dāmodaramāhātmyavarṇanam
śrīgaṇeśāya namaḥ
śrīsarasvatyai namaḥ
atha śrīskāde mahāpurāṇe saptame prabhāsakhaṇḍe dvitīyaṃ śrīvastrāpathakṣetramāhātmyaṃ prārabhyate ||
īśvara uvāca ||
atha te saṃpravakṣyāmi kṣetragarbhaṃ mahodayam ||
tadvastrāpathamāhātmyaṃ yatra raivatako giriḥ
||1||अथ श्रीस्कादे महापुराणे सप्तमे प्रभासखण्डे द्वितीयं श्रीवस्त्रापथक्षेत्रमाहात्म्यं प्रारभ्यते ॥
ईश्वर उवाच ॥
अथ ते संप्रवक्ष्यामि क्षेत्रगर्भं महोदयम् ॥
तद्वस्त्रापथमाहात्म्यं यत्र रैवतको गिरिः
dāmodaraṃ raivatake bhavaṃ vastrāpathe tathā ||
etadraivatakaṃ kṣetraṃ vastrāpathamiti smṛtam
||2||दामोदरं रैवतके भवं वस्त्रापथे तथा ॥
एतद्रैवतकं क्षेत्रं वस्त्रापथमिति स्मृतम्
suvarṇarevā yatrasthā nadī pātakanāśanī ||
yatra sākṣātsthitaḥ kṛṣṇo dāmodara iti smṛtaḥ
||3||सुवर्णरेवा यत्रस्था नदी पातकनाशनी ॥
यत्र साक्षात्स्थितः कृष्णो दामोदर इति स्मृतः
yatra sthitaṃ mṛgīkuṇḍaṃ mahāpātakanāśanam ||
sakṛcchrāddhe kṛte yatra kalpakoṭisahasrakam ||
pitṝṇāṃ jāyate tṛptirapunarbhavakāṃkṣiṇī
||4||यत्र स्थितं मृगीकुण्डं महापातकनाशनम् ॥
सकृच्छ्राद्धे कृते यत्र कल्पकोटिसहस्रकम् ॥
पितॄणां जायते तृप्तिरपुनर्भवकांक्षिणी
devyuvāca
bhagavanvistarādbrūhi dāmodaramahodayam ||
kṣetragarbhasya māhātmyaṃ karṇikārūpasaṃsthitam
||5||भगवन्विस्तराद्ब्रूहि दामोदरमहोदयम् ॥
क्षेत्रगर्भस्य माहात्म्यं कर्णिकारूपसंस्थितम्
īśvara uvāca
śṛṇu devi pravakṣyāmi dāmodarahariṃ prati ||
itihāsaṃ purākhyātamṛṣibhiḥ kalpavāsibhiḥ
||6||शृणु देवि प्रवक्ष्यामि दामोदरहरिं प्रति ॥
इतिहासं पुराख्यातमृषिभिः कल्पवासिभिः
gaṃgātīre śubhe ramye puṇye janapadākule ||
ṛṣibhiḥ sevite nityaṃ svargamārgaprade dhruvam
||7||गंगातीरे शुभे रम्ये पुण्ये जनपदाकुले ॥
ऋषिभिः सेविते नित्यं स्वर्गमार्गप्रदे ध्रुवम्
tatra jñānavido viprā yajaṃti vividhairmakhaiḥ ||
ṛṣayaḥ sāṃkhyayogena dānenaivetare janāḥ
||8||तत्र ज्ञानविदो विप्रा यजंति विविधैर्मखैः ॥
ऋषयः सांख्ययोगेन दानेनैवेतरे जनाः
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā svargamabhīpsavaḥ ||
sevaṃte tajjalaṃ divyaṃ devānāmapi durlabham
||9||ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा स्वर्गमभीप्सवः ॥
सेवंते तज्जलं दिव्यं देवानामपि दुर्लभम्
tatra rājā gajonāma balī sarvajanādhipaḥ ||
gaṃgājalābhiṣekārthaṃ tyakvā rājyaṃ jagāma ha
||10||तत्र राजा गजोनाम बली सर्वजनाधिपः ॥
गंगाजलाभिषेकार्थं त्यक्वा राज्यं जगाम ह
bhāryā tasya satī sādhvī putriṇī rūpasaṃyutā ||
sā'pyayātsaha tenaiva bhartrā vai bhartṛvatsalā
||11||भार्या तस्य सती साध्वी पुत्रिणी रूपसंयुता ॥
साऽप्ययात्सह तेनैव भर्त्रा वै भर्तृवत्सला
saṃgatā nāma nāmnā ca dakṣā dākṣāyaṇī yathā ||
evaṃ nivasatostatra varṣāṇāmayutaṃ gatam
||12||संगता नाम नाम्ना च दक्षा दाक्षायणी यथा ॥
एवं निवसतोस्तत्र वर्षाणामयुतं गतम्
ājagāma ṛṣistatra bhadronāma mahāyaśāḥ ||
sahito bahubhirviprairjapahomaparāyaṇaiḥ
||13||आजगाम ऋषिस्तत्र भद्रोनाम महायशाः ॥
सहितो बहुभिर्विप्रैर्जपहोमपरायणैः
tyaktvā saṃsāramārgaṃ tu svargamārgajigīṣavaḥ ||
gaṃgāniṣevaṇaṃ kṛtvā sphoṭayitvā''tmajaṃ malam
||14||त्यक्त्वा संसारमार्गं तु स्वर्गमार्गजिगीषवः ॥
गंगानिषेवणं कृत्वा स्फोटयित्वाऽऽत्मजं मलम्
jalaṃ dattvā tu bhūtebhyaḥ pūjayitvā janārddanam ||
yāvadyāṃti nadītīra ṛṣayo bhadrakādayaḥ ||
tāvatpaśyaṃti rājānaṃ gajaṃ varagajopamam
||15||जलं दत्त्वा तु भूतेभ्यः पूजयित्वा जनार्द्दनम् ॥
यावद्यांति नदीतीर ऋषयो भद्रकादयः ॥
तावत्पश्यंति राजानं गजं वरगजोपमम्
tenaiva dṛṣṭā munayo rājñā nihatakalmaṣāḥ ||
saptarṣayo yathā svarge surarājena dhīmatā
||16||तेनैव दृष्टा मुनयो राज्ञा निहतकल्मषाः ॥
सप्तर्षयो यथा स्वर्गे सुरराजेन धीमता
tamṛṣiṃ sa ca saṃprekṣya padāni daśa paṃca ca ||
āgacchantvatra pūjārhā bhavato mama mandiram
||17||तमृषिं स च संप्रेक्ष्य पदानि दश पंच च ॥
आगच्छन्त्वत्र पूजार्हा भवतो मम मन्दिरम्
paśyaṃtu saṃgatāṃ sarve mama bhāryāṃ yaśasvinīm ||
tasyāḥ pūjāṃ samādāya yo mārgo manasi sthitaḥ
||18||पश्यंतु संगतां सर्वे मम भार्यां यशस्विनीम् ॥
तस्याः पूजां समादाय यो मार्गो मनसि स्थितः
taṃ gacchadhvaṃ mahābhāgāḥ puṇyāḥ puṇyamabhīpsavaḥ ||
evamuktāstu te rājñā ṛṣayaḥ kautukānvitāḥ ||
ājagmurmaṃdiraṃ śubhraṃ puraṃdarapuropamam
||19||तं गच्छध्वं महाभागाः पुण्याः पुण्यमभीप्सवः ॥
एवमुक्तास्तु ते राज्ञा ऋषयः कौतुकान्विताः ॥
आजग्मुर्मंदिरं शुभ्रं पुरंदरपुरोपमम्
āsanāni vicitrāṇi dattvā teṣāṃ manasvinī ||
saṃgatā rājarājena sārddhamagre vyavasthitā
||20||आसनानि विचित्राणि दत्त्वा तेषां मनस्विनी ॥
संगता राजराजेन सार्द्धमग्रे व्यवस्थिता
kṛtvā karapuṭaṃ rājā ṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām ||
babhāṣe vacanaṃ rājā bhadro bhadraṃ susaṃgatam
||21||कृत्वा करपुटं राजा ऋषीणां पुण्यकर्मणाम् ॥
बभाषे वचनं राजा भद्रो भद्रं सुसंगतम्
vasudhā vasusaṃpūrṇā maṃḍitā nagarī purī ||
parvataiśca samudraiśca saridbhiśca sarovaraiḥ
||22||वसुधा वसुसंपूर्णा मंडिता नगरी पुरी ॥
पर्वतैश्च समुद्रैश्च सरिद्भिश्च सरोवरैः
grāmaiścatuṣpathairghorairgokulairākulīkṛtā ||
nararatnairaśvaratnairgajaratnaistu saṃkulā
||23||ग्रामैश्चतुष्पथैर्घोरैर्गोकुलैराकुलीकृता ॥
नररत्नैरश्वरत्नैर्गजरत्नैस्तु संकुला
dustyajā bhogabhoktṛṇāṃ paraṃ jñānamajānatām ||
saṃsāre'tra mahāghore punarāvṛttikāriṇi
||24||दुस्त्यजा भोगभोक्तृणां परं ज्ञानमजानताम् ॥
संसारेऽत्र महाघोरे पुनरावृत्तिकारिणि
pataṃti puruṣā bhadra patrāṇīva punaḥpunaḥ ||
kṛtena yena vipreṃdra svargaṃ prāpnoti nirmalam ||
dānena tapasā caiva tattvamā cakṣva suvrata
||25||पतंति पुरुषा भद्र पत्राणीव पुनःपुनः ॥
कृतेन येन विप्रेंद्र स्वर्गं प्राप्नोति निर्मलम् ॥
दानेन तपसा चैव तत्त्वमा चक्ष्व सुव्रत
bhadra uvāca
tīrthāni toyapūrṇāni devāḥ pāṣāṇamṛnmayāḥ ||
ātmasthaṃ ye na paśyaṃti te na paśyaṃti tatparam
||26||तीर्थानि तोयपूर्णानि देवाः पाषाणमृन्मयाः ॥
आत्मस्थं ये न पश्यंति ते न पश्यंति तत्परम्
saṃti tīrthānyanekāni puṇyānyāyatanāni ca ||
puṇyatoyā pavitraśca saritaḥ sāgarāstathā ||
bahupuṇyapradā pṛthvī sthānesthāne padepade
||27||संति तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च ॥
पुण्यतोया पवित्रश्च सरितः सागरास्तथा ॥
बहुपुण्यप्रदा पृथ्वी स्थानेस्थाने पदेपदे
yadyasti tava rājeṃdra jñānaṃ jñānavatāṃ vara ||
viṣṇuṃ jiṣṇuṃ hṛṣīkeśaṃ śaṃkhinaṃ gadinaṃ tathā
||28||यद्यस्ति तव राजेंद्र ज्ञानं ज्ञानवतां वर ॥
विष्णुं जिष्णुं हृषीकेशं शंखिनं गदिनं तथा
caturbhujaṃ mahābāhuṃ prabhāse daityasūdanam ||
vārāhaṃ vāmanaṃ caiva nārasiṃhaṃ balārjunam
||29||चतुर्भुजं महाबाहुं प्रभासे दैत्यसूदनम् ॥
वाराहं वामनं चैव नारसिंहं बलार्जुनम्
rāmaṃ rāmaṃ ca rāmaṃ ca puruṣottamameva ca ||
puṃḍarīkekṣaṇaṃ caiva gadāpāṇiṃ tathaiva ca
||30||रामं रामं च रामं च पुरुषोत्तममेव च ॥
पुंडरीकेक्षणं चैव गदापाणिं तथैव च
rāghavaṃ śakradamanaṃ goviṃdaṃ bahupuṇyadam ||
jayaṃ ca bhūdharaṃ caiva devadevaṃ janārddanam
||31||राघवं शक्रदमनं गोविंदं बहुपुण्यदम् ॥
जयं च भूधरं चैव देवदेवं जनार्द्दनम्
surottamaṃ śrīdharaṃ ca hariṃ yogīśvaraṃ tathā ||
kapileśaṃ bhūtanāthaṃ śvetadvīpapatiṃ harim
||32||सुरोत्तमं श्रीधरं च हरिं योगीश्वरं तथा ॥
कपिलेशं भूतनाथं श्वेतद्वीपपतिं हरिम्
badaryāśramavāsau ca naranārāyaṇau tathā ||
padmanābhaṃ sunābhaṃ ca hayagrīvaṃ viśāṃ pate
||33||बदर्याश्रमवासौ च नरनारायणौ तथा ॥
पद्मनाभं सुनाभं च हयग्रीवं विशां पते
dvijanāthaṃ dharānāthaṃ khaḍgapāṇiṃ tathaiva ca ||
dāmodaraṃ jalāvāsaṃ sarvapāpaharaṃ harim
||34||द्विजनाथं धरानाथं खड्गपाणिं तथैव च ॥
दामोदरं जलावासं सर्वपापहरं हरिम्
etānyeva hi sthānāni devadevasya cakriṇaḥ ||
gacchate yatra tatraiva mucyate sarvapātakaiḥ
||35||एतान्येव हि स्थानानि देवदेवस्य चक्रिणः ॥
गच्छते यत्र तत्रैव मुच्यते सर्वपातकैः
gaṃgā ca yamunā caiva tathā devī sarasvatī ||
dṛṣadvatī gomatī ca tāpī kāveriṇī tathā
||36||गंगा च यमुना चैव तथा देवी सरस्वती ॥
दृषद्वती गोमती च तापी कावेरिणी तथा
narmadā śarmadā caiva nadī godāvarī tathā ||
śatadruśca tathā viṃdhyā payoṣṇī varadā tathā
||37||नर्मदा शर्मदा चैव नदी गोदावरी तथा ॥
शतद्रुश्च तथा विंध्या पयोष्णी वरदा तथा
carmaṇvatī ca sarayūrgaṃḍakī caṃḍapāpahā ||
caṃdrabhāgā vipāśā ca śoṇaścaiva punaḥpunaḥ
||38||चर्मण्वती च सरयूर्गंडकी चंडपापहा ॥
चंद्रभागा विपाशा च शोणश्चैव पुनःपुनः
etāścānyāśca bahavo himavatprabhavāḥ śubhāḥ ||
tāsu snāto naraḥ svargaṃ yāti pātakavarjitaḥ
||39||एताश्चान्याश्च बहवो हिमवत्प्रभवाः शुभाः ॥
तासु स्नातो नरः स्वर्गं याति पातकवर्जितः
vanāni naṃdanādīni parvatā maṃdarādayaḥ ||
nāmoccāreṇa yeṣāṃ hi pāpaṃ yāti rasātale
||40||वनानि नंदनादीनि पर्वता मंदरादयः ॥
नामोच्चारेण येषां हि पापं याति रसातले
gaja uvāca
bhadraṃ hi bhāṣitaṃ bhadra ākhyānamamṛtopamam ||
pṛcchāmi sarvadharmajña tvāmahaṃ kiṃcideva hi
||41||भद्रं हि भाषितं भद्र आख्यानममृतोपमम् ॥
पृच्छामि सर्वधर्मज्ञ त्वामहं किंचिदेव हि
yasminmāse dine yasmiṃstīrthe yasminkramānnaraiḥ ||
akṣayaṃ sevyate svargastanmamācakṣva suvrata
||42||यस्मिन्मासे दिने यस्मिंस्तीर्थे यस्मिन्क्रमान्नरैः ॥
अक्षयं सेव्यते स्वर्गस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत
snānaṃ dānaṃ japo homaḥ svādhyāyo devatārcanam ||
akṣayo yena vai svargastanme gaditumarhasi
||43||स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् ॥
अक्षयो येन वै स्वर्गस्तन्मे गदितुमर्हसि
bhadra uvāca
śrūyatāṃ rājaśārdūla kathāṃ kathayato mama ||
yāṃ śrutvā mucyate pāpānnaro naravarottama
||44||श्रूयतां राजशार्दूल कथां कथयतो मम ॥
यां श्रुत्वा मुच्यते पापान्नरो नरवरोत्तम
ṛṣīṇāṃ kathitaṃ pūrvaṃ nāradena mahātmanā
||45||ऋषीणां कथितं पूर्वं नारदेन महात्मना
evaṃ pṛṣṭaśca taiḥ sarvairnārado munisattamaḥ ||
kathayāmāsa saṃhṛṣṭo meghadudubhinisvanaiḥ
||46||एवं पृष्टश्च तैः सर्वैर्नारदो मुनिसत्तमः ॥
कथयामास संहृष्टो मेघदुदुभिनिस्वनैः
ramye himavataḥ pṛṣṭhe samavāye mayā śrutam ||
tadahaṃ tava vakṣyāmi śrotukāmaṃ nararṣabha
||47||रम्ये हिमवतः पृष्ठे समवाये मया श्रुतम् ॥
तदहं तव वक्ष्यामि श्रोतुकामं नरर्षभ
tīrthānyeva hi sarvāṇi punarāvarttakāni tu ||
akṣayām̐llabhate lokāṃstattīrthaṃ kathayāmi te
||48||तीर्थान्येव हि सर्वाणि पुनरावर्त्तकानि तु ॥
अक्षयाँल्लभते लोकांस्तत्तीर्थं कथयामि ते
mārgaśīrṣe kānyakubja uṣitvā rājasattama ||
na śocati naro nārī svargaṃ yāti parāvaram
||49||मार्गशीर्षे कान्यकुब्ज उषित्वा राजसत्तम ॥
न शोचति नरो नारी स्वर्गं याति परावरम्
pauṣasya paurṇamāsī yā yadi sā kriyate'rbude ||
varṣāṇāmarbudaṃ svarge modate pitṛbhiḥ saha
||50||पौषस्य पौर्णमासी या यदि सा क्रियतेऽर्बुदे ॥
वर्षाणामर्बुदं स्वर्गे मोदते पितृभिः सह
māghyāṃ yadi gayāśrāddhaṃ pitṝṇāṃ yacchate naraḥ ||
trayāṇāmapi devānāṃ caturthaḥ sa prajāyate
||51||माघ्यां यदि गयाश्राद्धं पितॄणां यच्छते नरः ॥
त्रयाणामपि देवानां चतुर्थः स प्रजायते
phālgunyāṃ himavatpṛṣṭhe vasannekāṃ niśāṃ naraḥ ||
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra devo janārddanaḥ
||52||फाल्गुन्यां हिमवत्पृष्ठे वसन्नेकां निशां नरः ॥
स याति परमं स्थानं यत्र देवो जनार्द्दनः
caitryāṃ śrāddhaṃ prabhāse tu ye kurvaṃti manīṣiṇaḥ ||
na te marttyā bhavantīha kulajaiḥ saha sattamāḥ
||53||चैत्र्यां श्राद्धं प्रभासे तु ये कुर्वंति मनीषिणः ॥
न ते मर्त्त्या भवन्तीह कुलजैः सह सत्तमाः
caturbhuje tu vaiśākhyāṃ ye kurvaṃti jalapriye ||
tathāvaṃtyāṃ naraḥ kaścitsa yāti paramāṃ gatim
||54||चतुर्भुजे तु वैशाख्यां ये कुर्वंति जलप्रिये ॥
तथावंत्यां नरः कश्चित्स याति परमां गतिम्
jyaiṣṭhyāṃ jyeṣṭharkṣayuktāyāṃ śrāddhaṃ ca tritakūpake ||
kuryuryugāni te trīṇi vasaṃti nākasadmani
||55||ज्यैष्ठ्यां ज्येष्ठर्क्षयुक्तायां श्राद्धं च त्रितकूपके ॥
कुर्युर्युगानि ते त्रीणि वसंति नाकसद्मनि
yo vrajeśavane nadyāṃ dināni nava paṃca ca ||
tiṣṭhate ca naraḥ svargaṃ vaikuṇṭhamabhigacchati
||56||यो व्रजेशवने नद्यां दिनानि नव पंच च ॥
तिष्ठते च नरः स्वर्गं वैकुण्ठमभिगच्छति
śrāvaṇasya tu māsasya pūrṇāyāṃ pūrvasāgare ||
snānaṃ dānaṃ japaṃ śrāddhaṃ naraḥ kurvanna śocati
||57||श्रावणस्य तु मासस्य पूर्णायां पूर्वसागरे ॥
स्नानं दानं जपं श्राद्धं नरः कुर्वन्न शोचति
tathā bhādrapade kṣetre prabhāse śaśibhūṣaṇam ||
pūjayitvā naro liṃgaṃ devaliṃgī bhavettataḥ
||58||तथा भाद्रपदे क्षेत्रे प्रभासे शशिभूषणम् ॥
पूजयित्वा नरो लिंगं देवलिंगी भवेत्ततः
āśvine caṃdrabhāgāyāṃ śrāddhaṃ snānaṃ karoti yaḥ ||
sthānaṃ yugasahasrāṇāṃ kṛtaṃ tena triviṣṭape
||59||आश्विने चंद्रभागायां श्राद्धं स्नानं करोति यः ॥
स्थानं युगसहस्राणां कृतं तेन त्रिविष्टपे
aṣṭākṣaraiścaturbāhuṃ dhyāyaṃti munisattamāḥ ||
bahunā'tra kimuktena gajāhaṃ pravadāmi te
||60||अष्टाक्षरैश्चतुर्बाहुं ध्यायंति मुनिसत्तमाः ॥
बहुनाऽत्र किमुक्तेन गजाहं प्रवदामि ते
[[File:Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC004.jpg|thumb|600px|dāmodarakuṇḍaḥ]] dāmodarasamaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati ||
māsānāṃ kārttikaḥ śreṣṭhaḥ kārttike bhīṣmapaṃcakam
||61||[[File:Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC004.jpg|thumb|600px|दामोदरकुण्डः]] दामोदरसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति ॥
मासानां कार्त्तिकः श्रेष्ठः कार्त्तिके भीष्मपंचकम्
tatrāpi dvādaśī śreṣṭhā rājandāmodare jale ||
kimanyairbahubhistīrtheḥ ki kṣetraiḥ ki mahāvanaiḥ ||
dāmodare naraḥ snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate
||62||तत्रापि द्वादशी श्रेष्ठा राजन्दामोदरे जले ॥
किमन्यैर्बहुभिस्तीर्थेः कि क्षेत्रैः कि महावनैः ॥
दामोदरे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
gaja uvāca
bhadra bhadraṃ tvayā proktaṃ rasāyanamivāparam ||
bhūyo'haṃ śrotumicchāmi tīrthasyāsya mahāphalam
||63||भद्र भद्रं त्वया प्रोक्तं रसायनमिवापरम् ॥
भूयोऽहं श्रोतुमिच्छामि तीर्थस्यास्य महाफलम्
ke deśāḥ kiṃ pramāṇaṃ tu kā nadī keḥ ca parvatāḥ ||
janā vasaṃti ke tatra ṛṣayaḥ ke tapasvinaḥ
||64||के देशाः किं प्रमाणं तु का नदी केः च पर्वताः ॥
जना वसंति के तत्र ऋषयः के तपस्विनः
bhadra uvāca
pṛthivī vasusaṃpūrṇā sāgareṇa tu veṣṭitā ||
maṃḍitā nagarairgrāmaiḥ suraiḥ parapuraṃjaya
||65||पृथिवी वसुसंपूर्णा सागरेण तु वेष्टिता ॥
मंडिता नगरैर्ग्रामैः सुरैः परपुरंजय
vārāṇasī prabhāsaṃ ca saṃgamaṃ sitakṛṣṇayoḥ ||
evaṃ sārāṇi tīrthāni yasmānmṛtyuharāṇi ca
||66||वाराणसी प्रभासं च संगमं सितकृष्णयोः ॥
एवं साराणि तीर्थानि यस्मान्मृत्युहराणि च
dāmodareti ye nūnaṃ smaraṃto yatra tatra hi ||
te vasaṃti harergehaṃ na saraṃti kadācana
||67||दामोदरेति ये नूनं स्मरंतो यत्र तत्र हि ॥
ते वसंति हरेर्गेहं न सरंति कदाचन
somanāthasya sānnidhya udayanto girirmahān ||
tasya paścimabhāge tu raivataka iti smṛtaḥ
||68||सोमनाथस्य सान्निध्य उदयन्तो गिरिर्महान् ॥
तस्य पश्चिमभागे तु रैवतक इति स्मृतः
vāhinī vahate tatra nadī kāṃcanaśekharāt ||
dhātavastatra te raktāḥ śvetā nīlāstathā'sitāḥ
||69||वाहिनी वहते तत्र नदी कांचनशेखरात् ॥
धातवस्तत्र ते रक्ताः श्वेता नीलास्तथाऽसिताः
pāṣāṇāḥ kuñjarākārāścānye sairibhasannibhāḥ ||
caṇakākṛtayaścānye anye gokṣurakaprabhāḥ
||70||पाषाणाः कुञ्जराकाराश्चान्ये सैरिभसन्निभाः ॥
चणकाकृतयश्चान्ये अन्ये गोक्षुरकप्रभाः
vṛkṣā vallyaśca gulmāśca saṃtānāḥ saṃtyanekaśaḥ ||
sarvaṃ tatkāṃcanamayaṃ mūlaṃ puṣpaṃ phalaṃ dalam
||71||वृक्षा वल्ल्यश्च गुल्माश्च संतानाः संत्यनेकशः ॥
सर्वं तत्कांचनमयं मूलं पुष्पं फलं दलम्
na hi paśyati pāpātmā muktaḥ pāpena paśyati ||
sevyate sa girirnityaṃ dhātuvādaparairnaraiḥ
||72||न हि पश्यति पापात्मा मुक्तः पापेन पश्यति ॥
सेव्यते स गिरिर्नित्यं धातुवादपरैर्नरैः
brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūdraiḥ śūdrānugairbahiḥ ||
pakṣiṇastatra bahavaḥ śivāśivagirastadā
||73||ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैः शूद्रानुगैर्बहिः ॥
पक्षिणस्तत्र बहवः शिवाशिवगिरस्तदा
haṃsasārasacakrāhvāḥ śukakokilabarhiṇaḥ ||
mṛgāśca vānarendrāśca haṃsā vyāghrāstathaiva ca
||74||हंससारसचक्राह्वाः शुककोकिलबर्हिणः ॥
मृगाश्च वानरेन्द्राश्च हंसा व्याघ्रास्तथैव च
tattīrthasya prabhāvena na duṣṭānyācaraṃti te ||
kālena mṛtyumāyāṃti paśupakṣisarīsṛpāḥ
||785||तत्तीर्थस्य प्रभावेन न दुष्टान्याचरंति ते ॥
कालेन मृत्युमायांति पशुपक्षिसरीसृपाः
sarve vimānamārūḍhā gacchanti harimandiram ||
vāyunā pātitaṃ yatra patrapuṣpaphalādikam
||76||सर्वे विमानमारूढा गच्छन्ति हरिमन्दिरम् ॥
वायुना पातितं यत्र पत्रपुष्पफलादिकम्
tasyā nadyā jalaṃ spṛṣṭvā sarvaṃ vai muktimāpnute ||
sā nadī pṛthivīṃ bhittvā pātālādāgatā nṛpa
||77||तस्या नद्या जलं स्पृष्ट्वा सर्वं वै मुक्तिमाप्नुते ॥
सा नदी पृथिवीं भित्त्वा पातालादागता नृप
pūrvaṃ pannagarājastu tena mārgeṇa cāgataḥ ||
snātuṃ dāmodare tīrthe yamamṛtyupraghātini
||78||पूर्वं पन्नगराजस्तु तेन मार्गेण चागतः ॥
स्नातुं दामोदरे तीर्थे यममृत्युप्रघातिनि
svargādāgatya candro'pi yaṣṭuṃ yajñaṃ supuṣkalam ||
yakṣmarogādvinirmukto gataḥ svargaṃ nirāmayaḥ
||79||स्वर्गादागत्य चन्द्रोऽपि यष्टुं यज्ञं सुपुष्कलम् ॥
यक्ष्मरोगाद्विनिर्मुक्तो गतः स्वर्गं निरामयः
balinā caiva dānāni dattānyāgatya kārtike ||
hariścandreṇa vidhinā nalena nahuṣeṇa ca
||80||बलिना चैव दानानि दत्तान्यागत्य कार्तिके ॥
हरिश्चन्द्रेण विधिना नलेन नहुषेण च
nābhāgenāṃbarīṣādyaiḥ kṛtaṃ karma suduṣkaram ||
dattvā dānānyanekāni gajā gāvo hayā rathāḥ
||81||नाभागेनांबरीषाद्यैः कृतं कर्म सुदुष्करम् ॥
दत्त्वा दानान्यनेकानि गजा गावो हया रथाः
anaḍutkāṃcanā bhūmiṃ ratnāni vividhāni ca ||
chatrāṇi vipramukhyebhyo yānāni caiva vāsasī
||82||अनडुत्कांचना भूमिं रत्नानि विविधानि च ॥
छत्राणि विप्रमुख्येभ्यो यानानि चैव वाससी
annāni rasamiśrāṇi dattvā dāmodarāgrataḥ ||
gatāste viṣṇu bhuvanaṃ nāgacchaṃti mahītale
||83||अन्नानि रसमिश्राणि दत्त्वा दामोदराग्रतः ॥
गतास्ते विष्णु भुवनं नागच्छंति महीतले
patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ tasmiṃstīrthe dadāti yaḥ ||
dvijānāṃ bhaktisaṃyuktaḥ sa yāti jalaśāyinam
||84||पत्रं पुष्पं फलं तोयं तस्मिंस्तीर्थे ददाति यः ॥
द्विजानां भक्तिसंयुक्तः स याति जलशायिनम्
prakṛtiṃ cāpi yo dadyānmuṣṭiṃ vātha kṣudhārthine ||
vimānavaramārūḍhaḥ sa somaṃ prati gacchati
||85||प्रकृतिं चापि यो दद्यान्मुष्टिं वाथ क्षुधार्थिने ॥
विमानवरमारूढः स सोमं प्रति गच्छति
dāmodarāgrataḥ kṛtvā parvatānannasaṃbhavān ||
pūjitānphalapuṣpaiśca dīpaṃ dadyātsavarttikam
||86||दामोदराग्रतः कृत्वा पर्वतानन्नसंभवान् ॥
पूजितान्फलपुष्पैश्च दीपं दद्यात्सवर्त्तिकम्
avāpya duṣkaraṃ sthānaṃ kulānāṃ tārayecchatam ||
caturaṃgulamātrepi datte dāmodarāgrataḥ
||87||अवाप्य दुष्करं स्थानं कुलानां तारयेच्छतम् ॥
चतुरंगुलमात्रेपि दत्ते दामोदराग्रतः
dāne yugasahasrāṇi svargaloke mahīyate ||
mā gaccha himavatpṛṣṭhaṃ malayaṃ mā ca mandaram
||88||दाने युगसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥
मा गच्छ हिमवत्पृष्ठं मलयं मा च मन्दरम्
gaccha raivatakaṃ śailaṃ yatra dāmodaraḥ sthitaḥ ||
kṛtvā māsopavāsaṃ tu dvijo dāmodarāgrataḥ
||89||गच्छ रैवतकं शैलं यत्र दामोदरः स्थितः ॥
कृत्वा मासोपवासं तु द्विजो दामोदराग्रतः
na nivartati kālena dāmodarapuraṃ vrajet ||
karotyanaśanaṃ yaśca naro nāryathavā punaḥ ||
sarva lokānatikramya sa harergehamāpnuyāt
||90||न निवर्तति कालेन दामोदरपुरं व्रजेत् ॥
करोत्यनशनं यश्च नरो नार्यथवा पुनः ॥
सर्व लोकानतिक्रम्य स हरेर्गेहमाप्नुयात्
vighnāni tatra tiṣṭhanti nityaṃ pañcaśatāni ca ||
dharmavidhvaṃsakartṝṇi narastatra na gacchati
||91||विघ्नानि तत्र तिष्ठन्ति नित्यं पञ्चशतानि च ॥
धर्मविध्वंसकर्तॄणि नरस्तत्र न गच्छति
pradyumnabalaśaineyagadācakrādibhiḥ sadā ||
śatalakṣapramāṇaistu sevyate sa girirmahān
||92||प्रद्युम्नबलशैनेयगदाचक्रादिभिः सदा ॥
शतलक्षप्रमाणैस्तु सेव्यते स गिरिर्महान्
krīḍaṃti nāryasteṣāṃ hi nityaṃ dāmodarāgrataḥ ||
sucandravadanā gauryaḥ śyāmāścaiva sumadhyamāḥ
||93||क्रीडंति नार्यस्तेषां हि नित्यं दामोदराग्रतः ॥
सुचन्द्रवदना गौर्यः श्यामाश्चैव सुमध्यमाः
nitaṃbinyaḥ sukeśāśca śubhrāḥ svāyatalocanāḥ ||
sugaṃḍā lalitāścaiva sukakṣāḥ supayodharāḥ
||94||नितंबिन्यः सुकेशाश्च शुभ्राः स्वायतलोचनाः ॥
सुगंडा ललिताश्चैव सुकक्षाः सुपयोधराः
śobhamānāḥ sujaṃghāśca supādāḥ sundarāṃgulīḥ ||
rājaputryo girau tasminhasaṃti ca ramaṃti ca
||95||शोभमानाः सुजंघाश्च सुपादाः सुन्दरांगुलीः ॥
राजपुत्र्यो गिरौ तस्मिन्हसंति च रमंति च
kausuṃbhaṃ pādayugale kuṃkumaṃ pītakaṃcukam ||
brāhmaṇībhyo dadantīha sparddhamānāḥ pṛthakpṛthak
||96||कौसुंभं पादयुगले कुंकुमं पीतकंचुकम् ॥
ब्राह्मणीभ्यो ददन्तीह स्पर्द्धमानाः पृथक्पृथक्
bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca lehyaṃ coṣyaṃ ca picchilam ||
tāṃbūlaṃ puṣpasaṃyuktaṃ kārtike harivāsare
||97||भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यं चोष्यं च पिच्छिलम् ॥
तांबूलं पुष्पसंयुक्तं कार्तिके हरिवासरे
dṛṣṭvā tu revatīkuṃḍaṃ pradadyātphalamuttamam ||
putriṇī ṛddhisaṃpannā subhagā jāyate satī
||98||दृष्ट्वा तु रेवतीकुंडं प्रदद्यात्फलमुत्तमम् ॥
पुत्रिणी ऋद्धिसंपन्ना सुभगा जायते सती
evaṃ kṛtvā tu sā rātri nīyate nidrayā vinā ||
vedaghoṣaiḥ supuṇyaistu bhāratākhyānavācanaiḥ
||99||एवं कृत्वा तु सा रात्रि नीयते निद्रया विना ॥
वेदघोषैः सुपुण्यैस्तु भारताख्यानवाचनैः
huṃkṛtaistalaśabdaiśca tālaśabdaiḥ punaḥpunaḥ ||
deśabhāṣāvibhāṣiṇyo rāmāmaṇḍalamadhyataḥ ||
hāsyanṛtyasamāyuktā rājandāmodarāgrataḥ
||100||हुंकृतैस्तलशब्दैश्च तालशब्दैः पुनःपुनः ॥
देशभाषाविभाषिण्यो रामामण्डलमध्यतः ॥
हास्यनृत्यसमायुक्ता राजन्दामोदराग्रतः
pañcapāṣāṇakaṃ harmyaṃ yaḥ karoti śivālayam ||
paṃcavarṣasahasrāṇi svarga loke mahīyate
||101||पञ्चपाषाणकं हर्म्यं यः करोति शिवालयम् ॥
पंचवर्षसहस्राणि स्वर्ग लोके महीयते
daśapāṣāṇasaṃyuktaṃ kṛtvā dāmodarāgrataḥ ||
daśavarṣasahasrāṇi svarge hallati mallati
||102||दशपाषाणसंयुक्तं कृत्वा दामोदराग्रतः ॥
दशवर्षसहस्राणि स्वर्गे हल्लति मल्लति
śatapāṣāṇakaṃ harmyaṃ yaḥ karoti mahannṛpa ||
mandiraṃ sundaraṃ śubhraṃ sa yāti harimandiram
||103||शतपाषाणकं हर्म्यं यः करोति महन्नृप ॥
मन्दिरं सुन्दरं शुभ्रं स याति हरिमन्दिरम्
kṛtvā sāhasrikaṃ caityaṃ bahurūpasamanvitam ||
sarvām̐llokānatikramya paraṃ brahmādhigacchati
||104||कृत्वा साहस्रिकं चैत्यं बहुरूपसमन्वितम् ॥
सर्वाँल्लोकानतिक्रम्य परं ब्रह्माधिगच्छति
paṃcavarṇadhvajaṃ dadyāddāmodaragṛhopari ||
taṃ tu pramāṇavarṣāṇi divyāni sa divaṃ vrajet
||105||पंचवर्णध्वजं दद्याद्दामोदरगृहोपरि ॥
तं तु प्रमाणवर्षाणि दिव्यानि स दिवं व्रजेत्
tasya gavyūtimātreṇa kṣetraṃ vastrāpathaṃ śubham ||
yaddṛṣṭvā sarvapāpāni vilīyante bahūni ca
||106||तस्य गव्यूतिमात्रेण क्षेत्रं वस्त्रापथं शुभम् ॥
यद्दृष्ट्वा सर्वपापानि विलीयन्ते बहूनि च
rājaṃstatpadamāyāti yadgatvā na nivarttate ||
pūjayitvā bhavaṃ devaṃ bhavasaṃbhavanāśanam
||107||राजंस्तत्पदमायाति यद्गत्वा न निवर्त्तते ॥
पूजयित्वा भवं देवं भवसंभवनाशनम्
naro nārī nṛpaśreṣṭha śivaloke mahīyate ||
tacchrutvā vacanaṃ tasya bhadrasya ca subhāṣitam
||108||नरो नारी नृपश्रेष्ठ शिवलोके महीयते ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य भद्रस्य च सुभाषितम्
āgataḥ kārtikīṃ karttuṃ deve dāmodare tataḥ ||
ṛgyajuḥsāmasaṃyuktairbrāhmaṇairbrahmavittamaiḥ
||109||आगतः कार्तिकीं कर्त्तुं देवे दामोदरे ततः ॥
ऋग्यजुःसामसंयुक्तैर्ब्राह्मणैर्ब्रह्मवित्तमैः
kṣatriyaiḥ kṣatradharmajñairvaiśyairdānaparāyaṇaiḥ ||
saha śūdraiḥ samāyātastasmiṃstīrthe gajo nṛpaḥ
||110||क्षत्रियैः क्षत्रधर्मज्ञैर्वैश्यैर्दानपरायणैः ॥
सह शूद्रैः समायातस्तस्मिंस्तीर्थे गजो नृपः
dattvā dānānyanekāni hutvā havirhutāśane ||
agniṣṭomādikānyajñānhayamedhādikānbahūn ||
cakāra vidhivadrājā gajastatra samāhitaḥ
||111||दत्त्वा दानान्यनेकानि हुत्वा हविर्हुताशने ॥
अग्निष्टोमादिकान्यज्ञान्हयमेधादिकान्बहून् ॥
चकार विधिवद्राजा गजस्तत्र समाहितः
tataśca nyavasattatra tapaḥ kartuṃ saharṣibhiḥ ||
ūrddhvapādāḥ sthitā viprāḥ pītvā dhūmamadhomukhāḥ ||
śuṣkapatrāśanāścānye anye vai phalabhojanāḥ
||112||ततश्च न्यवसत्तत्र तपः कर्तुं सहर्षिभिः ॥
ऊर्द्ध्वपादाः स्थिता विप्राः पीत्वा धूममधोमुखाः ॥
शुष्कपत्राशनाश्चान्ये अन्ये वै फलभोजनाः
mūlāni cānye bhakṣaṃti anye vāryaṃśanā dvijāḥ ||
ālokaṃti svamanye ca tathānye jalaśāyinaḥ
||113||मूलानि चान्ये भक्षंति अन्ये वार्यंशना द्विजाः ॥
आलोकंति स्वमन्ये च तथान्ये जलशायिनः
pañcāgnisādhakāścānye śilācūrṇasya bhakṣakāḥ ||
japaṃti cānye saṃśuddhā gāyatrīṃ vedamātaram ||
sāvitrīṃ manasā cānye devīmanye sarasvatīm
||114||पञ्चाग्निसाधकाश्चान्ये शिलाचूर्णस्य भक्षकाः ॥
जपंति चान्ये संशुद्धा गायत्रीं वेदमातरम् ॥
सावित्रीं मनसा चान्ये देवीमन्ये सरस्वतीम्
sūktāni hi pavitrāṇi brahmaṇā nirmitāni ca ||
anye'vasaṃstadā tatra dvādaśākṣaracintakāḥ
||115||सूक्तानि हि पवित्राणि ब्रह्मणा निर्मितानि च ॥
अन्येऽवसंस्तदा तत्र द्वादशाक्षरचिन्तकाः
ālokya sarvaśāstrāṇi vicārya ca punaḥpunaḥ ||
idameva suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā
||116||आलोक्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनःपुनः ॥
इदमेव सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा
ārādhitaḥ suduṣpāre bhave bhagavato vinā ||
tathā nānyo mahādevātpatantaṃ yo'bhirakṣati
||117||आराधितः सुदुष्पारे भवे भगवतो विना ॥
तथा नान्यो महादेवात्पतन्तं योऽभिरक्षति
gatāgatāni vartaṃte caṃdrasūryādayo grahāḥ ||
adyāpi na nivartaṃte dvādaśākṣaraciṃtakāḥ
||118||गतागतानि वर्तंते चंद्रसूर्यादयो ग्रहाः ॥
अद्यापि न निवर्तंते द्वादशाक्षरचिंतकाः
ye'kṣarā ṛṣayaścānye devalokajigīṣavaḥ ||
prāpnuvaṃti tataḥ sthānaṃ dagdhabījaṃ ca tattathā
||119||येऽक्षरा ऋषयश्चान्ये देवलोकजिगीषवः ॥
प्राप्नुवंति ततः स्थानं दग्धबीजं च तत्तथा
sakṛduccaritaṃ yena harirityakṣaradvayam ||
baddhaḥ parikarastena mokṣāya gamanaṃ prati
||120||सकृदुच्चरितं येन हरिरित्यक्षरद्वयम् ॥
बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति
ekabhaktaṃ tathā naktamayācyamuṣitaṃ tathā ||
evamādīni cānyāni kṛtvā dāmodarāgrataḥ ||
kṛtakṛtyā bhavaṃtīha yāvadābhūtasaṃplavam
||121||एकभक्तं तथा नक्तमयाच्यमुषितं तथा ॥
एवमादीनि चान्यानि कृत्वा दामोदराग्रतः ॥
कृतकृत्या भवंतीह यावदाभूतसंप्लवम्
sa rājā ṛṣibhiḥ sārddhaṃ yāvattiṣṭhati tatra vai ||
vimānāni sahasrāṇi tāvattatrāgatāni ca
||122||स राजा ऋषिभिः सार्द्धं यावत्तिष्ठति तत्र वै ॥
विमानानि सहस्राणि तावत्तत्रागतानि च
gaṃdharvāpsarastatra siddhacāraṇakinnarāḥ ||
sarve vimānamārūḍhāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ
||123||गंधर्वाप्सरस्तत्र सिद्धचारणकिन्नराः ॥
सर्वे विमानमारूढाः शतशोऽथ सहस्रशः
sarvairjanapadaiḥ sārddha sa rājā bhāryayā saha ||
gato vimānamārūḍho yattatpadamanāmayam
||124||सर्वैर्जनपदैः सार्द्ध स राजा भार्यया सह ॥
गतो विमानमारूढो यत्तत्पदमनामयम्
ya idaṃ paṭhate nityaṃ śṛṇuyādvā'pi mānavaḥ ||
sarvapāpavinirmuktaḥ paraṃ brahmādhigacchati
||125||य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वाऽपि मानवः ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः परं ब्रह्माधिगच्छति
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe dvitīye vastrāpathakṣetramāhātmye dāmodaramāhātmyavarṇanaṃnāma prathamo'dhyāyaḥ || 1 ||