्राय नमोऽस्तु ते ।
मनः प्रसन्नरूपाय सहस्रवदनाय च
nīlakaṃṭha namastestu sadyojātāya vai namaḥ |
vṛṣadhvaja namastestu vāmāṃgagirijāya ca
||36||नीलकंठ नमस्तेस्तु सद्योजाताय वै नमः ।
वृषध्वज नमस्तेस्तु वामांगगिरिजाय च
daśadoṣa namastubhyannamaste paramātmane |
ḍamarukapālahastāya namaste muṇḍamāline
||37||दशदोष नमस्तुभ्यन्नमस्ते परमात्मने ।
डमरुकपालहस्ताय नमस्ते मुण्डमालिने
śuddhasphaṭikasaṃkāśaśuddhakarpūravarṣmaṇe |
pinākapāṇaye tubhyantriśūlavaradhāriṇe
||38||शुद्धस्फटिकसंकाशशुद्धकर्पूरवर्ष्मणे ।
पिनाकपाणये तुभ्यन्त्रिशूलवरधारिणे
vyāghracarmottarīyāya gajāmbaravidhāriṇe |
nāgāṃgāya namastubhyaṃ gaṃgādhara namostu te
||39||व्याघ्रचर्मोत्तरीयाय गजाम्बरविधारिणे ।
नागांगाय नमस्तुभ्यं गंगाधर नमोस्तु ते
supādāya namaste'stu āraktacaraṇāya ca |
nandyādigaṇasevyāya gaṇeśāya ca te namaḥ
||40||सुपादाय नमस्तेऽस्तु आरक्तचरणाय च ।
नन्द्यादिगणसेव्याय गणेशाय च ते नमः
namo gaṇeśarūpāya kārtikeyānugāya ca |
bhaktidāya ca bhaktānāṃ muktidāya namonamaḥ
||41||नमो गणेशरूपाय कार्तिकेयानुगाय च ।
भक्तिदाय च भक्तानां मुक्तिदाय नमोनमः
aguṇāya namastestu saguṇāya namonamaḥ |
arūpāya sarūpāya sakalāyākalāya ca
||42||अगुणाय नमस्तेस्तु सगुणाय नमोनमः ।
अरूपाय सरूपाय सकलायाकलाय च
namaḥ kirātarūpāya madanugrahakāriṇe |
yuddhapriyāya vīrāṇāṃ nānālīlānukāriṇe
||43||नमः किरातरूपाय मदनुग्रहकारिणे ।
युद्धप्रियाय वीराणां नानालीलानुकारिणे
yatkiṃciddṛśyate rūpantattejastāvakaṃ smṛtam |
cidrūpastvaṃ trilokeṣu ramasenvayabhedataḥ
||44||यत्किंचिद्दृश्यते रूपन्तत्तेजस्तावकं स्मृतम् ।
चिद्रूपस्त्वं त्रिलोकेषु रमसेन्वयभेदतः
guṇānānte na saṃkhyāsti yathā bhūrajasāmiha |
ākāśe tārakāṇāṃ hi kaṇānāṃ vṛṣṭyapāmapi
||45||गुणानान्ते न संख्यास्ति यथा भूरजसामिह ।
आकाशे तारकाणां हि कणानां वृष्ट्यपामपि
na te guṇāstu saṃkhyātuṃ vedā vai sambhavanti hi |
mandabuddhirahaṃ nātha varṇayāmi kathampunaḥ
||46||न ते गुणास्तु संख्यातुं वेदा वै सम्भवन्ति हि ।
मन्दबुद्धिरहं नाथ वर्णयामि कथम्पुनः
sosi yosi namaste'stu kṛpāṃ kartumihārhasi |
dāsohaṃ te maheśāna svāmī tvaṃ me maheśvara
||47||सोसि योसि नमस्तेऽस्तु कृपां कर्तुमिहार्हसि ।
दासोहं ते महेशान स्वामी त्वं मे महेश्वर
nandīśvara uvāca
iti śrutvā vacastasya punaḥ provāca śaṃkara |
suprasannataro bhūtvā vihasanprabhurarjunam
||48||इति श्रुत्वा वचस्तस्य पुनः प्रोवाच शंकर ।
सुप्रसन्नतरो भूत्वा विहसन्प्रभुरर्जुनम्
śaṃkara uvāca
vacasā kimbahūktena śṛṇuṣva vacanammama |
śīghraṃ vṛṇu varamputra sarvantacca dadāmi te
||49||वचसा किम्बहूक्तेन शृणुष्व वचनम्मम ।
शीघ्रं वृणु वरम्पुत्र सर्वन्तच्च ददामि ते
nandīśvara uvāca
ityuktaścārjunastena praṇipatya sadāśivam |
sāñjalirnatakaḥ premṇā provāca gadgadākṣaram
||50||इत्युक्तश्चार्जुनस्तेन प्रणिपत्य सदाशिवम् ।
साञ्जलिर्नतकः प्रेम्णा प्रोवाच गद्गदाक्षरम्
arjuna uvāca
kiṃ brūyāṃ tvaṃ ca sarveṣāmantaryāmitayā sthitaḥ |
tathāpi varṇitaṃ me'dya śrūyatāṃ ca tvayā vibho
||51||किं ब्रूयां त्वं च सर्वेषामन्तर्यामितया स्थितः ।
तथापि वर्णितं मेऽद्य श्रूयतां च त्वया विभो
śatrūṇāṃ saṃkaṭaṃ yacca tadgatandarśanāttava |
aihikīṃ ca parāṃ siddhimprāpnuyāṃ vai tathā kuru
||52||शत्रूणां संकटं यच्च तद्गतन्दर्शनात्तव ।
ऐहिकीं च परां सिद्धिम्प्राप्नुयां वै तथा कुरु
nandīśvara uvāca
ityuktvā taṃ namaskṛtya śaṃkarambhaktavatsalam |
nataskandho'rjunastatra baddhāñjalirupasthitaḥ
||53||इत्युक्त्वा तं नमस्कृत्य शंकरम्भक्तवत्सलम् ।
नतस्कन्धोऽर्जुनस्तत्र बद्धाञ्जलिरुपस्थितः
śivopi ca tathābhūtañjñātvā pāṇḍavamarjunam |
nijabhaktavaraṃ svāmī mahātuṣṭo babhūva ha
||54||शिवोपि च तथाभूतञ्ज्ञात्वा पाण्डवमर्जुनम् ।
निजभक्तवरं स्वामी महातुष्टो बभूव ह
astrampāśupataṃ svīyandurjayaṃ sarvadākhilaiḥ |
dadau tasmai maheśāno vacanaścedamabravīt
||55||अस्त्रम्पाशुपतं स्वीयन्दुर्जयं सर्वदाखिलैः ।
ददौ तस्मै महेशानो वचनश्चेदमब्रवीत्
śiva uvāca
svaṃ mahāstrammayā dattandurjayastvambhaviṣyati |
anena sarvaśatrūṇāṃ jayakṛtyamavāpnuhi
||56||स्वं महास्त्रम्मया दत्तन्दुर्जयस्त्वम्भविष्यति ।
अनेन सर्वशत्रूणां जयकृत्यमवाप्नुहि
kṛṣṇaṃ ca kathayiṣyāmi sāhāyyante kariṣyati |
sa vai mamātmabhūtaśca madbhaktaḥ kāryyakārakaḥ
||57||कृष्णं च कथयिष्यामि साहाय्यन्ते करिष्यति ।
स वै ममात्मभूतश्च मद्भक्तः कार्य्यकारकः
matprabhāvānbhārata tvaṃ rājyannikaṇṭakaṃ kuru |
dharmyānnānāvidhānbhrātrā kāraya tvaṃ ca sarvadā
||58||मत्प्रभावान्भारत त्वं राज्यन्निकण्टकं कुरु ।
धर्म्यान्नानाविधान्भ्रात्रा कारय त्वं च सर्वदा
nandīśvara uvāca
ityuktvā nijahastaṃ ca dhṛtvā śirasi tasya saḥ |
pūjito hyarjunenāśu śaṃkarontaradhīyata
||59||इत्युक्त्वा निजहस्तं च धृत्वा शिरसि तस्य सः ।
पूजितो ह्यर्जुनेनाशु शंकरोन्तरधीयत
athārjunaḥ prasannātmā prāpyāstraṃ ca varaṃ prabhoḥ |
jagāma svāśrame mukhyaṃ smaranbhaktyā guruṃ śivam
||60||अथार्जुनः प्रसन्नात्मा प्राप्यास्त्रं च वरं प्रभोः ।
जगाम स्वाश्रमे मुख्यं स्मरन्भक्त्या गुरुं शिवम्
sarvve te bhrātaraḥ prītāstanvaḥ prāṇamivāgatam |
militvā taṃ sukhaṃ prāpurdraupadī cāti suvratā
||61||सर्व्वे ते भ्रातरः प्रीतास्तन्वः प्राणमिवागतम् ।
मिलित्वा तं सुखं प्रापुर्द्रौपदी चाति सुव्रता
śivaṃ paraṃ ca santuṣṭampāṇḍavāḥ sarva eva hi |
nātṛpyansarvavṛttāntaṃ śrutvā harṣamupāgatāḥ
||62||शिवं परं च सन्तुष्टम्पाण्डवाः सर्व एव हि ।
नातृप्यन्सर्ववृत्तान्तं श्रुत्वा हर्षमुपागताः
āśrame puṣpavṛṣṭiśca candanena samanvitā |
papāta sukarārthaṃ ca teṣāñcaiva mahātmanām
||63||आश्रमे पुष्पवृष्टिश्च चन्दनेन समन्विता ।
पपात सुकरार्थं च तेषाञ्चैव महात्मनाम्
dhanyaṃ ca śaṃkaraṃ caiva namaskṛtya śivammudā |
avadhiṃ cāgataṃ jñātvā jayaścaiva bhaviṣyati
||64||धन्यं च शंकरं चैव नमस्कृत्य शिवम्मुदा ।
अवधिं चागतं ज्ञात्वा जयश्चैव भविष्यति
etasminnantare kṛṣṇaśśrutvārjunamathāgatam |
melanāya samāyātaśśrutvā sukhamupāgataḥ
||65||एतस्मिन्नन्तरे कृष्णश्श्रुत्वार्जुनमथागतम् ।
मेलनाय समायातश्श्रुत्वा सुखमुपागतः
ataścaiva mayākhyātaḥ śaṃkaraḥ sarvaduḥkhahā |
sa sevyate mayā nityaṃ bhavadbhirapi sevyatām
||66||अतश्चैव मयाख्यातः शंकरः सर्वदुःखहा ।
स सेव्यते मया नित्यं भवद्भिरपि सेव्यताम्
ityuktaste kirātāhvovatāraśśaṃkasya vai |
taṃ śrutvā śrāvayanvāpi sarvānkāmānavāpnuyāt
||67||इत्युक्तस्ते किराताह्वोवतारश्शंकस्य वै ।
तं श्रुत्वा श्रावयन्वापि सर्वान्कामानवाप्नुयात्
ityaṣṭāśītyavatārāḥ (88)
||68||इत्यष्टाशीत्यवताराः (८८)
iti śrīśivamahāpurāṇe tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ kirāteśvarāvatāravarṇanaṃ nāmaikacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 41 ||