mṛgānanākathitobhayaprāksaptajanmavṛttāntavarṇanam
īśvara uvāca
adhunā saṃpravakṣyāmi maṃgalātpaścime vrajet ||
tatra siddheśvaraṃ paśyetsarvasiddhipradāyakam
||1||अधुना संप्रवक्ष्यामि मंगलात्पश्चिमे व्रजेत् ॥
तत्र सिद्धेश्वरं पश्येत्सर्वसिद्धिप्रदायकम्
tatraiva cakratīrthaṃ tu tīrthakoṭiphalapradam ||
lokeśvaraṃ svayaṃbhūtaṃ pūrvamiṃdreśvareti ca
||2||तत्रैव चक्रतीर्थं तु तीर्थकोटिफलप्रदम् ॥
लोकेश्वरं स्वयंभूतं पूर्वमिंद्रेश्वरेति च
dṛṣṭvā taṃ vidhivaddevi tato yakṣavanaṃ vrajet ||
maṃgalātpaścime bhāge yatra devī svayaṃ sthitā
||3||दृष्ट्वा तं विधिवद्देवि ततो यक्षवनं व्रजेत् ॥
मंगलात्पश्चिमे भागे यत्र देवी स्वयं स्थिता
yakṣeśvarī mahābhāgā vāṃchitārthapradāyinī ||
tāṃ saṃpūjya vidhānena tato vastrāpathaṃ punaḥ
||4||यक्षेश्वरी महाभागा वांछितार्थप्रदायिनी ॥
तां संपूज्य विधानेन ततो वस्त्रापथं पुनः
giriṃ raivatakaṃ gatvā kuryādyātrāvidhānataḥ ||
mṛgīkuṃḍāditīrthāni saṃti tatraiva koṭiśaḥ
||5||गिरिं रैवतकं गत्वा कुर्याद्यात्राविधानतः ॥
मृगीकुंडादितीर्थानि संति तत्रैव कोटिशः
yadbhuktiśikhare devi sīmāliṃgaṃ hi tatsmṛtam ||
daśakoṭistu tīrthāni tatra saṃti varāna ne
||6||यद्भुक्तिशिखरे देवि सीमालिंगं हि तत्स्मृतम् ॥
दशकोटिस्तु तीर्थानि तत्र संति वरान ने
yatra vai yādavāḥ siddhāḥ kalau ye buddhirūpiṇaḥ ||
śatasahasrārbudaṃ ca liṃgaṃ tatraiva tiṣṭhati
||7||यत्र वै यादवाः सिद्धाः कलौ ये बुद्धिरूपिणः ॥
शतसहस्रार्बुदं च लिंगं तत्रैव तिष्ठति
gajeṃdrasya padaṃ tatra tatraiva rasakūpikāḥ ||
sapta kuṇḍāni tatraiva raivate parvatottame
||8||गजेंद्रस्य पदं तत्र तत्रैव रसकूपिकाः ॥
सप्त कुण्डानि तत्रैव रैवते पर्वतोत्तमे
aṃbikā ca sthitā devī pradyumnaḥ sāṃba eva ca ||
liṃgākāre parvate tu tatra tīrthāni koṭiśaḥ
||9||अंबिका च स्थिता देवी प्रद्युम्नः सांब एव च ॥
लिंगाकारे पर्वते तु तत्र तीर्थानि कोटिशः
mṛgīkuṃḍaṃ ca tatraiva kālameghastathaiva ca ||
kṣetrapālasvarūpeṇa mahodadhi svayaṃ sthitaḥ ||
dāmodaraśca tatraiva bhavo brahmāḍanāyakaḥ
||10||मृगीकुंडं च तत्रैव कालमेघस्तथैव च ॥
क्षेत्रपालस्वरूपेण महोदधि स्वयं स्थितः ॥
दामोदरश्च तत्रैव भवो ब्रह्माडनायकः
pārvatyuvāca
śrutāni tava tīrthāni deveśa vadatastava ||
gaṃgā sarasvatī puṇyā yamunā ca mahānadī
||11||श्रुतानि तव तीर्थानि देवेश वदतस्तव ॥
गंगा सरस्वती पुण्या यमुना च महानदी
godāvarī gomatī ca nadī tāpī ca narmadā ||
sarayūḥ svarṇarekhā ca tamasā pāpanāśinī
||12||गोदावरी गोमती च नदी तापी च नर्मदा ॥
सरयूः स्वर्णरेखा च तमसा पापनाशिनी
nadyaḥ samudrasaṃyogāḥ sarvāḥ puṇyāḥ śrutā mayā ||
mokṣāraṇyāni divyāni|
divyakṣetrāṇi yāni ca
||13||नद्यः समुद्रसंयोगाः सर्वाः पुण्याः श्रुता मया ॥
मोक्षारण्यानि दिव्यानि।
दिव्यक्षेत्राणि यानि च
nagaryo muktidāyinyastāḥ śrutāstvatprasādataḥ ||
brahmaviṣṇuśivādīnāṃ sūryeṃduvaruṇasya ca
||14||नगर्यो मुक्तिदायिन्यस्ताः श्रुतास्त्वत्प्रसादतः ॥
ब्रह्मविष्णुशिवादीनां सूर्येंदुवरुणस्य च
devatānā mṛṣīṇāṃ ca saṃti sthānānyanekaśaḥ ||
paraṃ deva tvayā puṇyaṃ prabhāsaṃ kathitaṃ mama
||15||देवताना मृषीणां च संति स्थानान्यनेकशः ॥
परं देव त्वया पुण्यं प्रभासं कथितं मम
tasmādyaccādhikaṃ proktaṃ kṣetraṃ vastrāpathaṃ tvayā ||
śṛṇvaṃtyā ca mayā pūrvaṃ na pṛṣṭaṃ kāraṇaṃ tadā
||16||तस्माद्यच्चाधिकं प्रोक्तं क्षेत्रं वस्त्रापथं त्वया ॥
शृण्वंत्या च मया पूर्वं न पृष्टं कारणं तदा
idānīṃ ca śrutaṃ sarvaṃ svasthāhaṃ kāraṇaṃ vada ||
prabhāvaṃ prathamaṃ brūhi kṣetrasya ca bhavasya ca
||17||इदानीं च श्रुतं सर्वं स्वस्थाहं कारणं वद ॥
प्रभावं प्रथमं ब्रूहि क्षेत्रस्य च भवस्य च
kasmindeśe ca tattīrthaṃ śivaḥ kenātra saṃsthitaḥ ||
svayaṃbhūrbhagavānrudraḥ kathaṃ tatra sthitaḥ svayam ||
prabho me mahadāścaryaṃ vartate tadvadādhunā
||18||कस्मिन्देशे च तत्तीर्थं शिवः केनात्र संस्थितः ॥
स्वयंभूर्भगवान्रुद्रः कथं तत्र स्थितः स्वयम् ॥
प्रभो मे महदाश्चर्यं वर्तते तद्वदाधुना
īśvara uvāca
vastrāpathasya kṣetrasya prabhāvaṃ prathamaṃ śṛṇu ||
paścādbhavasya māhātmyaṃ śṛṇu tvaṃ ca varānane
||19||वस्त्रापथस्य क्षेत्रस्य प्रभावं प्रथमं शृणु ॥
पश्चाद्भवस्य माहात्म्यं शृणु त्वं च वरानने
kānyakubje mahākṣetre rājā bhojeti viśrutaḥ ||
purā puṇyayuge dharmyaḥ prajā dharmeṇa śāsati
||20||कान्यकुब्जे महाक्षेत्रे राजा भोजेति विश्रुतः ॥
पुरा पुण्ययुगे धर्म्यः प्रजा धर्मेण शासति
viśālākṣo dīrghabāhurvidvānvāggmī priyaṃvadaḥ ||
sarvalakṣaṇasaṃpūrṇo bahvāścaryavilokakaḥ
||21||विशालाक्षो दीर्घबाहुर्विद्वान्वाग्ग्मी प्रियंवदः ॥
सर्वलक्षणसंपूर्णो बह्वाश्चर्यविलोककः
vanātkadācidabhyetya vanapālobravīdidam ||
āścaryaṃ bhramatā deva vane dṛṣṭaṃ mayādhunā
||22||वनात्कदाचिदभ्येत्य वनपालोब्रवीदिदम् ॥
आश्चर्यं भ्रमता देव वने दृष्टं मयाधुना
girau viṣamabhūbhāge vahuvṛkṣasamākule ||
mṛgayūthagatā nārī mayā dṛṣṭā mṛgānanā
||23||गिरौ विषमभूभागे वहुवृक्षसमाकुले ॥
मृगयूथगता नारी मया दृष्टा मृगानना
mṛgavatplavate bālā sadā tatraiva dṛśyate ||
iti śrutvā vaco rājā tuṣṭastasmai dhanaṃ dadau
||24||मृगवत्प्लवते बाला सदा तत्रैव दृश्यते ॥
इति श्रुत्वा वचो राजा तुष्टस्तस्मै धनं ददौ
caturaṃ turagaṃ divyaṃ vāsasī svarṇabhūṣaṇam ||
idānīmeva yāsyāmi senādhyakṣa tvayā saha
||25||चतुरं तुरगं दिव्यं वाससी स्वर्णभूषणम् ॥
इदानीमेव यास्यामि सेनाध्यक्ष त्वया सह
aśvānāṃ daśasāhasraṃ vāgurāṇāṃ tvanekadhā ||
pattayo yāṃtu sarvatra veṣṭayaṃtu giriṃvaram
||26||अश्वानां दशसाहस्रं वागुराणां त्वनेकधा ॥
पत्तयो यांतु सर्वत्र वेष्टयंतु गिरिंवरम्
na haṃtavyo mṛgaḥ kaścidrakṣaṇīyā hi sā mṛgī ||
strīveṣadhāriṇī nārī mṛgī bhavati bhūtale
||27||न हंतव्यो मृगः कश्चिद्रक्षणीया हि सा मृगी ॥
स्त्रीवेषधारिणी नारी मृगी भवति भूतले
kva yāsyati varākī sā madbalaiḥ paripīḍitā ||
śastrāstravarjitaṃ sainyaṃ vanapālapadānugam
||28||क्व यास्यति वराकी सा मद्बलैः परिपीडिता ॥
शस्त्रास्त्रवर्जितं सैन्यं वनपालपदानुगम्
ahorātreṇa saṃprāptaṃ bahuvyādhajanāgrataḥ ||
aśvādhirūḍho balavānbhojarājo yayau svayam
||29||अहोरात्रेण संप्राप्तं बहुव्याधजनाग्रतः ॥
अश्वाधिरूढो बलवान्भोजराजो ययौ स्वयम्
niḥśabdapadasañcāraḥ saṃjñāsaṃketabhāṣakaḥ ||
giriṃ saṃveṣṭayāmāsa vāgurābhiḥ svayaṃ nṛpaḥ
||30||निःशब्दपदसञ्चारः संज्ञासंकेतभाषकः ॥
गिरिं संवेष्टयामास वागुराभिः स्वयं नृपः
vanapālena sahito mṛgayūthaṃ dadarśa saḥ ||
sā mṛgī mṛgamadhyasthā nārīdehā mukhe mṛgī ||
mṛgavacceṣṭate bālā dhāvate ca mṛgaiḥ saha
||31||वनपालेन सहितो मृगयूथं ददर्श सः ॥
सा मृगी मृगमध्यस्था नारीदेहा मुखे मृगी ॥
मृगवच्चेष्टते बाला धावते च मृगैः सह
aśvagaṃdhānsamāghrāya santrastā mṛgayūthapāḥ ||
kṣubdhā bhrāntāḥ kṣaṇe tasminsarve yāṃti diśo daśa
||32||अश्वगंधान्समाघ्राय सन्त्रस्ता मृगयूथपाः ॥
क्षुब्धा भ्रान्ताः क्षणे तस्मिन्सर्वे यांति दिशो दश
mṛgavaktrā tu yā nārī mṛgaiḥ katipayaiḥ saha ||
plavamānā nipatitā vāgurāyāṃ vicetanā
||33||मृगवक्त्रा तु या नारी मृगैः कतिपयैः सह ॥
प्लवमाना निपतिता वागुरायां विचेतना
balādhyakṣeṇa vidhṛtā mṛgaiḥ saha śanairnṛpaḥ ||
dadarśa mahadāścaryaṃ bhojarājo janairvṛtaḥ
||34||बलाध्यक्षेण विधृता मृगैः सह शनैर्नृपः ॥
ददर्श महदाश्चर्यं भोजराजो जनैर्वृतः
tataḥ kolāhalo jātaḥ paramānaṃdinisvanaḥ ||
mṛgaiḥ saha samāninye kānyakubjaṃ mṛgīṃ nṛpaḥ
||35||ततः कोलाहलो जातः परमानंदिनिस्वनः ॥
मृगैः सह समानिन्ये कान्यकुब्जं मृगीं नृपः
divyavastrasamācchannā divyābharaṇabhūṣitā ||
narayānasthitā nārī praviveśa mṛgairvṛtā
||36||दिव्यवस्त्रसमाच्छन्ना दिव्याभरणभूषिता ॥
नरयानस्थिता नारी प्रविवेश मृगैर्वृता
vāditrairbrahmaghoṣaiśca nīyate nṛpamaṃdiram ||
janairjānapadairmārge dṛśyate nṛpamandire
||37||वादित्रैर्ब्रह्मघोषैश्च नीयते नृपमंदिरम् ॥
जनैर्जानपदैर्मार्गे दृश्यते नृपमन्दिरे
nīyamānā nāgaraiśca mahadāścaryabhāṣakaiḥ ||
puṇye muhūrtte saṃprāpte sā mṛgī nṛpamandiram
||38||नीयमाना नागरैश्च महदाश्चर्यभाषकैः ॥
पुण्ये मुहूर्त्ते संप्राप्ते सा मृगी नृपमन्दिरम्
pratīhāreṇa rājendra vacasā vārito janaḥ ||
gataḥ senāpatiḥ sainyaṃ gṛhītvā svaniketanam
||39||प्रतीहारेण राजेन्द्र वचसा वारितो जनः ॥
गतः सेनापतिः सैन्यं गृहीत्वा स्वनिकेतनम्
rājāpi svagṛhaṃ prāpya snātvā saṃpūjya devatāḥ ||
tāṃ mṛgīṃ snāpayāmāsa divyagandhānulepanām
||40||राजापि स्वगृहं प्राप्य स्नात्वा संपूज्य देवताः ॥
तां मृगीं स्नापयामास दिव्यगन्धानुलेपनाम्
kuṅkumena viliptāṃgīṃ divyavastrāvaguṃṭhitām ||
yathocitaṃ yathāsthānaṃ divyābharaṇabhūṣitām
||41||कुङ्कुमेन विलिप्तांगीं दिव्यवस्त्रावगुंठिताम् ॥
यथोचितं यथास्थानं दिव्याभरणभूषिताम्
ekāṃte nirjane rājā babhāṣe cārulocanām ||
kā tvaṃ kasya sutā kena kāraṇena mṛgaiḥ saha
||42||एकांते निर्जने राजा बभाषे चारुलोचनाम् ॥
का त्वं कस्य सुता केन कारणेन मृगैः सह
strīṇāṃ śarīraṃ te kasmānmṛgīṇāṃ vadanaṃ kutaḥ ||
iti sarvaṃ samācakṣva paraṃ kautūhalaṃ hi me
||43||स्त्रीणां शरीरं ते कस्मान्मृगीणां वदनं कुतः ॥
इति सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे
evaṃ sā procyamānāpi na babhāṣe kathaṃcana ||
mūkavanna vijānāti na ca bhuṃkte sulocanā
||44||एवं सा प्रोच्यमानापि न बभाषे कथंचन ॥
मूकवन्न विजानाति न च भुंक्ते सुलोचना
na bhuṃkte pṛthivīpālo na rājyaṃ bahu manyate ||
na dārairvidyate kāryaṃ nāśvairna ca gajai rathaiḥ
||45||न भुंक्ते पृथिवीपालो न राज्यं बहु मन्यते ॥
न दारैर्विद्यते कार्यं नाश्वैर्न च गजै रथैः
tadeva rājyaṃ te dārāste gajāstaddhanaṃ bahu ||
pramadāmadasaṃraktaṃ yatra saṃkrīḍate manaḥ
||46||तदेव राज्यं ते दारास्ते गजास्तद्धनं बहु ॥
प्रमदामदसंरक्तं यत्र संक्रीडते मनः
āhūyāha pratīhāraṃ tayā saṃmohito nṛpaḥ ||
purodhasaṃ guruṃ viprānācāryāñchīghramānaya
||47||आहूयाह प्रतीहारं तया संमोहितो नृपः ॥
पुरोधसं गुरुं विप्रानाचार्याञ्छीघ्रमानय
daivajñānatha mantrajñānbhiṣajastāṃtrikāṃstathā ||
iti sannodito rājñā pratīhāro yayau svayam
||48||दैवज्ञानथ मन्त्रज्ञान्भिषजस्तांत्रिकांस्तथा ॥
इति सन्नोदितो राज्ञा प्रतीहारो ययौ स्वयम्
ājagāma sa vegena samānīya dvijottamān ||
rājñe vijñāpayāmāsa deva viprāḥ samāgatāḥ
||49||आजगाम स वेगेन समानीय द्विजोत्तमान् ॥
राज्ञे विज्ञापयामास देव विप्राः समागताः
praveśaya guruṃ dvāḥsthaṃ saṃprāptānmaddhite ratān ||
iti sannodito rājñā tathā cakre sa buddhimān
||50||प्रवेशय गुरुं द्वाःस्थं संप्राप्तान्मद्धिते रतान् ॥
इति सन्नोदितो राज्ञा तथा चक्रे स बुद्धिमान्
abhyutthāya nṛpaḥ pūrvaṃ namaskṛtya prapūjya ca ||
āsaneṣūpaviṣṭāṃstānbabhāṣe kāryatatparaḥ
||51||अभ्युत्थाय नृपः पूर्वं नमस्कृत्य प्रपूज्य च ॥
आसनेषूपविष्टांस्तान्बभाषे कार्यतत्परः
idamāścaryamevaikaṃ kathaṃ śakyaṃ niveditum ||
jānīta hi svayaṃ sarve lokataḥ śāstrato'pi vā
||52||इदमाश्चर्यमेवैकं कथं शक्यं निवेदितुम् ॥
जानीत हि स्वयं सर्वे लोकतः शास्त्रतोऽपि वा
kathameṣā samutpannā kasyedaṃ karmaṇaḥ phalam ||
asyāṃ kena prakāreṇa vacanaṃ mānuṣaṃ bhavet
||53||कथमेषा समुत्पन्ना कस्येदं कर्मणः फलम् ॥
अस्यां केन प्रकारेण वचनं मानुषं भवेत्
svayaṃ manuṣyavadanā kathameṣā bhaviṣyati ||
sāvadhānairdvijairbhūyaḥ sarvaṃ saṃcintya cocyatām
||54||स्वयं मनुष्यवदना कथमेषा भविष्यति ॥
सावधानैर्द्विजैर्भूयः सर्वं संचिन्त्य चोच्यताम्
viprā ūcuḥ
deva sārasvato nāma kurukṣetre dvijottamaḥ ||
ūrddhvaretāḥ sarasvatyāṃ tapastepe jitendriyaḥ
||55||देव सारस्वतो नाम कुरुक्षेत्रे द्विजोत्तमः ॥
ऊर्द्ध्वरेताः सरस्वत्यां तपस्तेपे जितेन्द्रियः
kathayiṣyati sarvaṃ te tenādiṣṭā mṛgī svayam ||
iti śrutvā vaco rājā yayau sārasvataṃ dvijam
||56||कथयिष्यति सर्वं ते तेनादिष्टा मृगी स्वयम् ॥
इति श्रुत्वा वचो राजा ययौ सारस्वतं द्विजम्
sarasvatījale snātaṃ prabhāse dhyānatatparam ||
dṛṣṭvā pradakṣiṇīkṛtya sāṣṭāṃgaṃ taṃ praṇamya ca ||
upaviṣṭo nṛpo bhūmau prāṃjaliḥ sañjitendriyaḥ
||57||सरस्वतीजले स्नातं प्रभासे ध्यानतत्परम् ॥
दृष्ट्वा प्रदक्षिणीकृत्य साष्टांगं तं प्रणम्य च ॥
उपविष्टो नृपो भूमौ प्रांजलिः सञ्जितेन्द्रियः
manuṣyapadasaṃcāraṃ śrutvā jñātvā ca kāraṇam ||
sārasvato babhāṣe'tha taṃ nṛpaṃ bhaktitatparam
||58||मनुष्यपदसंचारं श्रुत्वा ज्ञात्वा च कारणम् ॥
सारस्वतो बभाषेऽथ तं नृपं भक्तितत्परम्
sārasvata uvāca
bhojarāja śubhaṃ testu jñātaṃ tatkāraṇaṃ mayā ||
mṛgānanā tvayā nārī samānītā vanātkila
||59||भोजराज शुभं तेस्तु ज्ञातं तत्कारणं मया ॥
मृगानना त्वया नारी समानीता वनात्किल
mahadāścaryamevaitattava cetasi varttate ||
ādiṣṭā tu mayā bālā sarvaṃ te kathayiṣyati
||60||महदाश्चर्यमेवैतत्तव चेतसि वर्त्तते ॥
आदिष्टा तु मया बाला सर्वं ते कथयिष्यति
jānāmyahaṃ mahārāja caritraṃ janma yādṛśam ||
āścaryaṃ saṃbhavelloke kathyamānaṃ tayā svayam
||61||जानाम्यहं महाराज चरित्रं जन्म यादृशम् ॥
आश्चर्यं संभवेल्लोके कथ्यमानं तया स्वयम्
ityādiśya gato vegādrathenādityavarcasā ||
ahorātradvayenaiva saṃprāpto nṛpa mandiram
||62||इत्यादिश्य गतो वेगाद्रथेनादित्यवर्चसा ॥
अहोरात्रद्वयेनैव संप्राप्तो नृप मन्दिरम्
praviśya ca mṛgīṃ dṛṣṭvā yatrāste mṛgalocanā ||
tayā sārasvato jñāto dharmajñaḥ sarvaviddvijaḥ
||63||प्रविश्य च मृगीं दृष्ट्वा यत्रास्ते मृगलोचना ॥
तया सारस्वतो ज्ञातो धर्मज्ञः सर्वविद्द्विजः
mṛgyuvāca
eṣa sarvaṃ hi jānāti kāraṇaṃ yacca yādṛśam ||
varttamānaṃ bhaviṣyaṃ ca bhūtaṃ yadbhuvanatraye
||64||एष सर्वं हि जानाति कारणं यच्च यादृशम् ॥
वर्त्तमानं भविष्यं च भूतं यद्भुवनत्रये
etena maraṇaṃ jñātaṃ madīyaṃ pūrvajanmani ||
vastrāpathe mahākṣetre tapastaptaṃ bhavālaye
||65||एतेन मरणं ज्ञातं मदीयं पूर्वजन्मनि ॥
वस्त्रापथे महाक्षेत्रे तपस्तप्तं भवालये
vidhūya kaluṣaṃ sarvaṃ jñānamutpādya yatnataḥ ||
jarāmaraṇanirmuktaḥ pratyakṣaṃ dṛṣṭavānbhavam
||66||विधूय कलुषं सर्वं ज्ञानमुत्पाद्य यत्नतः ॥
जरामरणनिर्मुक्तः प्रत्यक्षं दृष्टवान्भवम्
asya tuṣṭo bhavo devo jñātaṃ tīrthasya kāraṇam ||
ādiṣṭayā mayā vācyaṃ bhavejjanmani kāraṇam
||67||अस्य तुष्टो भवो देवो ज्ञातं तीर्थस्य कारणम् ॥
आदिष्टया मया वाच्यं भवेज्जन्मनि कारणम्
iti cintāparā yāvattāvadvipraḥ samāgataḥ ||
tasmai praṇāmaparamā mūrcchitā nipapāta sā
||68||इति चिन्तापरा यावत्तावद्विप्रः समागतः ॥
तस्मै प्रणामपरमा मूर्च्छिता निपपात सा
atha sārasvato jñānājjñātavānkāraṇaṃ ca tat ||
ānayantu dvijā vegātkalaśaṃ toyasaṃbhṛtam
||69||अथ सारस्वतो ज्ञानाज्ज्ञातवान्कारणं च तत् ॥
आनयन्तु द्विजा वेगात्कलशं तोयसंभृतम्
savauṃṣadhīḥ pallavāṃśca dūrvāḥ puṣpāṇi cākṣatān ||
dhūpaṃ ca caṃdanaṃ caiva gomayaṃ madhusarpiṣī
||70||सवौंषधीः पल्लवांश्च दूर्वाः पुष्पाणि चाक्षतान् ॥
धूपं च चंदनं चैव गोमयं मधुसर्पिषी
ityādiṣṭairdvijairvegātsamānītaṃ nṛpājñayā ||
upalipya ca bhūbhāgaṃ svastikaṃ saṃniveśya ca
||71||इत्यादिष्टैर्द्विजैर्वेगात्समानीतं नृपाज्ञया ॥
उपलिप्य च भूभागं स्वस्तिकं संनिवेश्य च
tatrāgnikāryaṃ kṛtvā'tha vedānkuṃbhe nidhāya saḥ ||
indraṃ tasmiṃśca vinyasya dikpālāṃśca yathākramam ||
hutvāgniṃ sa caruṃ kṛtvā grahapūjāmakārayat
||72||तत्राग्निकार्यं कृत्वाऽथ वेदान्कुंभे निधाय सः ॥
इन्द्रं तस्मिंश्च विन्यस्य दिक्पालांश्च यथाक्रमम् ॥
हुत्वाग्निं स चरुं कृत्वा ग्रहपूजामकारयत्
toyaṃ suvarṇapātrasthaṃ kṛtvā kuṃbhānsvayaṃ guruḥ ||
abhiṣekaṃ tataścakre muhūrte sārvakāmike
||73||तोयं सुवर्णपात्रस्थं कृत्वा कुंभान्स्वयं गुरुः ॥
अभिषेकं ततश्चक्रे मुहूर्ते सार्वकामिके
abhiṣiktā tu sā tena pūtā snānārthavāriṇā ||
jātā sacetanā bālā sarvaṃ paśyati cakṣuṣā
||74||अभिषिक्ता तु सा तेन पूता स्नानार्थवारिणा ॥
जाता सचेतना बाला सर्वं पश्यति चक्षुषा
śṛṇoti sarvaṃ jānāti caritraṃ pūrvajanmanaḥ ||
badarīphalamātraṃ tu puroḍāśaṃ dadau guruḥ
||75||शृणोति सर्वं जानाति चरित्रं पूर्वजन्मनः ॥
बदरीफलमात्रं तु पुरोडाशं ददौ गुरुः
tayopabhuktaṃ yatnena tataścakre sa mārjjanam ||
mānuṣe vacane karṇe dadau jñānaṃ gurustataḥ
||76||तयोपभुक्तं यत्नेन ततश्चक्रे स मार्ज्जनम् ॥
मानुषे वचने कर्णे ददौ ज्ञानं गुरुस्ततः
gurave dakṣiṇāṃ dattvā tataḥ sā ca mṛgānanā ||
bhojarājāya sarva ca caritraṃ pūrvajanmanaḥ
||77||गुरवे दक्षिणां दत्त्वा ततः सा च मृगानना ॥
भोजराजाय सर्व च चरित्रं पूर्वजन्मनः
vaktuṃ pracakrame bālyādyadvṛttaṃ pūrvajanmani ||
namaskṛtya guruṃ pūrvaṃ brāhmaṇānkṣatriyāṃstathā
||78||वक्तुं प्रचक्रमे बाल्याद्यद्वृत्तं पूर्वजन्मनि ॥
नमस्कृत्य गुरुं पूर्वं ब्राह्मणान्क्षत्रियांस्तथा
mṛgyuvāca
na viṣādastvayā kāryo rājañcchrutvā mayoditam ||
itastvaṃ saptame sthāne kaliṃgādhipateḥ sutaḥ
||79||न विषादस्त्वया कार्यो राजञ्च्छ्रुत्वा मयोदितम् ॥
इतस्त्वं सप्तमे स्थाने कलिंगाधिपतेः सुतः
mṛte pitari bālastvaṃ svabhiṣiktaḥ svamaṃtribhiḥ ||
ahaṃ hi vaṃgarājasya saṃjātā duhitā kila
||80||मृते पितरि बालस्त्वं स्वभिषिक्तः स्वमंत्रिभिः ॥
अहं हि वंगराजस्य संजाता दुहिता किल
pariṇītā tvayā deva pitrā dattā svayaṃ nṛpa ||
tvayā'haṃ paṭṭamahiṣī kṛtā yoṣidvarā yataḥ
||81||परिणीता त्वया देव पित्रा दत्ता स्वयं नृप ॥
त्वयाऽहं पट्टमहिषी कृता योषिद्वरा यतः
yuvā jātaḥ krameṇaiva hiṃsraḥ krūro babhūva ha ||
na vedaśāstrakuśalo dayādharmavivarjitaḥ
||82||युवा जातः क्रमेणैव हिंस्रः क्रूरो बभूव ह ॥
न वेदशास्त्रकुशलो दयाधर्मविवर्जितः
lubdho mānī mahākrodhī satyācāra bahiṣkṛtaḥ ||
na devaṃ na guruṃ viprānno jānāti durāśayaḥ
||83||लुब्धो मानी महाक्रोधी सत्याचार बहिष्कृतः ॥
न देवं न गुरुं विप्रान्नो जानाति दुराशयः
viraktā hi prajāstasya brāhmaṇocchedakārakaḥ ||
samāsannairnṛpaistasya deśaḥ sarvo viluṃpitaḥ ||
sainyaṃ sarvaṃ samādāya yuddhāyopajagāma saḥ
||84||विरक्ता हि प्रजास्तस्य ब्राह्मणोच्छेदकारकः ॥
समासन्नैर्नृपैस्तस्य देशः सर्वो विलुंपितः ॥
सैन्यं सर्वं समादाय युद्धायोपजगाम सः
sahaivāhaṃ gatā deva yuddhaṃ jātaṃ nṛpaiḥ saha ||
hāritaṃ sainikaistasya gatā naṣṭā diśo daśa
||85||सहैवाहं गता देव युद्धं जातं नृपैः सह ॥
हारितं सैनिकैस्तस्य गता नष्टा दिशो दश
tyaktvā dharmaṃ nijaṃ rājā palāyanaparo'bhavat ||
gacchamānastu nṛpatiḥ śatrubhiḥ paripīḍitaḥ
||86||त्यक्त्वा धर्मं निजं राजा पलायनपरोऽभवत् ॥
गच्छमानस्तु नृपतिः शत्रुभिः परिपीडितः
tavāsmivādī duṣṭātmā hato lokavirodhakaḥ ||
dehaṃ tasya gṛhītvāgnau praviṣṭāhaṃ nṛpottama
||87||तवास्मिवादी दुष्टात्मा हतो लोकविरोधकः ॥
देहं तस्य गृहीत्वाग्नौ प्रविष्टाहं नृपोत्तम
mṛtasyaivaṃ gatirnāsti narake sa vipacyate ||
mṛtaṃ kāṃtaṃ samādāya bhāryāgnau praviśedyadi
||88||मृतस्यैवं गतिर्नास्ति नरके स विपच्यते ॥
मृतं कांतं समादाय भार्याग्नौ प्रविशेद्यदि
sā tārayati pāpiṣṭhaṃ yāvadābhūtasaṃplavam ||
iha pāpakṣayaṃ kṛtvā paścātsvarge mahīyate
||89||सा तारयति पापिष्ठं यावदाभूतसंप्लवम् ॥
इह पापक्षयं कृत्वा पश्चात्स्वर्गे महीयते
atastvaṃ brāhmaṇo jāto deśe mālavake nṛpa ||
tasyaiva tatra bhāryāhaṃ saṃbhūtā brāhmaṇī nṛpa
||90||अतस्त्वं ब्राह्मणो जातो देशे मालवके नृप ॥
तस्यैव तत्र भार्याहं संभूता ब्राह्मणी नृप
dhanadhānyasamṛddho'bhūttathā jīvadhanādhikaḥ ||
mṛtaḥ pitā mṛtā mātā sa ca bhrātṛvivarjitaḥ
||91||धनधान्यसमृद्धोऽभूत्तथा जीवधनाधिकः ॥
मृतः पिता मृता माता स च भ्रातृविवर्जितः
dhanadhānyasamṛddho'pi lubdho bhramati bhūtale ||
atīva kopano vipro vedapāṭhavivarjitaḥ
||92||धनधान्यसमृद्धोऽपि लुब्धो भ्रमति भूतले ॥
अतीव कोपनो विप्रो वेदपाठविवर्जितः
snānasaṃdhyādihīnaśca māyāvī yācate janam ||
bhaktiṃ karomi paramāṃ sa ca krudhyati māṃ prati
||93||स्नानसंध्यादिहीनश्च मायावी याचते जनम् ॥
भक्तिं करोमि परमां स च क्रुध्यति मां प्रति
saṃtānaṃ tasya vai nāsti dhanarakṣāparo hi saḥ ||
na dadāti na cāśnāti na juhoti sa rakṣati
||94||संतानं तस्य वै नास्ति धनरक्षापरो हि सः ॥
न ददाति न चाश्नाति न जुहोति स रक्षति
na tarpaṇaṃ tilairvipro vidadhātyatilo bhataḥ ||
kārttike'pi ca saṃprāpte viṣṇupūjāvivarjitaḥ
||95||न तर्पणं तिलैर्विप्रो विदधात्यतिलो भतः ॥
कार्त्तिकेऽपि च संप्राप्ते विष्णुपूजाविवर्जितः
dīpaṃ dadāti no vipro māsamekaṃ nirantaram ||
na bhuṃkte śākapatraṃ sa ekāhāro niraṃtaram
||96||दीपं ददाति नो विप्रो मासमेकं निरन्तरम् ॥
न भुंक्ते शाकपत्रं स एकाहारो निरंतरम्
māse nabhasye saṃprāpte prāpte kṛṣṇe nṛpottama ||
na karoti gṛhe śrāddhaṃ snānatarpaṇavarjitaḥ
||97||मासे नभस्ये संप्राप्ते प्राप्ते कृष्णे नृपोत्तम ॥
न करोति गृहे श्राद्धं स्नानतर्पणवर्जितः
na jānāti dinaṃ pitryaṃ pakṣamekaṃ nirantaram ||
anyatra bhuṃkte vipro'sau kṣayāhe'pi samāgate
||98||न जानाति दिनं पित्र्यं पक्षमेकं निरन्तरम् ॥
अन्यत्र भुंक्ते विप्रोऽसौ क्षयाहेऽपि समागते
makarasthe'pi saṃkrāṃtau kṛśarānnaṃ dadāti na ||
tilānsuvarṇaṃ tāraṃ vā vastraṃ vā phalameva ca ||
śākapatraṃ sa puṣpaṃ vā na dadāti tatheṃdhanam
||99||मकरस्थेऽपि संक्रांतौ कृशरान्नं ददाति न ॥
तिलान्सुवर्णं तारं वा वस्त्रं वा फलमेव च ॥
शाकपत्रं स पुष्पं वा न ददाति तथेंधनम्
gavāṃ gavāhnikaṃ naiva kathaṃ muktirbhaviṣyati ||
na yāti viṣṇuśaraṇaṃ saṃprāpte dakṣiṇāyane
||100||गवां गवाह्निकं नैव कथं मुक्तिर्भविष्यति ॥
न याति विष्णुशरणं संप्राप्ते दक्षिणायने
dhenuṃ dadāti no vipro grahaṇe caṃdrasūryayoḥ
||101||धेनुं ददाति नो विप्रो ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः
ekāpi dattā supayasvinī sā savastraghaṃṭābharaṇopapannā ||
vatsena yuktā hi dadāti dātre muktiṃ kulasyāsya karoti vṛddhim
||102||एकापि दत्ता सुपयस्विनी सा सवस्त्रघंटाभरणोपपन्ना ॥
वत्सेन युक्ता हि ददाति दात्रे मुक्तिं कुलस्यास्य करोति वृद्धिम्
yāvaṃti romāṇi bhavaṃti tasyāstāvaṃti varṣāṇi mahīyate saḥ ||
brahmālaye siddha gaṇairvṛto'sau saṃtiṣṭhate sūryasamānatejāḥ
||103||यावंति रोमाणि भवंति तस्यास्तावंति वर्षाणि महीयते सः ॥
ब्रह्मालये सिद्ध गणैर्वृतोऽसौ संतिष्ठते सूर्यसमानतेजाः
devālayaṃ no vidadhāti vāpīṃ kūpaṃ taḍāgaṃ na karoti kuṇḍam ||
puṇyaṃ vivāhaṃ sujanopakāraṃ nāsau satāṃ vā dvijamaṃdiraṃ ca
||104||देवालयं नो विदधाति वापीं कूपं तडागं न करोति कुण्डम् ॥
पुण्यं विवाहं सुजनोपकारं नासौ सतां वा द्विजमंदिरं च
dhanaṃ sadā bhūmigataṃ karoti dharmaṃ na jānāti kulasya cāsau ||
ahaṃ hi tasyānugatā bhavāmi kathaṃ hi kāṃtaṃ parivaṃ cayāmi
||105||धनं सदा भूमिगतं करोति धर्मं न जानाति कुलस्य चासौ ॥
अहं हि तस्यानुगता भवामि कथं हि कांतं परिवं चयामि
evaṃ hi varttamānaḥ sa kāladharmamupeyivān ||
dhanalobhānmayā deva maraṇaṃ parivarjitam
||106||एवं हि वर्त्तमानः स कालधर्ममुपेयिवान् ॥
धनलोभान्मया देव मरणं परिवर्जितम्
paśyantyā gotribhiḥ sarvaṃ gṛhītaṃ dhanasaṃcayam ||
kālena mahatā deva mṛtā'haṃ dvijamaṃdire
||107||पश्यन्त्या गोत्रिभिः सर्वं गृहीतं धनसंचयम् ॥
कालेन महता देव मृताऽहं द्विजमंदिरे
śvetasarpaḥ samabhavaddeśe tasminnarottama ||
tatraivāhaṃ brāhmaṇasya saṃjātā tanayā nṛpa
||108||श्वेतसर्पः समभवद्देशे तस्मिन्नरोत्तम ॥
तत्रैवाहं ब्राह्मणस्य संजाता तनया नृप
varṣeṣṭame tu saṃprāpte pariṇītā dvijanmanā ||
tasminneva gṛhe sarpo madīye vasate nṛpa
||109||वर्षेष्टमे तु संप्राप्ते परिणीता द्विजन्मना ॥
तस्मिन्नेव गृहे सर्पो मदीये वसते नृप
bhāryā mameti saṃdaṣṭo rātrau bharttā mahā hinā ||
mṛto'pi brāhmaṇaiḥ sarpo laguḍairvinipātitaḥ
||110||भार्या ममेति संदष्टो रात्रौ भर्त्ता महा हिना ॥
मृतोऽपि ब्राह्मणैः सर्पो लगुडैर्विनिपातितः
vaidhavyaṃ mama dattvā tu dvijasarpau mṛtāvubhau ||
pitrā mātrā mahāśokaṃ kṛtvā me muṇḍitaṃ śiraḥ
||111||वैधव्यं मम दत्त्वा तु द्विजसर्पौ मृतावुभौ ॥
पित्रा मात्रा महाशोकं कृत्वा मे मुण्डितं शिरः
vasānā śvetavastraṃ ca viṣṇubhaktiparāyaṇā ||
māsopavāsaniratā yāni tīrthānyanekaśaḥ
||112||वसाना श्वेतवस्त्रं च विष्णुभक्तिपरायणा ॥
मासोपवासनिरता यानि तीर्थान्यनेकशः
sarpastu makaro jāto godāvaryāṃ śivālaye ||
devaṃ bhīmeśvaraṃ draṣṭuṃ gatā'haṃ svajanaiḥ saha
||113||सर्पस्तु मकरो जातो गोदावर्यां शिवालये ॥
देवं भीमेश्वरं द्रष्टुं गताऽहं स्वजनैः सह
yāvatsnātuṃ praviṣṭā'haṃ vṛtā sarvajanairnṛpa ||
makareṇa tadā dṛṣṭā bhāryeyaṃ mama vallabhā ||
gṛhītā makareṇāhaṃ netumaṃtarjale nṛpa
||114||यावत्स्नातुं प्रविष्टाऽहं वृता सर्वजनैर्नृप ॥
मकरेण तदा दृष्टा भार्येयं मम वल्लभा ॥
गृहीता मकरेणाहं नेतुमंतर्जले नृप
hāhākāraḥ samabhavajjanaḥ kṣubdhaḥ samaṃtataḥ ||
kuṃtāghātena kenāsau makarastu nipātitaḥ
||115||हाहाकारः समभवज्जनः क्षुब्धः समंततः ॥
कुंताघातेन केनासौ मकरस्तु निपातितः
jhaṣavaktraḥ sthitā cāhaṃ mṛtā kṛṣṭā janairbahiḥ ||
agniṃ dattvā jale kṣiptvā bhasma lokā gṛhāngatāḥ
||116||झषवक्त्रः स्थिता चाहं मृता कृष्टा जनैर्बहिः ॥
अग्निं दत्त्वा जले क्षिप्त्वा भस्म लोका गृहान्गताः
strīvadhāllubdhvako jāto jhaṣastīrthaprabhāvataḥ ||
mānuṣīṃ yonimāpannastasminneva mahāvane
||117||स्त्रीवधाल्लुब्ध्वको जातो झषस्तीर्थप्रभावतः ॥
मानुषीं योनिमापन्नस्तस्मिन्नेव महावने
agnerjalācca sarpācca gajātsiṃhādavṛṣādapi ||
jhaṣādvisphoṭakānmṛtyuryeṣāṃ te narake gatāḥ
||118||अग्नेर्जलाच्च सर्पाच्च गजात्सिंहादवृषादपि ॥
झषाद्विस्फोटकान्मृत्युर्येषां ते नरके गताः
ātmahā bhrūṇahā strīhā brahmaghnaḥ kūṭasākṣyadaḥ ||
kanyāvikrayakartā ca mithyā bratadharastu yaḥ
||119||आत्महा भ्रूणहा स्त्रीहा ब्रह्मघ्नः कूटसाक्ष्यदः ॥
कन्याविक्रयकर्ता च मिथ्या ब्रतधरस्तु यः
vikrīṇāti kratuṃ yastu madyapaḥ syāddvijastu yaḥ ||
rājadrohī svarṇacauro brahmavṛttivilopakaḥ
||120||विक्रीणाति क्रतुं यस्तु मद्यपः स्याद्द्विजस्तु यः ॥
राजद्रोही स्वर्णचौरो ब्रह्मवृत्तिविलोपकः
goghnastu nikṣepaharo grāmasīmāharastu yaḥ ||
sarve te narakaṃ yāṃti yā ca strī pativaṃcakā
||121||गोघ्नस्तु निक्षेपहरो ग्रामसीमाहरस्तु यः ॥
सर्वे ते नरकं यांति या च स्त्री पतिवंचका
jhaṣamṛtyuprabhāvena jātā krauṃcī vane nṛpa ||
godāvarīvane vyādho bhramate mṛgamārgakaḥ
||122||झषमृत्युप्रभावेन जाता क्रौंची वने नृप ॥
गोदावरीवने व्याधो भ्रमते मृगमार्गकः
vane krauṃcaḥ sakāmo māṃ mudā kāmayitumudyataḥ ||
dṛṣṭāhaṃ bhramatā tena vyādhenākṛṣya kārmukam
||123||वने क्रौंचः सकामो मां मुदा कामयितुमुद्यतः ॥
दृष्टाहं भ्रमता तेन व्याधेनाकृष्य कार्मुकम्
hataḥ krauṃco mṛto rāja nnaṣṭā sthānādahaṃ tataḥ ||
godāvarīvane tasminnevaṃrūpaṃ dadarśa tam
||124||हतः क्रौंचो मृतो राज न्नष्टा स्थानादहं ततः ॥
गोदावरीवने तस्मिन्नेवंरूपं ददर्श तम्
ṛṣirvyādhaṃ śaśāpātha dṛṣṭvā karma vigarhitam ||
kāmadharmamakurvāṇaṃ priyā saṃbhāṣatatparam ||
krauṃcaṃ tvamavadhīryasmāttasmātsiṃho bhaviṣyasi
||125||ऋषिर्व्याधं शशापाथ दृष्ट्वा कर्म विगर्हितम् ॥
कामधर्ममकुर्वाणं प्रिया संभाषतत्परम् ॥
क्रौंचं त्वमवधीर्यस्मात्तस्मात्सिंहो भविष्यसि
ṛṣistena vinītena sthitvā santoṣito nṛpa ||
ṛṣirvadati tasyāgre na me mithyā vaco bhavet
||126||ऋषिस्तेन विनीतेन स्थित्वा सन्तोषितो नृप ॥
ऋषिर्वदति तस्याग्रे न मे मिथ्या वचो भवेत्
siṃhasthasya prasādaṃ te kariṣye muktihetave ||
surāṣṭradeśe bhavitā siṃho raivatake girau
||127||सिंहस्थस्य प्रसादं ते करिष्ये मुक्तिहेतवे ॥
सुराष्ट्रदेशे भविता सिंहो रैवतके गिरौ
vastrāpathe mahā kṣetre muktiste vihitā dhruvā ||
ityuktvā sa ṛṣirdeva gato bhīmeśvaraṃ prati ||
durvacaḥśravaṇādvyādhaḥ kramātpaṃcatvamāyayau
||128||वस्त्रापथे महा क्षेत्रे मुक्तिस्ते विहिता ध्रुवा ॥
इत्युक्त्वा स ऋषिर्देव गतो भीमेश्वरं प्रति ॥
दुर्वचःश्रवणाद्व्याधः क्रमात्पंचत्वमाययौ
krauṃcī krauṃcaviyogena gatā sā ca vanāṃtare ||
mṛtā daivavaśājjātā mṛgī raivatake girau
||129||क्रौंची क्रौंचवियोगेन गता सा च वनांतरे ॥
मृता दैववशाज्जाता मृगी रैवतके गिरौ
mṛgayūthagatā nityaṃ modate madavihvalā ||
vyādhaḥ siṃhaḥ samabhavadgirestasya mahāvane
||130||मृगयूथगता नित्यं मोदते मदविह्वला ॥
व्याधः सिंहः समभवद्गिरेस्तस्य महावने
kāmārtā bhramatā dṛṣṭā mṛgī siṃhena yatnataḥ ||
tatra saṃbhramate nityaṃ siṃhaścāpi mṛgī vane
||131||कामार्ता भ्रमता दृष्टा मृगी सिंहेन यत्नतः ॥
तत्र संभ्रमते नित्यं सिंहश्चापि मृगी वने
siṃho'pi daivayogena mameyamiti manyate ||
paraṃ hiṃsrasvabhāvena tāmādātuṃ pracakrame
||132||सिंहोऽपि दैवयोगेन ममेयमिति मन्यते ॥
परं हिंस्रस्वभावेन तामादातुं प्रचक्रमे
calatvaṃ mṛgajātīnāṃ vihitaṃ vedhasā svayam ||
punargatā mṛgī yūthaṃ krīḍate cārulocanā
||133||चलत्वं मृगजातीनां विहितं वेधसा स्वयम् ॥
पुनर्गता मृगी यूथं क्रीडते चारुलोचना
bhavasya paścime bhāge tatra raivatake girau ||
anuyātaḥ śanaiḥ so'tha mṛgendro mṛgayūthapaḥ ||
utpapāta tataḥ siṃho saṃghasya mūrddhani
||134||भवस्य पश्चिमे भागे तत्र रैवतके गिरौ ॥
अनुयातः शनैः सोऽथ मृगेन्द्रो मृगयूथपः ॥
उत्पपात ततः सिंहो संघस्य मूर्द्धनि
siṃhasya na mṛgaiḥ kāryaṃ hariṇīṃ prati paśyataḥ ||
yatra sā hariṇī yāti yayau siṃhastathaiva tām
||135||सिंहस्य न मृगैः कार्यं हरिणीं प्रति पश्यतः ॥
यत्र सा हरिणी याति ययौ सिंहस्तथैव ताम्
yadā vegaṃ mṛgī cakre siṃhaḥ kuddhastadā vane ||
siṃho'pi vegavāñjāto mṛgīvegādhiko'bhavat
||136||यदा वेगं मृगी चक्रे सिंहः कुद्धस्तदा वने ॥
सिंहोऽपि वेगवाञ्जातो मृगीवेगाधिकोऽभवत्
yadā siṃhena saṃkrāṃtā dadau jhampāṃ mṛgī tu sā ||
bhavasyāgre nadītoye patitā jalamūrddhani
||137||यदा सिंहेन संक्रांता ददौ झम्पां मृगी तु सा ॥
भवस्याग्रे नदीतोये पतिता जलमूर्द्धनि
laṃbate tu śarīraṃ me veṇau protaṃ śiro mama ||
siṃhaḥ sahaiva patito mṛtaḥ payasi madhyataḥ
||138||लंबते तु शरीरं मे वेणौ प्रोतं शिरो मम ॥
सिंहः सहैव पतितो मृतः पयसि मध्यतः
svarṇareṣājale deva viśīrṇaṃ mama tadvapuḥ ||
na tu vaktraṃ nipatitaṃ tvaksāraśirasi sthitam
||139||स्वर्णरेषाजले देव विशीर्णं मम तद्वपुः ॥
न तु वक्त्रं निपतितं त्वक्सारशिरसि स्थितम्
etaccaritraṃ yatsarvaṃ dṛṣṭaṃ sārasvatena vai ||
tattīrthasya prabhāvena siṃhastvaṃ samajāyathāḥ
||140||एतच्चरित्रं यत्सर्वं दृष्टं सारस्वतेन वै ॥
तत्तीर्थस्य प्रभावेन सिंहस्त्वं समजायथाः
idaṃ hi saptamaṃ janma sarvapāpakṣayodayam ||
kānyakubje mahādeśe rājā bhojetiviśrutaḥ
||141||इदं हि सप्तमं जन्म सर्वपापक्षयोदयम् ॥
कान्यकुब्जे महादेशे राजा भोजेतिविश्रुतः
ahaṃ hi hariṇīgarbhe jātā mānuṣarūpiṇī ||
jātaṃ vaktraṃ mṛgīṇāṃ me yasmānna patitaṃ jale
||142||अहं हि हरिणीगर्भे जाता मानुषरूपिणी ॥
जातं वक्त्रं मृगीणां मे यस्मान्न पतितं जले
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe dvitīye vastrāpathakṣetramāhātmye bhavamāhātmye mṛgānanābhojavṛttāntavarṇane sārasvatamaharṣisaṃskṛtapuroḍāśaprāśanasamupa labdhaspaṣṭavākprasara mṛgānanākathitobhayaprāksaptajanmavṛttāntavarṇanaṃnāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ || 6 ||