gopīkṛtamārgaśīrṣasnānaphalakathanam
śrīgaṇeśāya namaḥ
atha mārgaśīrṣamāsamāhātmyaprārambhaḥ
sūta uvāca
devakīnandanaṃ kṛṣṇaṃ jagadānandakārakam ||
bhktimuktipradaṃ vande mādhavaṃ bhaktavatsalam
||1||देवकीनन्दनं कृष्णं जगदानन्दकारकम् ॥
भु्क्तिमुक्तिप्रदं वन्दे माधवं भक्तवत्सलम्
śvetadvīpe sukhāsīnaṃ devadevaṃ ramāpatim ||
caturvaktro namaskṛtya papraccha pitaraṃ tadā
||2||श्वेतद्वीपे सुखासीनं देवदेवं रमापतिम् ॥
चतुर्वक्त्रो नमस्कृत्य पप्रच्छ पितरं तदा
brahmovāca
hṛṣīkeśa jagaddhātaḥ puṇyaśravaṇakīrtana ||
pṛṣṭaṃ yadbrūhi deveśa sarvajña sakaleśvara
||3||हृषीकेश जगद्धातः पुण्यश्रवणकीर्तन ॥
पृष्टं यद्ब्रूहि देवेश सर्वज्ञ सकलेश्वर
māsānāṃ mārgaśīrṣo'hamityuktaṃ bhavatā purā ||
tasya māsasya māhātmyaṃ jñātumicchāmi tattvataḥ
||4||मासानां मार्गशीर्षोऽहमित्युक्तं भवता पुरा ॥
तस्य मासस्य माहात्म्यं ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः
ko devastasya kiṃ dānaṃ kathaṃ snānaṃ vidhiśca kaḥ ||
puruṣaistatra kiṃ kāryaṃ bhoktavyaṃ kiṃ ramāpate
||5||को देवस्तस्य किं दानं कथं स्नानं विधिश्च कः ॥
पुरुषैस्तत्र किं कार्यं भोक्तव्यं किं रमापते
vaktavyaṃ kiṃ tathā pūjādhyānamaṃtrādikaṃ ca yat ||
tatra yatkriyate karma tatsarvaṃ brūhi me'cyuta
||6||वक्तव्यं किं तथा पूजाध्यानमंत्रादिकं च यत् ॥
तत्र यत्क्रियते कर्म तत्सर्वं ब्रूहि मेऽच्युत
śrībhagavānuvāca
sādhu pṛṣṭaṃ tvayā brahmansarvalokopakāriṇā ||
yasminkṛte kṛtaṃ sarvamiṣṭāpūrtādikaṃ bhaveta
||7||साधु पृष्टं त्वया ब्रह्मन्सर्वलोकोपकारिणा ॥
यस्मिन्कृते कृतं सर्वमिष्टापूर्तादिकं भवेत
sarvayajñeṣu yatpuṇyaṃ sarvatīrtheṣu yatphalam ||
tatphalaṃ samavāpnoti mārgaśīrṣe kṛte suta
||8||सर्वयज्ञेषु यत्पुण्यं सर्वतीर्थेषु यत्फलम् ॥
तत्फलं समवाप्नोति मार्गशीर्षे कृते सुत
tulāpuruṣadānādyairyatphalaṃ labhate naraḥ ||
tatphalaṃ prāpyate putra māhātmyaśravaṇātkila
||9||तुलापुरुषदानाद्यैर्यत्फलं लभते नरः ॥
तत्फलं प्राप्यते पुत्र माहात्म्यश्रवणात्किल
yajñādhyayanadānādyaiḥ sarvatīrthāvagāhanaiḥ ||
saṃnyāsena ca yogena nā'haṃ vaśyo'bhavaṃ nṛṇām
||10||यज्ञाध्ययनदानाद्यैः सर्वतीर्थावगाहनैः ॥
संन्यासेन च योगेन नाऽहं वश्योऽभवं नृणाम्
snānena dānena ca pūjanena dhyānena maunena japādibhiśca ||
vaśyo yathā mārgaśire ca māsi tathā na cānyeṣu ca guhyamuktam
||11||स्नानेन दानेन च पूजनेन ध्यानेन मौनेन जपादिभिश्च ॥
वश्यो यथा मार्गशिरे च मासि तथा न चान्येषु च गुह्यमुक्तम्
anyairdharmādibhiḥ kṛtvā gopitaṃ mārgaśīrṣakam ||
matprāpteḥ kāraṇaṃ matvā devaiḥ svarganivāsibhiḥ
||12||अन्यैर्धर्मादिभिः कृत्वा गोपितं मार्गशीर्षकम् ॥
मत्प्राप्तेः कारणं मत्वा देवैः स्वर्गनिवासिभिः
ye kecitpuṇyakarmāṇo mama bhaktiparāyaṇāḥ ||
teṣāmavaśyaṃ kartavyo mārgaśīrṣo madāpanaḥ
||13||ये केचित्पुण्यकर्माणो मम भक्तिपरायणाः ॥
तेषामवश्यं कर्तव्यो मार्गशीर्षो मदापनः
mārgaśīrṣaṃ na kurvaṃti ye narā bhāratā'jire ||
pāparūpāśca te jñeyāḥ kalikālavimohitāḥ
||14||मार्गशीर्षं न कुर्वंति ये नरा भारताऽजिरे ॥
पापरूपाश्च ते ज्ञेयाः कलिकालविमोहिताः
aṣṭasvapi ca māseṣu yatphalaṃ labhate naraḥ ||
tatphalaṃ prāpyate vatsa māghe makarage ravau
||15||अष्टस्वपि च मासेषु यत्फलं लभते नरः ॥
तत्फलं प्राप्यते वत्स माघे मकरगे रवौ
māghācchataguṇaṃ puṇyaṃ vaiśākhe māsi labhyate ||
tasmātsahasraguṇitaṃ tulāsaṃsthe divākare
||16||माघाच्छतगुणं पुण्यं वैशाखे मासि लभ्यते ॥
तस्मात्सहस्रगुणितं तुलासंस्थे दिवाकरे
tasmātkoṭiguṇaṃ puṇyaṃ vṛścikasthe divākare ||
mārgaśīrṣo'dhikastasmātsarvadā ca mama priyaḥ
||17||तस्मात्कोटिगुणं पुण्यं वृश्चिकस्थे दिवाकरे ॥
मार्गशीर्षोऽधिकस्तस्मात्सर्वदा च मम प्रियः
uṣasyutthāya yo martyaḥ snānaṃ vidhivadācaret ||
tuṣṭo'haṃ tasya yacchāmi svātmānamapi putraka
||18||उषस्युत्थाय यो मर्त्यः स्नानं विधिवदाचरेत् ॥
तुष्टोऽहं तस्य यच्छामि स्वात्मानमपि पुत्रक
atrāpyudāharantīdaṃ śṛṇu putra kathānakam ||
nandagopo mahātmā vai khyāto yo bhūtale'bhavat
||19||अत्राप्युदाहरन्तीदं शृणु पुत्र कथानकम् ॥
नन्दगोपो महात्मा वै ख्यातो यो भूतलेऽभवत्
tasya vai gokule ramye gopakanyāḥ sahasraśaḥ ||
tāsāṃ cittaṃ ca madrūpe lagnamāsītpurā'nagha
||20||तस्य वै गोकुले रम्ये गोपकन्याः सहस्रशः ॥
तासां चित्तं च मद्रूपे लग्नमासीत्पुराऽनघ
tāsāṃ buddhirmayā dattā māgaśīrṣā'vagāhane ||
tatastābhiḥ kṛtaṃ snānaṃ prātaḥkāle yathāvidhi
||21||तासां बुद्धिर्मया दत्ता मागशीर्षाऽवगाहने ॥
ततस्ताभिः कृतं स्नानं प्रातःकाले यथाविधि
pūjā kṛtā haviṣyānnaṃ bhuktaṃ tābhiḥ kṛtā natiḥ ||
evaṃ kṛtena vidhinā prasanno'haṃ tato'nagha
||22||पूजा कृता हविष्यान्नं भुक्तं ताभिः कृता नतिः ॥
एवं कृतेन विधिना प्रसन्नोऽहं ततोऽनघ
varo datto mayā''tmā hi tāsāṃ tuṣṭena vai kila ||
tasmānnaraistu kartavyo mārgaśīrṣo yathāvidhi
||23||वरो दत्तो मयाऽऽत्मा हि तासां तुष्टेन वै किल ॥
तस्मान्नरैस्तु कर्तव्यो मार्गशीर्षो यथाविधि
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe brahmaviṣṇusaṃvāde mārgaśīrṣamāhātmye gopīkṛtamārgaśīrṣasnānaphalakathanaṃnāma prathamo'dhyāyaḥ || 1 ||