śrutvā viṣṇukṛtaṃ divyaṃ paranāmavibhūṣitam
sūta uvāca
śrutvā viṣṇukṛtaṃ divyaṃ paranāmavibhūṣitam |
sahasranāmasvastotraṃ prasanno'bhūnmaheśvaraḥ
||1||श्रुत्वा विष्णुकृतं दिव्यं परनामविभूषितम् ।
सहस्रनामस्वस्तोत्रं प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः
parīkṣārthaṃ harerīśaḥ kamaleṣu maheśvaraḥ |
gopayāmāsa kamalaṃ tadaikaṃ bhuvaneśvaraḥ
||2||परीक्षार्थं हरेरीशः कमलेषु महेश्वरः ।
गोपयामास कमलं तदैकं भुवनेश्वरः
paṃkajeṣu tadā teṣu sahasreṣu babhūva ca |
nyūnamekaṃ tadā viṣṇurvihvalaśśivapūjane
||3||पंकजेषु तदा तेषु सहस्रेषु बभूव च ।
न्यूनमेकं तदा विष्णुर्विह्वलश्शिवपूजने
hṛdā vicāritaṃ tena kuto vai kamalaṃ gatam |
yātaṃ yātu sukhenaiva mannetraṃ kamalaṃ na kim
||4||हृदा विचारितं तेन कुतो वै कमलं गतम् ।
यातं यातु सुखेनैव मन्नेत्रं कमलं न किम्
jñātveti netramuddhṛtya sarvasattvāvalambanāt |
pūjayāmāsa bhāvena stavayāmāsa tena ca
||5||ज्ञात्वेति नेत्रमुद्धृत्य सर्वसत्त्वावलम्बनात् ।
पूजयामास भावेन स्तवयामास तेन च
tataḥ stutamatho dṛṣṭvā tathābhūtaṃ haro harim |
mā meti vyāharanneva prādurāsījjagadguruḥ
||6||ततः स्तुतमथो दृष्ट्वा तथाभूतं हरो हरिम् ।
मा मेति व्याहरन्नेव प्रादुरासीज्जगद्गुरुः
tasmādavatatārāśu maṇḍalātpārthivasya ca |
pratiṣṭhitasya hariṇā svaliṃgasya maheśvaraḥ
||7||तस्मादवतताराशु मण्डलात्पार्थिवस्य च ।
प्रतिष्ठितस्य हरिणा स्वलिंगस्य महेश्वरः
yathoktarūpiṇaṃ śambhuṃ tejorāśisamutthitam |
namaskṛtya puraḥ sthitvā sa tuṣṭāva viśeṣataḥ
||8||यथोक्तरूपिणं शम्भुं तेजोराशिसमुत्थितम् ।
नमस्कृत्य पुरः स्थित्वा स तुष्टाव विशेषतः
tadā prāha mahādevaḥ prasannaḥ prahasanniva |
samprekṣya kṛpayā viṣṇuṃ kṛtāṃjalipuṭaṃ sthitam
||9||तदा प्राह महादेवः प्रसन्नः प्रहसन्निव ।
सम्प्रेक्ष्य कृपया विष्णुं कृतांजलिपुटं स्थितम्
śaṅkara uvāca
jñātaṃ mayedaṃ sakalaṃ tava cittepsitaṃ hare |
devakāryaṃ viśeṣeṇa devakāryyaratātmanaḥ
||10||ज्ञातं मयेदं सकलं तव चित्तेप्सितं हरे ।
देवकार्यं विशेषेण देवकार्य्यरतात्मनः
devakāryyasya siddhyarthaṃ daityanāśāya cāśramam |
sudarśanākhyaṃ cakraṃ ca dadāmi tava śobhanam
||11||देवकार्य्यस्य सिद्ध्यर्थं दैत्यनाशाय चाश्रमम् ।
सुदर्शनाख्यं चक्रं च ददामि तव शोभनम्
yadrūpaṃ bhavatā dṛṣṭaṃ sarvalokasukhāvaham |
hitāya tava deveśa dhṛtaṃ bhāvaya taddhruvam
||12||यद्रूपं भवता दृष्टं सर्वलोकसुखावहम् ।
हिताय तव देवेश धृतं भावय तद्ध्रुवम्
raṇājire smṛtaṃ tadvai devānāṃ duḥkhanāśanam |
idaṃ cakramidaṃ rūpamidaṃ nāmasahasrakam
||13||रणाजिरे स्मृतं तद्वै देवानां दुःखनाशनम् ।
इदं चक्रमिदं रूपमिदं नामसहस्रकम्
ye śṛṇvanti sadā bhaktyā siddhi syādanapāyinī |
kāmānāṃ sakalānāṃ ca prasādānmama suvrata
||14||ये शृण्वन्ति सदा भक्त्या सिद्धि स्यादनपायिनी ।
कामानां सकलानां च प्रसादान्मम सुव्रत
sūta uvāca
evamuktvā dadau cakraṃ sūryāyutasamaprabham |
sudarśanaṃ svapādotthaṃ sarvaśatruvināśanam
||15||एवमुक्त्वा ददौ चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम् ।
सुदर्शनं स्वपादोत्थं सर्वशत्रुविनाशनम्
viṣṇuścāpi susaṃskṛtya jagrāhodaṅmukhastadā |
namaskṛtya mahādevaṃ viṣṇurvacanamabravīt
||16||विष्णुश्चापि सुसंस्कृत्य जग्राहोदङ्मुखस्तदा ।
नमस्कृत्य महादेवं विष्णुर्वचनमब्रवीत्
viṣṇuruvāca
śṛṇu deva mayā dhyeyaṃ paṭhanīyaṃ ca kiṃ prabho |
duḥkhānāṃ nāśanārthaṃ hi vada tvaṃ lokaśaṃkara
||17||शृणु देव मया ध्येयं पठनीयं च किं प्रभो ।
दुःखानां नाशनार्थं हि वद त्वं लोकशंकर
sūta uvāca
iti pṛṣṭastadā tena santuṣṭastu śivo'bravīt |
prasannamānaso bhūtvā viṣṇuṃ devasahāyakam
||18||इति पृष्टस्तदा तेन सन्तुष्टस्तु शिवोऽब्रवीत् ।
प्रसन्नमानसो भूत्वा विष्णुं देवसहायकम्
śiva uvāca
rūpaṃ dhyeyaṃ hare me hi sarvānarthapraśāntaye |
anekaduḥkhanāśārthaṃ paṭha nāmasahasrakam
||19||रूपं ध्येयं हरे मे हि सर्वानर्थप्रशान्तये ।
अनेकदुःखनाशार्थं पठ नामसहस्रकम्
dhāryyaṃ cakraṃ sadā me hi savārbhīṣṭasya siddhaye |
tvayā viṣṇo prayatnena sarvacakravaraṃ tvidam
||20||धार्य्यं चक्रं सदा मे हि सवार्भीष्टस्य सिद्धये ।
त्वया विष्णो प्रयत्नेन सर्वचक्रवरं त्विदम्
anye ca ye paṭhiṣyanti pāṭhayiṣyanti nityaśaḥ |
teṣāṃ duḥkhaṃ na svapne'pi jāyate nātra saṃśayaḥ
||21||अन्ये च ये पठिष्यन्ति पाठयिष्यन्ति नित्यशः ।
तेषां दुःखं न स्वप्नेऽपि जायते नात्र संशयः
rājñā ca saṃkaṭe prāpte śatāvṛttiṃ caredyadā |
sāṅgaḥ ca vidhisaṃyuktaṃ kalyāṇaṃ labhate naraḥ
||22||राज्ञा च संकटे प्राप्ते शतावृत्तिं चरेद्यदा ।
साङ्गः च विधिसंयुक्तं कल्याणं लभते नरः
roganāśakaraṃ hyetadvidyāvittadamuttamam |
sarvakāmapradaṃ puṇyaṃ śivabhaktipradaṃ sadā
||23||रोगनाशकरं ह्येतद्विद्यावित्तदमुत्तमम् ।
सर्वकामप्रदं पुण्यं शिवभक्तिप्रदं सदा
yaduddiśya phalaṃ śreṣṭhaṃ paṭhiṣyanti narāstviha |
sapsyante nātra saṃdehaḥ phalaṃ tatsatyamuttamam
||24||यदुद्दिश्य फलं श्रेष्ठं पठिष्यन्ति नरास्त्विह ।
सप्स्यन्ते नात्र संदेहः फलं तत्सत्यमुत्तमम्
yaśca prātassamutthāya pūjāṃ kṛtvā madīyikām |
paṭhate matsamakṣaṃ vai nityaṃ siddhirna dūrataḥ
||25||यश्च प्रातस्समुत्थाय पूजां कृत्वा मदीयिकाम् ।
पठते मत्समक्षं वै नित्यं सिद्धिर्न दूरतः
aihikīṃ siddhimāpnoti nikhilāṃ sarvakāmikām |
ante sāyujyamuktiṃ vai prāpnotyatra na saṃśayaḥ
||26||ऐहिकीं सिद्धिमाप्नोति निखिलां सर्वकामिकाम् ।
अन्ते सायुज्यमुक्तिं वै प्राप्नोत्यत्र न संशयः
sūta uvāca
evamuktvā tadā viṣṇuṃ śaṃkaraḥ prītamānasaḥ |
upaspṛśya karābhyāṃ tamuvāca giriśaḥ punaḥ
||27||एवमुक्त्वा तदा विष्णुं शंकरः प्रीतमानसः ।
उपस्पृश्य कराभ्यां तमुवाच गिरिशः पुनः
śiva uvāca
varado'smi suraśreṣṭha varānvṛṇu yathepsitān |
bhaktyā vaśīkṛto nūnaṃ stavenānena suvrataḥ
||28||वरदोऽस्मि सुरश्रेष्ठ वरान्वृणु यथेप्सितान् ।
भक्त्या वशीकृतो नूनं स्तवेनानेन सुव्रतः
sūta uvāca
ityukto devadevena devadevaṃ praṇamya tam |
suprasannataro viṣṇussāṃjalirvākyamabravīt
||29||इत्युक्तो देवदेवेन देवदेवं प्रणम्य तम् ।
सुप्रसन्नतरो विष्णुस्सांजलिर्वाक्यमब्रवीत्
viṣṇuruvāca
yathedānīṃ kṛpānātha kriyate cānyataḥ parā |
kāryyā caiva viśeṣeṇa kṛpālutvāttvayā prabho
||30||यथेदानीं कृपानाथ क्रियते चान्यतः परा ।
कार्य्या चैव विशेषेण कृपालुत्वात्त्वया प्रभो
tvayi bhaktirmahādeva prasīda varamuttamam |
nānyamicchāmi bhaktānāmārttayo naiva yatprabho
||31||त्वयि भक्तिर्महादेव प्रसीद वरमुत्तमम् ।
नान्यमिच्छामि भक्तानामार्त्तयो नैव यत्प्रभो
sūta uvāca
tacchrutvā vacanaṃ tasya dayā vānsutarāṃ bhavaḥ |
pasparśa ca tadaṃgaṃ vai prāha śītāṃśuśekharaḥ
||32||तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दया वान्सुतरां भवः ।
पस्पर्श च तदंगं वै प्राह शीतांशुशेखरः
śiva uvāca
mayi bhaktissadā te tu hare syādanapāyinī |
sadā vandyaśca pūjyaśca loke bhava surairapi
||33||मयि भक्तिस्सदा ते तु हरे स्यादनपायिनी ।
सदा वन्द्यश्च पूज्यश्च लोके भव सुरैरपि
viṣvaṃbhareti te nāma sarvapāpaharaṃ param |
bhaviṣyati na saṃdeho matprasādātsurottama
||34||विष्वंभरेति ते नाम सर्वपापहरं परम् ।
भविष्यति न संदेहो मत्प्रसादात्सुरोत्तम
sūta uvāca
ityuktvāṃtardadhe rudrassarvadeveśvaraḥ prabhuḥ |
paśyatastasya viṣṇostu tatraiva ca munīśvarāḥ
||35||इत्युक्त्वांतर्दधे रुद्रस्सर्वदेवेश्वरः प्रभुः ।
पश्यतस्तस्य विष्णोस्तु तत्रैव च मुनीश्वराः
janārdano'pi bhagavānvacanācchaṅkarasya ca |
prāpya cakraṃ śubhaṃ tadvai jaharṣāti svacetasi
||36||जनार्दनोऽपि भगवान्वचनाच्छङ्करस्य च ।
प्राप्य चक्रं शुभं तद्वै जहर्षाति स्वचेतसि
kṛtvā dhyānaṃ ca tacchambhoḥ stotrametannirantaram |
papāṭhādhyāpayāmāsa bhaktebhyastadupādiśat
||37||कृत्वा ध्यानं च तच्छम्भोः स्तोत्रमेतन्निरन्तरम् ।
पपाठाध्यापयामास भक्तेभ्यस्तदुपादिशत्
iti pṛṣṭaṃ mayākhyātaṃ śṛṇvatāmpāpahārakam |
ataḥparaṃ ca kiṃ śreṣṭhāḥ praṣṭumicchatha vai punaḥ
||38||इति पृष्टं मयाख्यातं शृण्वताम्पापहारकम् ।
अतःपरं च किं श्रेष्ठाः प्रष्टुमिच्छथ वै पुनः
iti śrīśivamahāpurāṇe caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ śivasahasranāmastotraphalavarṇanaṃ nāma ṣaṭtriṃśodhyāyaḥ || 36 ||