nandikeśvarāvatārābhiṣekavivāhavarṇanam
nandikeśvara uvāca
tatra gatvā mune'haṃ vai sthitvaikāntasthale sudhīḥ |
atapaṃ tapa ugraṃ sanmunīnāmapi duṣkaram
||1||तत्र गत्वा मुनेऽहं वै स्थित्वैकान्तस्थले सुधीः ।
अतपं तप उग्रं सन्मुनीनामपि दुष्करम्
hṛtpuṇḍarīkasuṣire dhyātvā devaṃ triyambakam |
tryakṣaṃ daśabhujaṃ śāntaṃ pañcavaktraṃ sadā śivam
||2||हृत्पुण्डरीकसुषिरे ध्यात्वा देवं त्रियम्बकम् ।
त्र्यक्षं दशभुजं शान्तं पञ्चवक्त्रं सदा शिवम्
rudrajāpyamakārṣaṃ vai paramadhyānamāsthitaḥ |
saritaścottare puṇye hyekacittaḥ samāhitaḥ
||3||रुद्रजाप्यमकार्षं वै परमध्यानमास्थितः ।
सरितश्चोत्तरे पुण्ये ह्येकचित्तः समाहितः
tasmiñjāpye'tha saṃprītaḥ sthitaṃ māṃ parameśvaraḥ |
tuṣṭo'bravīnmahādevaḥ somaḥ somārddhabhūṣaṇaḥ
||4||तस्मिञ्जाप्येऽथ संप्रीतः स्थितं मां परमेश्वरः ।
तुष्टोऽब्रवीन्महादेवः सोमः सोमार्द्धभूषणः
śiva uvāca
śailāde varadohaṃ te tapasānena toṣitaḥ |
sādhu taptaṃ tvayā dhīman brūhi yatte manogatam
||5||शैलादे वरदोहं ते तपसानेन तोषितः ।
साधु तप्तं त्वया धीमन् ब्रूहि यत्ते मनोगतम्
sa evamukto devena śirasā pādayornataḥ |
astavaṃ parameśānaṃ jarāśokavināśanam
||6||स एवमुक्तो देवेन शिरसा पादयोर्नतः ।
अस्तवं परमेशानं जराशोकविनाशनम्
atha māṃ nandinaṃ śambhurbhaktyā parāmayā yutam |
aśrupūrṇekṣaṇaṃ samyak pādayoḥ śirasā natam
||7||अथ मां नन्दिनं शम्भुर्भक्त्या परामया युतम् ।
अश्रुपूर्णेक्षणं सम्यक् पादयोः शिरसा नतम्
utthāya parameśānaḥ pasparśa paramārtihā |
karābhyāṃ saṃmukhābhyāntu saṃgṛhya vṛṣabhadhvajaḥ
||8||उत्थाय परमेशानः पस्पर्श परमार्तिहा ।
कराभ्यां संमुखाभ्यान्तु संगृह्य वृषभध्वजः
nirīkṣya gaṇapāṃścaiva devīṃ himavataḥ sutām |
uvāca māṃ kṛpādṛṣṭyā samīkṣya jagatāmpatiḥ
||9||निरीक्ष्य गणपांश्चैव देवीं हिमवतः सुताम् ।
उवाच मां कृपादृष्ट्या समीक्ष्य जगताम्पतिः
vatsa nandinmahāprājña mṛtyorbhītiḥ kutastava |
mayaiva preṣitau viprau matsamastvaṃ na saṃśayaḥ
||10||वत्स नन्दिन्महाप्राज्ञ मृत्योर्भीतिः कुतस्तव ।
मयैव प्रेषितौ विप्रौ मत्समस्त्वं न संशयः
amaro jarayā tyakto'duḥkhī gaṇapatiḥ sadā |
avyayaścākṣayaśceṣṭaḥ sa pitā sa suhṛjjanaḥ
||11||अमरो जरया त्यक्तोऽदुःखी गणपतिः सदा ।
अव्ययश्चाक्षयश्चेष्टः स पिता स सुहृज्जनः
madbalaḥ pārśvago nityaṃ mameṣṭo bhavitāniśam |
na jarā janma mṛtyurvai matprasādādbhaviṣyati
||12||मद्बलः पार्श्वगो नित्यं ममेष्टो भवितानिशम् ।
न जरा जन्म मृत्युर्वै मत्प्रसादाद्भविष्यति
nandīśvara uvāca
evamuktvā śiromālāṃ kuśeśayamayīṃ nijām |
samunmucya babandhāśu mama kaṇṭhe kṛpānidhiḥ
||13||एवमुक्त्वा शिरोमालां कुशेशयमयीं निजाम् ।
समुन्मुच्य बबन्धाशु मम कण्ठे कृपानिधिः
tayāhaṃ mālayā vipra śubhayā kaṇṭhasaktayā |
tryakṣo daśabhujaścāsaṃ dvitīya iva śaṅkara
||14||तयाहं मालया विप्र शुभया कण्ठसक्तया ।
त्र्यक्षो दशभुजश्चासं द्वितीय इव शङ्कर
tata eva samādāya hastena parameśvaraḥ |
uvāca brūhi kiṃ te'dya dadāmi varamuttamam
||15||तत एव समादाय हस्तेन परमेश्वरः ।
उवाच ब्रूहि किं तेऽद्य ददामि वरमुत्तमम्
tato jaṭāśritaṃ vāri gṛhītvā hāra nirmalam |
uktvā nandī bhavetīha visasarja vṛṣadhvajaḥ
||16||ततो जटाश्रितं वारि गृहीत्वा हार निर्मलम् ।
उक्त्वा नन्दी भवेतीह विससर्ज वृषध्वजः
tataḥ pañcamitā nadyaḥ prāvartata śubhāvahāḥ |
sutoyāśca mahāvegā divya rūpā ca sundarī
||17||ततः पञ्चमिता नद्यः प्रावर्तत शुभावहाः ।
सुतोयाश्च महावेगा दिव्य रूपा च सुन्दरी
jaṭodakā trisrotāśca vṛṣadhvaniritīva hi |
svarṇodakā jambunadī pañcanadyaḥ prakīrtitāḥ
||18||जटोदका त्रिस्रोताश्च वृषध्वनिरितीव हि ।
स्वर्णोदका जम्बुनदी पञ्चनद्यः प्रकीर्तिताः
etatpañcanadaṃ nāma śivapṛṣṭhatamaṃ śubham |
japeśvarasamīpe tu pavitraṃ paramaṃ mune
||19||एतत्पञ्चनदं नाम शिवपृष्ठतमं शुभम् ।
जपेश्वरसमीपे तु पवित्रं परमं मुने
yaḥ pañcanadamāsādya snātvā japtveśvareśvaram |
pūjayecchivasāyujyaṃ prayātyeva na saṃśayaḥ
||20||यः पञ्चनदमासाद्य स्नात्वा जप्त्वेश्वरेश्वरम् ।
पूजयेच्छिवसायुज्यं प्रयात्येव न संशयः
atha śambhuruvācomāmabhiṣiñcāmi nandinam|
gaṇendraṃ vyāhariṣyāmi kiṃ vā tvaṃ manyase'vyaye
||21||अथ शम्भुरुवाचोमामभिषिञ्चामि नन्दिनम्।
गणेन्द्रं व्याहरिष्यामि किं वा त्वं मन्यसेऽव्यये
umovāca
dātumarhasi deveśa nandine parameśvara |
mahāpriyatamo nātha śailādistanayo mama
||22||दातुमर्हसि देवेश नन्दिने परमेश्वर ।
महाप्रियतमो नाथ शैलादिस्तनयो मम
nandīśvara uvāca
tatassa śaṅkaraḥ svīyānsasmāra gaṇapānvarān |
svatantraḥ parameśānassarvado bhaktavatsalaḥ
||23||ततस्स शङ्करः स्वीयान्सस्मार गणपान्वरान् ।
स्वतन्त्रः परमेशानस्सर्वदो भक्तवत्सलः
smaraṇādeva rudrasya samprāptāśca gaṇeśvarāḥ |
asaṅkhyātā mahāmodāśśaṅkarākṛtayo'khilāḥ
||24||स्मरणादेव रुद्रस्य सम्प्राप्ताश्च गणेश्वराः ।
असङ्ख्याता महामोदाश्शङ्कराकृतयोऽखिलाः
te gaṇeśāśśivaṃ devīṃ praṇamyāhuḥ śubhaṃ vacaḥ |
te praṇamya karau baddhvā nataskandhā mahābalāḥ
||25||ते गणेशाश्शिवं देवीं प्रणम्याहुः शुभं वचः ।
ते प्रणम्य करौ बद्ध्वा नतस्कन्धा महाबलाः
gaṇeśā ūcuḥ
kimarthaṃ ca smṛtā deva hyājñāpaya mahāprabho |
kiṅkarānnaḥ samāyātāṃstripurārdana kāmada
||26||किमर्थं च स्मृता देव ह्याज्ञापय महाप्रभो ।
किङ्करान्नः समायातांस्त्रिपुरार्दन कामद
kiṃ sāgarāñśoṣayāmo yamaṃ vā saha kiṃkaraiḥ |
hanmo mṛtyuṃ mahāmṛtyuṃ viśeṣaṃ vṛddhapadmajam
||27||किं सागराञ्शोषयामो यमं वा सह किंकरैः ।
हन्मो मृत्युं महामृत्युं विशेषं वृद्धपद्मजम्
baddhvendraṃ saha devaiśca viṣṇuṃ vā pārṣadaiḥ saha |
ānayāmaḥ susaṃkuddhāndaityānvā dānavaiḥ saha
||28||बद्ध्वेन्द्रं सह देवैश्च विष्णुं वा पार्षदैः सह ।
आनयामः सुसंकुद्धान्दैत्यान्वा दानवैः सह
kasyādya vyasanaṃ ghoraṃ kariṣyāmastavājñayā |
kasya vādyotsavo deva sarvakāmasamṛddhaye
||29||कस्याद्य व्यसनं घोरं करिष्यामस्तवाज्ञया ।
कस्य वाद्योत्सवो देव सर्वकामसमृद्धये
nandīśvara uvāca
ityākarṇya vacasteṣāṃ gaṇānāṃ vīravādinām |
uvāca tānsa praśaṃsya gaṇeśānparameśvaraḥ
||30||इत्याकर्ण्य वचस्तेषां गणानां वीरवादिनाम् ।
उवाच तान्स प्रशंस्य गणेशान्परमेश्वरः
śiva uvāca
nandīśvaroyaṃ putro me sarveṣāmīśvareśvaraḥ |
priyo gaṇāmagraṇīssarvaiḥ kriyatāṃ vacanaṃ mama
||31||नन्दीश्वरोयं पुत्रो मे सर्वेषामीश्वरेश्वरः ।
प्रियो गणामग्रणीस्सर्वैः क्रियतां वचनं मम
sarve prītyābhiṣiñcadhvaṃ madgaṇānāṃ gatimpatim |
adyaprabhṛti yuṣmākamayaṃ nandīśvaraḥ prabhuḥ
||32||सर्वे प्रीत्याभिषिञ्चध्वं मद्गणानां गतिम्पतिम् ।
अद्यप्रभृति युष्माकमयं नन्दीश्वरः प्रभुः
nandīśvara uvāca
evamuktāḥ śaṅkareṇa gaṇapāssarvva eva te |
evamastviti samprocya sambhārānāharam̐stataḥ
||33||एवमुक्ताः शङ्करेण गणपास्सर्व्व एव ते ।
एवमस्त्विति सम्प्रोच्य सम्भारानाहरँस्ततः
tato devāśca sendrāśca nārāyaṇamukhāstathā |
munayaḥ sarvato lokā ājagmurmuditānanāḥ
||34||ततो देवाश्च सेन्द्राश्च नारायणमुखास्तथा ।
मुनयः सर्वतो लोका आजग्मुर्मुदिताननाः
pitāmahopi bhagavanniyogācchaṅkarasya vai |
cakāra naṃdinassarvvamabhiṣekaṃ samāhitaḥ
||35||पितामहोपि भगवन्नियोगाच्छङ्करस्य वै ।
चकार नंदिनस्सर्व्वमभिषेकं समाहितः
tato viṣṇustataśśakro lokapālāstathaiva ca |
ṛṣayastuṣṭuvuścaiva pitāmahapurogamāḥ
||36||ततो विष्णुस्ततश्शक्रो लोकपालास्तथैव च ।
ऋषयस्तुष्टुवुश्चैव पितामहपुरोगमाः
stutimatsu tatasteṣu viṣṇuḥ sarvajagatpatiḥ |
śirasyañjalimādhāya tuṣṭāva ca samāhitaḥ
||37||स्तुतिमत्सु ततस्तेषु विष्णुः सर्वजगत्पतिः ।
शिरस्यञ्जलिमाधाय तुष्टाव च समाहितः
prāñjaliḥ praṇato bhūtvā jayaśabdaṃ cakāra ca |
tato gaṇādhipāssarvve tato devāstato'surāḥ
||38||प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा जयशब्दं चकार च ।
ततो गणाधिपास्सर्व्वे ततो देवास्ततोऽसुराः
evaṃ stutaścābhiṣikto devaissa brahmakaistadā |
nandīśvarohaṃ viprendra niyogātpa rameśituḥ
||39||एवं स्तुतश्चाभिषिक्तो देवैस्स ब्रह्मकैस्तदा ।
नन्दीश्वरोहं विप्रेन्द्र नियोगात्प रमेशितुः
udvāhaśca kṛtastatra niyogātparameṣṭhinaḥ |
mahotsavayutaḥ prītyā viṣṇubrahmādibhirmama
||40||उद्वाहश्च कृतस्तत्र नियोगात्परमेष्ठिनः ।
महोत्सवयुतः प्रीत्या विष्णुब्रह्मादिभिर्मम
marutāṃ ca sutā devī suyaśāstu manoharā |
patnī sā me'bhavaddivyā manonayananandinī
||41||मरुतां च सुता देवी सुयशास्तु मनोहरा ।
पत्नी सा मेऽभवद्दिव्या मनोनयननन्दिनी
labdhaṃ śaśiprabhaṃ chatraṃ tayā tatra vibhūṣitam |
cāmaraiścāmarāsaktahastāgraiḥ strīgaṇairyutam
||42||लब्धं शशिप्रभं छत्रं तया तत्र विभूषितम् ।
चामरैश्चामरासक्तहस्ताग्रैः स्त्रीगणैर्युतम्
siṃhāsanaṃ ca paramaṃ tayā cādhiṣṭhitaṃ mayā |
alaṃkṛto mahālakṣmyā mukuṭādyaissubhūṣaṇaiḥ
||43||सिंहासनं च परमं तया चाधिष्ठितं मया ।
अलंकृतो महालक्ष्म्या मुकुटाद्यैस्सुभूषणैः
labdho hāraśca paramo devyāḥ kaṇṭhagatastathā |
vṛṣendraśca śito nāgassiṃhassiṃhadhvajastathā
||44||लब्धो हारश्च परमो देव्याः कण्ठगतस्तथा ।
वृषेन्द्रश्च शितो नागस्सिंहस्सिंहध्वजस्तथा
rathaśca hemahāraśca candrabiṃbasamaḥ śubhaḥ |
anyānyapi ca vastūni labdhāni hi mayā mune
||45||रथश्च हेमहारश्च चन्द्रबिंबसमः शुभः ।
अन्यान्यपि च वस्तूनि लब्धानि हि मया मुने
evaṃ kṛtavivāho'haṃ tayā patnyā mahāmune |
pādau vavande śambhośca śivāyā brahmaṇo hareḥ
||46||एवं कृतविवाहोऽहं तया पत्न्या महामुने ।
पादौ ववन्दे शम्भोश्च शिवाया ब्रह्मणो हरेः
tathāvidhaṃ trilokeśassapatnīkaṃ ca māmprabhuḥ |
provāca parayā prītyā sa śivo bhaktavatsalaḥ
||47||तथाविधं त्रिलोकेशस्सपत्नीकं च माम्प्रभुः ।
प्रोवाच परया प्रीत्या स शिवो भक्तवत्सलः
īśvara uvāca
śṛṇu satputra tātastvaṃ suyaśeyantava priyā |
dadāmi te varamprītyā yatte manasi vāñchitam
||48||शृणु सत्पुत्र तातस्त्वं सुयशेयन्तव प्रिया ।
ददामि ते वरम्प्रीत्या यत्ते मनसि वाञ्छितम्
sadāhantava nandīśa santuṣṭo'smi gaṇeśvara |
devyā ca sahito vatsa śṛṇu me paramaṃ vacaḥ
||49||सदाहन्तव नन्दीश सन्तुष्टोऽस्मि गणेश्वर ।
देव्या च सहितो वत्स शृणु मे परमं वचः
sadeṣṭaśca viśiṣṭaśca paramaiśvaryyasaṃyutaḥ |
mahāyogī maheṣvāsaḥ sa pitā sa pitāmahaḥ
||50||सदेष्टश्च विशिष्टश्च परमैश्वर्य्यसंयुतः ।
महायोगी महेष्वासः स पिता स पितामहः
ajeyassarvajetā ca sadā pūjyo mahābalaḥ |
ahaṃ yatra bhavāṃstatra yatra tvaṃ tatra cāpyaham
||51||अजेयस्सर्वजेता च सदा पूज्यो महाबलः ।
अहं यत्र भवांस्तत्र यत्र त्वं तत्र चाप्यहम्
ayaṃ ca te pitā putra paramaiśvaryyasaṃyutaḥ |
bhaviṣyati gaṇādhyakṣo mama bhakto mahābalaḥ
||52||अयं च ते पिता पुत्र परमैश्वर्य्यसंयुतः ।
भविष्यति गणाध्यक्षो मम भक्तो महाबलः
pitāmaho'pi te vatsa tathāstu niyamā ime |
matsamīpaṃ gamiṣyanti mayā dattavarāstathā
||53||पितामहोऽपि ते वत्स तथास्तु नियमा इमे ।
मत्समीपं गमिष्यन्ति मया दत्तवरास्तथा
nandīśvara uvāca
tato devī mahābhāgā nandinaṃ varadābravīt |
varaṃ brūhīti māmputra sarvvānkāmānyathesitān
||54||ततो देवी महाभागा नन्दिनं वरदाब्रवीत् ।
वरं ब्रूहीति माम्पुत्र सर्व्वान्कामान्यथेसितान्
tacchrutvā vacanaṃ devyāḥ prāvocatsāñjalistadā |
bhaktirbhavatu me devi pādayoste sadā varā
||55||तच्छ्रुत्वा वचनं देव्याः प्रावोचत्साञ्जलिस्तदा ।
भक्तिर्भवतु मे देवि पादयोस्ते सदा वरा
śrutvā mama vaco devī hyevamastviti sābravīt |
suyaśāṃ tāñca suprītyā nandipriyatamāṃ śivām
||56||श्रुत्वा मम वचो देवी ह्येवमस्त्विति साब्रवीत् ।
सुयशां ताञ्च सुप्रीत्या नन्दिप्रियतमां शिवाम्
devyuvāca
vatse varaṃ yatheṣṭaṃ hi trinetrā janmavarjitā |
putrapautrestu bhaktirme tathā ca bhartureva hi
||57||वत्से वरं यथेष्टं हि त्रिनेत्रा जन्मवर्जिता ।
पुत्रपौत्रेस्तु भक्तिर्मे तथा च भर्तुरेव हि
nandyuvāca
tadā brahmā ca viṣṇuśca sarvve devagaṇāśca vai |
tābhyāṃ varāndaduḥ prītyā suprasannāśśivājñayā
||58||तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च सर्व्वे देवगणाश्च वै ।
ताभ्यां वरान्ददुः प्रीत्या सुप्रसन्नाश्शिवाज्ञया
sānvayaṃ māṃ gṛhītveśastatassambandhibāndhavaiḥ |
āruhya vṛṣamīśāno gato devyā nijaṃ gṛham
||59||सान्वयं मां गृहीत्वेशस्ततस्सम्बन्धिबान्धवैः ।
आरुह्य वृषमीशानो गतो देव्या निजं गृहम्
viṣṇvādayaḥ surāssarvve praśaṃsanto hyamī tadā |
svadhāmāni yayuḥ prītyā saṃstuvantaḥ śivaṃ śivam
||60||विष्ण्वादयः सुरास्सर्व्वे प्रशंसन्तो ह्यमी तदा ।
स्वधामानि ययुः प्रीत्या संस्तुवन्तः शिवं शिवम्
iti te kathito vatsa svāvatāro mahāmune |
sadānandakaraḥ puṃsāṃ śivabhaktipravarddhanaḥ
||61||इति ते कथितो वत्स स्वावतारो महामुने ।
सदानन्दकरः पुंसां शिवभक्तिप्रवर्द्धनः
ya idannandino janma varadānantathā mama |
abhiṣekaṃ vivāhaṃ ca śṛṇuyācchrāvayettathā
||62||य इदन्नन्दिनो जन्म वरदानन्तथा मम ।
अभिषेकं विवाहं च शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा
paṭhedvā pāṭhayedvāpi śraddhāvānbhaktisaṃyutaḥ |
iha sarvvasukhambhuktvā paratra labhate gatim
||63||पठेद्वा पाठयेद्वापि श्रद्धावान्भक्तिसंयुतः ।
इह सर्व्वसुखम्भुक्त्वा परत्र लभते गतिम्
iti śrīśivamahāpurāṇe tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ nandikeśvarāvatārābhiṣekavivāha varṇanaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ || 7 ||
iti tricatvāriṃśovatāraḥ
||43||इति त्रिचत्वारिंशोवतारः