kṛtvā gauraṃ vapurdivyaṃ devī girivarātmajā
ṛṣaya ūcuḥ
kṛtvā gauraṃ vapurdivyaṃ devī girivarātmajā |
kathaṃ dadarśa bhartāraṃ praviṣṭā manditaṃ satī
||1||कृत्वा गौरं वपुर्दिव्यं देवी गिरिवरात्मजा ।
कथं ददर्श भर्तारं प्रविष्टा मन्दितं सती
praveśasamaye tasyā bhavanadvāragocaraiḥ |
gaṇeśaiḥ kiṃ kṛtaṃ devastāndṛṣṭvā kintadā 'karot
||2||प्रवेशसमये तस्या भवनद्वारगोचरैः ।
गणेशैः किं कृतं देवस्तान्दृष्ट्वा किन्तदा ऽकरोत्
vāyuruvāca
pravaktumaṃjasā 'śakyaḥ tādṛśaḥ paramo rasaḥ |
yena praṇayagarbheṇa bhāvo bhāvavatāṃ hṛtaḥ
||3||प्रवक्तुमंजसा ऽशक्यः तादृशः परमो रसः ।
येन प्रणयगर्भेण भावो भाववतां हृतः
dvāsthaissasaṃbhramaireva devo devyāgamotsukaḥ |
śaṃkamānā praviṣṭāntastañca sā samapaśyata
||4||द्वास्थैस्ससंभ्रमैरेव देवो देव्यागमोत्सुकः ।
शंकमाना प्रविष्टान्तस्तञ्च सा समपश्यत
taistaiḥ praṇayabhāvaiśca bhavanāntaravartibhiḥ |
gaṇendrairvanditā vācā praṇanāma triyambakam
||5||तैस्तैः प्रणयभावैश्च भवनान्तरवर्तिभिः ।
गणेन्द्रैर्वन्दिता वाचा प्रणनाम त्रियम्बकम्
praṇamya notthitā yāvattāvattāṃ parameśvaraḥ |
pragṛhya dorbhyāmāśliṣya paritaḥ parayā mudā
||6||प्रणम्य नोत्थिता यावत्तावत्तां परमेश्वरः ।
प्रगृह्य दोर्भ्यामाश्लिष्य परितः परया मुदा
svāṃke dhartuṃ pravṛtto 'pi sā paryaṃke nyaṣīdata |
paryaṃkato balāddevīṃ soṅkamāropya susmitām
||7||स्वांके धर्तुं प्रवृत्तो ऽपि सा पर्यंके न्यषीदत ।
पर्यंकतो बलाद्देवीं सोङ्कमारोप्य सुस्मिताम्
sasmito vivṛtairnetraistadvaktraṃ prapibanniva |
tayā saṃbhāṣaṇāyeśaḥ pūrvabhāṣitamabravīt
||8||सस्मितो विवृतैर्नेत्रैस्तद्वक्त्रं प्रपिबन्निव ।
तया संभाषणायेशः पूर्वभाषितमब्रवीत्
devadeva uvāca
sā daśā ca vyatītā kiṃ tava sarvāṃgasundari |
yasyāmanunayopāyaḥ ko 'pi kopānna labhyate
||9||सा दशा च व्यतीता किं तव सर्वांगसुन्दरि ।
यस्यामनुनयोपायः को ऽपि कोपान्न लभ्यते
svecchayāpi na kālīti nānyavarṇavatīti ca |
tvatsvabhāvāhṛtaṃ cittaṃ subhru ciṃtāvahaṃ mama
||10||स्वेच्छयापि न कालीति नान्यवर्णवतीति च ।
त्वत्स्वभावाहृतं चित्तं सुभ्रु चिंतावहं मम
vismṛtaḥ paramo bhāvaḥ kathaṃ svecchāṃgayogataḥ |
na sambhavanti ye tatra cittakāluṣyahetavaḥ
||11||विस्मृतः परमो भावः कथं स्वेच्छांगयोगतः ।
न सम्भवन्ति ये तत्र चित्तकालुष्यहेतवः
pṛthagjanavadanyonyaṃ vipriyasyāpi kāraṇam |
āvayorapi yadyasti nāstyevaitaccarācaram
||12||पृथग्जनवदन्योन्यं विप्रियस्यापि कारणम् ।
आवयोरपि यद्यस्ति नास्त्येवैतच्चराचरम्
ahamagniśironiṣṭhastvaṃ somaśirasi sthitā |
agnīṣomātmakaṃ viśvamāvābhyāṃ samadhiṣṭhitam
||13||अहमग्निशिरोनिष्ठस्त्वं सोमशिरसि स्थिता ।
अग्नीषोमात्मकं विश्वमावाभ्यां समधिष्ठितम्
jagaddhitāya caratoḥ svecchādhṛtaśarīrayoḥ |
āvayorviprayoge hi syānnirālambanaṃ jagat
||14||जगद्धिताय चरतोः स्वेच्छाधृतशरीरयोः ।
आवयोर्विप्रयोगे हि स्यान्निरालम्बनं जगत्
asti hetvantaraṃ cātra śāstrayuktiviniścitam |
vāgarthamiva me vaitajjagatsthāvarajaṃgamam
||15||अस्ति हेत्वन्तरं चात्र शास्त्रयुक्तिविनिश्चितम् ।
वागर्थमिव मे वैतज्जगत्स्थावरजंगमम्
tvaṃ hi vāgamṛtaṃ sākṣādahamarthāmṛtaṃ param |
dvayamapyamṛtaṃ kasmādviyuktamupapadyate
||16||त्वं हि वागमृतं साक्षादहमर्थामृतं परम् ।
द्वयमप्यमृतं कस्माद्वियुक्तमुपपद्यते
vidyāpratyāyikā tvaṃ me vedyo 'haṃ pratyayāttava |
vidyāvedyātmanoreva viśleṣaḥ kathamāvayoḥ
||17||विद्याप्रत्यायिका त्वं मे वेद्यो ऽहं प्रत्ययात्तव ।
विद्यावेद्यात्मनोरेव विश्लेषः कथमावयोः
na karmaṇā sṛjāmīdaṃ jagatpratisṛjāmi ca |
sarvasyājñaikalabhyatvādājñātvaṃ hi garīyasī
||18||न कर्मणा सृजामीदं जगत्प्रतिसृजामि च ।
सर्वस्याज्ञैकलभ्यत्वादाज्ञात्वं हि गरीयसी
ājñaikasāramaiśvaryaṃ yasmātsvātaṃtryalakṣaṇam |
ājñayā viprayuktasya caiśvaryaṃ mama kīdṛśam
||19||आज्ञैकसारमैश्वर्यं यस्मात्स्वातंत्र्यलक्षणम् ।
आज्ञया विप्रयुक्तस्य चैश्वर्यं मम कीदृशम्
na kadācidavasthānamāvayorviprayuktayoḥ |
devānāṃ kāryamuddiśya līloktiṃ kṛtavānaham
||20||न कदाचिदवस्थानमावयोर्विप्रयुक्तयोः ।
देवानां कार्यमुद्दिश्य लीलोक्तिं कृतवानहम्
tvayāpyaviditaṃ nāsti kathaṃ kupitavatyasi |
tatastrilokarakṣārthe kopo mayyapi te kṛtaḥ
||21||त्वयाप्यविदितं नास्ति कथं कुपितवत्यसि ।
ततस्त्रिलोकरक्षार्थे कोपो मय्यपि ते कृतः
yadanarthāya bhūtānāṃ na tadasti khalu tvayi |
iti priyaṃvade sākṣādīśvare parameśvare
||22||यदनर्थाय भूतानां न तदस्ति खलु त्वयि ।
इति प्रियंवदे साक्षादीश्वरे परमेश्वरे
śṛṃgārabhāvasārāṇāṃ janmabhūmirakṛtrimā |
svabhartrā lalitantathyamuktaṃ matvā smitottaram
||23||शृंगारभावसाराणां जन्मभूमिरकृत्रिमा ।
स्वभर्त्रा ललितन्तथ्यमुक्तं मत्वा स्मितोत्तरम्
lajjayā na kimapyūce kauśikī varṇanātparam |
tadeva varṇayāmyadya śṛṇu devyāśca varṇanam
||24||लज्जया न किमप्यूचे कौशिकी वर्णनात्परम् ।
तदेव वर्णयाम्यद्य शृणु देव्याश्च वर्णनम्
devyuvāca kiṃ devena na sā dṛṣṭā yā sṛṣṭā kauśikī mayā |
tādṛśī kanyakā loke na bhūtā na bhaviṣyati
||25||देव्युवाच किं देवेन न सा दृष्टा या सृष्टा कौशिकी मया ।
तादृशी कन्यका लोके न भूता न भविष्यति
tasyā vīryaṃ balaṃ vindhyanilayaṃ vijayaṃ tathā |
śuṃbhasya ca niśuṃbhasya māraṇe ca raṇe tayoḥ
||26||तस्या वीर्यं बलं विन्ध्यनिलयं विजयं तथा ।
शुंभस्य च निशुंभस्य मारणे च रणे तयोः
pratyakṣaphaladānaṃ ca lokāya bhajate sadā |
lokānāṃ rakṣaṇaṃ śaśvadbrahmā vijñāpayiṣyati
||27||प्रत्यक्षफलदानं च लोकाय भजते सदा ।
लोकानां रक्षणं शश्वद्ब्रह्मा विज्ञापयिष्यति
iti saṃbhāṣamāṇāyā devyā evājñayā tadā |
vyāghraḥ sakhyā samānīya puro 'vasthāpitastadā
||28||इति संभाषमाणाया देव्या एवाज्ञया तदा ।
व्याघ्रः सख्या समानीय पुरो ऽवस्थापितस्तदा
taṃ prekṣyāha punardevī devānītamupāyatam |
vyāghraṃ paśya na cānena sadṛśo madupāsakaḥ
||29||तं प्रेक्ष्याह पुनर्देवी देवानीतमुपायतम् ।
व्याघ्रं पश्य न चानेन सदृशो मदुपासकः
anena duṣṭasaṃghebhyo rakṣitaṃ mattapovanam |
atīva mama bhaktaśca viśrabdhaśca svarakṣaṇāt
||30||अनेन दुष्टसंघेभ्यो रक्षितं मत्तपोवनम् ।
अतीव मम भक्तश्च विश्रब्धश्च स्वरक्षणात्
svadeśaṃ ca parityajya prasādārthaṃ samāgataḥ |
yadi prītirabhūnmattaḥ parāṃ prītiṃ karoṣi me
||31||स्वदेशं च परित्यज्य प्रसादार्थं समागतः ।
यदि प्रीतिरभून्मत्तः परां प्रीतिं करोषि मे
nityamantaḥpuradvāri niyogānnandinaḥ svayam |
rakṣibhissaha taccihnairvartatāmayamīśvara
||32||नित्यमन्तःपुरद्वारि नियोगान्नन्दिनः स्वयम् ।
रक्षिभिस्सह तच्चिह्नैर्वर्ततामयमीश्वर
vāyuruvāca
madhuraṃ praṇayodarkaṃ śrutvā devyāḥ śubhaṃ vacaḥ |
prīto 'smītyāha taṃ devassa cādṛśyata tatkṣaṇāt
||33||मधुरं प्रणयोदर्कं श्रुत्वा देव्याः शुभं वचः ।
प्रीतो ऽस्मीत्याह तं देवस्स चादृश्यत तत्क्षणात्
bibhradvetralatāṃ haimīṃ ratnacitraṃ ca kaṃcukam |
churikāmuragaprakhyāṃ gaṇeśo rakṣaveṣadhṛk
||34||बिभ्रद्वेत्रलतां हैमीं रत्नचित्रं च कंचुकम् ।
छुरिकामुरगप्रख्यां गणेशो रक्षवेषधृक्
yasmātsomo mahādevo nandī cānena nanditaḥ |
somanandīti vikhyātastasmādeṣa samākhyayā
||35||यस्मात्सोमो महादेवो नन्दी चानेन नन्दितः ।
सोमनन्दीति विख्यातस्तस्मादेष समाख्यया
itthaṃ devyāḥ priyaṃ kṛtvā devaścardhendubhūṣaṇaḥ |
bhūṣayāmāsa tandivyairbhūṣaṇai ratnabhūṣitaiḥ
||36||इत्थं देव्याः प्रियं कृत्वा देवश्चर्धेन्दुभूषणः ।
भूषयामास तन्दिव्यैर्भूषणै रत्नभूषितैः
tatassa gaurīṃ giriśo girīndrajāṃ sagauravāṃ sarvamanoharāṃ haraḥ |
paryaṃkamāropya varāṃgabhūṣaṇairvibhūṣayāmāsa śaśāṃkabhūṣaṇaḥ
||37||ततस्स गौरीं गिरिशो गिरीन्द्रजां सगौरवां सर्वमनोहरां हरः ।
पर्यंकमारोप्य वरांगभूषणैर्विभूषयामास शशांकभूषणः
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe saptaviṃśo 'dhyāyaḥ