sārasvatamunikṛtopadeśavarṇanam
pārvatyuvāca
aho tīrthasya māhātmyaṃ gire raivatakasya ca ||
bhavasya devadevasya tathā vastrāpathasya ca
||1||अहो तीर्थस्य माहात्म्यं गिरे रैवतकस्य च ॥
भवस्य देवदेवस्य तथा वस्त्रापथस्य च
gaṃgā sarasvatī caiva gomatī narmadā nadī ||
svarṇarekhājale sarvāstathā brahmā savāsavaḥ
||2||गंगा सरस्वती चैव गोमती नर्मदा नदी ॥
स्वर्णरेखाजले सर्वास्तथा ब्रह्मा सवासवः
brahmendra viṣṇumukhyānāṃ devānāṃ śaṃkarasya ca ||
vāso viracitastatra yāvadbrahmadinaṃ bhavet
||3||ब्रह्मेन्द्र विष्णुमुख्यानां देवानां शंकरस्य च ॥
वासो विरचितस्तत्र यावद्ब्रह्मदिनं भवेत्
kṣetratīrthaprabhāvaṃ ca prasādāttava śaṃkara ||
śrutaṃ savistaraṃ sarvamidaṃ tvaduditaṃ mayā
||4||क्षेत्रतीर्थप्रभावं च प्रसादात्तव शंकर ॥
श्रुतं सविस्तरं सर्वमिदं त्वदुदितं मया
maheśvara prabho brūhi kiṃ cakāra janeśvaraḥ ||
bhojarājo mṛgīṃ prāpya sa ca sārasvato muniḥ
||5||महेश्वर प्रभो ब्रूहि किं चकार जनेश्वरः ॥
भोजराजो मृगीं प्राप्य स च सारस्वतो मुनिः
īśvara uvāca
tāsu sarvāsu nārīṣu rūpaudāryaguṇādhikā ||
nityaṃ pramuditā śāṃtā nityaṃ maṃgalakārikā
||6||तासु सर्वासु नारीषु रूपौदार्यगुणाधिका ॥
नित्यं प्रमुदिता शांता नित्यं मंगलकारिका
mātā svasā sakhī putrī strīṣu saṃbandhavardhanī ||
pitā bhrātā guruḥ putraḥ puruṣeṣu tathā kṛtaḥ
||7||माता स्वसा सखी पुत्री स्त्रीषु संबन्धवर्धनी ॥
पिता भ्राता गुरुः पुत्रः पुरुषेषु तथा कृतः
evaṃ guṇavatīṃ bhāryāṃ prāpya hṛṣṭo janeśvaraḥ ||
sārasvataṃ muniṃ stutvā rājā vacanamabravīt
||8||एवं गुणवतीं भार्यां प्राप्य हृष्टो जनेश्वरः ॥
सारस्वतं मुनिं स्तुत्वा राजा वचनमब्रवीत्
rājovāca
brahmā viṣṇurharaḥ sūrya indro'gnirmarutāṃ gaṇaḥ ||
brahmacaryeṇa tapasā tvayā santoṣitāḥ prabho
||9||ब्रह्मा विष्णुर्हरः सूर्य इन्द्रोऽग्निर्मरुतां गणः ॥
ब्रह्मचर्येण तपसा त्वया सन्तोषिताः प्रभो
daivataṃ paramaṃ me tvaṃ pitā mātā guruḥ prabhuḥ ||
yena janmāṃtaraṃ sarvaṃ pratyakṣaṃ kathitaṃ mama
||10||दैवतं परमं मे त्वं पिता माता गुरुः प्रभुः ॥
येन जन्मांतरं सर्वं प्रत्यक्षं कथितं मम
surāṣṭradeśo vikhyāto girī raivatako mahān ||
bhavaḥ svayaṃbhūrbhagavānkṣetre vastrāpathe śrutaḥ
||11||सुराष्ट्रदेशो विख्यातो गिरी रैवतको महान् ॥
भवः स्वयंभूर्भगवान्क्षेत्रे वस्त्रापथे श्रुतः
ujjayaṃtagirermūrdhni gaurīskandagaṇeśvarāḥ ||
bhāvayaṃto bhavaṃ sarve saṃsthitā brahmavāsaram
||12||उज्जयंतगिरेर्मूर्ध्नि गौरीस्कन्दगणेश्वराः ॥
भावयंतो भवं सर्वे संस्थिता ब्रह्मवासरम्
vāmano nagaraṃ sthāpya śivaṃ siddheśvaraṃ prati ||
jitvā daityaṃ baliṃ baddhvā svayaṃ raivatake sthitaḥ
||13||वामनो नगरं स्थाप्य शिवं सिद्धेश्वरं प्रति ॥
जित्वा दैत्यं बलिं बद्ध्वा स्वयं रैवतके स्थितः
ityetatsarvamāścaryaṃ jīvadbhiryadi dṛśyate ||
tīrthayātrāvidhānena bhavo vastrāpathe hariḥ
||14||इत्येतत्सर्वमाश्चर्यं जीवद्भिर्यदि दृश्यते ॥
तीर्थयात्राविधानेन भवो वस्त्रापथे हरिः
tyaktvā rājyaṃ priyānputrānpattyaśvarathakuñjarān ||
putraṃ rājye pratiṣṭhāpya gantavyaṃ niścitaṃ mayā
||15||त्यक्त्वा राज्यं प्रियान्पुत्रान्पत्त्यश्वरथकुञ्जरान् ॥
पुत्रं राज्ये प्रतिष्ठाप्य गन्तव्यं निश्चितं मया
tvatprasādācchrutaṃ sarvaṃ gamyate yadi dṛśyate ||
tīrthayātrāvidhānena bhavo vastrāpathe hariḥ
||16||त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं सर्वं गम्यते यदि दृश्यते ॥
तीर्थयात्राविधानेन भवो वस्त्रापथे हरिः
sūryalokaṃ somalokamiṃdralokaṃ hareḥ puram ||
brahmalokamatikramya yāsye'haṃ śivamaṃdiram
||17||सूर्यलोकं सोमलोकमिंद्रलोकं हरेः पुरम् ॥
ब्रह्मलोकमतिक्रम्य यास्येऽहं शिवमंदिरम्
śrutvā hi vākyaṃ vividhaṃ narendrātprahṛṣṭaromā sa munirbabhūva ||
jijñāsamāno hi nṛpasya sarvaṃ nivārayāmāsa munirnarendram
||18||श्रुत्वा हि वाक्यं विविधं नरेन्द्रात्प्रहृष्टरोमा स मुनिर्बभूव ॥
जिज्ञासमानो हि नृपस्य सर्वं निवारयामास मुनिर्नरेन्द्रम्
sārasvata uvāca
gṛhe'pi devā haraviṣṇumukhyā jalāni darbhā nṛpate tilāśca ||
anekadeśāṃtaradarśanārthaṃ mano nivāryaṃ nṛpate tvayeti
||19||गृहेऽपि देवा हरविष्णुमुख्या जलानि दर्भा नृपते तिलाश्च ॥
अनेकदेशांतरदर्शनार्थं मनो निवार्यं नृपते त्वयेति
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe dvitīye vastrāpathakṣetramāhātmye vastrāpatha kṣetrayātrotsukasya bhojabhūpasya sārasvatamunikṛtopadeśavarṇanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||