yogāvatāravarṇanam
kṛṣṇa uvāca
yugāvarteṣu sarveṣu yogācāryacchalena tu |
avatārānhi śarvasya śiṣyāṃśca bhagavanvada
||1||युगावर्तेषु सर्वेषु योगाचार्यच्छलेन तु ।
अवतारान्हि शर्वस्य शिष्यांश्च भगवन्वद
upamanyuruvāca
śvetaḥ sutāro madanaḥ suhotraḥ kaṅka eva ca |
laugākṣiśca mahāmāyo jaigīṣavyastathaiva ca
||2||श्वेतः सुतारो मदनः सुहोत्रः कङ्क एव च ।
लौगाक्षिश्च महामायो जैगीषव्यस्तथैव च
dadhivāhaśca ṛṣabho munirugro 'trireva ca |
supālako gautamaśca tathā vedaśirā muniḥ
||3||दधिवाहश्च ऋषभो मुनिरुग्रो ऽत्रिरेव च ।
सुपालको गौतमश्च तथा वेदशिरा मुनिः
gokarṇaśca guhāvāsī śikhaṇḍī cāparaḥ smṛtaḥ |
jaṭāmālī cāṭṭahāso dāruko lāṃgulī tathā
||4||गोकर्णश्च गुहावासी शिखण्डी चापरः स्मृतः ।
जटामाली चाट्टहासो दारुको लांगुली तथा
mahākālaśca śūlī ca ḍaṃḍī muṇḍīśa eva ca |
saviṣṇussomaśarmā ca lakulīśvara eva ca
||5||महाकालश्च शूली च डंडी मुण्डीश एव च ।
सविष्णुस्सोमशर्मा च लकुलीश्वर एव च
ete vārāha kalpe 'sminsaptamasyāṃtaro manoḥ |
aṣṭāviṃśatisaṃkhyātā yogācāryā yugakramāt
||6||एते वाराह कल्पे ऽस्मिन्सप्तमस्यांतरो मनोः ।
अष्टाविंशतिसंख्याता योगाचार्या युगक्रमात्
śiṣyāḥ pratyekameteṣāṃ catvāraśśāṃtacetasaḥ |
śvetādayaśca ruṣyāṃtāṃstānbravīmi yathākramam
||7||शिष्याः प्रत्येकमेतेषां चत्वारश्शांतचेतसः ।
श्वेतादयश्च रुष्यांतांस्तान्ब्रवीमि यथाक्रमम्
śvetaśśvetaśikhaścaiva śvetāśvaḥ śvetalohitaḥ |
dundubhiśśatarūpaśca ṛcīkaḥ ketumāṃstathā
||8||श्वेतश्श्वेतशिखश्चैव श्वेताश्वः श्वेतलोहितः ।
दुन्दुभिश्शतरूपश्च ऋचीकः केतुमांस्तथा
vikośaśca vikeśaśca vipāśaḥ pāśanāśanaḥ |
sumukho durmukhaścaiva durgamo duratikramaḥ
||9||विकोशश्च विकेशश्च विपाशः पाशनाशनः ।
सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्गमो दुरतिक्रमः
sanatkumārassanakaḥ sanaṃdaśca sanātanaḥ |
sudhāmā virajāścaiva śaṃkhaścāṃḍaja eva ca
||10||सनत्कुमारस्सनकः सनंदश्च सनातनः ।
सुधामा विरजाश्चैव शंखश्चांडज एव च
sārasvataśca meghaśca meghavāhassuvāhakaḥ |
kapilaścāsuriḥ pañcaśikho bāṣkala eva ca
||11||सारस्वतश्च मेघश्च मेघवाहस्सुवाहकः ।
कपिलश्चासुरिः पञ्चशिखो बाष्कल एव च
parāśarāśca gargaśca bhārgavaścāṃgirāstathā |
balabandhurnirāmitrāḥ ketuśṛṃgastapodhanaḥ
||12||पराशराश्च गर्गश्च भार्गवश्चांगिरास्तथा ।
बलबन्धुर्निरामित्राः केतुशृंगस्तपोधनः
laṃbodaraśca laṃbaśca lambātmā laṃbakeśakaḥ |
sarvajñassamabuddhiśca sādhyasiddhistathaiva ca
||13||लंबोदरश्च लंबश्च लम्बात्मा लंबकेशकः ।
सर्वज्ञस्समबुद्धिश्च साध्यसिद्धिस्तथैव च
sudhāmā kaśyapaścaiva vasiṣṭho virajāstathā |
atrirugro guruśreṣṭhaḥ śravanotha śraviṣṭakaḥ
||14||सुधामा कश्यपश्चैव वसिष्ठो विरजास्तथा ।
अत्रिरुग्रो गुरुश्रेष्ठः श्रवनोथ श्रविष्टकः
kuṇiśca kuṇibāhuśca kuśarīraḥ kunetrakaḥ |
kāśyapo hyuśanāścaiva cyavanaśca bṛhaspatiḥ
||15||कुणिश्च कुणिबाहुश्च कुशरीरः कुनेत्रकः ।
काश्यपो ह्युशनाश्चैव च्यवनश्च बृहस्पतिः
utathyo vāmadevaśca mahākālo mahā 'nilaḥ |
vācaḥśravāḥ suvīraśca śyāvakaśca yatīśvaraḥ
||16||उतथ्यो वामदेवश्च महाकालो महा ऽनिलः ।
वाचःश्रवाः सुवीरश्च श्यावकश्च यतीश्वरः
hiraṇyanābhaḥ kauśalyo lokākṣiḥ kuthumistathā |
sumanturjaiminiścaiva kubandhaḥ kuśakandharaḥ
||17||हिरण्यनाभः कौशल्यो लोकाक्षिः कुथुमिस्तथा ।
सुमन्तुर्जैमिनिश्चैव कुबन्धः कुशकन्धरः
plakṣo dārbhāyaṇiścaiva ketumāngautamastathā |
bhallavī madhupiṃgaśca śvetaketustathaiva ca
||18||प्लक्षो दार्भायणिश्चैव केतुमान्गौतमस्तथा ।
भल्लवी मधुपिंगश्च श्वेतकेतुस्तथैव च
uśijo bṛhadaśvaśca devalaḥ kavireva ca |
śālihotraḥ suveṣaśca yuvanāśvaḥ śaradvasuḥ
||19||उशिजो बृहदश्वश्च देवलः कविरेव च ।
शालिहोत्रः सुवेषश्च युवनाश्वः शरद्वसुः
akṣapādaḥ kaṇādaśca ulūko vatsa eva ca |
kulikaścaiva gargaśca mitrako ruṣya eva ca
||20||अक्षपादः कणादश्च उलूको वत्स एव च ।
कुलिकश्चैव गर्गश्च मित्रको रुष्य एव च
ete śiṣyā maheśasya yogācāryasvarūpiṇaḥ |
saṃkhyā ca śatameteṣāṃ saha dvādaśasaṃkhyayā
||21||एते शिष्या महेशस्य योगाचार्यस्वरूपिणः ।
संख्या च शतमेतेषां सह द्वादशसंख्यया
sarve pāśupatāḥ siddhā bhasmoddhūlitavigrahāḥ |
sarvaśāstrārthatattvajñā vedavedāṃgapāragāḥ
||22||सर्वे पाशुपताः सिद्धा भस्मोद्धूलितविग्रहाः ।
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञा वेदवेदांगपारगाः
śivāśramaratāssarve śivajñānaparāyaṇāḥ |
sarve saṃgavinirmuktāḥ śivaikāsaktacetasaḥ
||23||शिवाश्रमरतास्सर्वे शिवज्ञानपरायणाः ।
सर्वे संगविनिर्मुक्ताः शिवैकासक्तचेतसः
sarvadvaṃdvasahā dhīrāḥ sarvabhūtahite ratāḥ |
ṛjavo mṛdavaḥ svasthā jitakrodhā jiteṃdriyāḥ
||24||सर्वद्वंद्वसहा धीराः सर्वभूतहिते रताः ।
ऋजवो मृदवः स्वस्था जितक्रोधा जितेंद्रियाः
rudrākṣamālābharaṇāstripuṃḍrāṃkitamastakāḥ |
śikhājaṭāssarvajaṭā ajaṭā muṃḍaśīrṣakāḥ
||25||रुद्राक्षमालाभरणास्त्रिपुंड्रांकितमस्तकाः ।
शिखाजटास्सर्वजटा अजटा मुंडशीर्षकाः
phalamūlāśanaprāyāḥ prāṇāyāmaparāyaṇāḥ |
śivābhimānasaṃpannāḥ śivadhyānaikatatparāḥ
||26||फलमूलाशनप्रायाः प्राणायामपरायणाः ।
शिवाभिमानसंपन्नाः शिवध्यानैकतत्पराः
samunmathitasaṃsāraviṣavṛkṣāṃkurodgamāḥ |
prayātumeva sannaddhāḥ paraṃ śivapuraṃ prati
||27||समुन्मथितसंसारविषवृक्षांकुरोद्गमाः ।
प्रयातुमेव सन्नद्धाः परं शिवपुरं प्रति
sadeśikānimānmatvā nityaṃ yaśśivamarcayet |
sa yāti śivasāyujyaṃ nātra kāryā vicāraṇā
||28||सदेशिकानिमान्मत्वा नित्यं यश्शिवमर्चयेत् ।
स याति शिवसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा
iti śrīśivamahāpu saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śivasya yogāvatāravarṇanaṃ nāma navamo 'dhyāyaḥ