śivaliṃgamāhātmyavarṇanam
sūta uvāca
gaṃgātīre suprasiddhā kāśī khalu vimuktidā |
sā hi liṃgamayī jñeyā śivavāsasthalī smṛtā
||1||गंगातीरे सुप्रसिद्धा काशी खलु विमुक्तिदा ।
सा हि लिंगमयी ज्ञेया शिववासस्थली स्मृता
liṃgaṃ tatraiva mukhyaṃ ca samproktamavimuktakam |
kṛttivāseśvaraḥ sākṣāttattulyo vṛddhabālakaḥ
||2||लिंगं तत्रैव मुख्यं च सम्प्रोक्तमविमुक्तकम् ।
कृत्तिवासेश्वरः साक्षात्तत्तुल्यो वृद्धबालकः
tilabhāṇḍeśvaraścaiva daśāśvamedha eva ca |
gaṃgā sāgarasaṃyoge saṃgameśa iti smṛtaḥ
||3||तिलभाण्डेश्वरश्चैव दशाश्वमेध एव च ।
गंगा सागरसंयोगे संगमेश इति स्मृतः
bhūteśvaro yaḥ saṃprokto bhaktasarvārthadaḥ sadā |
nārīśvara iti khyātaḥ kauśikyāḥ sa samīpagaḥ
||4||भूतेश्वरो यः संप्रोक्तो भक्तसर्वार्थदः सदा ।
नारीश्वर इति ख्यातः कौशिक्याः स समीपगः
vartate gaṇḍakītīre baṭukeśvara eva saḥ |
pūreśvara iti khyātaḥ phalgutīre sukhapradaḥ
||5||वर्तते गण्डकीतीरे बटुकेश्वर एव सः ।
पूरेश्वर इति ख्यातः फल्गुतीरे सुखप्रदः
siddhanātheśvaraścaiva darśanātsiddhido nṛṇām |
dūreśvara iti khyātaḥ pattane cottare tathā
||6||सिद्धनाथेश्वरश्चैव दर्शनात्सिद्धिदो नृणाम् ।
दूरेश्वर इति ख्यातः पत्तने चोत्तरे तथा
śṛṃgeśvaraśca nāmnā vai vaidyanāthastathaiva ca |
japyeśvarastathā khyāto yo dadhī ciraṇasthale
||7||शृंगेश्वरश्च नाम्ना वै वैद्यनाथस्तथैव च ।
जप्येश्वरस्तथा ख्यातो यो दधी चिरणस्थले
gopeśvaraḥ samākhyātaḥ raṃgeśvara iti smṛtaḥ |
vāmeśvaraśca nāgeśaḥ kājeśo vimaleśvaraḥ
||8||गोपेश्वरः समाख्यातः रंगेश्वर इति स्मृतः ।
वामेश्वरश्च नागेशः काजेशो विमलेश्वरः
vyāseśvaraśca vikhyātaḥ sukeśaśca tathaiva hi |
bhāṇḍeśvarāśca vikhyāto huṃkāreśastathaiva ca
||9||व्यासेश्वरश्च विख्यातः सुकेशश्च तथैव हि ।
भाण्डेश्वराश्च विख्यातो हुंकारेशस्तथैव च
surocanaśca vikhyāto bhūteśvara iti svayam |
saṃgameśastathā prokto mahāpātakanāśanaḥ
||10||सुरोचनश्च विख्यातो भूतेश्वर इति स्वयम् ।
संगमेशस्तथा प्रोक्तो महापातकनाशनः
tataśca taptakātīre kumāreśvara eva ca |
siddheśvaraśca vikhyātaḥ seneśaśca tathā smṛtaḥ |
rāmeśvara iti proktaḥ kuṃbheśaśca paro mataḥ |
nandīśvaraśca puṃjeśaḥ pūrṇāyāṃ pūrṇakastathā
||12||ततश्च तप्तकातीरे कुमारेश्वर एव च ।
सिद्धेश्वरश्च विख्यातः सेनेशश्च तथा स्मृतः ।
रामेश्वर इति प्रोक्तः कुंभेशश्च परो मतः ।
नन्दीश्वरश्च पुंजेशः पूर्णायां पूर्णकस्तथा
brahmeśvaraḥ prayoge ca brahmaṇā sthāpitaḥ purā |
daśāśvamedhatīrthe hi caturvargaphalapradaḥ
||13||ब्रह्मेश्वरः प्रयोगे च ब्रह्मणा स्थापितः पुरा ।
दशाश्वमेधतीर्थे हि चतुर्वर्गफलप्रदः
tathā someśvarastatra sarbvāpadvinivārakaḥ |
bhāradvājeśvaraścaiva brahmavarcaḥpravarddhakaḥ
||14||तथा सोमेश्वरस्तत्र सर्ब्वापद्विनिवारकः ।
भारद्वाजेश्वरश्चैव ब्रह्मवर्चःप्रवर्द्धकः
śūlaṭaṃkeśvaraḥ sākṣātkāmanāprada īritaḥ |
mādhaveśaśca tatraiva bhaktarakṣāvidhāyakaḥ
||15||शूलटंकेश्वरः साक्षात्कामनाप्रद ईरितः ।
माधवेशश्च तत्रैव भक्तरक्षाविधायकः
nāgeśākhyaḥ prasiddho hi sāketanagare dvijā |
sūryyavaṃśodbhavānāṃ ca viśeṣeṇa sukhapradaḥ
||16||नागेशाख्यः प्रसिद्धो हि साकेतनगरे द्विजा ।
सूर्य्यवंशोद्भवानां च विशेषेण सुखप्रदः
puruṣottamapuryāṃ tu bhuvaneśastu siddhidaḥ |
lokeśaśca mahāliṃgaḥ sarvānandapradāyakaḥ
||17||पुरुषोत्तमपुर्यां तु भुवनेशस्तु सिद्धिदः ।
लोकेशश्च महालिंगः सर्वानन्दप्रदायकः
kāmeśvaraḥ śaṃbhuliṃgo gaṃgeśaḥ paraśuddhikṛt |
śakreśvaraḥ śukrasiddho lokānāṃ hitakāmyayā
||18||कामेश्वरः शंभुलिंगो गंगेशः परशुद्धिकृत् ।
शक्रेश्वरः शुक्रसिद्धो लोकानां हितकाम्यया
tathā vaṭeśvaraḥ khyātaḥ sarvakāmaphalapradaḥ |
sindhutīre kapāleśo vaktreśaḥ sarvapāpahā
||19||तथा वटेश्वरः ख्यातः सर्वकामफलप्रदः ।
सिन्धुतीरे कपालेशो वक्त्रेशः सर्वपापहा
dhautapāpeśvaraḥ sākṣādaṃśena parameśvara. |
bhīmeśvara iti proktaḥ sūryeśvara iti smṛtaḥ
||20||धौतपापेश्वरः साक्षादंशेन परमेश्वर. ।
भीमेश्वर इति प्रोक्तः सूर्येश्वर इति स्मृतः
nandeśvaraśca vijñeyo jñānado lokapūjitaḥ |
nākeśvaro mahāpuṇyastathā rāmeśvaraḥ smṛtaḥ
||21||नन्देश्वरश्च विज्ञेयो ज्ञानदो लोकपूजितः ।
नाकेश्वरो महापुण्यस्तथा रामेश्वरः स्मृतः
vimaleśvaranāmā vai kaṃṭakeśvara eva ca |
pūrṇasāgarasaṃyoge dhartukeśastathaiva ca
||22||विमलेश्वरनामा वै कंटकेश्वर एव च ।
पूर्णसागरसंयोगे धर्तुकेशस्तथैव च
candreśvaraśca vijñeyaścandrakāntiphalapradaḥ |
sarvakāma pradaścaiva siddheśvara iti smṛtaḥ
||23||चन्द्रेश्वरश्च विज्ञेयश्चन्द्रकान्तिफलप्रदः ।
सर्वकाम प्रदश्चैव सिद्धेश्वर इति स्मृतः
bilveśvaraśca vikhyātaścāndhakeśastathaiva ca |
yatra vā hyandhako daityaḥ śaṃkareṇa hataḥ purā
||24||बिल्वेश्वरश्च विख्यातश्चान्धकेशस्तथैव च ।
यत्र वा ह्यन्धको दैत्यः शंकरेण हतः पुरा
ayaṃ svarūpamaṃśena dhṛtvā śaṃbhuḥ punaḥ sthitaḥ |
śaraṇeśvaravikhyāto lokānāṃ sukhadaḥ sadā
||25||अयं स्वरूपमंशेन धृत्वा शंभुः पुनः स्थितः ।
शरणेश्वरविख्यातो लोकानां सुखदः सदा
kardameśaḥ paraḥ prokta koṭīśaścārbudācale |
acaleśaśca vikhyāto lokānāṃ sukhadaḥ sadā
||26||कर्दमेशः परः प्रोक्त कोटीशश्चार्बुदाचले ।
अचलेशश्च विख्यातो लोकानां सुखदः सदा
nāgeśvarastu kauśikyāstīre tiṣṭhati nityaśaḥ |
ananteśvarasaṃjñaśca kalyāṇaśubhabhājanaḥ
||27||नागेश्वरस्तु कौशिक्यास्तीरे तिष्ठति नित्यशः ।
अनन्तेश्वरसंज्ञश्च कल्याणशुभभाजनः
yogeśvaraśca vikhyāto vaidyanātheśvarastathā |
koṭīśvaraśca vijñeyaḥ sapteśvara iti smṛtaḥ
||28||योगेश्वरश्च विख्यातो वैद्यनाथेश्वरस्तथा ।
कोटीश्वरश्च विज्ञेयः सप्तेश्वर इति स्मृतः
bhadreśvaraśca vikhyāto bhadranāmā haraḥ svayam |
caṇḍīśvarastathā proktaḥ saṃgameśvara eva ca
||29||भद्रेश्वरश्च विख्यातो भद्रनामा हरः स्वयम् ।
चण्डीश्वरस्तथा प्रोक्तः संगमेश्वर एव च
pūrvasyāṃ diśi jātāni śivaliṃgāni yāni ca |
sāmānyānyapi cānyāni tānīha kathitāni te
||30||पूर्वस्यां दिशि जातानि शिवलिंगानि यानि च ।
सामान्यान्यपि चान्यानि तानीह कथितानि ते
dakṣiṇasyāṃ diśi tathā śivaliṃgāni yāni ca |
saṃjātāni muniśreṣṭha tāni te kathayāmyaham
||31||दक्षिणस्यां दिशि तथा शिवलिंगानि यानि च ।
संजातानि मुनिश्रेष्ठ तानि ते कथयाम्यहम्
iti śrīśivamahāpurāṇe caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ śivaliṃgamāhātmyavarṇanaṃnāma dvitīyo'dhyāyaḥ || 2 ||