śrīkṛṣṇanāmamāhātmyavarṇanam
śrībhagavānuvāca
ye tvayā vai kṛtāḥ praśnāḥ pūrvaṃ praśnavidāṃ vara ||
tānvarṇayiṣye kramaśo niśāmaya suniścitam
||1||ये त्वया वै कृताः प्रश्नाः पूर्वं प्रश्नविदां वर ॥
तान्वर्णयिष्ये क्रमशो निशामय सुनिश्चितम्
sahomāse ca devo vai kīrtiyukto hi keśavaḥ ||
tasya pūjā prakartavyā yathāpūrvaṃ prabhāṣitam
||2||सहोमासे च देवो वै कीर्तियुक्तो हि केशवः ॥
तस्य पूजा प्रकर्तव्या यथापूर्वं प्रभाषितम्
brāhmaṇaṃ keśavaṃ smṛtvā tatpatnīṃ kīrtimeva ca ||
daṃpatī vidhivatpūjyau vastrābharaṇadhenubhiḥ
||3||ब्राह्मणं केशवं स्मृत्वा तत्पत्नीं कीर्तिमेव च ॥
दंपती विधिवत्पूज्यौ वस्त्राभरणधेनुभिः
dampatī pūjitau vatsa pūjito'haṃ na saṃśayaḥ ||
tasmādavaśyaṃ saṃpūjyau daṃpatī mama tuṣṭidau
||4||दम्पती पूजितौ वत्स पूजितोऽहं न संशयः ॥
तस्मादवश्यं संपूज्यौ दंपती मम तुष्टिदौ
dānaṃ ca vividhaṃ kāryaṃ mama tuṣṭikaraṃ param ||
godānaṃ bhūmidānaṃ ca svarṇadānaṃ viśeṣataḥ
||5||दानं च विविधं कार्यं मम तुष्टिकरं परम् ॥
गोदानं भूमिदानं च स्वर्णदानं विशेषतः
vastradānaṃ tathā śayyā tathā'laṃkaraṇāni ca ||
sadmadānaṃ prakartavyaṃ mama santoṣakārakam
||6||वस्त्रदानं तथा शय्या तथाऽलंकरणानि च ॥
सद्मदानं प्रकर्तव्यं मम सन्तोषकारकम्
sarveṣāmeva dānānāṃ viśeṣaṃ ca trikaṃ smṛtam ||
vasundharā tathā dhenurvidyādānaṃ tathaiva ca
||7||सर्वेषामेव दानानां विशेषं च त्रिकं स्मृतम् ॥
वसुन्धरा तथा धेनुर्विद्यादानं तथैव च
datte dānatrike vatsa bhavetprītirmamā'tulā ||
tasmānnaraistu kartavyaṃ sahomāse trikaṃ śubham
||8||दत्ते दानत्रिके वत्स भवेत्प्रीतिर्ममाऽतुला ॥
तस्मान्नरैस्तु कर्तव्यं सहोमासे त्रिकं शुभम्
snānasya ca vidhiḥ samyakpuraivokto mayā'nagha ||
pūjāsnānaṃ ca dānaṃ ca vidhireṣa na saṃśayaḥ
||9||स्नानस्य च विधिः सम्यक्पुरैवोक्तो मयाऽनघ ॥
पूजास्नानं च दानं च विधिरेष न संशयः
mārgaśīrṣaṃ samagraṃ tu ekabhaktena yaḥ kṣipet ||
bhojayedyo dvijānbhaktyā sa mucyedvyādhikilviṣaiḥ
||10||मार्गशीर्षं समग्रं तु एकभक्तेन यः क्षिपेत् ॥
भोजयेद्यो द्विजान्भक्त्या स मुच्येद्व्याधिकिल्विषैः
kṛṣibhāgī bahudhano bahudhānyaśca jāyate ||
kimatra bahunoktena śṛṇu guhyaṃ para mama
||11||कृषिभागी बहुधनो बहुधान्यश्च जायते ॥
किमत्र बहुनोक्तेन शृणु गुह्यं पर मम
hutabhugbrāhmaṇaścaiva vadanaṃ mama mānada ||
brāhmaṇākhyaṃ mukhaṃ śreṣṭhaṃ na tathā havyavāhanaḥ
||12||हुतभुग्ब्राह्मणश्चैव वदनं मम मानद ॥
ब्राह्मणाख्यं मुखं श्रेष्ठं न तथा हव्यवाहनः
brāhmaṇākhye mukhe putra hutaṃ koṭiguṇaṃ bhavet ||
agnyākhyaṃ brāhmaṇādhīnaṃ svataṃtrā brāhmaṇāḥ kila
||13||ब्राह्मणाख्ये मुखे पुत्र हुतं कोटिगुणं भवेत् ॥
अग्न्याख्यं ब्राह्मणाधीनं स्वतंत्रा ब्राह्मणाः किल
saśarkaraṃ ghṛtayutaṃ pāyasaṃ śaśisannibham ||
hotavyaṃ brāhmaṇamukhe mama tuṣṭikaraṃ suta
||14||सशर्करं घृतयुतं पायसं शशिसन्निभम् ॥
होतव्यं ब्राह्मणमुखे मम तुष्टिकरं सुत
śubhamaṃḍalamodakakokarasaṃ suta phenikayā ghṛtapūrayutam ||
yaja vipramukhe mama tuṣṭikaraṃ yadi cecchasi dārasutādisukham
||15||शुभमंडलमोदककोकरसं सुत फेनिकया घृतपूरयुतम् ॥
यज विप्रमुखे मम तुष्टिकरं यदि चेच्छसि दारसुतादिसुखम्
kumudena samaprabhasaurabhadaṃ śubhabhaktayutaṃ tvatha mudgayutam ||
surabhīkṛtapuṣkalasarpisamaṃ kuru vipramukhe havanaṃ hi sahe
||16||कुमुदेन समप्रभसौरभदं शुभभक्तयुतं त्वथ मुद्गयुतम् ॥
सुरभीकृतपुष्कलसर्पिसमं कुरु विप्रमुखे हवनं हि सहे
payasā saha sarpiṣi ca kvathitaṃ bahukhārikacāraphalaiḥ sitayā ||
saha karpuranāriphalena samaṃ yutasīkarakaṃ suta śubhrakaram
||17||पयसा सह सर्पिषि च क्वथितं बहुखारिकचारफलैः सितया ॥
सह कर्पुरनारिफलेन समं युतसीकरकं सुत शुभ्रकरम्
vyaṃjanāni ca śubhrāṇi manojñāni priyāṇi ca ||
karttavyāni sahomāse brāhmaṇārthe caturmukha
||18||व्यंजनानि च शुभ्राणि मनोज्ञानि प्रियाणि च ॥
कर्त्तव्यानि सहोमासे ब्राह्मणार्थे चतुर्मुख
priyā śikhariṇī kāryā cānyatteṣāṃ priyaṃ ca yat ||
kṛtvaivaṃ bhojayedviprāñchraddhayā parayā suta
||19||प्रिया शिखरिणी कार्या चान्यत्तेषां प्रियं च यत् ॥
कृत्वैवं भोजयेद्विप्राञ्छ्रद्धया परया सुत
rasāsvādanapūrvaṃ hi bhuñjate vai yathāyathā ||
tathātathā mama prītirjāyate bhuvi durlabhā
||20||रसास्वादनपूर्वं हि भुञ्जते वै यथायथा ॥
तथातथा मम प्रीतिर्जायते भुवि दुर्लभा
tasmāttattattathā kāryaṃ yathā tuṣyaṃti brāhmaṇāḥ ||
tuṣṭaistaiścāpyahaṃ tuṣṭo bhavāmīha na saṃśayaḥ
||21||तस्मात्तत्तत्तथा कार्यं यथा तुष्यंति ब्राह्मणाः ॥
तुष्टैस्तैश्चाप्यहं तुष्टो भवामीह न संशयः
śraddhatsva tvaṃ caturvaktra na te mithyā bravīmyaham ||
etadguhyaṃ mayā proktaṃ śreyorthaṃ tava mānada
||22||श्रद्धत्स्व त्वं चतुर्वक्त्र न ते मिथ्या ब्रवीम्यहम् ॥
एतद्गुह्यं मया प्रोक्तं श्रेयोर्थं तव मानद
ākrośayaṃti yadi te athavā praharaṃti cet ||
tathāpi te namasyā vai mama prītyā hi mānada
||23||आक्रोशयंति यदि ते अथवा प्रहरंति चेत् ॥
तथापि ते नमस्या वै मम प्रीत्या हि मानद
evaṃ kāryaṃ sadā putra mārgaśīrṣe viśeṣataḥ ||
yaduktaṃ bhavatā brahmanbhoktavyaṃ kiṃ śṛṇuṣva tat
||24||एवं कार्यं सदा पुत्र मार्गशीर्षे विशेषतः ॥
यदुक्तं भवता ब्रह्मन्भोक्तव्यं किं शृणुष्व तत्
bhoktavyaṃ mama cocchiṣṭaṃ mama bhaktiparāyaṇaiḥ ||
pavitrakaraṇaṃ putra pāpināmapi muktidam
||25||भोक्तव्यं मम चोच्छिष्टं मम भक्तिपरायणैः ॥
पवित्रकरणं पुत्र पापिनामपि मुक्तिदम्
mamāśanasya śeṣaṃ ca yo bhunakti dinedine ||
sikthesikthe bhavetpuṇyaṃ cāṃdrāyaṇaśatodbhavam
||26||ममाशनस्य शेषं च यो भुनक्ति दिनेदिने ॥
सिक्थेसिक्थे भवेत्पुण्यं चांद्रायणशतोद्भवम्
avaśiṣṭaṃ tathocchiṣṭaṃ bhaktānāṃ bhojanadvayam ||
nā'nyadvai bhojanaṃ teṣāṃ bhuktvā cāṃdrāyaṇaṃ caret
||27||अवशिष्टं तथोच्छिष्टं भक्तानां भोजनद्वयम् ॥
नाऽन्यद्वै भोजनं तेषां भुक्त्वा चांद्रायणं चरेत्
anarpayitvā yo bhuṃkte annapānādikaṃ ca yat ||
śvānaviṣṭhāsamaṃ cānnaṃ pānaṃ ca madirāsamam
||28||अनर्पयित्वा यो भुंक्ते अन्नपानादिकं च यत् ॥
श्वानविष्ठासमं चान्नं पानं च मदिरासमम्
tasmānmāmarpayetputra annapānādi cauṣadham ||
bhakṣayetparayā bhaktyā aśuceḥ śucikārakam
||29||तस्मान्मामर्पयेत्पुत्र अन्नपानादि चौषधम् ॥
भक्षयेत्परया भक्त्या अशुचेः शुचिकारकम्
tīrthayajñādikaphalaṃ kalidoṣavināśanam ||
mamocchiṣṭaṃ sugatidamapi duṣkṛtakarmaṇām
||30||तीर्थयज्ञादिकफलं कलिदोषविनाशनम् ॥
ममोच्छिष्टं सुगतिदमपि दुष्कृतकर्मणाम्
anyeṣāṃ daivatānāṃ ca na gṛhṇīyācca bhakṣitam ||
abhaktānāṃ ca pakvānnaṃ bhuktvā ca narakaṃ vrajet
||31||अन्येषां दैवतानां च न गृह्णीयाच्च भक्षितम् ॥
अभक्तानां च पक्वान्नं भुक्त्वा च नरकं व्रजेत्
vaktavyameva yatproktaṃ tacchṛṇuṣva samāhitaḥ ||
kathayiṣye tava prītyā api guhyataraṃ mama
||32||वक्तव्यमेव यत्प्रोक्तं तच्छृणुष्व समाहितः ॥
कथयिष्ये तव प्रीत्या अपि गुह्यतरं मम
mama nāma pravaktavyaṃ sahe caiva viśeṣataḥ ||
kṛṣṇakṛṣṇeti vaktavyaṃ mama prītikaraṃ param
||33||मम नाम प्रवक्तव्यं सहे चैव विशेषतः ॥
कृष्णकृष्णेति वक्तव्यं मम प्रीतिकरं परम्
pratijñaiṣā ca me putra na jānaṃti surāsurāḥ ||
manasā karmaṇā vācā yo me śaraṇamāgataḥ
||34||प्रतिज्ञैषा च मे पुत्र न जानंति सुरासुराः ॥
मनसा कर्मणा वाचा यो मे शरणमागतः
sa hi sarvāmavāpnoti kāmanāmiha laukikīm ||
sarvotkṛṣṭaṃ ca vaikuṇṭhaṃ matpriyāṃ kamalāmapi
||35||स हि सर्वामवाप्नोति कामनामिह लौकिकीम् ॥
सर्वोत्कृष्टं च वैकुण्ठं मत्प्रियां कमलामपि
kṛṣṇakṛṣṇeti kṛṣṇeti yo māṃ smarati nityaśaḥ ||
jalaṃ bhittvā yathā padmaṃ narakāduddharāmyaham
||36||कृष्णकृष्णेति कृष्णेति यो मां स्मरति नित्यशः ॥
जलं भित्त्वा यथा पद्मं नरकादुद्धराम्यहम्
vinodenā'pi daṃbhena mauḍhyāllobhācchalādapi ||
yo māṃ bhajatyasau vatsa madbhakto nā'vasīdati
||37||विनोदेनाऽपि दंभेन मौढ्याल्लोभाच्छलादपि ॥
यो मां भजत्यसौ वत्स मद्भक्तो नाऽवसीदति
ye vai paṭhaṃti kṛṣṇeti maraṇe paryupasthite ||
yadi pāpayutāḥ putra na paśyaṃti yamaṃ kvacit
||38||ये वै पठंति कृष्णेति मरणे पर्युपस्थिते ॥
यदि पापयुताः पुत्र न पश्यंति यमं क्वचित्
pūrve vayasi pāpāni kṛtānyapi ca kṛtsnaśaḥ ||
aṃtakāle ca kṛṣṇeti smṛtvā māmetyasaṃśayam
||39||पूर्वे वयसि पापानि कृतान्यपि च कृत्स्नशः ॥
अंतकाले च कृष्णेति स्मृत्वा मामेत्यसंशयम्
namaḥ kṛṣṇāya mahate vivaśo'pi vadedyadi ||
dhruvaṃ padamavāpnoti maraṇe paryupasthite
||40||नमः कृष्णाय महते विवशोऽपि वदेद्यदि ॥
ध्रुवं पदमवाप्नोति मरणे पर्युपस्थिते
śrīkṛṣṇeti kṛtoccāraiḥ prāṇairyadi viyujyate ||
dūrasthaḥ paśyati ca taṃ svargataṃ pretanāyakaḥ
||41||श्रीकृष्णेति कृतोच्चारैः प्राणैर्यदि वियुज्यते ॥
दूरस्थः पश्यति च तं स्वर्गतं प्रेतनायकः
śmaśāne yadi rathyāyāṃ kṛṣṇakṛṣṇeti jalpati ||
mriyate yadi cetputra māmevaiti na saṃśayaḥ
||42||श्मशाने यदि रथ्यायां कृष्णकृष्णेति जल्पति ॥
म्रियते यदि चेत्पुत्र मामेवैति न संशयः
darśanātmama bhaktānāṃ mṛtyumāpnoti yaḥ kvacit ||
vinā matsmaraṇātputra muktimeti sa mānavaḥ
||43||दर्शनात्मम भक्तानां मृत्युमाप्नोति यः क्वचित् ॥
विना मत्स्मरणात्पुत्र मुक्तिमेति स मानवः
pāpānalasya dīptasya bhayaṃ mā kuru putraka ||
śrīkṛṣṇanāmameghotthaiḥ sicyate nīrabiṃdubhiḥ
||44||पापानलस्य दीप्तस्य भयं मा कुरु पुत्रक ॥
श्रीकृष्णनाममेघोत्थैः सिच्यते नीरबिंदुभिः
kalikālabhujaṃgasya tīkṣṇadaṃṣṭrasya kiṃ bhayam ||
śrīkṛṣṇanāmadārūtthavahnidagdhaḥ sa naśyati
||48||कलिकालभुजंगस्य तीक्ष्णदंष्ट्रस्य किं भयम् ॥
श्रीकृष्णनामदारूत्थवह्निदग्धः स नश्यति
pāpapāvakadagdhānāṃ karmaceṣṭāviyoginām ||
bheṣajaṃ nāsti martyānāṃ śrīkṛṣṇasmaraṇaṃ vinā
||46||पापपावकदग्धानां कर्मचेष्टावियोगिनाम् ॥
भेषजं नास्ति मर्त्यानां श्रीकृष्णस्मरणं विना
prayāge vai yathā gaṃgā śuklatīrthe ca narmadā ||
sarasvatī kurukṣetre tadvacchrīkṛṣṇakīrtanam
||47||प्रयागे वै यथा गंगा शुक्लतीर्थे च नर्मदा ॥
सरस्वती कुरुक्षेत्रे तद्वच्छ्रीकृष्णकीर्तनम्
bhavāṃbhodhinimagnānāṃ mahāpāpormipātinām ||
na gatirmānavānāṃ ca śrīkṛṣṇasmaraṇaṃ vinā
||48||भवांभोधिनिमग्नानां महापापोर्मिपातिनाम् ॥
न गतिर्मानवानां च श्रीकृष्णस्मरणं विना
mṛtyukāle'pi martyānāṃ pāpināṃ tadanicchatām ||
gacchatāṃ nā'sti pātheyaṃ śrīkṛṣṇasmaraṇaṃ vinā
||49||मृत्युकालेऽपि मर्त्यानां पापिनां तदनिच्छताम् ॥
गच्छतां नाऽस्ति पाथेयं श्रीकृष्णस्मरणं विना
tatra putra gayā kāśī puṣkaraṃ kurujāṃgalam ||
pratyahaṃ maṃdire yasya kṛṣṇakṛṣṇeti kīrtanam
||50||तत्र पुत्र गया काशी पुष्करं कुरुजांगलम् ॥
प्रत्यहं मंदिरे यस्य कृष्णकृष्णेति कीर्तनम्
jīvitaṃ janmasāphalyaṃ sukhaṃ tasyaiva sārthakam ||
satataṃ rasanā yasya kṛṣṇakṛṣṇeti jalpati
||51||जीवितं जन्मसाफल्यं सुखं तस्यैव सार्थकम् ॥
सततं रसना यस्य कृष्णकृष्णेति जल्पति
sakṛduccaritaṃ yena harirityakṣaradvayam ||
baddhaḥ parikarastena mokṣāya gamanaṃ prati
||52||सकृदुच्चरितं येन हरिरित्यक्षरद्वयम् ॥
बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति
nāmno'sya yāvatī śaktiḥ pāpanirdahane mama ||
tāvatkartuṃ na śaknoti pātakaṃ pātakī janaḥ
||53||नाम्नोऽस्य यावती शक्तिः पापनिर्दहने मम ॥
तावत्कर्तुं न शक्नोति पातकं पातकी जनः
nā'paviddhaṃ bhavettasya śarīraṃ naiva mānasam ||
na pāpaṃ na ca vaiklavyaṃ kṛṣṇakṛṣṇeti kīrtanāt
||54||नाऽपविद्धं भवेत्तस्य शरीरं नैव मानसम् ॥
न पापं न च वैक्लव्यं कृष्णकृष्णेति कीर्तनात्
śrīkṛṣṇeti vacaḥ pathyaṃ na tyajedyaḥ kalau naraḥ ||
pāpāmayo vai na bhavetkalau tasyaiva mānase
||55||श्रीकृष्णेति वचः पथ्यं न त्यजेद्यः कलौ नरः ॥
पापामयो वै न भवेत्कलौ तस्यैव मानसे
śrīkṛṣṇeti prajalpaṃtaṃ dakṣiṇāśāpatirnaram ||
śrutvā mārjayate pāpaṃ tasya janmaśatārjitam
||56||श्रीकृष्णेति प्रजल्पंतं दक्षिणाशापतिर्नरम् ॥
श्रुत्वा मार्जयते पापं तस्य जन्मशतार्जितम्
cāṃdrāyaṇaśataiḥ pāpaṃ parākāṇāṃ sahasrakaiḥ ||
yannāpayāti tadyāti kṛṣṇakṛṣṇeti kīrtanāt
||57||चांद्रायणशतैः पापं पराकाणां सहस्रकैः ॥
यन्नापयाति तद्याति कृष्णकृष्णेति कीर्तनात्
nānyābhirnāmakoṭībhistoṣo mama bhavetkvacit ||
śrīkṛṣṇeti kṛtoccāre prītirevā'dhikādhikā
||58||नान्याभिर्नामकोटीभिस्तोषो मम भवेत्क्वचित् ॥
श्रीकृष्णेति कृतोच्चारे प्रीतिरेवाऽधिकाधिका
caṃdrasūryoparāgaistu koṭībhiryatphalaṃ smṛtam ||
tatphalaṃ samavāpnoti kṛṣṇakṛṣṇeti kīrtanāt
||59||चंद्रसूर्योपरागैस्तु कोटीभिर्यत्फलं स्मृतम् ॥
तत्फलं समवाप्नोति कृष्णकृष्णेति कीर्तनात्
gurudārābhigamanaṃ hemasteyādi pātakam ||
śrīkṛṣṇakīrtanādyāti gharmataptaṃ himaṃ yathā
||60||गुरुदाराभिगमनं हेमस्तेयादि पातकम् ॥
श्रीकृष्णकीर्तनाद्याति घर्मतप्तं हिमं यथा
yukto yadi mahāpāpairagamyāgamanādibhiḥ ||
mucyate cāṃtakāle'pi sakṛcchrīkṛṣṇakīrtanāt
||61||युक्तो यदि महापापैरगम्यागमनादिभिः ॥
मुच्यते चांतकालेऽपि सकृच्छ्रीकृष्णकीर्तनात्
aviśuddhamanā yastu vināpyācāravartanāt ||
pretatvaṃ so'pi nāpnoti ante śrīkṛṣṇakīrtanāt
||62||अविशुद्धमना यस्तु विनाप्याचारवर्तनात् ॥
प्रेतत्वं सोऽपि नाप्नोति अन्ते श्रीकृष्णकीर्तनात्
mukhe bhavatu mā jihvā'satī yātu rasātalam ||
na sā cetkalikāle yā śrīkṛṣṇaguṇavādinī
||63||मुखे भवतु मा जिह्वाऽसती यातु रसातलम् ॥
न सा चेत्कलिकाले या श्रीकृष्णगुणवादिनी
svavaktre paravaktre ca vaṃdyā jihvā prayatnataḥ ||
kurute yā kalau putra śrīkṛṣṇa guṇakīrtanam
||64||स्ववक्त्रे परवक्त्रे च वंद्या जिह्वा प्रयत्नतः ॥
कुरुते या कलौ पुत्र श्रीकृष्ण गुणकीर्तनम्
pāpavallī mukhe tasya jihvārūpeṇa kīrtyate ||
yā na vakti divārātrau śrīkṛṣṇaguṇakīrtanam
||65||पापवल्ली मुखे तस्य जिह्वारूपेण कीर्त्यते ॥
या न वक्ति दिवारात्रौ श्रीकृष्णगुणकीर्तनम्
patatāṃ śatakhaṇḍā tu sā jihvā rogarūpiṇī ||
śrīkṛṣṇakṛṣṇakṛṣṇeti śrīkṛṣṇeti na jalpati
||66||पततां शतखण्डा तु सा जिह्वा रोगरूपिणी ॥
श्रीकृष्णकृष्णकृष्णेति श्रीकृष्णेति न जल्पति
śrīkṛṣṇanāmamāhātmyaṃ prātarutthāya yaḥ paṭhet ||
tasyā'haṃ śreyasāṃ dātā bhavāmyeva na saṃśayaḥ
||67||श्रीकृष्णनाममाहात्म्यं प्रातरुत्थाय यः पठेत् ॥
तस्याऽहं श्रेयसां दाता भवाम्येव न संशयः
śrīkṛṣṇanāmamāhātmyaṃ trisaṃdhyaṃ hi paṭhettu yaḥ ||
sarvānkāmānavāpnoti sa mṛtaḥ paramāṃ gatim
||68||श्रीकृष्णनाममाहात्म्यं त्रिसंध्यं हि पठेत्तु यः ॥
सर्वान्कामानवाप्नोति स मृतः परमां गतिम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe brahmaviṣṇusaṃvāde mārgaśīrṣamāsamāhātmye śrīkṛṣṇanāmamāhātmyavarṇanaṃnāma paṃcadaśo'dhyāyaḥ || 15 ||