dīpamāhātmyavarṇanam
brahmovāca
śrīmattulasimāhātmyaṃ yathāvadvarṇaya prabho ||
yasyāḥ sannidhimātreṇa prītirbhavati te'dhikā
||1||श्रीमत्तुलसिमाहात्म्यं यथावद्वर्णय प्रभो ॥
यस्याः सन्निधिमात्रेण प्रीतिर्भवति तेऽधिका
śrībhagavānuvāca
maṇikāṃcanapuṣpāṇi tathā muktāmayāni ca ||
tulasīpatradānasya kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm
||2||मणिकांचनपुष्पाणि तथा मुक्तामयानि च ॥
तुलसीपत्रदानस्य कलां नार्हंति षोडशीम्
tulasīmaṃjarībhiryaḥ kuryādvai mama pūjanam ||
na sa garbhagṛhaṃ yāyānmuktibhāgī bhavennaraḥ
||3||तुलसीमंजरीभिर्यः कुर्याद्वै मम पूजनम् ॥
न स गर्भगृहं यायान्मुक्तिभागी भवेन्नरः
āropya tulasīṃ vatsa pūjayettaddalaiśca mām ||
divi saṃmodamānaḥ sa śvetadvīpe ca me gṛhe
||4||आरोप्य तुलसीं वत्स पूजयेत्तद्दलैश्च माम् ॥
दिवि संमोदमानः स श्वेतद्वीपे च मे गृहे
śrīmattulasyārcayate sakṛddhi māṃ patraiḥ sugandhairvimalairakhaṃḍitaiḥ ||
yastasya pāpaṃ paṭasaṃsthitaṃ tadā nirīkṣayitvā parimārjayedyamaḥ
||5||श्रीमत्तुलस्यार्चयते सकृद्धि मां पत्रैः सुगन्धैर्विमलैरखंडितैः ॥
यस्तस्य पापं पटसंस्थितं तदा निरीक्षयित्वा परिमार्जयेद्यमः
tulasī na yeṣāṃ mama pūjanārthaṃ saṃpāditaikādaśipuṇyavāsare ||
dhigyauvanaṃ jīvitamarthasantatisteṣāṃ sukhaṃ neha ca dṛśyate pare
||6||तुलसी न येषां मम पूजनार्थं संपादितैकादशिपुण्यवासरे ॥
धिग्यौवनं जीवितमर्थसन्ततिस्तेषां सुखं नेह च दृश्यते परे
liṃgamabhyarcitaṃ dṛṣṭvā sahomāse ca māmakam ||
tulasīpatranikarairmucyate brahmahatyayā
||7||लिंगमभ्यर्चितं दृष्ट्वा सहोमासे च मामकम् ॥
तुलसीपत्रनिकरैर्मुच्यते ब्रह्महत्यया
nityamabhyarcayedyo vai tulasyā māṃ rameśvaram ||
mahāpāpāni naśyaṃti kiṃ punaścopapātakam
||8||नित्यमभ्यर्चयेद्यो वै तुलस्या मां रमेश्वरम् ॥
महापापानि नश्यंति किं पुनश्चोपपातकम्
varjyaṃ paryuṣitaṃ puṣpaṃ varjyaṃ paryuṣitaṃ jalam ||
na varjyaṃ tulasīpatraṃ na varjyaṃ jāhnavījalam
||9||वर्ज्यं पर्युषितं पुष्पं वर्ज्यं पर्युषितं जलम् ॥
न वर्ज्यं तुलसीपत्रं न वर्ज्यं जाह्नवीजलम्
tāvadgarjaṃti puṣpāṇi mālatyādīni bhoḥ suta ||
yāvanna prāpyate puṇyā tulasī mama vallabhā
||10||तावद्गर्जंति पुष्पाणि मालत्यादीनि भोः सुत ॥
यावन्न प्राप्यते पुण्या तुलसी मम वल्लभा
sakṛdabhyarcayedyo māṃ bilvapatreṇa mānavaḥ ||
muktibhāgī nirātaṃko mama pārśvagato bhavet
||11||सकृदभ्यर्चयेद्यो मां बिल्वपत्रेण मानवः ॥
मुक्तिभागी निरातंको मम पार्श्वगतो भवेत्
bilvapatrācchamīpatrājjātīpatrātsaroruhāt ||
vallabhaṃ tulasīpatraṃ kaustubhādadhikaṃ mama
||12||बिल्वपत्राच्छमीपत्राज्जातीपत्रात्सरोरुहात् ॥
वल्लभं तुलसीपत्रं कौस्तुभादधिकं मम
abhinnapatrā tulasī hṛdyā maṃjarisaṃyutā ||
kṣīrodārṇavasaṃbhūtā padmeveyaṃ sadā mama
||13||अभिन्नपत्रा तुलसी हृद्या मंजरिसंयुता ॥
क्षीरोदार्णवसंभूता पद्मेवेयं सदा मम
akṛṣṇā'pyathavā kṛṣṇā tulasī mama vallabhā ||
sitā vā'pyasitā vāpi dvādaśī vallabhā yathā
||14||अकृष्णाऽप्यथवा कृष्णा तुलसी मम वल्लभा ॥
सिता वाऽप्यसिता वापि द्वादशी वल्लभा यथा
gṛhītvā tulasīpatraṃ bhaktyā yo māṃ samarcayet ||
arcitaṃ tena sakalaṃ sadevāsuramānuṣam
||15||गृहीत्वा तुलसीपत्रं भक्त्या यो मां समर्चयेत् ॥
अर्चितं तेन सकलं सदेवासुरमानुषम्
tāvadgarjaṃti ratnāni kaustubhādīnyanantaśaḥ ||
yāvanna prāpyate kṛṣṇa tulasīkṛṣṇamaṃjarī
||16||तावद्गर्जंति रत्नानि कौस्तुभादीन्यनन्तशः ॥
यावन्न प्राप्यते कृष्ण तुलसीकृष्णमंजरी
kṛṣṇaṃ kṛṣṇatulasyā hi yo bhaktyā pūjayennaraḥ ||
sa yāti bhuvanaṃ śubhraṃ yatra viṣṇuḥ śriyā saha
||17||कृष्णं कृष्णतुलस्या हि यो भक्त्या पूजयेन्नरः ॥
स याति भुवनं शुभ्रं यत्र विष्णुः श्रिया सह
mamā'rcanārthaṃ bhikṣūṇāṃ yacchaṃti tulasīdalam ||
anyeṣāmapi bhaktānāṃ yāṃti te padamavyayam
||18||ममाऽर्चनार्थं भिक्षूणां यच्छंति तुलसीदलम् ॥
अन्येषामपि भक्तानां यांति ते पदमव्ययम्
tulasī kṛṣṇagaurā yā tayā yo māṃ samarcayet ||
naro yāti tanuṃ tyaktvā vaiṣṇavīṃ śāśvatīṃ gatim
||19||तुलसी कृष्णगौरा या तया यो मां समर्चयेत् ॥
नरो याति तनुं त्यक्त्वा वैष्णवीं शाश्वतीं गतिम्
brahmovāca
dhūpadānasya māhātmyaṃ dīpasyā'pi ca keśava ||
yatphalaṃ labhate martyastanme brūhi yathārthataḥ
||20||धूपदानस्य माहात्म्यं दीपस्याऽपि च केशव ॥
यत्फलं लभते मर्त्यस्तन्मे ब्रूहि यथार्थतः
śrībhagavānuvāca
śṛṇu putra pravakṣyāmi dhūpadānasya yatphalam ||
dīpadānasya māhātmyaṃ mama prītikaraṃ param
||21||शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि धूपदानस्य यत्फलम् ॥
दीपदानस्य माहात्म्यं मम प्रीतिकरं परम्
aguruṃ ca sakarpūraṃ divyacaṃdanasaurabham ||
dattvā māṃ vai sahomāse kulānāṃ tārayecchatam
||22||अगुरुं च सकर्पूरं दिव्यचंदनसौरभम् ॥
दत्त्वा मां वै सहोमासे कुलानां तारयेच्छतम्
kṛṣṇāgurusamutthena dhūpena ca mamā'layam ||
dhūpayedvaiṣṇavo yastu sa mukto narakā'rṇavāt
||23||कृष्णागुरुसमुत्थेन धूपेन च ममाऽलयम् ॥
धूपयेद्वैष्णवो यस्तु स मुक्तो नरकाऽर्णवात्
māhiṣaṃ guggulaṃ yastu ājyayuktaṃ saśarkaram ||
dhūpaṃ dadāti yo vai māṃ tasyecchāṃ pradadāmyaham
||24||माहिषं गुग्गुलं यस्तु आज्ययुक्तं सशर्करम् ॥
धूपं ददाति यो वै मां तस्येच्छां प्रददाम्यहम्
guggulo haṃtyaśeṣāṇi ariṣṭāni ca dhūpitaḥ ||
kāmānnānāvidhāṃścaiva aguruḥ saṃprayacchati
||25||गुग्गुलो हंत्यशेषाणि अरिष्टानि च धूपितः ॥
कामान्नानाविधांश्चैव अगुरुः संप्रयच्छति
dehaṃ gehaṃ punātyeva dhūpastvagurusaṃbhavaḥ ||
nāśayedyakṣarakṣāṃsi dhūpaḥ sarjarasodbhavaḥ
||26||देहं गेहं पुनात्येव धूपस्त्वगुरुसंभवः ॥
नाशयेद्यक्षरक्षांसि धूपः सर्जरसोद्भवः
jātipuṣpamathailā ca guggulaśca harītakī ||
kūṭaḥ sarjarasaścaiva guḍaḥsailācchaḍastathā ||
nakhayuktāni caitāni daśāṃgo dhūpa ucyate
||27||जातिपुष्पमथैला च गुग्गुलश्च हरीतकी ॥
कूटः सर्जरसश्चैव गुडःसैलाच्छडस्तथा ॥
नखयुक्तानि चैतानि दशांगो धूप उच्यते
dhūpaṃ daśāṃgaṃ yadi cetkaroti māse sahe me ativallabhe ca ||
dadāmi kāmānatidurlabhānapi balaṃ ca puṣṭiṃ sutadārabhaktim
||28||धूपं दशांगं यदि चेत्करोति मासे सहे मे अतिवल्लभे च ॥
ददामि कामानतिदुर्लभानपि बलं च पुष्टिं सुतदारभक्तिम्
mustādhūpe mānuṣāṇāṃ priyatvaṃ māṃgalyakaṃ vaśyakaraṃ guḍasya ||
kuryātsahomāsi mamāgrato yo vihāya pāpāni sa māṃ samāpnuyāt
||29||मुस्ताधूपे मानुषाणां प्रियत्वं मांगल्यकं वश्यकरं गुडस्य ॥
कुर्यात्सहोमासि ममाग्रतो यो विहाय पापानि स मां समाप्नुयात्
na bhayaṃ vidyate tasya divyabhaumāṃtarikṣajam ||
mama dhūpāvaśeṣeṇa yasyāṃ'gaṃ parimārjitam
||30||न भयं विद्यते तस्य दिव्यभौमांतरिक्षजम् ॥
मम धूपावशेषेण यस्यांऽगं परिमार्जितम्
na cāpadvidyate tasya bhavaṃti saṃpado'khilāḥ ||
dhūpe kṛte sahomāse mamāgre śraddhayā'niśam
||31||न चापद्विद्यते तस्य भवंति संपदोऽखिलाः ॥
धूपे कृते सहोमासे ममाग्रे श्रद्धयाऽनिशम्
dhūpaḥ surūpatāṃ dhatte dhūpaḥ pāvanamuttamam ||
vanaspatiraso divyaḥ paramaḥ pāvanaḥ śuciḥ
||32||धूपः सुरूपतां धत्ते धूपः पावनमुत्तमम् ॥
वनस्पतिरसो दिव्यः परमः पावनः शुचिः
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dīpamāhātmyamuttamam ||
yasminkṛte naro yāti vaikuṇṭhaṃ nātra saṃśayaḥ
||33||अतः परं प्रवक्ष्यामि दीपमाहात्म्यमुत्तमम् ॥
यस्मिन्कृते नरो याति वैकुण्ठं नात्र संशयः
bahuvartisamāyuktaṃ ghṛtapūrasamanvitam ||
kuryādārārtikaṃ yo vai kalpakoṭiṃ divaṃ vaset
||34||बहुवर्तिसमायुक्तं घृतपूरसमन्वितम् ॥
कुर्यादारार्तिकं यो वै कल्पकोटिं दिवं वसेत्
nīrājanaṃ tu yaḥ paśyetsahomāse mamā'grataḥ ||
saptajanma bhavedvipro hyaṃte ca paramaṃ padam
||35||नीराजनं तु यः पश्येत्सहोमासे ममाऽग्रतः ॥
सप्तजन्म भवेद्विप्रो ह्यंते च परमं पदम्
karpūreṇa tu yaḥ kuryādbhaktyā caiva mamāgrataḥ ||
ārārtikaṃ dvijaśreṣṭha praviśenmāmanaṃtakam
||36||कर्पूरेण तु यः कुर्याद्भक्त्या चैव ममाग्रतः ॥
आरार्तिकं द्विजश्रेष्ठ प्रविशेन्मामनंतकम्
mantrahīnaṃ kriyāhīnaṃ yatkṛtaṃ pūjanaṃ mama ||
sarvaṃ saṃpūrṇatāmeti kṛte nīrājane suta
||37||मन्त्रहीनं क्रियाहीनं यत्कृतं पूजनं मम ॥
सर्वं संपूर्णतामेति कृते नीराजने सुत
yaḥ karoti sahomāse karpūreṇa ca dīpakam ||
aśvamedhamavāpnoti kulaṃ caiva samuddharet
||38||यः करोति सहोमासे कर्पूरेण च दीपकम् ॥
अश्वमेधमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत्
mamā'gre vai dvijānāṃ ca dīpaṃ dadyāccatuṣpathe ||
medhāvī jñānasaṃpannaścakṣuṣmāñjāyate naraḥ
||39||ममाऽग्रे वै द्विजानां च दीपं दद्याच्चतुष्पथे ॥
मेधावी ज्ञानसंपन्नश्चक्षुष्माञ्जायते नरः
ghṛtena vā'tha tailena dīpaṃ prajvālayennaraḥ ||
sahomāse mamā'gre ca tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
||40||घृतेन वाऽथ तैलेन दीपं प्रज्वालयेन्नरः ॥
सहोमासे ममाऽग्रे च तस्य पुण्यफलं शृणु
vihāya sakalaṃ pāpaṃ sahasrādityasannibhaḥ ||
jyotiṣmatā vimānena mama loke mahīyate
||41||विहाय सकलं पापं सहस्रादित्यसन्निभः ॥
ज्योतिष्मता विमानेन मम लोके महीयते
tasmātsarvaprayatnena dīpaṃ dadyādvicakṣaṇaḥ ||
taṃ ca dattvā vihiṃsedyaḥ sa patennarake dhuvam
||42||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दीपं दद्याद्विचक्षणः ॥
तं च दत्त्वा विहिंसेद्यः स पतेन्नरके धुवम्
dīpaṃ yo vai haretpāpī lobhāddveṣāddvijottama ||
taddīpaharaṇātso'pi mūkoṃ'dhaśca prajāyate
||43||दीपं यो वै हरेत्पापी लोभाद्द्वेषाद्द्विजोत्तम ॥
तद्दीपहरणात्सोऽपि मूकोंऽधश्च प्रजायते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe brahmaviṣṇusaṃvāde mārgaśīrṣamāhātmye dīpamāhātmyavarṇanaṃnāma aṣṭamo'dhyāyaḥ || 8 ||