cāṇḍālīsadgativarṇanam
ṛṣaya ūcuḥ
sūtasūta mahābhāga dhanyastvaṃ śaivasattamaḥ |
cāṇḍālī kā samākhyātā tatkathāṃ kathaya prabho
||1||सूतसूत महाभाग धन्यस्त्वं शैवसत्तमः ।
चाण्डाली का समाख्याता तत्कथां कथय प्रभो
sūta uvāca
dvijāḥ śṛṇuta sadbhaktyā tāṃ kathāṃ paramādbhutām |
śivaprabhāvasaṃmiśrāṃ śṛṇvatāṃ bhaktivarddhinīm
||2||द्विजाः शृणुत सद्भक्त्या तां कथां परमाद्भुताम् ।
शिवप्रभावसंमिश्रां शृण्वतां भक्तिवर्द्धिनीम्
cāṃḍālī sā pūrvabhare'bhavadbrāhmaṇakanyakā |
sauminī nāma candrāsyā sarvalakṣaṇasaṃyutā
||3||चांडाली सा पूर्वभरेऽभवद्ब्राह्मणकन्यका ।
सौमिनी नाम चन्द्रास्या सर्वलक्षणसंयुता
atha sā samaye kanyā yuvatiḥ sauminī dvijāḥ |
pitrā dattā ca kasmaicidvidhinā dvijasūnave
||4||अथ सा समये कन्या युवतिः सौमिनी द्विजाः ।
पित्रा दत्ता च कस्मैचिद्विधिना द्विजसूनवे
sā bhartāramanuprāpya kiṃcitkālaṃ śubhavratā |
reme tena dvijaśreṣṭhā navayauvanaśālinī
||5||सा भर्तारमनुप्राप्य किंचित्कालं शुभव्रता ।
रेमे तेन द्विजश्रेष्ठा नवयौवनशालिनी
atha tasyāḥ patirviprastaruṇassurujārditaḥ |
sauminyāḥ kālayogāttu pañcatvamagamaddvijāḥ
||6||अथ तस्याः पतिर्विप्रस्तरुणस्सुरुजार्दितः ।
सौमिन्याः कालयोगात्तु पञ्चत्वमगमद्द्विजाः
mṛte bhartari sā nārī dukhitātiviṣaṇṇadhīḥ |
kiṃcitkālaṃ śubhācārā suśīlovāsa sadmani
||7||मृते भर्तरि सा नारी दुखितातिविषण्णधीः ।
किंचित्कालं शुभाचारा सुशीलोवास सद्मनि
tatassā manmathāviṣṭahṛdayā vidhavāpi ca |
yuvāvasthāviśeṣeṇa babhūva vyabhicāriṇī
||8||ततस्सा मन्मथाविष्टहृदया विधवापि च ।
युवावस्थाविशेषेण बभूव व्यभिचारिणी
tajjñātvā gotriṇastasyā duṣkarma kuladūṣaṇam |
sametāstatyaju dūraṃ nītvā tāṃ sakacagrahām
||9||तज्ज्ञात्वा गोत्रिणस्तस्या दुष्कर्म कुलदूषणम् ।
समेतास्तत्यजु दूरं नीत्वा तां सकचग्रहाम्
kaścicchūdravarastāṃ vai vicarantīṃ nijecchayā |
dṛṣṭvā vane striyaṃ cakre nināya svagṛhaṃ tata
||10||कश्चिच्छूद्रवरस्तां वै विचरन्तीं निजेच्छया ।
दृष्ट्वा वने स्त्रियं चक्रे निनाय स्वगृहं तत
atha sā piśitāhārā nityamāpītavāruṇī |
ajījanatsutāntena śūdreṇa suratapriyā
||11||अथ सा पिशिताहारा नित्यमापीतवारुणी ।
अजीजनत्सुतान्तेन शूद्रेण सुरतप्रिया
kadācidbhartari kvāpi yāte pītasurātha sā |
iyeṣa piśitāhāraṃ sauminī vyabhicāriṇī
||12||कदाचिद्भर्तरि क्वापि याते पीतसुराथ सा ।
इयेष पिशिताहारं सौमिनी व्यभिचारिणी
tato meṣeṣu baddheṣu gobhissaha bahirvraje |
niśāmukhe tamo'ndhe hi khaḍgamādāya sā yayau
||13||ततो मेषेषु बद्धेषु गोभिस्सह बहिर्व्रजे ।
निशामुखे तमोऽन्धे हि खड्गमादाय सा ययौ
avimṛśya madāveśānmeṣabudyā''miṣa priyā |
ekaṃ jaghāna govatsaṃ krośaṃtamatidurbhagā
||14||अविमृश्य मदावेशान्मेषबुद्याऽऽमिष प्रिया ।
एकं जघान गोवत्सं क्रोशंतमतिदुर्भगा
hataṃ taṃ gṛhamānīya jñātvā govatsamaṃganā |
bhītā śivaśivetyāha kenacitpuṇyakarmaṇā
||15||हतं तं गृहमानीय ज्ञात्वा गोवत्समंगना ।
भीता शिवशिवेत्याह केनचित्पुण्यकर्मणा
sā muhūrtaṃ śivaṃ dhyātvāmiṣabhojanalālasā |
chittvā tameva govatsaṃ cakārāhāramīpsitam
||16||सा मुहूर्तं शिवं ध्यात्वामिषभोजनलालसा ।
छित्त्वा तमेव गोवत्सं चकाराहारमीप्सितम्
evaṃ bahutithe kāle gate sā sauminī dvijāḥ |
kālasya vaśamāpannā jagāma yamasaṃkṣayam
||17||एवं बहुतिथे काले गते सा सौमिनी द्विजाः ।
कालस्य वशमापन्ना जगाम यमसंक्षयम्
yamo'pi dharmamālokya tasyāḥ karma ca paurvikam |
nivartya nirayāvāsāccakre cāṇḍālajātikām
||18||यमोऽपि धर्ममालोक्य तस्याः कर्म च पौर्विकम् ।
निवर्त्य निरयावासाच्चक्रे चाण्डालजातिकाम्
sātha bhraṣṭā yamapurāccāṇḍālīgarbhamāśritā |
tato babhūva janmāndhā praśāṃtāṃgāramecakā
||19||साथ भ्रष्टा यमपुराच्चाण्डालीगर्भमाश्रिता ।
ततो बभूव जन्मान्धा प्रशांतांगारमेचका
janmāndhā sātha bālye'pi vidhvastapitṛmātṛkā |
ūḍhā na kenacidduṣṭā mahākuṣṭharujārditā
||20||जन्मान्धा साथ बाल्येऽपि विध्वस्तपितृमातृका ।
ऊढा न केनचिद्दुष्टा महाकुष्ठरुजार्दिता
tataḥ kṣudhārditā dīnā yaṣṭipāṇirgatekṣaṇā |
cāṇḍālocchiṣṭapiṃḍena jaṭharāgnimataparyat
||21||ततः क्षुधार्दिता दीना यष्टिपाणिर्गतेक्षणा ।
चाण्डालोच्छिष्टपिंडेन जठराग्निमतपर्यत्
evaṃ kṛcchreṇa mahatā nītvā svavipulaṃ vayaḥ |
jarayāgrastasavārṅgī duḥkhamāpa duratyayam
||22||एवं कृच्छ्रेण महता नीत्वा स्वविपुलं वयः ।
जरयाग्रस्तसवार्ङ्गी दुःखमाप दुरत्ययम्
kadācitsātha cāṃḍālī gokarṇaṃ taṃ mahājanān |
āyāsyaṃtyāṃ śivatithau gacchato bubudhe'nvagān
||23||कदाचित्साथ चांडाली गोकर्णं तं महाजनान् ।
आयास्यंत्यां शिवतिथौ गच्छतो बुबुधेऽन्वगान्
athāsāvapi cāṃḍālī vasanāsanatṛṣṇayā |
mahājanān yācayituṃ saṃcacāra śanaiḥ śanaiḥ
||24||अथासावपि चांडाली वसनासनतृष्णया ।
महाजनान् याचयितुं संचचार शनैः शनैः
gatvā tatrātha cāṃḍālī prārthayantī mahājanān |
yatra tatra cacārāsau dīnavākprasṛtāñjaliḥ
||25||गत्वा तत्राथ चांडाली प्रार्थयन्ती महाजनान् ।
यत्र तत्र चचारासौ दीनवाक्प्रसृताञ्जलिः
evamabhyarthayaṃtyāstu cāṃḍālyāḥ prasṛtāñjalau |
ekaḥ puṇyatamaḥ pānthaḥ prākṣipadbilvamaṃjarīm
||26||एवमभ्यर्थयंत्यास्तु चांडाल्याः प्रसृताञ्जलौ ।
एकः पुण्यतमः पान्थः प्राक्षिपद्बिल्वमंजरीम्
tāmaṃjalau nipatitā sā vimṛśya punaḥ punaḥ |
abhakṣyamiti matvātha dūre prākṣipadāturā
||27||तामंजलौ निपतिता सा विमृश्य पुनः पुनः ।
अभक्ष्यमिति मत्वाथ दूरे प्राक्षिपदातुरा
tasyāḥ karādvinirmuktā rātrau sā bilvamaṃjarī |
papāta kasyaciddiṣṭyā śivaliṃgasya mastake
||28||तस्याः कराद्विनिर्मुक्ता रात्रौ सा बिल्वमंजरी ।
पपात कस्यचिद्दिष्ट्या शिवलिंगस्य मस्तके
saivaṃ śivacaturdaśyāṃ rātrau pānthajanānmuhuḥ |
yācamānāpi yatkiṃcinna lebhe daivayogataḥ
||29||सैवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पान्थजनान्मुहुः ।
याचमानापि यत्किंचिन्न लेभे दैवयोगतः
evaṃ śivacaturdaśyā vrataṃ jātaṃ ca nirmalam |
ajñānato jāgaraṇaṃ paramānandadāyakam
||30||एवं शिवचतुर्दश्या व्रतं जातं च निर्मलम् ।
अज्ञानतो जागरणं परमानन्ददायकम्
tataḥ prabhāte sā nārī śokena mahatā vṛtā |
śanairnivavṛte dīnā svadeśāyaiva kevalam
||31||ततः प्रभाते सा नारी शोकेन महता वृता ।
शनैर्निववृते दीना स्वदेशायैव केवलम्
śrāṃtā ciropavāsena nipataṃtī padepade |
atītya tāvatīṃ bhūmiṃ nipapāta vicetanā
||32||श्रांता चिरोपवासेन निपतंती पदेपदे ।
अतीत्य तावतीं भूमिं निपपात विचेतना
atha sā śaṃbhukṛpayā jagāma paramaṃ padam |
āruhya suvimānaṃ ca nītaṃ śivagaṇairdrutam
||33||अथ सा शंभुकृपया जगाम परमं पदम् ।
आरुह्य सुविमानं च नीतं शिवगणैर्द्रुतम्
ādau yadeṣā śivanāma nārī pramādato vāpyasatī jagāda |
teneha bhūyaḥ sukṛtena viprā mahābalasthānamavāpa divyam
||34||आदौ यदेषा शिवनाम नारी प्रमादतो वाप्यसती जगाद ।
तेनेह भूयः सुकृतेन विप्रा महाबलस्थानमवाप दिव्यम्
śrīgokarṇe śivatithāvupoṣya śivamastake |
kṛtvā jāgaraṇaṃ sā hi cakre bilvārcanaṃ niśi
||35||श्रीगोकर्णे शिवतिथावुपोष्य शिवमस्तके ।
कृत्वा जागरणं सा हि चक्रे बिल्वार्चनं निशि
akāmataḥ kṛtasyāsya puṇyasyaiva ca tatphalam |
bhunaktyadyāpi sā caiva mahābalaprasādataḥ
||36||अकामतः कृतस्यास्य पुण्यस्यैव च तत्फलम् ।
भुनक्त्यद्यापि सा चैव महाबलप्रसादतः
evaṃvidhaṃ mahāliṃgaṃ śaṃkarasya mahābalam |
sarvapāpaharaṃ sadyaḥ paramānandadāyakam
||37||एवंविधं महालिंगं शंकरस्य महाबलम् ।
सर्वपापहरं सद्यः परमानन्ददायकम्
evaṃ vaḥ kathitaṃ viprā māhātmyaṃ paramaṃ mayā |
mahābalābhidhānasya śivaliṃgavarasya hi
||38||एवं वः कथितं विप्रा माहात्म्यं परमं मया ।
महाबलाभिधानस्य शिवलिंगवरस्य हि
athānyadapi vakṣyāmi māhātmyaṃ tasya cādbhutam |
śrutamātreṇa yenāśu śive bhaktiḥ prajāyate
||39||अथान्यदपि वक्ष्यामि माहात्म्यं तस्य चाद्भुतम् ।
श्रुतमात्रेण येनाशु शिवे भक्तिः प्रजायते
iti śrīśivamahāpurāṇe caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ cāṇḍālīsadgativarṇanaṃ nāma navamo'dhyāyaḥ || 9 ||